Phẩm thứ ba: Quán tướng (phần một)
Phật bảo vua cha: "Thế nào gọi là quán (tập trung tâm để hình dung rõ ràng) đỉnh đầu của Như Lai (danh hiệu của Phật, bậc đến từ chân lý)? Xương đỉnh đầu của Như Lai tròn trịa như hai bàn tay khum úp lại (?), màu trắng tinh. Nếu thấy lớp da mỏng thì là màu đỏ; nếu thấy lớp da dày thì là màu kim cương. Chân tóc màu vàng. Não màu pha-lê (thủy tinh trong suốt), có mười bốn mạch, các đường vạch đầy đủ, cũng có mười bốn ánh sáng, ánh sáng ấy như các mạch, rõ ràng phân minh. Trong các mạch não xoáy sinh ra các ánh sáng, xông lên xương đầu; từ xương đầu ra đến chân tóc, có mười bốn màu vây quanh các sợi tóc. Dưới tóc màu vàng cũng sinh các ánh sáng, đi vào trong mười bốn màu ấy. Đó gọi là đỉnh, não, nhục kế (khối thịt nổi cao trên đỉnh đầu Phật) của Như Lai khi sinh trong vương cung."
"Riêng trên đỉnh đầu có năm tướng Đại Phạm sinh ra (?); lúc ấy bà Ma-da và dì của Phật đều không thấy. Năm tướng Phạm ấy mở bày ánh sáng lên đến cõi Phạm thế (các tầng trời Phạm thiên, cõi trời cao thuộc cõi sắc), lại vượt qua vô lượng thế giới ở phương trên, hóa thành cung đài. Đó là cảnh giới của chư Phật, các vị Bồ-tát (người tu hành nguyện giác ngộ để cứu độ mọi loài) ở thập địa (mười bậc tu chứng cao nhất của Bồ-tát) cũng không thấy được. Nay vì vua cha mà nói về tướng đỉnh đầu lúc sinh ra."
"Nếu có ai nghe, nên suy nghĩ về tướng đỉnh đầu thù thắng của Phật. Ánh sáng của tướng ấy nhiều như số bụi nhỏ của đất trong ba nghìn thế giới (một hệ thống vũ trụ rộng lớn gồm vô số thế giới), không thể nói hết. Chúng sinh đời sau nếu nghe lời này, suy nghĩ về tướng này, thì trong tâm không hối hận, như thấy ánh sáng tướng đỉnh đầu thù thắng của Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính); nhắm mắt cũng thấy được; nhờ sức tưởng của tâm mà rõ ràng phân minh như Phật còn tại thế."
"Tuy quán tướng này, nhưng không được quán nhiều thứ cùng lúc: từ một việc khởi lên rồi tưởng một việc khác; tưởng xong một việc lại tưởng một việc; ngược xuôi lặp đi lặp lại qua mười sáu lượt. Làm cho tâm tưởng như vậy cực kỳ sáng tỏ, rồi sau đó giữ tâm, buộc niệm vào một chỗ. Như vậy dần dần đưa lưỡi lên vòm miệng, khiến lưỡi đứng yên ngay ngắn. Qua hai lần bảy ngày (mười bốn ngày), rồi thân tâm mới được an ổn. Lại nên buộc tâm trở lại quán đỉnh đầu Phật. Phép quán đỉnh đầu Phật trước hết theo lỗ chân lông mà vào."
Phật bảo vua cha và dặn A-nan: "Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ. Trên đầu Như Lai nay có tám vạn bốn nghìn sợi tóc, đều ngả về hai phía, xoáy về bên phải mà mọc; ranh giới phân minh, bốn phía phân minh (?). Mỗi lỗ chân lông xoáy sinh năm ánh sáng, đi vào trong ánh sáng mười bốn màu ở trước."
