Thiên thứ chín: Hành quân (cách đóng quân trên các loại địa hình và cách quan sát quân địch khi hành quân) — Thiên Hành quân
Tôn Tử (tức Tôn Vũ, nhà quân sự nước Tề thời Xuân Thu, tác giả bộ binh pháp này) nói: Phàm đóng quân và quan sát quân địch thì phải theo những điều sau. Khi vượt qua núi, phải đi men theo thung lũng. Phải nhìn về hướng "sinh" (hướng có ánh mặt trời, quang đãng, thuận lợi) và đóng quân ở chỗ cao. Nếu địch chiếm chỗ cao thì đừng trèo lên mà đánh. Đó là cách đóng quân ở vùng núi.
Vượt sông xong thì phải đóng quân cách xa bờ sông. Khi quân địch vượt sông kéo đến, đừng đón đánh ngay dưới nước, mà để chúng sang được một nửa rồi mới đánh thì có lợi. Nếu muốn giao chiến thì đừng dàn quân sát bờ sông để đón địch. Cũng phải nhìn về hướng "sinh" và đóng ở chỗ cao, đừng đóng ở phía hạ lưu mà ngược dòng đón địch. Đó là cách đóng quân ở vùng sông nước.
Khi vượt qua vùng "xích trạch" (vùng đất mặn, đầm lầy, cây cỏ không mọc được), chỉ nên mau chóng rời đi, đừng ở lại. Nếu buộc phải giao chiến với địch giữa vùng ấy, thì phải dựa vào chỗ có nước và cỏ, và lấy rừng cây làm chỗ dựa sau lưng. Đó là cách đóng quân ở vùng đất mặn đầm lầy.
Ở vùng đất bằng thì đóng quân nơi bằng phẳng, dễ đi lại, cánh phải và phía sau dựa vào chỗ đất cao; phía trước là chỗ đất thấp (đất "tử", nơi bất lợi), phía sau là chỗ đất cao (đất "sinh", nơi có lợi). Đó là cách đóng quân ở vùng đất bằng.
Bốn cách đóng quân có lợi này chính là lý do Hoàng Đế (vị vua huyền thoại thời thượng cổ của Trung Hoa) thắng được bốn vị đế ở bốn phương.
Phàm đóng quân thì ưa chỗ cao mà ghét chỗ thấp, chuộng phía "dương" (phía có nắng, hướng về mặt trời) mà tránh phía "âm" (phía khuất nắng, ẩm thấp); phải ở gần nơi có nước và cỏ để nuôi người và ngựa, đóng trên đất cao ráo vững chắc, tiện việc tiếp tế. Quân lính không mắc các thứ bệnh tật, như thế gọi là ắt thắng.
Gặp gò đồi hay đê điều thì phải đóng ở phía "dương" của nó, và để nó ở bên phải phía sau lưng. Đó là cái lợi cho việc dùng binh, là sự giúp sức của địa hình.
Khi thượng nguồn có mưa, bọt nước trôi dạt xuống, ai muốn lội qua sông thì phải đợi nước ổn định lại đã.
Phàm gặp những địa hình như: "tuyệt giản" (khe suối hiểm sâu, hai bên vách dựng), "thiên tỉnh" (chỗ trũng sâu bốn bề cao như đáy giếng), "thiên lao" (chỗ ba mặt hiểm trở, vào dễ ra khó như nhà tù), "thiên la" (chỗ cây cối gai góc rậm rạp, vướng víu như lưới), "thiên hãm" (chỗ đất lún sình lầy, xe ngựa dễ sa lầy), "thiên khích" (chỗ hẻm núi hẹp, đường đi chật như khe nứt), thì phải mau chóng rời đi, đừng đến gần. Ta tránh xa những chỗ ấy, mà dụ địch đến gần; ta quay mặt về phía những chỗ ấy, mà khiến địch phải quay lưng vào đó.
Hai bên chỗ quân đóng mà có đất hiểm trở, ao vũng trũng thấp, lau sậy, rừng cây, bụi cỏ um tùm, thì phải cẩn thận lục soát đi soát lại nhiều lần, vì đó là nơi quân phục kích và gián điệp ẩn nấp.
