Thiên 3 — Phẩm 3: Hiền thánh học quán

 Kinh Bồ Tát Anh Lạc Bản Nghiệp (Bồ Tát: người tu hành phát nguyện thành Phật và cứu giúp chúng sinh; Anh Lạc: chuỗi ngọc trang sức, ví các công đức; Bản Nghiệp: các hạnh tu gốc rễ) — Phẩm thứ ba: Sự học và quán của các bậc Hiền Thánh (quán: dùng trí tuệ nhìn sâu, suy xét thấu đáo)

 Bấy giờ, Bồ Tát Kính Thủ bạch Phật rằng: "Thế nào là danh hiệu, ý nghĩa và tướng trạng của sự học và quán của Bồ Tát? Và pháp mà tâm thực hành lại là thế nào?" Phật nói: "Phật tử (con của Phật, lời gọi người tu theo Phật)! Điều ông hỏi giống hệt như những người đặt câu hỏi khi tất cả chư Phật trong các cõi Phật mười phương ngồi nơi đạo tràng (chỗ Phật thành đạo); những người ấy đều tên là Kính Thủ, câu hỏi không khác. Hãy lắng nghe, lắng nghe, suy nghĩ, quán sát đúng đắn và tu hành như pháp. Phật tử! Tất cả chư Phật đều nói pháp môn Lục minh diệm (sáu ánh sáng rực rỡ) và Tam tam-muội (ba thứ định: định về tính Không, định vô tướng, định vô tác; tam-muội là trạng thái tâm lắng yên chuyên chú) (?); ta cũng nói như vậy. Sáu chủng tính là chuỗi ngọc công đức của tất cả Bồ Tát, trang nghiêm và giữ gìn hai loại pháp thân (thân chân thật của bậc giác ngộ, ở đây gồm thân là chính chân lý và thân ứng hiện để giáo hoá) của Bồ Tát. Bồ Tát lấy hạnh công đức nhiều đến trăm vạn a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm) làm chuỗi ngọc anh lạc để đeo. Nếu nói có Bồ Tát nào không vào cửa công đức anh lạc mà được vào ngôi chính (ngôi Thánh), thì không có lẽ ấy.

 Phật tử! Tính (chủng tính: dòng giống, tức những giai đoạn bản tính Bồ Tát được hình thành) đó là: Tập chủng tính (huân tập mà thành hạt giống), Tính chủng tính (hạt giống thành bản tính), Đạo chủng tính (hạt giống trung đạo), Thánh chủng tính (dòng giống bậc Thánh), Đẳng giác tính (giác ngộ gần ngang Phật), Diệu giác tính (giác ngộ mầu nhiệm, tức Phật). Lại gọi là Lục kiên (sáu sự bền chắc): Kiên tín (tin vững), Kiên pháp (pháp vững), Kiên tu (tu vững), Kiên đức (đức vững), Kiên đỉnh (vững ở đỉnh cao), Kiên giác (giác ngộ vững). Lại gọi là Lục nhẫn (sáu bậc nhẫn, tức sự chấp nhận, an trú vững vàng nơi chân lý): Tín nhẫn, Pháp nhẫn, Tu nhẫn, Chính nhẫn, Vô cấu nhẫn, Nhất thiết trí nhẫn. Lại gọi là Lục tuệ (sáu bậc trí tuệ): Văn tuệ (trí do nghe), Tư tuệ (trí do suy nghĩ), Tu tuệ (trí do tu tập), Vô tướng tuệ (trí không bám tướng), Chiếu tịch tuệ (trí soi mà vẫn lặng), Tịch chiếu tuệ (trí lặng mà vẫn soi). Lại gọi là Lục định (sáu bậc định): Tập tướng định, Tính định, Đạo tuệ định, Đạo chủng tuệ định, Đại tuệ định, Chính quán định. Lại gọi là Lục quán (sáu bậc quán): Trụ quán, Hạnh quán, Hướng quán, Địa quán, Vô tướng quán, Nhất thiết chủng trí quán (quán bằng trí biết rõ mọi loại sai biệt của các pháp, trí của Phật). Phật tử! Tất cả Bồ Tát và Phật không ai không đi vào pháp môn thực tướng (tướng chân thật của sự vật), nghĩa lý đã xác quyết rõ ràng, của sáu loại quán sáng suốt này.

 Phật tử! Ông trước có hỏi về danh hiệu, đó là chuỗi anh lạc báu bằng đồng. Danh hiệu Bồ Tát: trong Tập chủng tính có mười người, tên là: Bồ Tát Phát tâm trụ, Bồ Tát Trị địa, Bồ Tát Tu hành, Bồ Tát Sinh quý, Bồ Tát Phương tiện cụ túc, Bồ Tát Chính tâm, Bồ Tát Bất thoái, Bồ Tát Đồng chân, Bồ Tát Pháp vương tử, Bồ Tát Quán đỉnh.

 Phật tử! Chuỗi anh lạc báu bằng bạc. Danh hiệu Bồ Tát: trong Tính chủng tính có mười người, tên là: Bồ Tát Hoan hỷ, Bồ Tát Nhiêu ích, Bồ Tát Vô sân hận, Bồ Tát Vô tận, Bồ Tát Ly si loạn, Bồ Tát Thiện hiện, Bồ Tát Vô trước, Bồ Tát Tôn trọng, Bồ Tát Thiện pháp, Bồ Tát Chân thật.

 Phật tử! Chuỗi anh lạc báu bằng vàng. Danh hiệu Bồ Tát: trong Đạo chủng tính có mười người, tên là: Bồ Tát Cứu hộ nhất thiết chúng sinh ly chúng sinh tướng (cứu giúp tất cả chúng sinh mà lìa tướng chúng sinh), Bồ Tát Bất hoại, Bồ Tát Đẳng nhất thiết Phật, Bồ Tát Chí nhất thiết xứ, Bồ Tát Vô tận công đức tạng, Bồ Tát Bình đẳng thiện căn, Bồ Tát Thuận quán chúng sinh, Bồ Tát Như tướng, Bồ Tát Vô phược giải thoát, Bồ Tát Pháp giới vô lượng.

 Phật tử! Chuỗi anh lạc báu bằng lưu ly (một loại ngọc trong suốt). Danh hiệu Bồ Tát: trong Thánh chủng tính có mười người, tên là: Bồ Tát Hoan hỷ, Bồ Tát Ly cấu, Bồ Tát Minh tuệ, Bồ Tát Diệm quang, Bồ Tát Nan thắng, Bồ Tát Hiện tiền, Bồ Tát Viễn hành, Bồ Tát Bất động, Bồ Tát Tuệ quang, Bồ Tát Pháp vân.

 Phật tử! Như vậy, chuỗi anh lạc công đức trăm vạn a-tăng-kỳ trang nghiêm và giữ gìn hai loại pháp thân của Bồ Tát. Bốn mươi người này gọi là bậc học hạnh, đi vào dòng nước pháp để tự tưới tắm.