"Xưa kia khi ta ở trong cung, nhũ mẫu gội đầu cho ta. Lúc ấy bà Đại Ái Đạo (dì và là mẹ nuôi của Phật) đến chỗ ta, nói: 'Tất-đạt (tên Phật lúc làm thái tử) khi sinh ra có nhiều điều kỳ đặc. Nếu có người hỏi ta: tóc con bà dài bao nhiêu, thì ta trả lời thế nào? Nay nên đo tóc để biết độ dài.' Bà liền bảo ta duỗi tóc ra, rồi lấy thước đo: dài một trượng hai thước năm tấc. Buông ra thì xoáy về bên phải, trở lại thành vân xoáy ốc. Khi sắp cưới vợ, lại gội đầu nữa. Mẹ lại bảo: 'Lần trước đo tóc dài đúng một trượng hai thước năm tấc, nay nên đo lại.' Bèn duỗi ra mà đo: dài một trượng ba thước năm tấc. Khi ta xuất gia, các thiên thần nâng tóc đi, cũng dài một trượng ba thước năm tấc."
"Nay, thưa vua cha, có muốn xem tướng tóc không?" Vua cha thưa: "Dạ vâng, bạch Thiên Tôn, tôi muốn được thấy tóc Phật." Như Lai liền lấy tay duỗi tóc ra, từ tinh xá Ni-câu-lâu-đà dài đến cung vua cha, như lưu ly xanh biếc (ngọc trong màu xanh thẫm), quấn quanh thành bảy vòng. Trong tóc Phật, đại chúng đều thấy nhiều thứ ánh sáng màu sắc, không thể nói hết. Mỗi ánh sáng ấy chiếu khắp tất cả, thành màu lưu ly xanh biếc; trong màu lưu ly có vô số hóa Phật (Phật do thần lực biến hiện ra), không thể đếm được. Hiện tướng ấy xong, Ngài thu tóc, cuộn ánh sáng lại, xoáy về bên phải uốn lượn, trở lại nằm trên đỉnh đầu Phật, liền thành vân xoáy ốc. Đó gọi là tướng tóc chân thật của Như Lai.
"Nếu có tỳ-kheo (người xuất gia nam), tỳ-kheo-ni (người xuất gia nữ), các ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia) muốn quán tóc Phật, thì nên quán như vậy, không được quán cách khác. Nếu quán cách khác thì gọi là tà quán (quán sai lệch), gọi là cuồng loạn, gọi là mất tâm, gọi là tà kiến, gọi là tâm điên đảo; muốn được định (trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú) thì không thể có chuyện ấy. Như vậy, thưa vua cha, việc tướng tóc thật của Phật đúng là như thế."
"Quán tướng tóc xong, kế đến quán chân tóc: như màu ngọc trai đỏ, uốn lượn rủ xuống, có năm nghìn ánh sáng xen kẽ phân minh, đều ngả hướng lên, vây quanh các sợi tóc; từ trên đỉnh đầu phát ra, quấn quanh đỉnh năm vòng, như phép vẽ của thợ vẽ cõi trời, tròn trịa đều đặn, nhỏ như một sợi tơ. Giữa các sợi tơ ấy sinh ra các hóa Phật, có các hóa Bồ-tát làm quyến thuộc; chư thiên, tám bộ (tám loài thần hộ pháp: trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già) và tất cả hình tượng cũng hiện ra trong đó, màu như vầng mặt trời, không thể thấy hết. Đó gọi là quán chân tóc của Phật. Quán như vậy gọi là chính quán (quán đúng). Nếu quán khác đi thì gọi là tà quán." Phật bảo vua cha: "Đây gọi là phép quán chân thật về chân tóc của Như Lai."
