Phẩm Quán bốn oai nghi (bốn dáng điệu cử chỉ của thân: đi, đứng, ngồi, nằm), thứ sáu, phần một.
Lúc ấy Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) đứng dậy giữa đại chúng (toàn thể hội chúng đang có mặt) rồi bước đi, chân bước trên hư không. Vua cha nhìn thấy, trong lòng rất vui mừng, cũng đi theo Phật. Khi Phật nhấc chân, dưới bàn chân có tướng bánh xe nghìn căm (một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật: dưới lòng bàn chân có hình bánh xe đủ một nghìn nan hoa). Mỗi hình bánh xe đều rưới xuống tám vạn bốn nghìn hoa sen bằng các thứ báu. Mỗi hoa sen lại hóa ra tám vạn bốn nghìn ức na-do-tha (đơn vị số đếm cực lớn của Ấn Độ, thường hiểu là nghìn ức hoặc vạn ức) hoa. Mỗi hoa sen hóa thành một đài. Mỗi đài hoa, mỗi cánh hoa đều phủ khắp vô lượng thế giới ở mười phương (tám hướng cùng phương trên và phương dưới). Mỗi hoa sen có tám vạn bốn nghìn cánh.
Thích-ca Mâu-ni (tên của Phật trong thời kỳ này, nghĩa là bậc thánh nhân im lặng của dòng họ Thích-ca) bước trên hư không, khắp nơi đều rưới hoa báu. Giữa đám hoa ấy lại có vô lượng vị Phật, nhiều như số hạt bụi nhỏ, cũng bước trên hư không. Vua cha thấy rồi, lòng rất vui mừng, chứng được quả A-na-hàm (quả vị thứ ba trong bốn quả vị của bậc thánh tu theo hàng Thanh văn, nghĩa là "không trở lại": sau khi chết không còn tái sinh vào cõi Dục nữa). Vua gieo năm vóc sát đất (hai đầu gối, hai khuỷu tay và trán chạm đất, cách lạy cung kính nhất) làm lễ Phật.
Khi ấy đại chúng trong hội đều trông thấy việc này, bèn thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, trong mười phương thế giới có vô số hóa Phật (thân Phật do thần lực của Phật biến hiện ra), vậy vị nào là Phật thật, vị nào là hóa Phật?"
Phật bảo đại chúng: "Các đức Phật Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như, tức từ chân lý như thật) khi vào nơi không tịch (trạng thái tâm rỗng lặng, không còn vướng chấp gì), thì được tự tại theo ý muốn trong giải thoát tam-muội (tam-muội: trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vào một đối tượng, không tán loạn; giải thoát tam-muội là định giúp thoát khỏi mọi ràng buộc), nên không có phân biệt thật hay hóa. Vì sao vậy? Vì tâm Phật vốn rỗng lặng, lại vào tam-muội Không Tịch Giải Thoát Quang Minh Vương. Nhờ sức của định này mà các đức Phật Như Lai hóa ra vô biên thân. Vô biên thân ấy chính là Tát-bà-nhã (trí tuệ biết tất cả mọi sự, tức nhất thiết trí của Phật). Tát-bà-nhã gọi là vô trước tam-muội (định không vướng mắc vào bất cứ điều gì). Nhờ vô trước tam-muội mà Như Lai hiện ra việc đi lại, hoặc hiện đi khất thực (đi xin thức ăn để nuôi thân, theo phép của người xuất gia), hoặc hiện đi kinh hành (đi qua đi lại chậm rãi một cách có chánh niệm, thường làm xen giữa các buổi ngồi thiền). Hai việc như thế làm lợi ích cho chúng sinh.
Nếu có chúng sinh, khi Phật còn tại thế, thấy Phật đi, thì trong mỗi bước chân thấy tướng bánh xe nghìn căm, sẽ trừ được tội ác cực nặng của nghìn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài trong vũ trụ quan Phật giáo). Sau khi Phật qua đời, người nào nhập tam-muội chánh thọ (trạng thái định chân chính, tâm thu nhiếp hoàn toàn vào đối tượng quán) mà tưởng nhớ hình ảnh Phật đi, cũng trừ được nghiệp ác cực nặng của nghìn kiếp. Dù không tưởng nhớ việc đi, nhưng người nào thấy dấu chân Phật, thấy tượng Phật đang đi, thì mỗi bước cũng trừ được nghiệp ác cực nặng của nghìn kiếp."
Phật bảo A-nan (vị đệ tử thị giả thân cận của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi): "Từ hôm nay ông hãy mang lời của Như Lai bảo khắp các đệ tử: Sau khi Phật diệt độ (qua đời, nhập Niết-bàn, dứt hẳn sinh tử), hãy tạo hình tượng đẹp đẽ, khiến tướng thân đầy đủ; cũng làm vô số hình tượng hóa Phật, cùng ánh sáng tỏa khắp thân, và vẽ dấu chân Phật; dùng màu sắc đẹp đẽ tinh tế và hạt châu pha-lê (thủy tinh trong suốt) gắn vào chỗ tướng bạch hào (sợi lông trắng xoắn tròn giữa hai chân mày của Phật, thường phóng ra ánh sáng), khiến các chúng sinh được thấy tướng ấy. Chỉ cần thấy tướng này mà trong lòng vui mừng, người đó trừ được tội sinh tử của trăm ức na-do-tha kiếp, nhiều như số cát sông Hằng."