 Phật tử! Chuỗi anh lạc ngọc ma-ni (ngọc báu như ý). Danh hiệu Bồ Tát: trong Đẳng giác tính có một người, tên là Bồ Tát Kim Cương Tuệ Tràng. Vị ấy an trú trong định vắng lặng ở bậc chót đỉnh; dùng sức đại nguyện mà sống lại trong đời trăm kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài); tu xong ngàn tam-muội thì vào Kim cương tam-muội (định vững như kim cương, phá được mọi phiền não vi tế cuối cùng), đồng với tính của tất cả pháp: Nhị đế (hai chân lý: chân lý theo thế gian và chân lý tột cùng), Nhất đế (một chân lý duy nhất), một tướng hợp nhất. Lại sống trong đời ngàn kiếp để học oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ trang nghiêm) của Phật: nhìn như voi chúa, bước đi như sư tử. Lại tu những pháp thần thông, giáo hoá, dẫn dắt vô lượng không thể nghĩ bàn của Phật. Vì vậy, tất cả Phật pháp đều hiện ra trước mắt; vị ấy vào chỗ Phật đi, ngồi nơi đạo tràng của Phật, vượt qua ba thứ ma (những thứ phá hoại đạo, như phiền não, thân năm uẩn và cái chết). Lại sống trong đời vạn kiếp, hoá hiện thành Phật, vào đại tịch định (định lặng lẽ lớn), giác ngộ ngang bằng chư Phật, ở ngoài cõi Nhị đế; chẳng phải có chẳng phải không, không tâm không sắc (không còn tâm thức và hình chất phàm tình); tập khí (thói quen, dấu vết sót lại) của cả nhân lẫn quả không còn sót. Hiện ra giống như các Phật thuở xưa, nhưng chỉ có danh nghĩa ứng hiện; hiện ra các hình sắc và tâm để giáo hoá chúng sinh; hiện giống như chư Phật thuở xưa, thường đi theo Trung đạo (con đường ở giữa, lìa hai cực đoan có và không); an vui lớn, vô vi (không tạo tác, không sinh diệt), nhưng còn sinh diệt là chỗ khác (với Phật). Thật ra chưa phải Phật mà hiện thần thông của Phật, thường an trú nơi cảnh gốc. Phật tử! Chuỗi anh lạc thuỷ tinh trong ngoài sáng suốt: tính thường còn của Diệu giác lặng trong, sáng sạch, gọi là Nhất thiết trí địa (bậc có trí biết tất cả). Vị ấy thường ở Trung đạo, ở trên tất cả các pháp, vượt qua bốn thứ ma (phiền não, thân năm uẩn, cái chết và ma trời ngăn cản người tu); chẳng phải có chẳng phải không, tất cả các tướng đều hết; một lúc hiểu thấu đại giác (giác ngộ lớn), cùng tột việc giáo hoá, thể nhập chỗ thần diệu; hai thân thường còn để giáo hoá những người có duyên. Vì vậy, Phật tử! Nay ta nói tóm tắt danh hiệu các bậc Hiền Thánh; các ông hãy thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), ngay bây giờ thực hành và giáo hoá người.

 Phật tử! Ông trước có hỏi pháp mà tâm thực hành là thế nào, đó là mười tâm: một, Phát tâm trụ; hai, Trị địa tâm trụ; ba, Tu hành tâm trụ; bốn, Sinh quý tâm trụ; năm, Phương tiện tâm trụ; sáu, Chính tâm trụ; bảy, Bất thoái tâm trụ; tám, Đồng chân tâm trụ; chín, Pháp vương tử tâm trụ; mười, Quán đỉnh tâm trụ (đây là Thập trụ, mười bậc mà tâm an trú vững trong đạo).

 Lại nữa, pháp mà mười tâm ấy quán sát là: Một, gom góp dày dặn tất cả căn lành, đó là Tứ hoằng thệ (bốn lời thề rộng lớn): ai chưa vượt qua khổ đế (sự thật về khổ) thì khiến vượt qua khổ đế; ai chưa hiểu tập đế (sự thật về nguyên nhân của khổ) thì khiến hiểu tập đế; ai chưa an trú nơi đạo đế (sự thật về con đường diệt khổ) thì khiến an trú nơi đạo đế; ai chưa được Niết-bàn (cảnh giới phiền não diệt hết, hết khổ, không còn sinh tử) thì khiến được Niết-bàn.

 Phật tử! Hai, tu tập vô lượng hạnh lành, đó là quán Tứ niệm xứ (bốn chỗ đặt sự quán niệm): thân, thọ (cảm giác), tâm, pháp (mọi sự vật). Nếu thấy cả bốn đều là không, thì bốn điên đảo (bốn cái thấy ngược: cho thân là sạch, cảm thọ là vui, tâm là còn mãi, pháp là có cái ta) không gì không bị phá. Vì tất cả pháp chỉ là tên gọi giả đặt, đều như huyễn hoá: năm ấm (năm nhóm tạo nên con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết, hành là ý chí tạo tác, thức là sự hiểu biết phân biệt) gồm sắc, thức, thọ, tưởng, hành; sáu đại (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, không gian, thức) gồm cả thức và không gian; bốn đại (đất, nước, lửa, gió) và tất cả pháp đều không có tướng tự mình, không có tướng của cái khác, giống như hư không.

 Phật tử! Ba, khéo tập luyện đạo pháp của Phật, đó là quán Thập nhất thiết nhập (mười đối tượng quán, mỗi thứ trùm khắp tất cả): bốn đại, bốn màu sắc (xanh, vàng, đỏ, trắng), Không xứ (cõi không gian vô biên), Thức xứ (cõi thức vô biên) — đều như tướng báu. Phật tử! Bốn, ở trước tất cả Phật nhận pháp mà thực hành, đó là Bát thắng xứ (tám chỗ quán làm chủ, vượt thắng được cảnh): trong năm ấm thật bên trong có hai thắng xứ về tướng rộng và tướng hẹp; trong pháp chúng sinh giả bên ngoài có hai thắng xứ về tướng rộng và tướng hẹp; pháp bốn đại có bốn thắng xứ rộng và hẹp. Quán như vậy vì tất cả pháp là không, không có tướng.

 Phật tử! Năm, tu các pháp trong sạch, đó là Bát đại nhân giác (tám điều giác ngộ của bậc đại nhân): ít ham muốn, biết đủ, vắng lặng, tinh tấn, chính niệm (nhớ nghĩ đúng), chính định (định đúng), chính tuệ (trí tuệ đúng), không tranh luận; vì thuận theo tất cả pháp.

 Phật tử! Sáu, được chư Phật che chở, đó là quán Bát giải thoát (tám phép quán giải thoát khỏi ràng buộc): văn tuệ (trí do nghe) thấy hai tướng giả bên trong và giả bên ngoài đều không thể nắm bắt — đó là một giải thoát; tư tuệ (trí do suy nghĩ) thấy năm pháp bên trong và tất cả pháp bên ngoài đều không thể nắm bắt — đó là hai giải thoát; tu tuệ (trí do tu tập) thì sáu phép quán đầy đủ, năm ấm của cõi Sắc (cõi trời có thân hình vi diệu, không còn dục vọng thô) đều là không — đó là ba giải thoát; bốn cõi Không (bốn cõi Vô sắc, chỉ còn tâm, không có thân hình), năm ấm và phép quán Diệt định (định diệt hết cảm thọ và nhận biết) đều không thể nắm bắt — đó là năm giải thoát, vì đúng như tướng chân thật (?).

 Phật tử! Bảy, mở rộng chính pháp, đó là Lục hoà kính (sáu phép sống hoà hợp, kính trọng nhau): ba nghiệp (thân, miệng, ý) hoà đồng, cùng giới, cùng thấy, cùng hạnh; cùng vào pháp hoà hợp này; vì rốt ráo là không; vì an trú ngôi không thối lui.

