Phẩm thứ tư: Giải thích ý nghĩa
Đức Phật (bậc đã tự mình giác ngộ hoàn toàn và chỉ dạy người khác giác ngộ) bảo Bồ Tát (người phát nguyện cầu giác ngộ, vừa tự tu vừa cứu độ chúng sinh) Kính Thủ: “Trước đây ông hỏi ý nghĩa và hình tướng (đặc điểm) các bậc ra sao. Nay ta sẽ nói về ý nghĩa và hình tướng của Thập trụ (mười bậc “an trụ”, mười giai vị đầu, tâm bắt đầu đứng vững trong đạo), Thập hạnh (mười bậc tu hạnh lợi mình lợi người), Thập hồi hướng (mười bậc đem công đức tu được hướng về chúng sinh và về quả Phật), Thập địa (mười bậc “đất”, giai vị của bậc Thánh, nơi công đức được giữ gìn và sinh trưởng), Vô cấu địa (bậc “không còn nhơ bẩn”, sát ngay dưới quả Phật, còn gọi là Đẳng giác) và Diệu giác địa (bậc giác ngộ mầu nhiệm, tức quả Phật trọn vẹn).
Này Phật tử (con của Phật, tiếng Phật gọi người theo đạo)! Trong kinh Kim Cương Hải Tạng Anh Lạc này có giải thích ý nghĩa và hình tướng của các bậc hiền thánh (hiền: người tu đã chế ngự được phiền não nhưng chưa chứng lý chân thật; thánh: người đã chứng lý chân thật). Ý nghĩa thì từ thể (bản chất gốc) mà ra. Thể là bản chất của Bồ Tát; ý nghĩa gọi là công đức (phần lành, năng lực tốt đẹp có được do tu tập). Hai điều ấy, mọi Bồ Tát đều lấy làm thể và làm nghĩa, nên gọi là “thể nghĩa”.
Này Phật tử! Bậc Phát tâm trụ (bậc trụ thứ nhất, bậc mới phát lòng cầu đạo) là người lúc đầu vốn là phàm phu (người thường chưa chứng đạo) còn bị trói buộc đầy đủ bởi mọi phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, khổ não như tham, giận, si mê), chưa biết Tam Bảo (ba ngôi báu: Phật, giáo pháp của Phật, và đoàn thể tu hành), chưa biết các bậc thánh, chưa biết nhân tốt nhân xấu và quả do nhân ấy sinh ra; hết thảy đều chẳng nhận ra, chẳng hiểu, chẳng biết.
Này Phật tử! Từ địa vị phàm phu chẳng biết gì ấy, người ấy gặp giáo pháp của Phật và Bồ Tát, khởi lên một niệm tin, liền phát tâm bồ đề (lòng quyết cầu giác ngộ thành Phật). Lúc ấy người này còn ở trước các bậc trụ, gọi là Tín tưởng Bồ Tát (Bồ Tát mới có niềm tin và ý nghĩ cầu đạo), cũng gọi là Giả danh Bồ Tát (Bồ Tát mới có tên gọi, chưa có thực chất), cũng gọi là Danh tự Bồ Tát (Bồ Tát trên danh nghĩa).
Người ấy tu sơ lược mười tâm, tức là: tâm tin, tâm tinh tấn, tâm ghi nhớ, tâm trí tuệ, tâm định (tâm lắng yên chuyên nhất), tâm giữ giới, tâm hồi hướng (đem công đức hướng về giác ngộ và chúng sinh), tâm hộ pháp (giữ gìn giáo pháp), tâm buông xả, tâm phát nguyện. Lại tu mười tâm nữa, tức là: mười điều thiện, năm giới (năm điều răn: không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), tám giới (tám điều răn giữ trong một ngày một đêm), mười giới (mười điều răn của người xuất gia mới tu), và giới của sáu ba la mật (sáu hạnh đưa sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ).