Nói lời ấy xong, Như Lai trở về chỗ ngồi.
Vua cha lại hỏi Phật: "Phật ra đời có những lợi ích gì, có thể khiến chúng sinh được an vui chăng?"
Khi ấy Thế Tôn bảo đại vương: "Trong thành Xá-vệ (kinh đô nước Kiều-tát-la ở miền trung Ấn Độ xưa) có trưởng giả (người giàu có, đức độ, có địa vị trong xã hội) Tu-đạt. Nhà ông có một bà lão tên là Tỳ-đê-la, cần mẫn siêng năng việc nhà. Trưởng giả sai bà giữ chìa khóa kho, mọi việc xuất nhập, lấy ra cho đi, đều giao cả cho bà. Trưởng giả Tu-đạt thỉnh Phật và chư tăng, cung cấp mọi thứ cần dùng. Bấy giờ có các vị tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) bị bệnh, đòi hỏi nhiều thứ. Bà lão keo kiệt tham lam, giận ghét Phật pháp và chúng tăng, nói rằng: 'Ông chủ nhà ta ngu si mê muội, nghe theo thuật của bọn sa-môn (người xuất gia tu hành). Lũ khất sĩ (người đi xin để tu hành) này đòi hỏi nhiều không biết chán, thì có đạo gì chứ!' Nói thế rồi bà lại phát lời nguyện độc: 'Đến bao giờ ta mới được không nghe tên Phật, không nghe tên Tăng, không thấy những kẻ cạo tóc mặc áo nhuộm màu!'
Tiếng xấu như vậy, một người nghe rồi lại đến hai người nghe, truyền nhau lan khắp thành Xá-vệ. Phu nhân Mạt-lợi (hoàng hậu của vua Ba-tư-nặc nước Kiều-tát-la, một nữ cư sĩ rất mộ đạo) nghe lời ấy, bèn nói: 'Sao trưởng giả Tu-đạt như đóa sen đẹp ai cũng thích nhìn, mà lại có rắn độc canh giữ?' Nói rồi bà truyền bảo Tu-đạt: 'Hãy sai vợ ông đến, ta muốn nói chuyện.'
A-na-bân-để (ở đây là vợ trưởng giả Tu-đạt) vội vã đến cung vua, làm lễ xong, lui đứng một bên. Phu nhân Mạt-lợi mời ngồi. Ngồi xong, phu nhân nói: 'Bà già tôi tớ nhà ngươi nói lời độc ác phỉ báng, sao không đuổi đi?' A-na-bân-để quỳ thưa: 'Thưa phu nhân, mặt trời Phật ra đời làm lợi ích thấm nhuần rất nhiều. Ương-quật-ma-la là kẻ đại ác (kẻ giết người hàng loạt, sau được Phật hóa độ), Ni-đề là người hèn mọn (người gánh phân, sau được Phật độ xuất gia), những người chiên-đà-la (giai cấp thấp nhất, bị xã hội Ấn Độ xưa khinh rẻ) hơi thở bị cho là dơ bẩn (?), Phật đều điều phục được, huống chi một bà già tôi tớ mà lại không điều phục được sao?'
Phu nhân Mạt-lợi nghe lời ấy, lòng rất vui mừng: 'Ta muốn thỉnh Phật, ngươi hãy sai bà già ấy đến.' Giờ ăn ngày hôm sau, phu nhân thỉnh Phật và chư tăng vào cung cúng dường. Trưởng giả sai bà lão mang một bình đầy vàng và chiếc lọng kết bằng ngọc ma-ni (loại ngọc quý, tương truyền có thể như ý ban điều mong muốn), góp phần giúp nhà vua cúng dường chúng tăng, dặn rằng: 'Có thể tin được (?). Ngươi mang những vật này dâng lên nhà vua.' Bà già nghe nói thế, vui mừng hớn hở, ôm bình báu chạy đi. Phu nhân Mạt-lợi thấy bà ấy đến, nghĩ: 'Người tà kiến (hiểu biết sai lệch, không tin nhân quả, chống lại chánh pháp) này, Phật sẽ giáo hóa. Khi ta thấy người này được hóa độ, ắt sẽ được lợi ích của pháp.'
Lúc ấy Thế Tôn vào từ cửa chính, Nan-đà (em cùng cha khác mẹ của Phật, đã xuất gia) đi bên trái, A-nan đi bên phải, La-hầu-la (con trai của Phật khi còn tại gia, sau xuất gia) đi sau Phật. Bà lão thấy Phật, trong lòng kinh hãi, lông tóc dựng ngược: 'Đáng ghét, người này đuổi theo sau ta mà đến!' Bà liền muốn lui ra, chui qua lỗ chó mà trốn, nhưng lỗ chó lập tức đóng lại. Các ngõ nhỏ bốn phía cùng lúc bị bít kín, chỉ còn con đường chính là mở. Bà lão che mặt, lấy quạt tự che, không muốn nhìn Phật. Phật ở ngay trước mặt bà, khiến cây quạt trong như gương, chẳng che chắn được gì. Bà quay đầu nhìn phương đông thì phương đông có Phật; nhìn phương nam thì phương nam có Phật; nhìn phương tây thì phương tây có Phật; nhìn phương bắc thì phương bắc có Phật. Ngẩng đầu nhìn lên thì phương trên có Phật. Cúi đầu nằm sấp xuống đất thì đất hóa thành Phật. Lấy tay che mặt thì mười ngón tay đều hóa thành Phật. Bà lão nhắm mắt thì mắt tâm liền mở, thấy giữa hư không tất cả hóa Phật đầy khắp mười phương.