 Phật tử! Tám, tin và vui với pháp lớn, đó là Tam không (ba tính Không): vì tất cả nhân đều không nên là vô tác (không tạo tác); vì tất cả quả đều không nên là vô tướng (không hình tướng); nhân không, quả không, rồi cái không ấy cũng không, nên gọi là không-không. Vì pháp như vậy giống như hư không.

 Phật tử! Chín, tâm an trú nơi pháp Tứ đẳng (bốn tâm bình đẳng vô lượng: từ là ban vui, bi là cứu khổ, hỷ là vui theo, xả là buông bỏ không thiên vị), đó là giáo hoá chúng sinh, dạy pháp Tứ đế (bốn sự thật: khổ, nguyên nhân khổ, khổ diệt, con đường diệt khổ): ba cõi (cõi Dục: còn ham muốn; cõi Sắc: còn thân hình; cõi Vô sắc: chỉ còn tâm) không phải là vui mà là khổ; vô minh (sự mê muội gốc rễ) và tập khí là nhân, khiến thọ sinh không cùng tận; Tam không và các phẩm đạo (các pháp giúp tu đạo) là vô vi tịch diệt (lặng yên, phiền não dứt hết); vì Tứ đế không hai, là một tướng hợp nhất.

 Phật tử! Mười, ưa cầu công đức của Phật, đó là Lục niệm (sáu điều nhớ nghĩ): nhớ Phật, nhớ Pháp, nhớ Tăng, nhớ giới, nhớ bố thí, nhớ cõi trời. Được tất cả công đức của Phật; từng niệm từng niệm vào tam-muội không huyễn (?); vì thường tập luyện, tu ngay trước mắt. Phật tử! Trước đây ở cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai của cõi Dục) ta đã nói tên mười phép quán này, là hạnh của phàm phu trong Thập trụ ban đầu. Tất cả Bồ Tát không ai không vào cửa này để hướng về biển Tát-bà-nhã (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật).

 Phật tử! Mười tâm Hạnh (Thập hạnh: mười bậc thực hành làm lợi cho người) là: một, Hoan hỷ tâm hạnh (hạnh vui mừng); hai, Nhiêu ích tâm hạnh (hạnh làm lợi ích dồi dào); ba, Vô sân hận tâm hạnh (hạnh không giận ghét); bốn, Vô tận tâm hạnh (hạnh không cùng tận); năm, Ly si loạn tâm hạnh (hạnh lìa si mê rối loạn); sáu, Thiện hiện tâm hạnh (hạnh khéo hiện thân); bảy, Vô trước tâm hạnh (hạnh không dính mắc); tám, Tôn trọng tâm hạnh; chín, Thiện pháp tâm hạnh (hạnh khéo dùng giáo pháp); mười, Chân thật tâm hạnh.

 Lại nữa, pháp mà mười tâm ấy quán sát là: Một, vì muốn tự mình được Nhất thiết chủng trí, đó là Tứ chính pháp (bốn sự chính cần, siêng năng đúng đắn): pháp lành chưa sinh thì tìm cách khiến cho sinh; pháp lành đã sinh thì tìm cách khiến tăng rộng; pháp ác chưa sinh thì tìm cách khiến không sinh; pháp ác đã sinh thì tìm cách khiến dứt. Bồ Tát lúc ấy là vì cầu quả Phật.

 Phật tử! Hai, vì muốn tự thân có sức lớn, đó là Tứ như ý túc (bốn nền tảng của thần thông, làm gì cũng được như ý): niệm thì giữ chặt nơi cảnh; tinh tấn thì rong ruổi tìm cầu; định thì kiềm giữ thu nhiếp; tuệ thì soi rõ cảnh. Vì được pháp tự tại vô sinh (không sinh không diệt).

 Phật tử! Ba, vì nguyện được sự không sợ hãi đầy đủ, đó là Ngũ căn (năm gốc lành sinh ra mọi điều lành): tin, nhớ nghĩ, tinh tấn, định, tuệ; vì tất cả đều vô tướng.

 Phật tử! Bốn, vì cầu được Tam bảo (Phật, Pháp, Tăng) đầy đủ, đó là Ngũ phần pháp thân (năm phần làm nên thân pháp của bậc giác ngộ): giới thì trừ điều sai trái nơi thân; định thì tâm không loạn; tuệ thì ngộ rằng vọng tưởng là hư dối; giải thoát thì không còn vướng luỵ; tri kiến giải thoát là biết thấy rằng không còn vướng luỵ, tất cả chúng sinh vốn không bị trói buộc. Vì biết thấy giải thoát; vì các pháp như hư không, không có hai.

 Phật tử! Năm, vì giáo hoá tất cả chúng sinh, đó là Bát chính đạo (tám con đường chân chính): từ thầy mà sinh trí tuệ, gọi là chính tri kiến (thấy biết đúng); được pháp mà sinh suy nghĩ, gọi là chính tư duy (suy nghĩ đúng); thúc giục gắng sức không mỏi mệt, gọi là chính tinh tấn (siêng năng đúng); xuất gia nhận đạo được ba phần đạo, gọi là chính ngữ (lời nói đúng), chính nghiệp (việc làm đúng), chính mạng (cách sống đúng); vào tính không của pháp, gọi là chính định và chính tuệ. Vì ở nơi vô sinh, không hai, mà quán một tướng hợp nhất.

 Phật tử! Sáu, vì được đại từ bi (lòng thương lớn, ban vui cứu khổ), đó là Thất quán (bảy pháp giác ngộ): pháp chọn lựa, pháp nhớ nghĩ, pháp tinh tấn, pháp buông xả, pháp vui mừng, pháp định, pháp tuệ. Đó gọi là cửa quán, vì đi vào một tướng. Phật tử! Bảy, vì được Tứ vô ngại (bốn tài biện luận không ngăn ngại), đó là Ngũ thiện căn (năm gốc lành của giai đoạn tu tập): chính quán; noãn quán (quán như hơi ấm, dấu hiệu trí tuệ sắp sinh); đỉnh quán (quán ở đỉnh cao của căn lành); nhẫn quán (quán chấp nhận vững chân lý); và đệ nhất quán thấy ba cõi là không (phép quán cao nhất trong thế gian). Vì có thể sinh ra tuệ sáng lớn vô tướng của Thập địa; vì thai Thánh nhân chưa biến đổi; vì cái không bậc nhất là bình đẳng. Phật tử! Tám, vì đi vào tất cả cõi Phật mà thực hành, đó là Tứ hoá pháp (bốn tài biện luận để giáo hoá): biện tài về pháp, biện tài về nghĩa, biện tài về ngôn ngữ, biện tài ưa nói pháp. Bốn thứ này gọi là tính tuệ, soi thấy tất cả pháp là vô sinh; vì đi vào thực hành trong Đệ nhất nghĩa đế (chân lý tột cùng).

 Phật tử! Chín, vì trong một niệm soi chiếu tất cả pháp, đó là mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sinh tử) trong ba đời: quá khứ có hai là vô minh (mê muội) và các hành (hành động tạo nghiệp); hiện tại là thức (thức đầu thai), danh sắc (thân và tâm sơ khởi), sáu xứ (sáu giác quan), xúc (tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (ham thích), thủ (nắm giữ), hữu (nghiệp dẫn đến đời sau); vị lai là sinh và diệt (già chết). Tất cả đều do giả hợp mà thành; vì bản tính thật không thể nắm bắt.

