Phẩm thứ năm: Quán bốn tâm vô lượng (phẩm: một chương trong kinh; quán: tập trung tâm ý để chiêm ngưỡng, quán tưởng; bốn tâm vô lượng: bốn tấm lòng rộng lớn không giới hạn đối với chúng sinh, gồm từ – thương yêu ban vui, bi – xót thương cứu khổ, hỷ – vui theo niềm vui của người, xả – buông bỏ, bình đẳng không thiên vị).
Lúc ấy, khi Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) nói lời ấy, nhờ sức của tâm Phật, mười luồng ánh sáng trắng từ tâm Phật phát ra, chiếu khắp thế giới mười phương. Trong mỗi luồng sáng có vô số hóa Phật (thân Phật do thần lực hóa hiện ra) ngồi trên hoa sen báu. Đại chúng trong hội thấy ánh sáng của Phật, có người thấy như nước pha lê, có người thấy như sữa. Họ thấy các hóa Phật từ ngực Phật đi ra, vào nơi rốn Phật, dạo chơi trong tâm Phật, ngồi thuyền báu lớn, đi đến chỗ những người chịu tội trong năm đường (năm cõi mà chúng sinh trôi lăn sống chết: địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh, loài người và cõi trời).
Mỗi người có tội thấy các hóa Phật như thấy cha mẹ, bạn hiền, người thân của mình; các hóa Phật dần dần giảng cho họ pháp xuất thế gian (giáo pháp đưa người ra khỏi vòng sinh tử ở thế gian). Lúc ấy trên không có tiếng lớn bảo đại chúng: "Các ngươi nay nên quán tâm Phật. Tâm của chư Phật chính là lòng đại từ. Đối tượng mà lòng đại từ hướng đến là những chúng sinh đau khổ."
Phật bảo A-nan (người em họ và thị giả luôn theo hầu Phật): "Thế nào gọi là tâm từ? Tâm từ là phải giữ ý niệm chuyên chú hướng về những chúng sinh đau khổ. Chúng sinh đau khổ là những kẻ chịu khổ não cùng cực trong ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh)."
Khi Phật nói lời ấy, đại chúng trong hội thấy được địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh. Nhờ sức tam-muội Giải Thoát Tướng (tam-muội: trạng thái tâm định, chuyên chú không tán loạn), khiến các chúng sinh tự biết được đời trước của mình, thấy những kẻ đang chịu khổ đều là cha mẹ, thầy trò, bạn hiền, người thân của mình trong vô lượng kiếp (kiếp: khoảng thời gian dài không thể đếm bằng năm) trước. Thấy rồi khóc lóc, lễ Phật mà thưa: "Bạch Thế Tôn, nay nhờ sức Phật, chúng con thấy chúng sinh đau khổ đều là cha mẹ, thầy dạy của chúng con."
Phật bảo đại chúng: "Chúng sinh trong ba cõi (cõi Dục còn ham muốn, cõi Sắc còn thân hình vi tế, cõi Vô Sắc chỉ còn tâm thức) luân hồi trong sáu nẻo (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, a-tu-la, người, trời), như vòng lửa quay tròn, có khi là cha mẹ, anh em, họ hàng. Tất cả chúng sinh trong ba cõi không ai không phải là người thân của các ngươi. Sao lại khởi ý sinh lòng giết hại, ganh ghét?"
Phật nói lời ấy xong, vua Tịnh Phạn (cha của Phật) cùng tất cả đại chúng thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là tam-muội tâm từ? Cúi mong Thế Tôn giảng sơ lược cho chúng con."
Phật bảo đại chúng: "Người tu tâm từ, trước hết nên khởi tưởng hướng đến người thân của mình. Khi giữ niệm, hãy nghĩ đến cha mẹ mình đang chịu đủ khổ não. Nếu là người không hiếu thảo, thì nghĩ đến vợ con và những người mình thương yêu đang chịu đủ khổ não. Hoặc thấy chúng sinh mắc bệnh hủi, ung nhọt (?), thấy rồi nghĩ: 'Phải làm sao cứu họ?'
Một tưởng thành tựu rồi thì nên khởi tưởng thứ hai; tưởng thứ hai thành tựu rồi thì khởi tưởng thứ ba; tưởng thứ ba thành tựu rồi thì tưởng đầy một căn phòng. Tưởng một phòng thành tựu rồi thì tưởng đầy một ngôi chùa. Tưởng một ngôi chùa thành tựu rồi thì tưởng đầy một do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số). Một do-tuần thành tựu rồi thì tưởng đầy cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta sống). Diêm-phù-đề thành tựu rồi thì tưởng đầy cõi Phất-bà-đề (châu lục phía đông núi Tu-di). Phất-bà-đề thành tựu rồi thì tưởng đầy ba châu thiên hạ. Cứ như thế dần dần rộng ra, đầy khắp mười phương thế giới.