Khi tướng ấy hiện ra, trong thành Xá-vệ có hai mươi lăm người con gái chiên-đà-la, năm mươi người con gái bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tế lễ, cao nhất trong xã hội Ấn Độ xưa) cùng các hạng người khác, gộp với người trong cung phu nhân Mạt-lợi tất cả là năm trăm người nữ, vốn trong lòng phỉ báng, không tin Phật pháp. Nay thấy Phật Như Lai bước trên hư không, vì bà lão mà hiện ra vô số thân, lòng họ rất vui mừng, xé rách lưới tà kiến, cúi đầu sát đất đảnh lễ dưới chân Thế Tôn.
Lúc ấy Thế Tôn dùng phạm âm (giọng nói trong trẻo, thanh tịnh, vang xa của Phật) an ủi các người nữ, bảo rằng: "Này các cô, nay các cô hãy xưng niệm danh hiệu Thích-ca Mâu-ni. Vì xưng tên ta, quán tướng thân ta, thì có thể được giải thoát." Nói lời ấy xong, các người nữ cùng đồng thanh xưng: "Nam-mô Phật" (con xin quy y, kính lễ Phật). Phật phóng ánh sáng từ tướng bạch hào giữa chân mày chiếu vào lòng các người nữ. Các người nữ thấy Phật đi với dáng điệu oai nghi khoan thai có thứ lớp, dưới chân rưới hoa như chiếc lọng hoa, hóa Phật đông như rừng không thể đếm xuể. Các người nữ thấy rồi, phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu đạt giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật).
"Bà lão thấy Phật mà vẫn tà kiến không tin, còn trừ được tội sinh tử của tám mươi vạn ức kiếp, huống chi người có thiện ý, cung kính lễ lạy."
Khi ấy bà lão, vì đã thấy Phật nên đường ngõ lại mở ra. Bà chạy vội về nhà, thưa với bà chủ: "Hôm nay tôi gặp phải kẻ thù đại ác là sa-môn Cù-đàm (họ của Phật khi còn tại gia, ở đây bà gọi với ý khinh thường). Ông ta ở trước cổng cung vua, giữa đông đảo người, bày ra đủ trò yêu thuật huyễn hoặc. Thân như núi vàng, các thứ hoa chiếu rọi trang sức; mắt còn hơn cả sen xanh, có muôn ức tia sáng không thể nhìn cho hết. Sa-môn ấy giỏi làm trò huyễn hoặc, thế gian không ai sánh bằng. Bà chủ còn trẻ, chớ nên ưa nhìn ông ta (?)." Nói xong bà chui vào trong một chiếc lồng gỗ, lấy trăm tấm da phủ lên trên lồng, dùng vải bông trắng (?) quấn đầu, rồi nằm vào chỗ tối.
Lúc ấy Thế Tôn trở về rừng Kỳ-đà (khu vườn rừng của thái tử Kỳ-đà, nơi trưởng giả Tu-đạt mua lại để dựng tinh xá dâng Phật). Phu nhân Mạt-lợi thưa rằng: "Bạch Thế Tôn, xin Ngài hóa độ người nữ tà kiến ấy, đừng vội trở về tinh xá (chỗ ở tu hành của Phật và chư tăng)." Phật bảo Mạt-lợi: "Người nữ này tội nặng, không có duyên với Phật, mà có nhân duyên lớn với La-hầu-la. Hôm nay Phật đi là để trừ tội cho bà ấy." Nói lời ấy xong, Phật liền trở về tinh xá, bảo La-hầu-la: "Ông hãy đến nhà đại trưởng giả Tu-đạt hóa độ bà lão độc ác." Khi Phật nói lời ấy, một nghìn hai trăm năm mươi vị sa-môn đều nói: "Hôm nay chúng con xin được đi theo."
Khi ấy La-hầu-la nương uy thần của Phật, vào như ý định (thiền định giúp biến hóa tự tại theo ý muốn). Lễ Phật xong, đi vòng quanh Phật bảy vòng (cách bày tỏ lòng cung kính), rồi tự hóa thân làm chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp, có bánh xe báu dẫn đường). A-nan hầu bên trái, Nan-đà hầu bên phải. Một nghìn hai trăm năm mươi vị tỳ-kheo hóa làm nghìn người con của vua. A-nan làm vị quan giữ kho tàng, Nan-đà làm vị quan chủ binh. Bảy báu (bảy thứ báu của chuyển luân thánh vương: bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, ngọc nữ báu, quan giữ kho báu, quan chủ binh báu) và bốn đạo binh (quân voi, quân ngựa, quân xe, quân bộ) đều đầy đủ. Khi ấy bánh xe vàng báu ở giữa hư không, cưỡi trên đài hoa sen, đi thẳng đến nhà đại trưởng giả Tu-đạt. Dạ-xoa (một loài quỷ thần) cất tiếng rao: "Thánh vương ra đời, đuổi bỏ kẻ ác, tuyên dương pháp lành." Bà lão nghe rồi, lòng rất vui mừng: "Thánh vương xuất hiện thì có ngọc như ý, chẳng đòi hỏi gì ai, người như thế mới đáng nói chuyện (?)."