 Phật tử! Mười, vì tự tại chuyển bánh xe pháp lớn (truyền bá giáo pháp), đó là Tam bảo của Bồ Tát. Bồ Tát lúc ấy, ở trong Trung đạo của Đệ nhất nghĩa, lấy trí làm Giác bảo (ngôi báu giác ngộ, tức Phật bảo); thấy tất cả pháp vô sinh mà vẫn động dụng ban cho (?), lấy cái dụng ấy làm Pháp bảo; thường đi trong sáu đường (sáu cõi chúng sinh trôi lăn: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), hoà hợp với chúng sinh sáu đường, nên gọi là Tăng bảo (ngôi báu đoàn thể hoà hợp). Vì chuyển tất cả chúng sinh chảy vào biển Phật.

 Phật tử! Trước đây ở cõi trời Diệm (cõi trời thứ ba của cõi Dục) ta đã vì chư thiên nói Thập hạnh của phàm phu; nay ở trong chúng này ta nói tóm tắt pháp cốt yếu, các ông hãy thọ trì. Tất cả Phật cũng đều nói như vậy.

 Phật tử! Mười tâm Hồi hướng (Thập hồi hướng: mười bậc đem công đức của mình hướng về chúng sinh và quả Phật) là: một, tâm hồi hướng cứu hộ tất cả chúng sinh mà lìa tướng; hai, tâm hồi hướng không hư hoại; ba, tâm hồi hướng ngang bằng tất cả Phật; bốn, tâm hồi hướng đến khắp mọi nơi; năm, tâm hồi hướng kho công đức không cùng tận; sáu, tâm hồi hướng tùy thuận căn lành bình đẳng; bảy, tâm hồi hướng tùy thuận nhìn tất cả chúng sinh bình đẳng; tám, tâm hồi hướng như tướng chân thật; chín, tâm hồi hướng giải thoát không trói buộc; mười, tâm hồi hướng vô lượng như pháp giới (toàn thể mọi cõi).

 Lại nữa, pháp mà mười tâm ấy quán sát là: Một, Nhị đế (hai chân lý: tục đế là chân lý theo thế gian, chân đế là chân lý tột cùng) ngay thẳng, đó là học tập Đệ nhất nghĩa đế, quán tướng của tất cả pháp, vốn như thế (chân như), không thể nắm bắt. Dùng từ, bi, hỷ, xả mà dạy bảo người và trời sáu cõi trời (của cõi Dục). Cạo tóc, mặc áo của người theo Tam bảo (?); Bồ Tát xuất gia cùng với tất cả tăng chúng, vì Phật và pháp không hai, vì trong sạch bậc nhất.

 Phật tử! Hai, trí sâu xa về Đệ nhất nghĩa, đó là Ngũ thần thông (năm năng lực siêu phàm). Đó là những dụng sai khác của tính tuệ, nên gọi là trời, là thần, là tâm (?). Vì vậy: thân trời thông (thần túc, đi lại biến hoá tự tại); thiên nhãn (mắt trời) thấy tất cả pháp trong ba đời, thấy các sắc nhỏ nhiệm…; thiên nhĩ (tai trời) nghe được âm thanh mười phương…; trí tha tâm (biết tâm người khác) biết tâm của tất cả người; trí túc mạng (biết đời trước) biết số mạng của chúng sinh sáu đường trong ba đời; vì dùng trí vô sinh mà thấy tất cả pháp.

 Phật tử! Ba, thuần hậu chí thành, đó là trong tuệ vô sinh có Tứ bất hoại tịnh (bốn niềm tin trong sạch không hư hoại): đối với Phật, Pháp, Tăng và giới, lòng tin không hư hoại.

 Phật tử! Bốn, sức lượng ngang với Phật, đó là Tam tướng (ba tướng): các pháp vốn không có, do tên gọi giả mà sinh; đã có rồi lại trở về không, do tên gọi giả mà diệt; pháp có mà chẳng phải không, do tên gọi giả mà trụ. Vì vậy, tất cả đều thông suốt là không mà không hai, gọi là tướng không của Thế đế (chân lý theo thế gian); vì không là tướng của một đế.

 Phật tử! Năm, khéo đo lường sức của chúng sinh, đó là năm ấm (năm nhóm tạo nên con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết, hành là ý chí tạo tác, thức là sự hiểu biết phân biệt). Về sắc: những sắc khác nhau đều không, sắc tụ lại thành phần sắc lớn, nên tướng sắc là không; từng sát-na (khoảnh khắc cực ngắn) nối nhau thành tâm, nên tướng tâm là không; thọ, tưởng, hành, thức không tụ không tan, vì một tướng tức là vô tướng (?).

 Phật tử! Sáu, sức giáo hoá của Phật, đó là Thập nhị nhập (mười hai chỗ vào: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng): sáu cảnh bên ngoài (hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật chạm, pháp) đến với sáu căn bên trong (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), là chỗ thức đi vào, nên gọi là nhập. Người quán bằng tuệ thì thấy nó không ở trong, không ở ngoài, không ở khoảng giữa; vì tất cả pháp không có tự, không có tha.

 Phật tử! Bảy, trí hướng đến chỗ không ngăn ngại, đó là Thập bát giới (mười tám phạm vi: sáu cảnh, sáu căn, sáu thức): sáu cảnh, sáu căn, sáu thức là một tướng hợp nhất; tất cả pháp cũng là một tướng hợp nhất.

 Phật tử! Tám, trí tùy thuận tự nhiên, đó là nhân quả: thiện và ác gọi là nhân, khổ và vui gọi là quả; cái làm chỗ dựa là nhân, cái khởi lên là quả; nương nhau mà khởi lên, nên gọi chung là nhân quả. Nhân và quả cả hai đều không, không sinh không diệt, đều là một tướng hợp nhất.

 Phật tử! Chín, có thể thọ nhận Phật, Pháp, Tăng, đó là Nhị đế đều không. Vì nhân duyên tụ hợp nên gọi là có, nhưng chẳng phải có thật, chỉ nói "có" là có (?); vì nhân duyên tan rã nên gọi là không, nhưng chẳng phải không thật, chỉ nói "có" là không (?). Cho nên có thì không có cái không (?); vì Bát-nhã (trí tuệ thấu suốt chân lý) và giải thoát không có hai tướng. Phật tử! Mười, dùng tuệ tự tại giáo hoá tất cả chúng sinh, đó là Trung đạo Đệ nhất nghĩa đế. Bát-nhã ở chỗ giữa mà quán, thông suốt tất cả pháp không có hai. Tuệ quán ấy cứ chuyển dần dần vào các bậc Thánh, nên gọi là phép quán Đệ nhất nghĩa đế tương tự, chứ chưa phải phép quán Trung đạo Đệ nhất nghĩa đế chân thật. Phép quán chân chính thì từ Sơ địa trở lên, có ba tâm quán đi vào tất cả các địa. Ba phép quán là: từ giả danh vào không, gọi là quán Nhị đế; từ không vào giả danh, gọi là quán Bình đẳng. Hai phép quán này là đạo phương tiện. Nhờ hai phép quán không này mà được vào phép quán Trung đạo Đệ nhất nghĩa đế, soi cả hai đế, mỗi tâm mỗi tâm đều lặng yên, tiến vào dòng nước pháp của Sơ địa, gọi là Ma-ha-tát (bậc đại sĩ, Bồ Tát lớn) thuộc Thánh chủng tính; vì trong pháp vô tướng mà đi theo Trung đạo, không có hai.