Thấy chúng sinh phương đông đều là cha mình; thấy chúng sinh phương tây đều là mẹ mình; thấy chúng sinh phương nam đều là anh mình; thấy chúng sinh phương bắc đều là em mình; thấy chúng sinh phương dưới đều là vợ con; thấy chúng sinh phương trên đều là thầy dạy; còn bốn hướng phụ đều là sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (tu sĩ thuộc giai cấp tăng lữ trong đạo Bà-la-môn ở Ấn Độ) và những người khác.
Thấy những chúng sinh ấy đều đang chịu khổ não, hoặc mắc bệnh nặng, hoặc thấy họ ở trên núi dao, cây kiếm, xe lửa, lò than; thấy mọi sự khổ ấy rồi thì xót thương khóc lóc, muốn cứu họ thoát khổ. Tự tưởng mình ngồi trên hoa sen báu đến chỗ những người ấy, xoa bóp thân thể cho họ, rửa ghẻ hủi cho họ. Thấy lửa địa ngục thì buồn thương rơi nước mắt, muốn dập tắt lửa ấy. Thấy các ngạ quỷ thì tưởng chích thân mình cho chảy máu, máu hóa thành sữa, đem cho ngạ quỷ được no đủ. No đủ rồi thì giảng Pháp cho họ, ca ngợi Phật, ca ngợi Pháp, ca ngợi chúng tăng tỳ-kheo (nam tu xuất gia đã thọ đầy đủ giới). Ca ngợi xong, lòng càng buồn thương hơn, không lúc nào tạm bỏ.
Tâm từ như thế phải làm cho thật thông suốt; mọi việc được nói rộng như trong tam-muội Từ. Tâm từ như thế gọi là tập tu tâm từ. Tập tu tâm từ rồi, kế đến nên tu tâm bi. Bi là thấy chúng sinh chịu khổ thì như mũi tên đâm vào tim, như con mắt bị đâm thủng, lòng cực kỳ xót thương đau khổ, khắp mình như rỉ máu, muốn cứu họ thoát khổ. Tâm bi như thế có trăm ức cửa vào, nói rộng như trong tam-muội Đại Bi.
Tu tâm từ, tâm bi rồi, kế đến tu tâm đại hỷ: thấy các chúng sinh được yên ổn hưởng vui thì lòng sinh vui mừng như chính mình được vậy. Sinh tâm hỷ rồi, kế đến tu pháp xả: các chúng sinh ấy vốn không có tướng đến đi, đều từ tâm tưởng mà sinh. Cái gọi là từ tâm tưởng mà sinh, nghĩa là do nhân duyên (các điều kiện) hòa hợp mà tạm gọi là tâm. Tâm tưởng như thế giống như hoa đốm giữa không trung mà người mắt bệnh trông thấy, từ điên đảo (nhận thức sai lệch, lấy giả làm thật) mà khởi lên. Khổ từ tưởng mà khởi, vui từ tưởng mà sinh. Tâm như cây chuối, bên trong không có lõi chắc; nói rộng như mười thí dụ trong kinh.
Khi quán như thế thì không thấy thân, không thấy tâm, thấy hết thảy các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều cùng một thực tánh như thật. Đó gọi là pháp quán thân, thọ, tâm, pháp của Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh) (tức bốn niệm xứ: quán thân là bất tịnh, cảm thọ là khổ, tâm là vô thường, các pháp là không có tự ngã). Nương vào pháp này mà tu rộng ba mươi bảy phẩm trợ giúp giác ngộ. Nếu dừng lại chứng quả cho riêng mình thì là pháp của Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu tự mình giải thoát); không dừng lại chứng quả thì là pháp của Bồ-tát."
Phật nói lời ấy xong, ánh sáng nơi thân Phật càng thêm rực rỡ. Trong các luồng sáng từ đầu tâm Phật sinh ra những hoa báu; mỗi hoa báu có số hoa báu nhiều như cát sông Hằng làm quyến thuộc vây quanh. Trên mỗi hoa có vô lượng vô biên hóa Phật vi diệu, thân hình cân đối, cao một trượng sáu, giống như Phật Thích-ca Văn (tức Phật Thích-ca Mâu-ni). Khi cảnh tướng này hiện ra, từ tám vạn bốn nghìn lỗ chân lông trên thân Phật mọc ra những hoa sen báu; trên mỗi hoa có tám vạn bốn nghìn vị đại hóa Phật, thân lượng không có giới hạn. Các lỗ chân lông trên thân những hóa Phật ấy cùng ánh sáng nơi tâm cũng đều như đã nói ở trên.
Ánh sáng như thế chiếu khắp mười phương, vào từ đỉnh đầu Phật, ra từ tướng bạch hào (sợi lông trắng xoắn tròn giữa hai chân mày Phật, một trong những tướng tốt của Phật) giữa chân mày. Từ bạch hào ra, chiếu khắp mười phương như cột cờ bằng vàng, khiến mặt đất mười phương thành màu vàng ròng. Ánh sáng cuốn các hóa Phật vào miệng Phật; từ miệng Phật ra, lại chiếu mười phương rồi vào ngực Phật; từ ngực Phật ra, lại chiếu mười phương rồi vào rốn Phật.