"Thế nào là quán tướng trán rộng bằng phẳng ngay ngắn của Như Lai? Trong tướng trán rộng bằng phẳng ngay ngắn có ba tướng. Một là tướng gọi là lông trắng (bạch hào, sợi lông trắng xoáy tròn ở giữa hai chân mày). Khi Phật mới sinh, vua và phu nhân đem thái tử đến chỗ tiên A-tư-đà để nhờ xem tướng thái tử. Tiên nhân vén tấm vải bông (?), trước hết thấy lông trắng giữa hai lông mày của thái tử xoáy tròn mà mọc; bên cạnh lông trắng có các vành tròn theo lông trắng mà xoáy. Thầy tướng kéo duỗi sợi lông ra, thấy lông dài lớn, liền lấy thước đo dài ngắn: đủ năm thước, như ống lưu ly. Buông ra thì xoáy về bên phải như hạt châu pha-lê, hiện ra vô lượng trăm nghìn ánh sáng màu. Đó gọi là ánh sáng tướng bạch hào khi Bồ-tát mới sinh."
"Đến năm tám tuổi, bà dì lại xem, nghĩ: 'Tất-đạt đã lớn, lông giữa hai lông mày cũng theo tuổi mà dài ra, nay thử xem.' Liền kéo duỗi lông trắng, thấy lông thẳng tắp như ống lưu ly trắng; ở đầu lông phát ra ánh sáng năm màu, rồi trở vào lỗ chân lông. Bà rất thương yêu, tình không dứt, bảo mọi người: 'Tướng lông của con ta đến như thế này.' Mọi người xem xong, lông lại xoáy về bên phải như trước, rất đáng yêu mến. Đó gọi là tướng lông bạch hào khi Bồ-tát còn là đồng tử."
"Thế nào gọi là tướng lông bạch hào khi Bồ-tát cưới vợ? Cha của Da-du-đà-la (vợ của thái tử) tự sai thầy tướng đến xem tướng thái tử. Thầy tướng thấy ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân bậc vĩ nhân) rõ ràng như vẽ, chỉ có lông trắng là trong lòng không hiểu được. Thầy tướng liền nói: 'Thưa thái tử Địa Thiên (cách tôn xưng thái tử, như vị trời trên mặt đất), các tướng khác đều giống Kim luân vương (vị vua lý tưởng có bánh xe vàng, cai trị khắp bốn châu), riêng lông trắng này tuôn ra các ánh sáng, tôi không hiểu được. Nay muốn kéo duỗi ra xem, có được không?' Thái tử bảo: 'Tùy ý ông.'"
"Lúc ấy thầy tướng lấy tay kéo duỗi sợi lông. Sợi lông tuôn ra như sữa trâu chúa, bắn vào mắt thầy tướng; mắt ông liền sáng trong, liền thấy trong sợi lông có trăm nghìn vị Chuyển luân Thánh vương (vị vua lý tưởng dùng chính pháp cai trị thiên hạ), mỗi vị đều đầy đủ bảy báu (bảy vật báu của Chuyển luân vương như bánh xe báu, voi báu, ngựa báu…) và nghìn người con. Thầy tướng kinh ngạc thưa: 'Thưa thái tử Địa Thiên, tôi kéo lông trắng muốn xem dài ngắn, chẳng biết vì sao như sữa trâu chúa bắn vào mắt tôi. Đây là thấy thật, hay thấy trong mộng, hay là cuồng loạn? Nay tôi quên hết cả, tướng tốt của thái tử đều mất sạch, chỉ thấy trăm nghìn Chuyển luân Thánh vương với bảy báu và nghìn người con, cùng bốn binh (quân voi, quân ngựa, quân xe, quân bộ) từ bốn phía nổi lên. Lòng tôi vui mừng như Bà-la-môn (người thuộc giai cấp tu sĩ ở Ấn Độ) được niềm vui cõi Phạm thế.' Nói xong buông lông ra, lông xoáy về bên phải uốn lượn, trở lại chỗ cũ."