 Phật tử! Ba mươi tâm này đi vào niềm tin Nhất thừa (một cỗ xe duy nhất đưa tất cả đến thành Phật). Pháp nhân của Nhất thừa không phải tu hạnh gần mà được; phải thực hành rộng với tâm lớn, trải qua ba a-tăng-kỳ kiếp, tu Phục đạo nhẫn (sự an nhẫn chế ngự phiền não) mới được đầy đủ.

 Phật tử! Về thối lui hay tiến lên: trước Thập trụ, trong pháp của tất cả phàm phu, có chúng sinh nhiều như cát sông Hằng phát tâm Tam bồ-đề (tâm cầu giác ngộ), học và thực hành Phật pháp, thực hành trong tâm tin và tưởng; đó là căn lành thuộc phần thối lui. Các thiện nam tử! Nếu trải qua một kiếp, hai kiếp, cho đến mười kiếp tu hành Thập tín (mười tâm tin, giai đoạn chuẩn bị) thì được vào Thập trụ. Người ấy khi đó, từ Sơ trụ đến Đệ lục trụ, nếu tu Ba-la-mật (hạnh đưa sang bờ giác ngộ) thứ sáu là Bát-nhã, phép quán chân chính hiện ra trước mắt, lại gặp chư Phật, Bồ Tát và thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn đường) che chở, thì ra đến Đệ thất trụ, thường an trú không thối lui. Từ Thất trụ trở về trước gọi là phần thối lui.

 Phật tử! Người không thối lui thì vào tu hành Bát-nhã thứ sáu, đối với không, không có ta, không có người, không có chủ thể, rốt ráo là vô sinh, ắt vào ngôi định. Phật tử! Nếu không gặp thiện tri thức, thì một kiếp, hai kiếp, cho đến mười kiếp sẽ thối mất tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ). Như trong chúng hội đầu tiên của ta có tám vạn người thối lui, như thiên tử Tịnh Mục, vương tử Pháp Tài, Xá-lợi-phất (một đại đệ tử của Phật) v.v., muốn vào Đệ thất trụ nhưng giữa chừng gặp nhân duyên xấu, nên thối lui vào trong điều bất thiện, xấu ác của phàm phu, không còn gọi là người Tập chủng tính, thối lui vào ngoại đạo (các đạo ngoài Phật giáo). Một kiếp, mười kiếp, cho đến ngàn kiếp, họ có tà kiến lớn, phạm năm tội nghịch (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hoà hợp của tăng chúng), không điều ác nào không làm. Đó là tướng thối lui. Phật tử! Trước đây ở cõi trời thứ tư (trời Đâu-suất) ta đã mở bày rộng pháp Thập hướng của phàm phu này; nay dưới gốc cây này ta nói tóm tắt pháp cốt yếu. Các ông hãy khéo tự thọ nhận và thực hành.

 Phật tử! Mười tâm Địa (Thập địa: mười bậc Thánh của Bồ Tát) là: một, tâm Tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả); hai, tâm Thập thiện (mười điều lành); ba, tâm Minh quang (ánh sáng rực); bốn, tâm Diệm tuệ (trí tuệ như lửa cháy); năm, tâm Đại thắng (thắng lớn); sáu, tâm Hiện tiền (hiện ra trước mắt); bảy, tâm Vô sinh (không sinh); tám, tâm Bất tư nghị (không thể nghĩ bàn); chín, tâm Tuệ quang (ánh sáng trí tuệ); mười, tâm Thọ vị (nhận ngôi vị).

 Lại nữa, pháp mà mười tâm ấy quán sát là: Một, Hoan hỷ địa an trú nơi tuệ Trung đạo Đệ nhất nghĩa đế, đó là hai mươi tâm hoan hỷ, mười nguyện không cùng tận; hiện pháp thân vào các cõi Phật mười phương; làm năm thần thông, vào Như huyễn tam-muội (định thấy mọi sự như ảo ảnh); hiện làm Phật giáo hoá, vô lượng công đức; không nhận quả báo của thời phàm phu trong ba cõi; thường vào ngôi Nhất thừa, nhất tâm nơi Tứ đế: tập, khổ, đạo, diệt; hai loại pháp thân thọ sinh theo lối biến dịch (thân đổi thay theo ý nguyện, không phải sống chết do nghiệp như phàm phu); ba phép quán hiện ra trước mắt, thường tu tâm ấy, vào Bách pháp minh môn (cửa sáng của trăm pháp) — tức mười tín, mỗi tín có mười; Bách pháp minh môn mười ba (?); phiền não rốt ráo không còn nhận; mỗi tâm mỗi tâm lặng yên trong dòng nước pháp, tự nhiên chảy vào biển Tát-bà-nhã.

 Phật tử! Hai, kho pháp báu biển kim cương, đó là tự mình làm mười điều lành (không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời ác, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không si mê), dạy người làm mười điều lành, khen ngợi người làm mười điều lành, khen ngợi pháp mười điều lành; hiện ra ở ngàn cõi Phật giáo hoá tất cả chúng sinh; vì quán thông suốt vô tướng, tất cả đều thành tựu.

 Phật tử! Ba, vào Như huyễn tam-muội, đó là Thập nhị môn thiền (mười hai cửa thiền: bốn bậc thiền, bốn tâm vô lượng, bốn định Không; thiền là trạng thái tâm lắng sâu, chuyên chú): Thiền thứ nhất lấy năm chi (yếu tố) là giác (tâm tìm xét thô), quán (tâm xét kỹ), hỷ (mừng), lạc (vui), nhất tâm (tâm chuyên một) làm nhân, tâm lặng thầm thứ sáu làm thể của định. Thiền thứ hai lấy bốn chi là hỷ, lạc, khinh an (thân tâm nhẹ nhàng) (?), nhất tâm làm nhân, tâm lặng thầm thứ năm làm thể của định. Thiền thứ ba lấy năm chi là lạc, xả, niệm, trí, nhất tâm làm nhân, tâm lặng thầm thứ sáu làm thể của định. Thiền thứ tư lấy bốn chi là không khổ không vui, xả, niệm, nhất tâm làm nhân — nhân gọi là phương tiện — tâm lặng thầm thứ năm làm thể của định. Thiền gọi là rừng các chi; định gọi là kiềm giữ thu nhiếp; trải qua nhiều kiếp không tán loạn nên gọi là định. Bốn định Không cũng đều có năm chi; thể và dụng giống nhau nên đạo phương tiện giống nhau. Các chi là tưởng, xả, chính quán, nhất tâm — năm chi (?) làm nhân, tâm lặng thầm thứ sáu làm thể của định. Từ định sinh ra bốn tâm vô lượng, gọi là bốn định vô lượng. Vì bậc Thánh hiện ra giống pháp của phàm phu, nên dùng sức tự tại lại vượt qua pháp này mà vào định vô lượng, ở trăm ngàn cõi Phật giáo hoá tất cả chúng sinh.