Khi ánh sáng này đi vào, bên trong thân Phật như nước lưu ly (một loại ngọc quý trong suốt màu xanh), trong lặng không động. Tất cả chúng sinh trong ba cõi, năm đường đều hiện bóng trong tâm Phật. Họ thấy các hóa Phật ngồi trên đài báu lớn, như thuyền báu dạo đi trong thân Phật. Mỗi hóa Phật đều ca ngợi việc không giết hại, ca ngợi niệm Phật, ca ngợi niệm Pháp, ca ngợi niệm Tăng, ca ngợi niệm giới, ca ngợi niệm bố thí, ca ngợi niệm cõi trời, ca ngợi sáu pháp hòa kính (sáu điều giúp chúng tăng sống chung hòa hợp, kính trọng nhau: cùng thân hòa, lời hòa, ý hòa, giữ giới chung, cùng kiến giải, chia đều lợi lộc), ca ngợi tam-muội Từ.
Sáu niệm ấy có thể sinh ra các pháp lành. Sáu niệm ấy là nhân thành Phật của chư Phật. Tâm Phật chính là tâm sáu niệm; nhờ sáu pháp hòa kính mà được pháp này. Muốn thành Phật đạo thì phải học tâm Phật.
Nói lời ấy xong, ánh sáng nơi thân Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc đã đến từ chân lý như thật) càng gấp bội rực rỡ; hóa Phật và hoa sen báu nơi thân Phật nhiều không biết bao nhiêu mà kể. Ánh sáng mỗi hoa như kinh Tạp Hoa (tức kinh Hoa Nghiêm) đã nói. Quán như thế gọi là chánh quán (quán đúng); nếu quán khác đi thì gọi là tà quán (quán sai).
Sau khi Phật diệt độ (Phật nhập Niết-bàn, rời bỏ thân xác, hoàn toàn ra khỏi sinh tử), các đệ tử Phật tu sáu niệm thì gọi là niệm tâm Phật. Người niệm tâm Phật trừ được tội sinh tử trong mười hai ức kiếp. Người quán như thế, đời đời sinh ra ở đâu cũng không bao giờ mắc tà kiến (cái thấy sai lệch), tâm không lệch lạc sai lầm, luôn được gặp các vị Bồ-tát đã chứng vô sinh (đã thấu suốt lẽ các pháp vốn không sinh không diệt). Người như thế, nếu sinh ở vùng biên địa không có Phật pháp, nhờ sức công đức niệm Phật, tự nhiên tỏ ngộ, thành Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên khi không có Phật ra đời)." Khi ấy, Thế Tôn nói lời này xong, thu ánh sáng nơi thân lại, như cũ không khác.
Phật bảo vua cha: "Như các tướng đại nhân (những tướng tốt đặc biệt trên thân Phật), ánh sáng bạch hào và tất cả các tướng, nếu có người quán ngược, quán xuôi, quán phân biệt từng tướng, quán trọn vẹn hào quang tròn và thân cao một trượng sáu, thì chỉ cần phát tâm ấy, dù như thấy hay chưa thấy, cũng trừ được các tội, như đã nói trước.
Giả sử có vị thí chủ (người bố thí, cúng dường) có đủ năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa đi lại tự tại), được ngọc như ý (viên ngọc báu muốn gì được nấy), bay khắp mười phương. Trong mười phương thế giới, mỗi thế giới có số chúng sinh không thể biết được, chỉ có thể lấy vô lượng vô biên làm con số. Những chúng sinh ấy đều là bậc La-hán (A-la-hán: bậc thánh đã dứt hết phiền não, không còn sinh tử luân hồi). Vị đại thí chủ này suốt những kiếp nhiều không đếm xuể cúng dường các bậc hiền thánh ấy đủ bốn thứ (y phục, đồ ăn uống, giường nằm, thuốc men) không thiếu. Người ấy được phúc có nhiều không?"
Vua cha thưa: "Chỉ cần cúng dường các vị La-hán ở một phương thôi đã được phúc vô lượng, huống chi vô lượng La-hán ở mười phương."
Phật bảo vua cha: "Giả sử có người giáo hóa cho số chúng sinh tà kiến nhiều như đã nói ở trên được thành thục, khiến tất cả đều chứng đạo La-hán, có tam minh (ba trí sáng suốt: biết rõ các đời trước, thấy rõ sự chết sinh của chúng sinh, dứt sạch phiền não), lục thông (sáu năng lực thần thông), đủ bát giải thoát (tám tầng thiền định giúp thoát khỏi mọi ràng buộc), cũng không bằng người phát tâm hướng về trí tuệ của Phật mà niệm Phật trong chốc lát."
Khi Phật nói lời ấy, trong chúng các người dòng họ Thích, có một ức người phát tâm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (tâm cầu quả giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn khắp, không gì hơn, tức là thành Phật), tự thề không cầu đạo Thanh văn, Bích-chi Phật, thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, các phần thân của chư Phật, cho đến một sợi lông cũng có vô lượng hóa Phật; còn thân các vị Thanh văn như hạt giống đã cháy hỏng (không thể nảy mầm thành Phật), thì có ích gì?"
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video