"Lúc ấy thầy tướng tên là Lao-độ-bạt-đa, thấy việc này rồi, năm vóc gieo xuống đất (hai đầu gối, hai khuỷu tay và trán chạm đất, cách lạy cung kính nhất) lạy thái tử, nói: 'Các tướng của thái tử không thể thấy hết. Theo phép xem tướng của tôi, thấy được một tướng thì đã làm vua bốn thiên hạ (bốn châu lớn, toàn thế giới loài người), tự tại sung sướng. Nay tướng của thái tử như Ma-hê-thủ-la (Đại Tự Tại thiên, vị trời có quyền năng lớn), thần lực tự tại không thể ghi chép. Làm sao mà biết được?' Thái tử bảo: 'Ta không hiểu điều ấy. Ông hãy tự về nhà tâu với vua của ông.'"
"Thầy tướng liền về nước, đem các việc kể trên tâu đầy đủ với vua. Vua nghe lời ấy, cưỡi voi quý, có trăm nghìn người dẫn đường hầu theo, đến thành Ca-tỳ-la, tới cung vua Tịnh Phạn. Vua lấy nước rửa tay thái tử, dắt con gái trao cho, rồi làm lễ, nói: 'Thưa thái tử Địa Thiên, xin nhận con gái tôi để lo việc quét dọn (lời khiêm nhường khi gả con). Tướng lông tuyệt diệu mà thầy tướng đã thấy, nay tôi muốn xem, có được không?' Thái tử bảo: 'Tùy ý xem.'"
"Lúc ấy cha của Da-du-đà-la lấy tay kéo duỗi lông trắng của thái tử, thấy lông trắng như cây phướn pha-lê, các đốt khớp nhau; giữa các đốt thấy vô lượng trăm nghìn Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên), Thích-đề-hoàn-nhân (Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi) và các thiên tử thù thắng cùng với cung điện của họ, thấy rõ ràng như soi gương thấy mặt mình. Thấy rồi vui mừng, liền buông ra. Lông lại xoáy về bên phải như trước, trở về nằm giữa hai lông mày; ánh sáng rực rỡ tỏa khắp bốn phía, vào trong các vành tròn, không thể nói hết. Đó gọi là tướng bạch hào khi Bồ-tát cưới vợ."
Phật bảo vua cha: "Sau khi Phật nhập Niết-bàn (qua đời, vào cảnh tịch diệt), bốn bộ chúng (bốn hàng đệ tử: tăng, ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) ai muốn quán tướng bạch hào của Bồ-tát lúc còn là đồng tử và lúc cưới vợ, thì nên quán như vậy. Quán như vậy gọi là chính quán. Nếu quán khác đi thì gọi là tà quán."
Phật bảo vua cha: "Thế nào gọi là tướng bạch hào khi Như Lai xuất gia? Khi ta muốn xuất gia, vua cha và mẹ sai các thể nữ (cung nữ) thường canh giữ. Cửa có then khóa, mở đóng thì có tiếng như sư tử rống. Giữa các cửa sổ treo dày đặc chuông nhạc, khóa vàng móc vào nhau; rồng, quỷ, dạ-xoa không có cách nào vào được. Lúc ấy bốn Thiên vương (bốn vị vua trời hộ trì bốn phương) từ hư không xa xa cất tiếng: 'Thưa thái tử Địa Thiên, ngày giờ đã đến, nên đi học đạo. Nay chúng tôi muốn đến cúng dường thái tử, nhưng sợ cung điện có tiếng động nên không có cách nào vào được.'"
"Lúc ấy thái tử lấy tay kéo duỗi sợi lông đến chỗ bốn Thiên vương, màu như lụa cõi trời, mềm mại đáng yêu. Bốn Thiên vương thấy, lòng rất yêu kính. Vì yêu kính nên liền thấy trong sợi lông có các hóa Bồ-tát (Bồ-tát do thần lực biến hiện) ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi), hình dáng như thái tử. Mỗi vị Bồ-tát lại có vô lượng đại Bồ-tát làm quyến thuộc. Khi tướng này hiện ra, vô lượng chư thiên, rồng, dạ-xoa… cùng lúc vào được."