 Phật tử! Bốn, kho pháp báu của hạnh trùm khắp, đó là: (bốn niệm xứ) thân, thọ, tâm, pháp; (bốn) chính cần; (bốn) như ý túc; (năm) căn; (năm) lực; tám chính đạo; bảy giác chi (cả thảy là ba mươi bảy pháp giúp tu đạo). Đó là đại hạnh của Bồ Tát; hiện ức pháp thân giáo hoá tất cả chúng sinh.

 Phật tử! Năm, quán bằng trí đi vào pháp giới, đó là mười sáu đế (mười sáu chân lý): Hữu đế (chân lý về có), Vô đế (chân lý về không), Trung đạo Đệ nhất nghĩa đế; Khổ đế, Tập đế, Diệt đế, Đạo đế; Tướng đế, Sai biệt đế, Thị thành đế (?); Thuyết đế, Sự đế, Sinh khởi đế; Tận vô sinh đế, Nhập đạo đế, Như Lai trí đế. Dùng Ngũ minh (năm môn học: ngôn ngữ văn tự, kỹ nghệ, y học, luận lý học, giáo lý Phật) bàn luận tất cả pháp, tất cả đều ở trong một niệm tâm mà cùng lúc thực hành; hiện vô lượng thân ở tất cả cõi Phật, nhận sự giáo hoá của Phật pháp. Phật tử! Sáu, thông đạt duyên của các pháp hữu mà khởi trí, đó là mười cách soi chiếu mười hai nhân duyên: một, mười hai nhân duyên theo ngã kiến; hai, mười hai nhân duyên theo tâm; ba, mười hai nhân duyên theo vô minh; bốn, mười hai nhân duyên theo tướng duyên nhau; năm, mười hai nhân duyên theo sự trợ thành; sáu, mười hai nhân duyên theo ba nghiệp; bảy, mười hai nhân duyên theo ba đời; tám, mười hai nhân duyên theo ba khổ; chín, mười hai nhân duyên theo tính không; mười, mười hai nhân duyên theo trói buộc và sinh ra. Vì quán theo chiều ngược và chiều thuận, nên hiện vô lượng thân, vào tất cả cõi Phật giáo hoá tất cả chúng sinh.

 Phật tử! Bảy, trí dứt hết quả báo, không chướng không ngại, đó là dùng trí Tam không quán hai thứ tập khí của ba cõi; quả báo của sắc và tâm diệt hết không còn sót. Tất cả hạnh, công đức, công dụng, tạo tác đã xong. Tất cả biến hoá thần thông, những việc làm, những việc tạo tác, không một không hai, không gì không đầy đủ, tu hành và khai phát. Tất cả hạnh công đức, công dụng được khai phát, cho đến tất cả hạnh công đức của các địa trên đều đã tu xong; công dụng khai phát cũng đều đầy đủ. Gốc rễ của tất cả hạnh đã xong, lấy mười độ (mười Ba-la-mật) làm gốc: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ, nguyện, phương tiện, sức thần thông, tuệ vô tướng. Công dụng của pháp hạnh mười độ đã xong; trong dòng nước pháp vô vi, vô tác, mỗi tâm mỗi tâm lặng yên, tự nhiên chảy vào biển Tát-bà-nhã.

 Phật tử! Tám, phép quán không thể nghĩ bàn, không cần dụng công, đó là đại dụng của tuệ lớn vô tướng và phương tiện; không còn tập khí của sắc, vô minh cũng hết. Việc của trăm vạn kiếp, việc của vô lượng cõi Phật, đều đã trong một niệm tâm cùng lúc thực hành. Hiện hình như Phật, hình của tất cả chúng sinh, trong một niệm tâm cùng lúc làm xong; vì không cần dụng công.

 Phật tử! Chín, trí đi vào tận bờ của pháp, đó là bốn mươi biện tài, tất cả hạnh công đức đều thành tựu; tập khí của tâm đã diệt, vô minh cũng trừ. Tất cả kho tàng của Phật, tất cả kho biến hoá thần thông, đều đã trong một tâm cùng lúc thực hành. Trong vô lượng đại thiên thế giới (một đơn vị vũ trụ gồm một tỷ thế giới như thế giới này), làm hình Phật, làm hình chúng sinh, vì pháp giáo hoá vô lượng chúng sinh.

 Phật tử! Mười, phép quán bằng trí không ngăn ngại, đó là vô lượng mây pháp tuôn mưa tưới khắp tất cả chúng sinh; hai thứ tập khí và vô minh nay đã diệt hết, nhận chức vị lớn; thần thông biến hoá vô lượng, không thể nói hết; vì hiện ra giống như Phật, với dụng vô tướng.

 Phật tử! Như vậy tất cả các bậc hiền đều cùng vào cửa này tu hành thành giác ngộ.

 Phật tử! Trước đây ở cõi trời thứ sáu (trời Tha hoá tự tại) ta đã nói Thập địa để dẫn dắt giáo hoá trời và người; nay vì thế mở bày tóm tắt. Các ông hãy thọ nhận và thực hành.

 Phật tử! Tâm thứ bốn mươi mốt gọi là tâm Nhập pháp giới (đi vào pháp giới). Lại nữa, pháp mà tâm thực hành là Dũng phục định (định dũng mãnh chế ngự), vào Pháp quang tam-muội (định ánh sáng pháp). Vào trong định này tu mười pháp: một, học sự biến hoá thần thông không thể nghĩ bàn của Phật; hai, nhóm họp quyến thuộc Bồ Tát; ba, tu lại các pháp môn đã thực hành trước; bốn, thuận đến tất cả nước Phật thăm hỏi tất cả Phật; năm, từ biệt cha mẹ vô minh; sáu, vào cửa trùng huyền (cửa huyền diệu sâu thêm một tầng nữa); bảy, hiện giống như Phật, hiện tất cả hình tướng; tám, hai loại pháp thân đầy đủ; chín, không còn hai thứ tập khí; mười, lên đỉnh núi Trung đạo Đệ nhất nghĩa đế. Vì vậy, Bồ Tát Vô cấu, từ Phát tâm trụ đến một địa này, đã trải qua vô lượng kiếp, tu vô lượng pháp môn công đức của bốn mươi tâm. Lại từ Hỷ địa tu hành vô lượng công đức của hai loại pháp thân, trải qua trăm ngàn kiếp, kho pháp mới đầy, vào Tướng tận tam-muội (định mọi tướng đều hết), thành tựu ngôi Nhất thiết trí; vì thường làm hạnh của Phật. Phật tử! Trước đây ta ở cõi trời Tam thiền (cõi trời thuộc tầng thiền thứ ba của cõi Sắc) đã nhóm họp chúng của tám tầng thiền, nói việc Bồ Tát Nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật) vào định Phật hoa tam-muội, gồm trăm vạn ức bài kệ; nay nói tóm tắt nghĩa của một bài kệ để mở tâm chúng sinh. Các ông hãy thọ trì.

 Phật tử! Địa thứ bốn mươi hai gọi là tâm Tịch diệt, Diệu giác địa, thường trụ một tướng, bậc nhất không có giới hạn, lặng trong như hư không. Nhất thiết chủng trí soi thấu trước sau của vô sinh và hữu đế (chân lý về cái có). Chỉ có Phật thấu tận cùng gốc rễ có đầu có cuối của chúng sinh. Phật cũng soi hết cho đến tất cả phiền não, tất cả quả báo của chúng sinh. Phật trong một tâm niệm cân lường đến tận nguồn gốc: tất cả nước Phật, nhân quả của tất cả Phật, thần thông biến hoá của tất cả Phật và Bồ Tát, cũng trong một niệm cùng lúc đều biết. Ngài an trú ở ngoài Nhị đế không thể nghĩ bàn, riêng mình ở chỗ không hai.