Địch ở gần mà vẫn yên lặng, là vì cậy có địa thế hiểm trở. Địch ở xa mà khiêu chiến, là muốn dụ ta tiến lên. Địch đóng ở chỗ đất bằng phẳng, là vì ở đó có lợi cho chúng.
Nhiều cây cối lay động, là địch đang kéo đến. Trong bụi cỏ có nhiều vật che chắn bày ra, là địch muốn làm ta nghi ngờ. Chim bỗng bay vụt lên, là có quân mai phục. Thú hoảng sợ chạy ra, là địch đang đánh úp. Bụi bốc cao mà nhọn, là xe binh đang đến. Bụi thấp mà lan rộng, là bộ binh đang đến. Bụi tản mát thành từng vệt dài, là địch đang đi kiếm củi. Bụi ít mà lúc có lúc không, là địch đang dựng doanh trại.
Lời lẽ của sứ giả địch khiêm nhường mà quân địch lại tăng cường phòng bị, là chúng sắp tiến công. Lời lẽ cứng rắn mà lại làm ra vẻ sắp xông tới, là chúng sắp rút lui. Xe nhẹ ra trước, đóng ở hai bên cánh, là địch đang bày trận. Chưa có giao ước gì mà đã xin hòa, là có mưu kế. Quân lính chạy ngược xuôi bày binh dàn trận, là địch đã định kỳ hẹn đánh. Nửa tiến nửa lui, là muốn dụ ta.
Lính địch chống gậy (hoặc giáo) mà đứng, là đang đói. Đi lấy nước mà tranh uống trước, là đang khát. Thấy lợi mà không tiến lên giành, là đã mệt mỏi. Chim đậu tụ trên doanh trại, là trại đã bỏ trống. Ban đêm la hét, là đang sợ hãi. Trong quân rối loạn, là tướng không có uy nghiêm. Cờ xí lay động lung tung, là hàng ngũ đã rối. Các viên chỉ huy hay nổi giận, là quân lính đã mỏi mệt. Đem lúa cho ngựa ăn, giết gia súc lấy thịt cho quân ăn, không treo nồi niêu lại, không quay về doanh trại, là giặc đã cùng đường, sắp liều chết. Thì thầm to nhỏ, ân cần nói năng chậm rãi với binh lính, là tướng đã mất lòng quân. Thưởng liên tục, là đã lâm vào thế quẫn bách. Phạt liên tục, là đã khốn đốn. Trước thì hung bạo với quân lính, sau lại sợ quân lính, là kém cỏi đến cùng cực. Sai sứ đến biếu lễ vật, nói lời nhận lỗi, là muốn tạm ngừng đánh để nghỉ ngơi.
Quân địch hùng hổ kéo đến đối mặt với ta, mà lâu không giao chiến, lại cũng không rút đi, thì phải cẩn thận xem xét kỹ.
Quân không cốt ở chỗ càng đông càng tốt, chỉ cần không cậy sức mà tiến liều, đủ để hợp sức lại, đánh giá đúng tình hình địch, và thu phục được lòng người là được. Chỉ có kẻ không biết lo tính mà lại coi thường địch, thì ắt bị người ta bắt sống.
Binh lính chưa gắn bó, quy phục mà đã trừng phạt, thì họ không phục; không phục thì khó sai khiến. Binh lính đã gắn bó, quy phục rồi mà không thi hành kỷ luật, thì cũng không dùng được. Cho nên phải dùng "văn" (ân đức, sự giáo dục, đối xử tử tế) để ra lệnh dạy bảo, dùng "võ" (kỷ luật nghiêm minh, hình phạt) để chỉnh đốn cho đều răm rắp; như thế gọi là ắt giành được thắng lợi.
Mệnh lệnh mà ngày thường vẫn được thi hành nghiêm chỉnh để dạy dỗ dân chúng, thì dân sẽ phục tùng; mệnh lệnh mà ngày thường không được thi hành nghiêm chỉnh để dạy dỗ dân chúng, thì dân sẽ không phục tùng. Mệnh lệnh ngày thường được thi hành nghiêm chỉnh, là vì người chỉ huy và mọi người đã tin tưởng, hòa hợp với nhau.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video