Lúc ấy thánh vương đánh chuông nổi trống, ngồi xe báu lớn đến nhà Tu-đạt. Bà lão thấy rồi, rất mực vui mừng: "Thánh vương ra đời làm nhiều lợi ích, biết phân biệt thiện ác, chắc chắn sẽ không bị bọn sa-môn mê hoặc." Bà từ trong lồng gỗ bước ra, kính lễ thánh vương. Thánh vương liền sai vị quan giữ kho báu đến chỗ bà, bảo rằng: "Này chị, chị đời trước có phúc, đáng có tướng của bậc vương giả. Nay thánh vương muốn lấy chị làm ngọc nữ báu (người nữ đẹp đẽ, đức hạnh bậc nhất, một trong bảy báu của chuyển luân thánh vương)." Bà lão thưa: "Thân tôi hèn hạ như phân rác, được thánh vương đoái hỏi đã vui mừng vô cùng, đâu kham nổi làm ngọc nữ báu. Nếu ngài thương nghĩ đến tôi, xin ra lệnh cho chủ tôi thả tôi được thoát thân tôi tớ, thế là ơn ban đã nhiều lắm rồi."
Khi ấy thánh vương bảo Tu-đạt: "Bà lão nhà khanh có các tướng cao quý rạng rỡ, nay ta muốn lấy làm ngọc nữ báu." Tu-đạt thưa: "Xin vâng mệnh, nguyện dâng lên đại vương." Bà lão nghe mình được thả, vui mừng khôn xiết. Thánh vương liền dùng ngọc như ý chiếu lên mặt bà, khiến bà tự thấy mình như ngọc nữ báu. Bà càng vui mừng gấp bội, nói rằng: "Bọn sa-môn kia nói năng cao xa khoác lác, tự cho mình có đạo, mà chẳng có chút hiệu nghiệm nào. Thánh vương ra đời, lợi ích rộng khắp, khiến kẻ già nua tàn tạ như tôi trở nên như ngọc nữ báu." Nói lời ấy xong, bà gieo năm vóc sát đất lễ thánh vương.
Khi ấy vị quan giữ kho tàng tuyên đọc lệnh khoan hậu của vua, giảng rộng pháp mười điều thiện (không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời ác, không nói thêu dệt, không tham, không sân, không tà kiến). Bà lão nghe mười điều thiện, lòng rất vui mừng, liền nghĩ: "Điều thánh vương nói, ý nghĩa không gì là không tốt." Bà làm lễ vua, sám hối lỗi lầm, tự trách mình, tâm liền được điều phục. Khi ấy La-hầu-la trở lại thân cũ. Bà lão ngẩng đầu thấy một nghìn hai trăm năm mươi vị tỳ-kheo, liền nói: "Phật pháp thanh tịnh, không bỏ chúng sinh. Kẻ xấu ác như tôi mà còn được hóa độ." Nói xong bà xin thọ năm giới (năm điều răn của người tu tại gia: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu).
Khi ấy La-hầu-la vì bà mà giảng ba quy y (nương tựa Phật, nương tựa Pháp, nương tựa Tăng) và trao pháp thọ năm giới. Bà lão nghe pháp này, chưa kịp ngẩng đầu đã chứng quả Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên trong bốn quả vị của bậc thánh, nghĩa là "nhập dòng", đã bước vào dòng thánh). Thần đất vui mừng, từ dưới đất vọt lên, nói với Tu-đạt: "Lành thay trưởng giả! Lưới tà kiến đã bị xé rách. Như Lai ra đời chính là vì việc này vậy."
Khi ấy La-hầu-la dẫn bà lão đến rừng Kỳ-đà. Đến nơi, bà thấy thân tướng Phật màu vàng tía, vui mừng chắp tay làm lễ Phật, sám hối tội trước, xin Phật cho xuất gia. Phật bảo La-hầu-la: "Ông hãy dẫn bà này đến chỗ Kiều-đàm-di (bà Ma-ha Ba-xà-ba-đề, dì và mẹ nuôi của Phật, vị tỳ-kheo-ni đầu tiên, đứng đầu ni chúng)." Chưa đến nơi, giữa đường La-hầu-la giảng cho bà các pháp khổ, không, vô thường, vô ngã (khổ: đời là đau khổ; không: mọi sự vốn không có thực thể; vô thường: mọi sự đều đổi thay; vô ngã: không có cái tôi bền chắc). Bà lão nghe xong, tóc trên đầu tự rụng, thành tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ đủ giới), đủ ba minh (ba trí sáng suốt: biết đời trước của mình và người, thấy chúng sinh chết đây sinh kia, biết đã dứt sạch phiền não), sáu thông (sáu năng lực thần thông) và tám giải thoát (tám tầng thiền định giúp thoát khỏi sự ràng buộc của sắc và tâm). Bà bay lên hư không, hiện mười tám phép biến hóa.