 Phật tử! Trước đây khi ta ở dưới gốc cây này nói về Pháp giới hải (biển pháp giới), có tám vạn Bồ Tát Vô cấu hiện thân thành Phật; vì thế nay ta vì đại chúng này mở bày tóm tắt chỗ thực hành của quả Phật. Các ông nên cung kính nhận lấy."

 Bồ Tát Kính Thủ bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, tức Phật)! Từ Sơ địa đến địa sau cùng, có quả báo, thần thông biến hoá và hai loại pháp thân: một là Pháp tính thân (thân chính là bản tính chân thật của các pháp); hai là Ứng hoá pháp thân (thân ứng theo chúng sinh mà hoá hiện). Vậy chúng có tướng sắc thế nào, tướng tâm thế nào?" Phật nói:

 "Phật tử! Quả xuất thế gian (quả vượt ra ngoài thế gian), từ Sơ địa đến Phật địa, mỗi bậc đều có hai loại pháp thân. Trong dòng nước pháp của Đệ nhất nghĩa đế, từ tính chân thật mà sinh ra trí, nên trí chân thật là pháp thân. Pháp nghĩa là tự thể; gom chứa lại gọi là thân. Căn lành của tất cả chúng sinh cảm ứng được pháp thân trí chân thật này. Pháp thân có thể hiện ra, ứng với vô lượng pháp thân, đó là: thân của tất cả cõi nước, thân của tất cả chúng sinh, thân của tất cả Phật, thân của tất cả Bồ Tát; đều có thể hiện ra những thân không thể nghĩ bàn. Cõi nước cũng như vậy.

 Phật tử! Cõi là chỗ ở của tất cả Hiền Thánh. Vì vậy, tất cả chúng sinh và Hiền Thánh đều tự ở cõi quả báo của mình. Như chúng sinh phàm phu ở trong năm ấm, đó là cõi chính báo (thân tâm của chính mình do nghiệp mà có); núi rừng, đất đai cùng chung hưởng, gọi là cõi y báo (hoàn cảnh mình nương vào). Thánh nhân Sơ địa cũng có hai cõi: một là cõi trí chân thật, trí trước ở, trí sau làm cõi; hai là cõi ứng hiện biến hoá, sạch hoặc nhơ, theo số kiếp lâu dài. Cho đến cõi của Vô cấu địa cũng như vậy. Tất cả chúng sinh, cho đến Vô cấu địa, đều chưa phải ở tịnh độ (cõi hoàn toàn trong sạch), vì còn ở cõi quả báo. Chỉ có Phật ở cõi Pháp tính Đệ nhất Trung đạo. Vì vậy, xưa ta ở trên điện Phổ Quang đã vì tất cả chúng sinh nói rộng pháp môn tịnh độ.

 Phật tử! Bậc Sơ địa, trong một niệm, pháp thân vô tướng và trí thân thành tựu pháp công đức trăm vạn a-tăng-kỳ, soi cả hai đế, mỗi tâm mỗi tâm lặng yên trong dòng nước pháp; không thể dùng tâm thức phàm phu mà suy lường hai loại pháp thân ấy, huống chi là Nhị địa, Tam địa, cho đến Diệu giác địa. Chỉ xét trong đạo ứng hoá, có thể nói Sơ địa có trăm thân, ngàn thân, vạn thân, cho đến vô lượng thân; có trói buộc, có cởi mở. Còn chỗ pháp thân của vị ấy thì mỗi tâm mỗi tâm lặng yên trong dòng nước pháp: trên không thấy có tất cả Phật pháp, tất cả quả báo để cầu; dưới không thấy có vô minh, các kiến chấp để dứt, có chúng sinh để giáo hoá. Chỉ trong pháp ứng hoá của Thế đế mới thấy có Phật để cầu, có các kiến chấp để dứt, có chúng sinh để giáo hoá. Phật tử! Cũng có thể nói là tu ba pháp bền chắc mà vào ngôi Thánh nhân; nhưng trong dòng nước pháp, mỗi tâm mỗi tâm lặng yên, tự nhiên chảy vào biển lớn Diệu giác. Phật tử! Cho đến tên gọi Tam hiền (ba bậc hiền: Thập trụ, Thập hạnh, Thập hồi hướng), Thập địa cũng không có tên, không có tướng; chỉ vì ứng hoá nên đạo pháp của các Phật xưa mới có tên Thập địa. Phật tử! Ông nên thọ trì: tất cả Phật pháp đều bình đẳng, không có khác nhau.

 Phật tử! Quả báo thế gian, đó là: bậc Thập trụ đeo chuỗi anh lạc báu bằng đồng, làm Đồng luân vương (vua bánh xe đồng, một bậc của Chuyển luân vương — vị vua lý tưởng cai trị thiên hạ bằng chính pháp), có trăm người con phúc đức làm quyến thuộc, sinh ở một cõi Phật, nhận học hạnh Phật, giáo hoá hai thiên hạ (hai châu lớn). Bậc đeo chuỗi anh lạc báu bằng bạc làm Ngân luân vương (vua bánh xe bạc), có năm trăm người con phúc đức làm quyến thuộc, sinh trong hai nước Phật, nhận giáo pháp của Phật, thực hành giáo hoá ba thiên hạ. Bậc đeo chuỗi anh lạc báu kim cương làm Kim luân vương (vua bánh xe vàng), có ngàn người con phúc đức làm quyến thuộc, vào các nước Phật mười phương giáo hoá tất cả chúng sinh, cai trị bốn thiên hạ.