Người ấy lại làm mười điều thiện. Hoặc trong một kiếp, hai kiếp, ba kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) tu Thập tín (mười tâm tin), thì hưởng quả báo ở sáu cõi trời (sáu tầng trời cõi Dục, nơi chúng sinh còn ham muốn). Bậc thiện cao có ba hạng: hạng trên làm Thiết luân vương (vua có bánh xe báu bằng sắt) giáo hóa một châu thiên hạ; hạng giữa làm Túc tán vương (vua nước nhỏ, rải rác như hạt thóc); hạng dưới làm vua trong cõi người. Nhưng vẫn còn đầy đủ mọi phiền não.
Người ấy gom góp vô lượng nghiệp thiện, có lúc lùi lại, có lúc vượt lên. Nếu gặp thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt trên đường đạo) mà học Phật pháp, thì trải một kiếp hai kiếp mới vào được các bậc trụ. Nếu không như thế thì mãi chìm đắm không ra được. Thiện căn (gốc lành) thuộc phần thoái lui là như đã nói ở trên.
Này Phật tử! Bậc Phát tâm trụ là người có thiện căn thuộc phần tiến lên. Trong một kiếp hai kiếp, ở chỗ các đức Phật nhiều như cát một sông Hằng, hai sông Hằng, ba sông Hằng, người ấy tu mười tâm tin, tin Tam Bảo, thường an trụ trong tám vạn bốn nghìn Bát nhã ba la mật (pháp trí tuệ đưa sang bờ giác ngộ; “tám vạn bốn nghìn” chỉ số rất nhiều). Mọi hạnh, mọi pháp môn (cửa ngõ, phương pháp tu vào đạo) đều tập học, nhận lấy và thực hành. Người ấy thường khởi lòng tin, không theo tà kiến (thấy biết sai lệch), không phạm mười tội nặng, năm tội nghịch (giết cha, giết mẹ, giết A la hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp Tăng) và tám điều điên đảo (tám cái thấy lầm: cho vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là có ngã, nhơ là sạch, và ngược lại cho thường là vô thường...). Không sinh vào chỗ khó tu đạo, thường gặp Phật pháp, nghe nhiều học rộng, có trí tuệ, tìm cầu nhiều phương tiện (cách khéo léo để tu và để độ người).
Người ấy bắt đầu đi vào cảnh giới “không” (lý mọi vật không có tự tính cố định), an trụ ở địa vị thể tính rỗng không, nên gọi là “trụ”. Với tâm trí hiểu lý không, người ấy tập học Phật pháp của các đức Phật xưa. Mọi công đức chưa phải tự mình làm nên một cách vững chắc, vì còn nương nơi tâm mà sinh ra mọi công đức (?), nên chưa gọi là “địa” mà chỉ gọi là “trụ”.
Này Phật tử! Bậc Trị địa trụ (sửa sang nền đất tâm): vì thường theo tâm không mà làm cho tám vạn bốn nghìn pháp môn trong sạch, thanh tịnh, trắng trong, nên gọi là Trị địa trụ. Này Phật tử! Vì nuôi lớn mọi hạnh nên gọi là Tu hành trụ. Này Phật tử! Vì sinh vào nhà Phật, dòng giống thanh tịnh, nên gọi là Sinh quý trụ (sinh vào dòng cao quý). Này Phật tử! Vì tập nhiều vô lượng gốc lành, nên gọi là Phương tiện cụ túc trụ (đầy đủ phương tiện). Này Phật tử! Vì thành tựu bát nhã (trí tuệ), hạnh ba la mật thứ sáu, nên gọi là Chánh tâm trụ (tâm ngay chính).
Này Phật tử! Vì đi vào cảnh giới vô sinh (chẳng thật có sinh ra) và rốt ráo không, mỗi tâm niệm đều thường thực hành không, vô tướng (không bám hình tướng), vô nguyện (không mong cầu gì), nên gọi là Bất thoái trụ (không lùi lại). Này Phật tử! Vì từ khi phát tâm không sinh điên đảo, không khởi tà ma (sức tà làm hại đạo) phá tâm bồ đề, nên gọi là Đồng chân trụ (tâm trong sạch như trẻ thơ). Này Phật tử! Vì từ lời dạy của Phật, đấng vua của các pháp, mà sinh hiểu biết, sẽ nối ngôi Phật, nên gọi là Pháp vương tử trụ (con của vua pháp). Này Phật tử! Vì từ chín bậc trên quán lý không, được tâm vô sinh cao nhất, nên gọi là Quán đảnh trụ (như thái tử được rưới nước lên đầu khi sắp nối ngôi).