Vua Ba-tư-nặc (vua nước Kiều-tát-la, đóng đô ở thành Xá-vệ) và phu nhân Mạt-lợi thấy sự biến hóa này, lòng rất vui mừng: "Lành thay! Mặt trời Phật hiện ra ở thế gian, phá tan bóng tối vô minh (sự mê muội không thấy rõ chân lý), có thể khiến kẻ tà kiến đạt được đạo của bậc ứng chân (bậc xứng đáng được cúng dường, tức A-la-hán)." Nói xong, vua làm lễ Phật, thưa rằng: "Bạch Thế Tôn, bà lão này đời trước có tội gì mà sinh vào chỗ hèn hạ, làm tôi tớ cho người? Lại có phúc lành gì mà được gặp Thế Tôn, như tấm vải bông trắng (?) dễ nhuộm màu, ngay lập tức chứng được đạo A-la-hán (quả vị cao nhất của bậc thánh tu theo hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh)?"
Phật bảo đại vương: "Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ. Như Lai sẽ vì vua mà phân biệt giải nói. Thuở quá khứ lâu xa vô số kiếp, có đức Phật Thế Tôn hiệu là Nhất Bảo Cái Đăng Vương Như Lai, đủ mười danh hiệu (mười hiệu tôn xưng của một vị Phật: Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn). Sau khi đức Phật ấy diệt độ, trong thời tượng pháp (thời kỳ thứ hai sau khi Phật mất, giáo pháp chỉ còn giống như hình bóng, người tu chứng ít dần), có vị vua tên là Tạp Bảo Hoa Quang. Vua có người con tên là Khoái Kiến, muốn xin xuất gia, vua cha liền cho phép. Vương tử vào núi, đến tăng phường (nơi ở của chư tăng) xin xuất gia.
Lúc ấy có một vị tỳ-kheo thông minh nhiều trí, hiểu sâu thật tướng (bản chất chân thật của mọi sự vật, vốn không có tự tính cố định), nhận vương tử làm đệ tử. Lại có một vị tỳ-kheo tên là Đức Hoa Quang, khéo giảng yếu nghĩa của pháp, dìu dắt người mới học. Vương tử tỳ-kheo tuy đã xuất gia nhưng vẫn còn lòng kiêu mạn. Vị hòa thượng (thầy truyền giới, thầy chính của người xuất gia) giảng cho vương tử pháp vi diệu rất sâu, là nghĩa đại không (lẽ mọi sự đều rỗng không, không có tự tính) của Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt đưa người qua bờ giác ngộ). Vương tử nghe xong hiểu sai, theo lời tà. Sau khi vị tỳ-kheo ấy mất, vương tử liền nói: 'Vị đại hòa thượng của ta rỗng tuếch, không có trí tuệ, chỉ biết ca ngợi những chuyện hư vô trống rỗng. Nguyện đời sau ta không muốn gặp lại ông ấy. Còn vị A-xà-lê (thầy dạy dỗ, khuôn phép cho đệ tử) của ta thì trí tuệ biện tài, nguyện đời đời làm thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt mình trên đường tu) của ta.'
Vương tử tỳ-kheo nói lời ấy xong, đem pháp nói là phi pháp, đem phi pháp nói là pháp, dạy các đồ chúng đều làm theo tà kiến. Tuy vẫn giữ giới cấm, oai nghi không thiếu sót, nhưng vì hiểu sai nên sau khi chết, nhanh như khoảnh khắc bắn một mũi tên, liền rơi vào địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, chịu khổ liên tục không ngừng nghỉ), suốt tám mươi ức kiếp luôn chịu khổ não. Tội hết mới ra, làm người nghèo hèn; năm trăm đời điếc, ngu, không có mắt; một nghìn hai trăm đời luôn làm tôi tớ cho người."
Khi Phật nói điều này, năm trăm người tớ gái của phu nhân Mạt-lợi sám hối, tự trách mình, phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh), nguyện đời sau hiểu được pháp không sâu xa.
Phật bảo đại vương: "Vị hòa thượng thuở ấy chính là thân ta ngày nay. Vị A-xà-lê thuở ấy nay là La-hầu-la. Vương tử tỳ-kheo chính là bà lão này. Các đồ chúng đệ tử, chính là những người nữ tà kiến hôm nay đã phát tâm bồ-đề."
Khi Phật nói điều này, trong thành Xá-vệ có hai vạn ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia đã quy y và giữ giới) phát tâm bồ-đề, được định niệm Phật (thiền định nhờ chuyên tâm nhớ nghĩ đến Phật), thường ở trong định thấy Phật nói pháp. Phật bảo vua cha: "Người ác tà kiến thấy Phật đi mà còn được vô lượng phúc đức như thế, huống chi là người quán tưởng Phật đi và tượng Phật đi."
Vua cha thưa Phật: "Phật mẫu Ma-da (mẹ ruột của Phật, mất bảy ngày sau khi sinh Phật) đã sinh lên cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai của cõi Dục, ở trên đỉnh núi Tu-di, có ba mươi ba cung trời do vua trời Đế Thích cai quản). Nay Phật đã đầy đủ quang tướng và thần thông, vậy sẽ đến đó vì mẹ nói pháp như thế nào?" Phật bảo đại vương: "Như Lai sẽ theo phép đi bộ của chuyển luân thánh vương, từ cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta ở) lên cõi trời Đao-lợi, thăm hỏi vị đàn việt (thí chủ, người bố thí cúng dường; ở đây chỉ mẹ Phật) và vì bà nói pháp vi diệu."