"Thái tử bảo Xa-nặc (người đánh xe của thái tử): 'Ngươi ra chuồng sau đóng yên ngựa Kiền-trắc (ngựa của thái tử) mang đến.' Xa-nặc thưa: 'Nay đất ở đây hễ nhấc chân lên thì đất rung động gầm vang như tiếng voi lớn, làm sao đi được?' Lúc ấy thái tử lại duỗi lông trắng cho Xa-nặc thấy, như hoa sen, các cánh xếp nối nhau, trắng như tuyết. Xa-nặc thấy rồi thì mắt tâm liền mở, thấy giữa các cánh hoa có các hóa Bồ-tát ngồi kiết già, nhiều như bụi nhỏ, không thể đếm được. Lông trắng giữa hai lông mày của các hóa nhân ấy cũng như vậy."
"Lúc ấy Xa-nặc thấy đất trong cung màu như pha-lê, trong ngoài cứng chắc như kim cương, bước chân không có tiếng. Ông mau đến chuồng sau, đóng yên vàng cho ngựa, dắt đến trước điện. Xa-nặc thưa thái tử: 'Chư thiên ngưỡng trông, chắp tay, đứng trên hư không, đồng thanh khen ngợi công đức xuất gia. Thái tử nên mau lên ngựa cho kịp giờ.'"
"Lúc ấy thái tử lại duỗi lông trắng hướng về các cô gái, khiến các thị nữ thân tâm vui sướng như vị tỳ-kheo đắc thiền thứ ba (tầng thiền định thứ ba, có niềm an lạc vi diệu). Rồi sợi lông uốn lượn xoáy về bên phải, trở vào giữa hai lông mày. Chư thiên lại thấy giữa hai lông mày thái tử có trăm nghìn ánh sáng, ví như dòng sông sữa chảy khắp mọi nơi; trong sông sữa có các hóa Bồ-tát ngồi trên hoa sen hóa hiện, cùng khen ngợi công đức xuất gia. Giữa hai lông mày của mỗi hóa Bồ-tát cũng có sông sữa tuôn ra ánh sáng như vậy."
Phật bảo vua cha: "Đó gọi là tướng lông trắng cùng các điềm lành khi Bồ-tát xuất gia. Nếu sau khi Phật diệt độ (qua đời, vào Niết-bàn), bốn bộ chúng muốn quán tướng lông trắng khi Như Lai xuất gia, thì nên quán như vậy. Nếu quán khác đi thì gọi là tà quán."
Phật bảo vua cha: "Thế nào gọi là tướng lông bạch hào khi tu khổ hạnh? Như khi ta vượt ra khỏi cung thành, đến chỗ không xa thành Già-da, tới cây A-du-đà (cây bồ-đề, nơi Phật thành đạo), trăm nghìn thiên tử như thiên tử Cát An đều nghĩ: 'Bồ-tát nếu ngồi ở đây ắt cần đồ để ngồi, nay ta nên dâng cỏ trời.' Liền cầm cỏ trời trong sạch mềm mại tên là Cát Tường (cỏ lành). Bồ-tát nhận rồi trải xuống đất mà ngồi."
"Lúc ấy chư thiên nhìn kỹ thân tướng Bồ-tát thật đáng yêu, lại thấy lông trắng chu vi khoảng ba tấc, xoáy về bên phải uốn lượn, có trăm nghìn màu, chảy vào các tướng. Các thiên tử khi quán bạch hào, mỗi vị đều nghĩ: 'Bồ-tát nay chỉ nhận cỏ của ta, không nhận cỏ của các người.' Lúc ấy trong lông trắng có muôn ức Bồ-tát ngồi kiết già, mỗi vị đều lấy cỏ của mình mà ngồi dưới cây này. Mỗi thiên tử đều thấy trong bạch hào có tướng như vậy."
"Bấy giờ thiên tử Cát An khen ngợi: 'Hay thay bậc thắng sĩ (người hơn hết), tu đại từ bi! Nhờ sức từ bi mà được tướng đại nhân; trong tướng ấy biến hiện vô lượng, có thể làm tròn mọi nguyện lành của chư thiên, không sinh tranh cãi, phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh).'"