Vì vậy, này Phật tử! Từ tâm Quán đảnh tiến vào địa vị thấy thể tính của ngũ ấm (năm nhóm tạo nên con người: sắc – thân xác, thọ – cảm nhận, tưởng – nhận biết hình ảnh, hành – ý chí và các hoạt động tâm, thức – sự hiểu biết phân biệt) vốn là không, cũng tu tám vạn bốn nghìn Bát nhã ba la mật, nên gọi là mười hạnh ở giữa.
Này Phật tử! Trong đó, vì mới vào lý các pháp đều không, không bị lý luận tà của ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật) làm cho đảo lộn, vào được địa vị chân chính, nên gọi là Hoan hỷ hạnh (hạnh vui mừng). Này Phật tử! Vì luôn giáo hóa mọi chúng sinh, đều đem lợi ích của pháp đến cho chúng sinh, nên gọi là Nhiêu ích hạnh (hạnh làm lợi ích dồi dào). Này Phật tử! Vì thật sự chứng được pháp, được tâm pháp nhẫn (tâm an nhiên chấp nhận lẽ thật của các pháp), không có cái ta và không có cái “của ta”, nên gọi là Vô sân hận hạnh (hạnh không giận hờn). Này Phật tử! Vì thường an trụ trong công đức, hiện thân giáo hóa chúng sinh, nên gọi là Vô tận hạnh (hạnh không cùng tận).
Này Phật tử! Vì lúc mạng chung, con quỷ vô minh (sự mê muội, không thấy rõ lẽ thật) không làm rối loạn, không làm vẩn đục, không làm mất chánh niệm (sự nhớ biết đúng đắn), nên gọi là Ly si loạn hạnh (hạnh lìa si mê rối loạn). Này Phật tử! Vì đời đời thường sinh trong cõi nước của Phật, nên gọi là Thiện hiện hạnh (hạnh khéo hiện thân). Này Phật tử! Vì đối với ta, vô ngã cho đến mọi pháp đều thấy là không, nên gọi là Vô trước hạnh (hạnh không bám víu). Này Phật tử! Vì đối với Phật pháp ba đời luôn kính trọng và thuận theo, nên gọi là Tôn trọng hạnh. Này Phật tử! Vì thuyết pháp dạy người, mỗi cử động đều thành khuôn phép cho mọi loài, nên gọi là Thiện pháp hạnh. Này Phật tử! Vì thấy nhị đế (hai lẽ thật: lẽ thật thế gian cho là có, và lẽ thật tuyệt đối là không) chẳng phải “như”, chẳng phải tướng, chẳng phải không tướng, nên gọi là Chân thật hạnh.
Vì vậy, này Phật tử! Từ tâm chân thật, vào lý chúng sinh là không và lý vô ngã là không; hai cái không ấy bình đẳng không khác, thấy một tướng quán, một tướng hợp nhất (nhất hợp tướng: mọi sự vật như hòa làm một, không phân chia riêng rẽ). Vì học tập phép quán không của trăm vạn ức Bát nhã ba la mật, nên xoay đổi tâm trước và tâm sau, chỉ quán thấy sự sáng suốt sáng suốt, vắng lặng tịch diệt (tắt hết mọi vọng động); nuôi lớn pháp quán sáng của các bậc trên, xoay nhân hướng về quả. Lại dùng vô lượng tâm, không bỏ cũng không nhận. Mười bậc hồi hướng là như vậy.
Này Phật tử! Vì thường ở trong tâm vô tướng mà thường đi khắp sáu đường (sáu cõi luân hồi: trời, người, a tu la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) và vào quả báo; không nhận mà vẫn nhận mọi cảm thọ, xoay đổi chuyển hóa chúng sinh, nên gọi là Cứu hộ nhất thiết chúng sinh ly chúng sinh tướng hồi hướng (hồi hướng cứu giúp mọi chúng sinh mà lìa tướng chúng sinh). Này Phật tử! Vì quán mọi pháp chỉ có cảm thọ, chỉ có công dụng, chỉ có tên gọi, mỗi niệm không dừng lại, nên gọi là Bất hoại hồi hướng (hồi hướng không hư hoại). Này Phật tử! Vì Phật pháp của chư Phật ba đời đều được thực hành trong mọi lúc, nên gọi là Đẳng nhất thiết Phật hồi hướng (hồi hướng ngang bằng chư Phật).