Lúc ấy trong hội có vị bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại bồ-tát; bồ-tát là người phát tâm cầu thành Phật và cứu độ chúng sinh) tên là Trì Địa, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, nhập tam-muội Thủ Lăng Nghiêm (loại định kiên cố mạnh mẽ, có thể dẹp tan mọi chướng ngại). Nhờ sức tam-muội, từ tầng kim cương ở đáy đất (lớp đất cứng như kim cương nằm sâu tận cùng dưới mặt đất), lấy kim cương làm bánh xe, kim cương làm rễ, kim cương làm hoa, hoa nối tiếp nhau trồi lên khỏi cõi Diêm-phù-đề.
Bấy giờ bốn vị long vương (vua loài rồng) là Nan-đà, Bạt-nan-đà, A-nậu-đạt-đa và Sa-già-la, mỗi vị mang bảy báu đến chỗ bồ-tát Trì Địa, dâng lên bảy báu, để làm cho Phật Thế Tôn ba đường bậc thang báu: bên trái bằng bạc trắng, bên phải bằng pha-lê, ở giữa bằng vàng ròng, từ tầng đất kim cương của cõi Diêm-phù-đề lên đến cung trời Đao-lợi. Mỗi bậc thang báu có bảy lớp lan can. Các lan can ấy làm bằng trăm ức thứ báu, có trăm ức ánh sáng. Mỗi ánh sáng có trăm ức hoa báu. Trong mỗi hoa có vô lượng nhạc cụ tự nhiên vọt ra.
Khi ấy bồ-tát Trì Địa lấy hoa sen bảy báu nhiều như cát sông Hằng trải lên chỗ Phật sẽ bước, bên đường bậc thang dựng các cây phướn báu (cột cờ trang nghiêm dùng trong lễ Phật), vô lượng lá phan báu (cờ dài treo dọc) treo trên đầu phướn, trăm ức lọng báu che phủ khắp bên trên. Chư thiên cõi Đao-lợi rưới hoa mạn-đà-la, hoa ma-ha mạn-đà-la, hoa mạn-thù-sa, hoa ma-ha mạn-thù-sa (các loài hoa cõi trời, "ma-ha" nghĩa là lớn) trang hoàng khắp nơi. Lúc ấy Phạm thiên vương (vua của cõi trời Phạm thiên, thuộc cõi Sắc) tay nâng lư hương, cùng một vạn vị trời Phạm thiên đứng hầu bên bậc thang. Mỗi làn khói hương như đám mây lưu ly (một loại ngọc màu xanh biếc), đầy khắp hư không. Trong đám mây ấy, trăm nghìn thứ nhạc không ai đánh mà tự vang lên. Các long vương Nan-đà rải bột hương chiên-đàn (gỗ đàn hương, loại gỗ thơm quý) ở bờ biển bên này khắp trên đường. Ánh sáng của hương bốc lên như ngọn lửa ánh vàng, cao bằng một cây đa-la (loại cây thốt nốt rất cao, dùng làm đơn vị đo chiều cao), hóa thành đài vàng. Vô lượng chư thiên mang chuỗi anh lạc (chuỗi ngọc đeo làm trang sức) cõi trời trang hoàng đường bậc thang. Những đồ cúng dường như thế nhiều không kể xiết.
Lúc ấy Thế Tôn ở cõi Diêm-phù-đề cầm ba y (ba tấm áo của người xuất gia: áo lớn, áo vai trên và áo mặc trong), bảo A-nan, Nan-đà, La-hầu-la cùng năm trăm vị tỳ-kheo, rồi chân bước trên mặt đất. Khi vừa nhấc chân, mặt đất chấn động theo sáu cách (sáu kiểu rung chuyển của mặt đất, điềm lành khi có việc lớn xảy ra). Khi đặt chân xuống, đất mọc ra cung điện báu như cung của Phạm vương, cung này nối tiếp cung kia treo giữa hư không, theo chiếu sau lưng Phật ở bên đường bậc thang. Bồ-tát Trì Địa cùng một nghìn vị bồ-tát như Di-lặc (vị bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca) cùng lúc chắp tay, dùng muôn ức âm thanh ca ngợi vô lượng đức hạnh của Như Lai.
Khi ấy Phạm vương cùng vô số trăm nghìn vị trời Phạm thiên, tay nâng lư hương, mang vô lượng nhạc, để cúng dường Phật, đứng hầu bên bậc thang trái. Thích-đề-hoàn-nhân (tức trời Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi) cùng vô số thiên tử, trăm nghìn thiên nữ, đánh trống, gảy đàn, ca hát, cũng đứng ở bậc thang trái. Vô số đại chúng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ) và bồ-tát đứng hầu ở bậc thang phải.
Lúc ấy Thế Tôn phóng ánh sáng lớn chiếu bên đường bậc thang. Ánh sáng ấy như mây, có trăm nghìn ức màu, giống như lầu gác nhiều tầng. Phật ở giữa, có tám vạn bốn nghìn hóa Phật vây quanh. Năm trăm vị Phật phân thân (thân do Phật chia ra hiện khắp nơi) đều ngang bằng với Phật, cầm áo và bát, dáng điệu oai nghi khoan thai có thứ lớp. Các vị Phật phân thân cũng có A-nan, Nan-đà làm thị giả. Bấy giờ ma Ba-tuần (vua của loài ma, chuyên phá hoại người tu đạo) cùng các chúng ma ở giữa hư không đọc tụng những bài kệ (bài thơ, câu văn vần trong kinh) hay đẹp, tán thán công đức của Như Lai.