 Bậc Hoan hỷ địa đeo chuỗi anh lạc trăm báu, có tướng luân (bánh xe biểu tượng) bảy báu, làm Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương), có vạn người con làm quyến thuộc, dùng trăm pháp thân ở trong trăm nước Phật giáo hoá thiên hạ mười phương. Chuỗi anh lạc ngàn báu, tướng luân tám báu, làm vua trời Đao-lợi, có hai vạn người con làm quyến thuộc. Chuỗi anh lạc vạn báu, tướng luân chín báu, làm vua trời Diệm, quyến thuộc cũng vậy, không thể đếm xuể. Chuỗi anh lạc ức báu, tướng luân mười báu, làm vua trời Đâu-suất-đà, quyến thuộc cũng vậy, không thể đếm xuể. Chuỗi anh lạc ánh sáng báu cõi trời, tướng luân mười một báu, làm vua trời Hoá lạc, quyến thuộc cũng vậy. Chuỗi anh lạc ánh sáng ngọc ma-ni, tướng luân mười hai báu, làm vua trời Tha hoá, quyến thuộc cũng vậy. Chuỗi anh lạc tuệ quang báu rồng ngàn màu, tướng luân mười ba báu, làm vua trời Phạm, quyến thuộc cũng vậy. Chuỗi anh lạc ánh sáng báu sư tử Phạm, tướng luân báu Đại ứng, làm vua trời Quang âm, quyến thuộc cũng vậy. Chuỗi anh lạc ánh sáng báu không thể nghĩ bàn, tướng luân báu ánh mây trắng, làm vua trời Tịnh, quyến thuộc cũng vậy. Chuỗi anh lạc ánh sáng báu trăm vạn thần thông, tướng luân báu ngọc Vô uý, làm vua trời Tĩnh cư, quyến thuộc cũng vậy. Chuỗi anh lạc ánh sáng báu ngàn vạn màu trời, tướng luân ánh sáng báu Giác đức, làm vua ba cõi, có tất cả Bồ Tát làm quyến thuộc. Chuỗi anh lạc ánh sáng báu kho công đức vô lượng, tướng luân ngàn phúc, làm vua pháp giới, có các Bồ Tát Nhất sinh bổ xứ làm quyến thuộc. Phật tử! Các chuỗi anh lạc và tướng luân kể trên, đối với tất cả Phật và Bồ Tát, dù động hay dừng đều cùng đi theo, thường theo bên thân; cũng để giáo hoá tất cả chúng sinh, nên có tên gọi và số lượng quả báo như vậy. Phật tử! Bồ Tát Tam hiền chế ngự phiền não của ba cõi, nghiệp đạo thô và quả nối tiếp thô, cũng không khởi lên cái thô. Đó là Kiến đạo (bậc bắt đầu thấy chân lý) (?). Hỷ nhẫn (nhẫn: sự an trú vững vàng nơi chân lý; đây là nhẫn của Hoan hỷ địa) chế ngự nghiệp đạo của ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Ly nhẫn chế ngự nghiệp đạo trong cõi người. Minh nhẫn chế ngự nghiệp đạo của sáu cõi trời. Diệm nhẫn chế ngự nghiệp đạo của các kiến chấp. Thắng nhẫn chế ngự nghiệp đạo của nghi kiến. Hiện nhẫn chế ngự nghiệp đạo của nhân. Vô sinh nhẫn chế ngự nghiệp đạo của quả. Bất động nhẫn chế ngự nghiệp đạo của nhân thuộc sắc. Quang nhẫn chế ngự nghiệp đạo của nhân thuộc tâm. Tịch diệt nhẫn chế ngự nghiệp đạo của hai tập khí tâm và sắc. Vô cấu nhẫn chế ngự đạo của quả do tập khí: tập khí trước đó đã trừ rồi nhưng quả chưa tan mất. Vì vậy, Phật tử! Tam hiền gọi là chế ngự; từ Hỷ nhẫn trở lên thì vừa chế ngự vừa dứt bỏ. Khi Giác nhẫn hiện ra, tất cả vô minh trong pháp giới một lúc dứt sạch không còn sót.

 Phật tử! Vô minh nghĩa là không hiểu rõ tất cả pháp, mê lầm pháp giới mà khởi lên nghiệp và quả của ba cõi. Vì vậy ta nói: từ kho vô minh khởi lên mười ba phiền não, đó là: tà kiến (thấy sai, bác bỏ nhân quả), ngã kiến (chấp có cái ta), thường kiến (chấp mọi thứ còn mãi), đoạn kiến (chấp chết là mất hẳn), giới đạo kiến (chấp giữ giới cấm sai lầm cho là đường giải thoát), quả đạo kiến (chấp quả sai lầm cho là chân thật) (?), nghi kiến (nghi ngờ chân lý) — đó là bảy kiến. Vì dùng cái thấy tìm cầu ở khắp nơi nên gọi là kiến. Từ kiến lại khởi lên sáu tâm chấp trước: tham, ái, sân (giận), si (mê muội), dục, mạn (kiêu căng); trong pháp giới khởi lên mọi lúc.

 Phật tử! Tất cả phiền não lấy mười ba thứ ấy làm gốc; vô minh lại làm gốc cho mười ba thứ ấy. Vì vậy trong pháp giới mới chia riêng thành quả báo của ba cõi. Phật tử! Hai nghiệp kiến chấp và chấp trước mê lầm tất cả tâm ham muốn sắc dục trong pháp giới; quả báo khởi ra từ đó, nên chia thành quả báo cõi Dục (cõi còn ham muốn).

 Phật tử! Hai nghiệp kiến chấp và chấp trước mê lầm tất cả sắc và tâm trong pháp giới; quả báo khởi ra từ sắc và tâm ấy, nên chia thành quả báo cõi Sắc (cõi còn thân hình vi diệu, không còn dục vọng thô).

 Phật tử! Hai nghiệp kiến chấp và chấp trước mê lầm tất cả tâm định trong pháp giới; quả báo khởi ra từ tâm định ấy, nên chia thành quả báo cõi Vô sắc (cõi không còn thân hình, chỉ còn tâm).

 Vì vậy, trong một pháp giới có quả báo của ba cõi. Tất cả pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) — hoặc phàm hoặc thánh, hoặc kiến chấp, hoặc pháp nhân quả — đều không ra ngoài pháp giới. Chỉ có một mình Phật ở ngoài pháp giới; rồi sau đó vì trở lại vào trong kho pháp giới, vì chúng sinh vô minh mà chỉ bày quả báo sai khác vô lượng của tất cả các đường thiện ác.

 Phật tử! Ba bậc hiền trước chế ngự vô minh của ba cõi nhưng vẫn còn dùng nghiệp thô. Vì sao vậy? Vì khi thọ sinh, điều thiện làm duyên, tình thương con cái làm thấm ướt nghiệp, nên nhận quả ở đời vị lai; vì thế gọi là ngừng cái dụng mà chưa dứt cái dụng của ái. Lại có mười một bậc (?) cũng chế ngự nghiệp quả của ba cõi trong pháp giới. Từ Sơ địa đến Thất địa, nghiệp quả ba cõi đều được chế ngự hết không còn sót; đến Bát địa mới dứt hết. Từ đây trở lên thì thị hiện làm Phật: thọ sinh nơi cung vua, xuất gia đắc đạo, chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp), diệt độ (nhập Niết-bàn); cũng hiện ra ở tất cả cõi Phật. Vì vậy không còn quả báo ba cõi do tình thương con cái, chỉ còn tập khí của vô minh. Do sức đại nguyện nên sinh ra bằng biến hoá. Vì thế xưa ta ở cõi trời đã nói nghĩa sinh và không sinh, nghiệp sinh (sinh do nghiệp) và biến sinh (sinh do biến hoá). Phật tử! Trong ngôi Thánh có hai thứ nghiệp: Một là tuệ nghiệp: trí vô tướng vô sinh, mỗi tâm mỗi tâm duyên theo pháp tính mà sinh, không có chỗ soi (?); đó gọi là tuệ nghiệp. Hai là công đức nghiệp: trí chân thật đi ra trong hữu đế, gom góp trăm vạn a-tăng-kỳ công đức hữu vi vô lậu (có tạo tác nhưng không còn rò rỉ phiền não), nên gọi là công đức nghiệp. Từ bậc Thánh đầu tiên trở lên hiện ra thọ sinh; vì là biến dịch nên hết nghiệp cũ mà không tạo nghiệp mới; do sức nguyện nên sống trong đời trăm kiếp, ngàn kiếp, biến hoá sinh ra tất cả.

 Kinh Bồ Tát Anh Lạc Bản Nghiệp, quyển thượng (hết).

 Kinh Bồ Tát Anh Lạc Bản Nghiệp, quyển hạ

 Sa-môn (người xuất gia tu hành) Trúc Phật Niệm, người Lương Châu, đời Diêu Tần, dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video