Này Phật tử! Vì dùng sức nguyện lớn vào mọi cõi Phật cúng dường mọi đức Phật, nên gọi là Chí nhất thiết xứ hồi hướng (hồi hướng đến mọi nơi). Này Phật tử! Vì đem Tam Bảo thường còn trao cho người trước mặt, nên gọi là Vô tận công đức tạng hồi hướng (hồi hướng kho công đức không cùng tận). Này Phật tử! Vì tập làm điều thiện còn hình tướng và điều thiện vô lậu (không còn rỉ chảy phiền não, không còn dẫn đến sinh tử) mà không thấy là hai, nên gọi là Tùy thuận bình đẳng thiện căn hồi hướng. Này Phật tử! Vì quán thiện và ác, quán cha mẹ (và mọi chúng sinh) không hai, một tướng, một tướng hợp nhất, nên gọi là Tùy thuận đẳng quán nhất thiết chúng sinh hồi hướng (hồi hướng thuận theo quán mọi chúng sinh bình đẳng).
Này Phật tử! Vì thường soi chiếu cả hai lẽ thật có và không, thấy mọi pháp là một tướng hợp nhất, nên gọi là Như tướng hồi hướng (hồi hướng theo tướng chân như). Này Phật tử! Vì thấy các pháp không hai, trí bát nhã vô sinh, hai lẽ thật bình đẳng; quá khứ là một tướng hợp nhất, hiện tại là một tướng hợp nhất, vị lai là một tướng hợp nhất, nên gọi là Vô phược giải thoát hồi hướng (hồi hướng giải thoát không ràng buộc). Này Phật tử! Vì giác ngộ mọi pháp trong đệ nhất nghĩa đế (lẽ thật cao nhất, tuyệt đối), trung đạo (con đường giữa, không rơi vào hai bên có và không) vô tướng, mọi pháp đều là một tướng soi chiếu, nên gọi là Pháp giới vô lượng hồi hướng (hồi hướng vô lượng như pháp giới – toàn thể mọi hiện tượng).
Này Phật tử! Ý nghĩa của ba mươi tâm này, giải thích ra thì vô lượng vô biên, không phải trí phàm phu nào có thể nghĩ lường được; đó là con đường đi của chư Phật mười phương và mọi Bồ Tát.
Này Phật tử! Trước đây ông hỏi: thế nào gọi là “địa”? Này Phật tử! “Địa” nghĩa là giữ gìn: giữ gìn tất cả trăm vạn a tăng kỳ (số lớn không đếm được) công đức. Cũng gọi là “sinh ra”: vì làm thành mọi nhân và quả nên gọi là địa.
Này Phật tử! Bỏ hạnh phàm phu, sinh vào nhà Phật, nối ngôi vị Bồ Tát, vào trong hàng thánh, bốn ma (bốn thứ phá hại người tu: ma phiền não, ma ngũ ấm, ma chết, ma trời) không đến được; hai bên có và không đều bình đẳng, cùng soi chiếu; lòng tin lớn bắt đầu đầy đủ; tập học phép quán đệ nhất nghĩa đế trung đạo vô sinh; trên đến địa thứ hai, thứ ba cho đến địa thứ mười một. Pháp môn quán sáng, tâm tâm vắng lặng trong dòng nước pháp; một tướng mà không tướng; hai thân (thân thật và thân ứng hiện) không bị giới hạn phương hướng, thông suốt cùng các cõi Phật — nên gọi là Hoan hỷ địa (đất vui mừng).
Này Phật tử! Vì dùng lý vô tướng chân chính mà khéo vào lý chúng sinh là không, hiện ra ở vạn thế giới của Phật, với sáu phép thần thông (sáu năng lực siêu việt: biến hóa tự tại, nhìn xa thấu suốt, nghe xa thấu suốt, biết tâm người khác, biết đời trước, dứt sạch phiền não) biến hóa, đồng với không, với vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt), nên gọi là Ly cấu địa (đất lìa nhơ bẩn).