Thích-đề-hoàn-nhân thưa với bà Ma-da: "Như Lai là bậc anh hùng của thế gian, vì báo ơn mà đến nơi này." Phu nhân Ma-da nghe Phật đã đến, sai các thiên nữ mang các thứ báu cõi trời, nhạc cõi trời và hoa mạn-đà-la, đứng bên đường bậc thang để đón Thế Tôn.
Lúc ấy Như Lai mỗi lần nhấc chân đặt chân đều có vô số cung điện. Trong mỗi cung điện có năm trăm vị hóa Phật ngồi kiết-già (thế ngồi thiền hai chân bắt chéo, mỗi bàn chân đặt lên đùi bên kia). Mỗi vị Như Lai có năm trăm vị bồ-tát làm thị giả.
Lúc ấy năm trăm vị Thích-ca Văn (tức Thích-ca Mâu-ni) phân thân vào cung trời Đao-lợi. Chư thiên vui mừng nói bài kệ này:
Phật Tỳ-bà-thi (vị Phật thứ nhất trong bảy vị Phật quá khứ), bậc tôn quý giữa muôn điềm lành, cũng phóng ánh sáng,
đến nơi này. Như Lai Thi-khí (vị Phật thứ hai trong bảy vị Phật quá khứ), bậc tôn quý đại cát tường,
hóa thân vô số, đến nơi này. Phật Tỳ-xá (Tỳ-xá-phù, vị Phật thứ ba trong bảy vị Phật quá khứ) như trăng tròn,
phóng ánh sáng bạch hào, chiếu khắp tất cả, đến nơi này.
Phật Câu-lâu-tôn (vị Phật thứ tư trong bảy vị Phật quá khứ, vị đầu tiên của Hiền kiếp), từ khuôn mặt phát ra ánh sáng, chiếu khắp mười phương,
đến nơi này. Phật Ca-na-hàm (tức Câu-na-hàm Mâu-ni, vị Phật thứ năm) hóa thân vô số,
phóng ánh sáng lớn, đến nơi này. Thế Tôn Ca-diếp (vị Phật thứ sáu, ngay trước Phật Thích-ca),
thân như đài báu, chân bước trên hư không, đến nơi này.
Thích-ca Mâu-ni phân thân năm trăm, cùng vô số hóa Phật,
chiếu sáng tất cả, đến nơi này.
Bồ-tát Di-lặc, bậc tôn giả của Hiền kiếp (kiếp hiện tại, kiếp có một nghìn vị Phật hiền thánh ra đời), cũng phóng ánh sáng,
sẽ đến nơi này. Nơi này cát tường, an ổn, vô vi (vắng lặng, không còn tạo tác sinh diệt),
là chỗ chư Phật dạo qua, là đất sinh của Mâu-ni, tên là hang Niết-bàn (?),
bậc có tuệ dùng trí tuệ mà vượt qua (?).
Lúc ấy Thế Tôn vào cung trời Đao-lợi, liền phóng ánh sáng từ tướng bạch hào giữa chân mày. Ánh sáng ấy hóa thành chiếc lọng lớn bằng bảy báu che trên bà Ma-da, lại có chiếc giường trang hoàng bằng bảy báu dâng cho bà Ma-da ngồi. Phật mẫu Ma-da thấy Phật vào cung, chắp tay cung kính làm lễ Phật. Năm trăm vị hóa Phật cùng lúc đưa tay ra, chư thiên đỡ lấy bà, không để bà lễ lạy. Tám vạn bốn nghìn vị hóa Như Lai đều đứng dậy.
Khi ấy trong cung của phu nhân Ma-da tự nhiên vọt ra năm trăm ức tia sáng. Trong ánh sáng này có đài báu lớn, trên mỗi đài có các đức Phật mười phương. Các đức Phật như thế tự nói danh hiệu, an ủi Phật mẫu. Phật Thiện Đức ở phương đông cầm hoa báu vi diệu rải lên Phật Thích-ca Mâu-ni và bà Ma-da, hóa thành lọng hoa; trong lọng hoa ấy có trăm ức hóa Phật chắp tay đứng dậy thăm hỏi Phật mẫu. Phật Chiên Đàn Đức ở phương nam cầm hoa sen báu rải lên Phật Thích-ca Mâu-ni và rải lên Phật mẫu, hóa thành lọng hoa; trong lọng hoa có vô số hóa Phật chắp tay đứng dậy thăm hỏi Phật mẫu. Phật Vô Lượng Minh ở phương tây lấy hoa sen báu rải lên Phật Thích-ca Mâu-ni và Phật mẫu, hóa thành lọng hoa; vô số hóa Phật chắp tay đứng dậy thăm hỏi Phật mẫu. Phật Tướng Đức ở phương bắc lấy hoa sen báu rải lên Phật Thích-ca Mâu-ni và Phật mẫu, hóa thành lọng hoa; vô số hóa Phật chắp tay đứng dậy thăm hỏi Phật mẫu.