"Đế Thích, Phạm vương và chư thiên thấy Bồ-tát ngồi dưới cây này, mỗi vị đều dâng cam lộ (nước ngọt cõi trời) để cúng dường. Lúc ấy Bồ-tát, vì muốn hàng phục sáu thầy ngoại đạo kia, nên không nhận sự cúng dường ấy. Chư thiên làm cho hai bên tự mọc mè và gạo, Bồ-tát cũng không ăn. Chư thiên đều nói: 'Thiện nam tử này nhịn ăn nhiều ngày, khí lực yếu kiệt, sự sống còn chẳng bao lâu, làm sao thành tựu được bồ-đề?'"
"Lúc ấy Bồ-tát nhập Diệt Ý tam muội (trạng thái định dứt hết mọi ý niệm); cảnh giới của tam muội ấy gọi là làm lắng yên các căn (các giác quan). Chư thiên khóc lóc, nước mắt như mưa, khuyên mời Bồ-tát hãy đứng dậy ăn uống. Khi họ khuyên mời, tiếng vang khắp ba nghìn đại thiên thế giới (một hệ thống vũ trụ gồm vô số thế giới), mà Bồ-tát không hay biết."
"Có một thiên tử tên là Duyệt Ý, thấy cỏ mọc dưới đất xuyên qua thịt Bồ-tát, mọc lên đến khuỷu tay, bảo chư thiên: 'Lạ thay người nam này, khổ hạnh đến thế, nhịn ăn lâu ngày, gọi không nghe, cỏ mọc không hay.' Liền dùng tay phải kéo duỗi lông trắng. Sợi lông thẳng tắp, dài đúng một trượng bốn thước năm tấc, như ngọc trắng cõi trời, trong ngoài đều rỗng. Chư thiên thấy trong sợi lông có trăm ức ánh sáng, ánh sáng ấy vi diệu không thể nói hết. Trong ánh sáng hiện các hóa Bồ-tát, đều tu khổ hạnh như thế không khác. Bồ-tát không nhỏ đi, sợi lông cũng không lớn ra. Chư thiên thấy rồi khen chưa từng có, liền buông lông trắng; sợi lông xoáy về bên phải uốn lượn, cùng với ánh sáng trở về chỗ cũ."
"Lúc ấy chư thiên nhìn kỹ lông trắng, mắt không rời giây phút nào, thấy trong lông trắng sinh xuống năm cái ống, từ mặt đi vào miệng, tuôn chảy cam lộ từng giọt không dứt, từ gốc lưỡi chảy vào thân; trong ngoài trong suốt như núi lưu ly, trăm nghìn vạn ức đại Bồ-tát hiện ra trong thân Ngài. Chư thiên thấy rồi chắp tay vui mừng, nói: 'Trước đây chúng ta ngu si, nói rằng bậc đại nhân này sắp chết. Nay thấy tướng này, ắt sẽ thành Phật, rõ ràng không nghi. Mặt trời trí tuệ vô thượng chẳng bao lâu sẽ chiếu soi thế gian.' Nói lời ấy rồi, đi quanh trăm nghìn vòng, ai nấy trở về cung điện. Âm thanh như vậy vang đến sáu cõi trời dục giới (sáu tầng trời còn ham muốn)."
Phật bảo vua cha: "Sau khi Phật diệt độ, nếu bốn bộ chúng muốn quán tướng bạch hào khi Như Lai tu khổ hạnh, thì nên quán như vậy. Quán như vậy gọi là chính quán. Nếu quán khác đi thì gọi là tà quán."
Kinh Phật nói về Quán Phật Tam Muội Hải, quyển thứ nhất
Kinh Phật nói về Quán Phật Tam Muội Hải, quyển thứ hai
Đời Đông Tấn (triều đại Trung Hoa, năm 317–420), Tam tạng (vị thầy tinh thông ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Phật-đà-bạt-đà-la dịch
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video