Này Phật tử! Với trí tuệ sáng, lòng tin và sự nhẫn chịu, tu tập đạo của các đức Phật xưa, tức là mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh văn): Tu đa la (kinh văn xuôi), Kỳ dạ (kệ tụng nhắc lại ý văn xuôi), Tỳ già la na (lời thọ ký, báo trước việc thành Phật), Già đà (kệ đứng riêng), Ưu đà na (lời Phật tự nói không ai hỏi), Ni đà na (kể nhân duyên), A ba đà na (thí dụ), Y đế mục đa già (chuyện đời trước của các đệ tử), Xà đà già (chuyện tiền thân của Phật), Tỳ phật lược (giáo lý rộng lớn), A phù đà đạt ma (chuyện hiếm có), Ưu ba đề xá (luận giảng nghĩa lý). Dùng các pháp này độ chúng sinh, ánh sáng nối ánh sáng biến hóa thông suốt, nên gọi là Minh địa (đất sáng).
Này Phật tử! Thuận theo lý vô sinh một cách sâu rộng mà khởi nhẫn, quán mọi pháp theo hai lẽ thật; trên quán công đức của Phật, dưới quán chúng sinh sáu đường. Với phép quán đại từ (lòng thương lớn, ban vui) mà thuyết pháp đem vui cho người; với phép quán đại bi (lòng xót lớn, cứu khổ) mà cứu chúng sinh khỏi ba thứ khổ; với phép quán đại hỷ (niềm vui lớn) mà mừng cho người khác được vui; với phép quán đại xả (buông bỏ lớn) mà xem mọi chúng sinh đều vào bình đẳng; vào bảy pháp quán, nên gọi là Diệm địa (đất lửa sáng).
Này Phật tử! Thuận nhẫn (sự nhẫn thuận theo lý chân thật) mà tu đạo, thấy vô minh, nghi ngờ, kiến chấp trong tam giới (ba cõi: cõi Dục còn ham muốn, cõi Sắc còn thân hình vi tế, cõi Vô sắc chỉ còn tâm) không gì là không không. Có công đức tám biện tài (tám tài biện luận), vào các bộ luận Ngũ minh (năm môn học lớn). Tức là bốn biện tài: biện về nhân quả, về nội đạo (đạo Phật), về ngoại đạo (?); năm luận là nội, ngoại, phương thuật, đạo, nhân quả, quỷ thần, thầy (?)... không gì là không thông suốt, nên gọi là Nan thắng địa (đất khó vượt qua).
Này Phật tử! Thuận theo các pháp lên cao hơn, quán mọi pháp quá khứ là một tướng hợp nhất, mọi pháp hiện tại là một tướng hợp nhất, mọi pháp vị lai là một tướng hợp nhất; nhân duyên của pháp giới vắng lặng tịch diệt không hai, nên gọi là Hiện tiền địa (đất trí tuệ hiện ra trước mắt).
Này Phật tử! Với vô sinh nhẫn (sự an nhiên chứng nhận lý các pháp vốn không sinh) đối với các pháp, quán chẳng phải có phiền não, chẳng phải không phiền não; một sinh một diệt một quả, là thân cuối cùng trong ba cõi, một vào một ra; gom vô lượng công đức, thường hướng lên địa trên, niệm niệm vắng lặng, nên gọi là Viễn hành địa (đất đi xa).
Này Phật tử! Vì vậy Bồ Tát với phép quán vô sinh, bỏ quả báo ba cõi, bỏ quả biến dịch (thân sinh tử vi tế của bậc thánh, biến đổi theo mức tu tiến), dùng trí tuệ vô tướng đi vào bậc nhẫn trung bình, ra khỏi “có” mà vào “không”, hóa hiện lẽ vô thường; tự thấy thân mình sẽ thành quả Phật; chư Phật xoa đầu thuyết pháp cho; thân và tâm hoạt động riêng biệt, không thể nghĩ bàn, nên gọi là Bất động địa (đất không lay động).