Phật Vô Ưu Đức ở phương đông nam, Phật Bảo Thí ở phương tây nam, Phật Hoa Đức ở phương tây bắc, Phật Tam Thừa Hạnh ở phương đông bắc, Phật Quảng Chúng Đức ở phương trên, Phật Minh Đức ở phương dưới, các đức Phật như thế đều lấy hoa báu rải lên Phật Thích-ca Mâu-ni và rải lên Phật mẫu, hóa thành lọng hoa; trong mỗi lọng có vô số hóa Phật chắp tay đứng dậy thăm hỏi Phật mẫu. Khi ấy cung trời Đao-lợi đầy khắp hóa Phật. Trên đỉnh đầu Phật mẫu Ma-da tự nhiên hiện ra các đồ cúng dường, vô lượng phướn phan cúng dường chư Phật. Bấy giờ trong phướn phan có âm thanh vi diệu, tán thán Phật, tán thán Pháp, tán thán Tăng tỳ-kheo.
Phật bảo A-nan: "Đó gọi là những việc thần thông biến hóa về sắc tướng và ánh sáng khi Như Lai từ cõi Diêm-phù-đề lên cung trời Đao-lợi. Sau khi Phật diệt độ, các đệ tử của Phật nếu quán như thế thì gọi là chánh quán (quán tưởng đúng đắn); nếu quán khác đi thì gọi là tà quán (quán tưởng sai lệch). Người quán như thế trừ được tội sinh tử của một ức kiếp, khi sắp lâm chung thấy chư Phật mười phương, ắt sẽ sinh về cõi nước thanh tịnh của Phật ở phương khác." Phật bảo A-nan: "Ông hãy giữ lời này, vì các chúng sinh đời vị lai mà tuyên nói rộng rãi. Người nghe lời này, người suy nghĩ nghĩa này, nên biết người ấy được chư Phật mười phương che chở giữ gìn, khi chết ắt sẽ sinh ra trước các đức Phật."
Phật bảo vua cha: "Thế nào gọi là những sự biến hiện về quang tướng khi Như Lai từ cõi trời Đao-lợi xuống cõi Diêm-phù-đề? Khi ta mới xuống, vô số thiên tử, trăm nghìn thiên nữ theo hầu Thế Tôn. Người ta chỉ thấy một vị Phật với vầng sáng tròn quanh thân rộng một tầm (đơn vị đo chiều dài, bằng hai sải tay dang ra, khoảng tám thước), phóng ra nghìn tia sáng, chân bước trên hư không, theo bậc thang mà xuống. Khi ấy trong ánh sáng của Phật hiện ra hình tượng bảy vị Phật, từ ánh sáng của Phật bước ra, dẫn đường đi trước Phật.
Bấy giờ vua Ưu-điền (vua nước Kiều-thưởng-di, người đầu tiên tạc tượng Phật) vì thương nhớ Thế Tôn, đã đúc vàng làm tượng. Nghe tin Phật sắp xuống, vua cho voi chở tượng vàng đến đón Thế Tôn. Tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc (vị tỳ-kheo-ni thần thông bậc nhất) hóa làm núi lưu ly, ngồi kiết-già trong hang núi, mang vô lượng đồ cúng dường đón rước Thế Tôn. Lúc ấy tượng vàng từ trên lưng voi bước xuống, giống như Phật sống, chân bước trên hư không, dưới chân rưới hoa, cũng phóng ánh sáng đến đón Thế Tôn. Khi ấy tượng vàng đúc chắp tay, các ngón đan nhau, làm lễ Phật. Lúc ấy Thế Tôn cũng quỳ thẳng hai gối (quỳ gối, thân trên đứng thẳng) chắp tay hướng về tượng. Khi ấy trăm nghìn hóa Phật giữa hư không cũng đều chắp tay quỳ thẳng hướng về tượng.
Lúc ấy Thế Tôn nói với tượng: "Ngươi ở đời vị lai sẽ làm nhiều Phật sự (việc của Phật, tức việc giáo hóa cứu độ chúng sinh). Sau khi ta diệt độ, ta đem các đệ tử của ta giao phó cho ngươi." Các hóa Phật giữa hư không khác miệng cùng lời đều nói: "Nếu có chúng sinh sau khi Phật diệt độ tạo dựng hình tượng, dùng phan, hoa và các thứ hương để cúng dường, thì người ấy đời sau ắt được tam-muội niệm Phật thanh tịnh. Nếu có chúng sinh biết các tướng mạo khi Phật xuống, chuyên tâm nhớ nghĩ suy ngẫm, ắt sẽ tự mình được thấy."
Phật bảo A-nan: "Sau khi Phật diệt độ, các đệ tử của Phật biết việc Phật Như Lai xuống từ cõi trời Đao-lợi, và thấy tượng Phật, thì trừ được nghiệp ác cực nặng của nghìn kiếp. Quán như thế gọi là chánh quán; nếu quán khác đi thì gọi là tà quán."
Kinh Phật nói Quán Phật Tam-muội Hải (kinh dạy về biển thiền định quán tưởng thân tướng Phật), quyển thứ sáu.
Kinh Phật nói Quán Phật Tam-muội Hải, quyển thứ bảy.
Đời Đông Tấn, Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ xưa) là Phật-đà-bạt-đà-la dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video