Này Phật tử! Lại vào phép quán cao hơn, ánh sáng nối ánh sáng, hóa độ như Phật, vào đạo vô sinh nhẫn, hiện ra mọi thân Phật, nên gọi là Diệu tuệ địa (đất trí tuệ mầu nhiệm).
Này Phật tử! Lúc ấy Bồ Tát vào đệ nhất nghĩa đế trung đạo, hành ở bậc dưới của đại tịch nhẫn (sự nhẫn của vắng lặng lớn) (?), đi chỗ Phật đi, ngồi trên hoa sen nghìn tướng báu, nhận ngôi thọ ký (lời Phật báo trước sẽ thành Phật), học công việc giáo hóa của Phật; hai thứ tập khí (thói quen phiền não còn sót) được chế phục và đoạn trừ; lòng tin lớn được thành tựu; đồng với chân tế (bờ mé chân thật), ngang bằng pháp giới; hai lẽ thật là một tướng; đầy đủ mọi công đức, đi vào căn cơ của chúng sinh; vô lượng công đức trang nghiêm như chuỗi ngọc, cùng một lúc hiện ra đều mọi hình tướng, nên gọi là Pháp vân địa (đất mây pháp).
Này Phật tử! Lúc ấy Bồ Tát an trụ trong cửa đại tịch, ở phép quán nhẫn bậc giữa; công hạnh đầy đủ, lên đài núi lớn, vào trăm nghìn tam muội (trạng thái thiền định sâu, tâm chuyên nhất), gom đủ oai nghi và công dụng của Phật, chỉ còn chút quả báo vướng lại; tâm sinh diệt vô thường, mà tâm tâm vô vi. Hạnh vượt qua mười địa, hiểu biết ngang với Phật, ngồi chỗ Phật ngồi. Trí tuệ và sự thấy biết của vị ấy đối với cả hai cảnh giới thường và vô thường của mọi pháp, nên biết là như Phật, gọi là “học Phật”.
Mọi Bồ Tát ở các địa dưới không thể phân biệt biết được vị Bồ Tát này. Đối với Phật thì gọi là Bồ Tát, đối với các Bồ Tát bậc dưới thì gọi là Phật. Vì sao vậy? Vì Bồ Tát này dùng sức biến hóa lớn, sống trăm kiếp, vạn kiếp, hiện làm việc giáo hóa của Phật: mới sinh ra, đắc đạo, chuyển pháp luân (giảng pháp, ví như xoay bánh xe pháp nghiền nát phiền não), vào vô dư diệt độ (niết bàn trọn vẹn, không còn sót thân quả báo), nói tám pháp luân (?). Giống Phật mà không phải Phật, ngang bằng mọi đức Phật, nên oai nghi, cử chỉ đi đứng, mọi pháp đều giống nhau. Trụ trong trăm nghìn tam muội ấy, làm hạnh Phật như vậy, nên vào Kim cương tam muội (thiền định bền chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não cuối cùng), một tướng không tướng, vắng lặng vô vi, nên gọi là Vô cấu địa.
Này Phật tử! (Bậc Diệu giác) với phép quán mầu nhiệm, sự nhẫn cao nhất, vắng lặng lớn, vô tướng, chỉ vì mọi chúng sinh mà theo duyên sinh ra các pháp lành, cũng tự giữ mọi công đức, nên gọi là Phật tạng (kho tàng Phật), vắng lặng mà soi chiếu mọi pháp. Từ Phật trở xuống, mọi Bồ Tát thì soi chiếu mà (hướng về) vắng lặng. Vì vậy, này Phật tử, xưa kia ta ở trong Tứ thiền (cõi trời thiền thứ tư thuộc cõi Sắc) đã vì tám ức Phạm thiên vương (vua trời Phạm thiên) nói rằng Như Lai (danh hiệu Phật: bậc từ chân như mà đến) vắng lặng soi chiếu, không có tâm phân biệt, không có hình sắc, mà vắng lặng soi chiếu mọi pháp. Này Phật tử! Nay ta nói tóm lược ý nghĩa các câu, mở bày hạnh pháp lành cho đại chúng này.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video