Thiên 10 — Phẩm 10 – Thần thông

 Phẩm Thần Thông, thứ mười (thần thông: những năng lực siêu phàm do tu tập mà có).

 Phật bảo Hỷ Vương Bồ-tát (bồ-tát: người tu hạnh lớn, phát nguyện thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh; Hỷ Vương là vị bồ-tát đang thưa hỏi Phật trong kinh này): Thế nào là độ vô cực (tức ba-la-mật: hạnh tu đưa mình và người qua khỏi biển sinh tử, đến chỗ rốt ráo viên mãn) "trụ thần thông" (đứng vững nơi thần thông) có sáu việc? Khi bố thí, dù là của cải quý nặng cũng không tham tiếc, vâng theo đạo pháp mà nhận lời dạy chân thật. Đó gọi là bố thí (đem của cải, sức lực hay giáo pháp ban cho người khác). Làm mà không bám chấp, không nương vào tà hay chính, chí hướng về đạo lớn. Đó gọi là trì giới (giữ gìn giới luật, những điều răn Phật dạy). Lấy sự hiền hòa mà không ôm nghi ngờ, mãi không do dự. Đó gọi là nhẫn nhục (nhẫn chịu điều trái ý, không giận không oán). Chí ở sự siêng tu, dựng lời thề nguyện rộng lớn, không trái nguyện ban đầu. Đó gọi là tinh tấn (siêng năng tiến tới không lùi). Dùng thiền định, ánh sáng chiếu đến thông suốt xa gần. Đó gọi là nhất tâm (giữ tâm chuyên nhất, lắng yên, tức thiền định). Noi theo sự sáng suốt của bậc thánh, ứng hợp với địa vị của đạo; việc gì cũng có duyên, giữ gìn bền chắc. Đó gọi là trí tuệ (sự hiểu biết sáng suốt, thấy rõ chân lý). Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "thần thông bất đoạn" (thần thông không gián đoạn) có sáu việc? Khi cứu giúp thì lấy việc xây dựng chùa Phật, tinh xá (nơi chư tăng ở tu hành) của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như) làm đầu. Đó gọi là bố thí. Cầu sự nghiệp của đạo, đạt được gốc trí tuệ, nhổ tận nguồn vô minh (sự mê muội không thấy chân lý, cội gốc của sinh tử). Đó gọi là trì giới. Chí ở sự mềm mỏng hòa nhã, đạt tới bản tế (cội nguồn tột cùng của mọi sự vật) mà dấy lên chân chính. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu, thông suốt ý tưởng về sắc (hình tướng vật chất) mà không còn ý tưởng gì. Đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định, lắng lặng định ý cho đến cửa giải thoát (những pháp quán giúp thoát khỏi sinh tử: không, vô tướng, vô nguyện). Đó gọi là nhất tâm. Vâng theo sự sáng suốt của bậc thánh, tu giữ tổng trì (năng lực nghe đâu nhớ đó, giữ trọn không quên), quán xét chính hạnh, ở nơi đạm bạc. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "nhập dục" (đi vào giữa chốn ham muốn để cứu người) có sáu việc? Khi cứu giúp, gom góp sức mạnh để giúp cả kẻ oán thù. Đó gọi là bố thí. Hạnh mình còn yếu kém thì theo thứ lớp, thuận sức mà dựng nên thế lực lớn. Đó gọi là trì giới. Lấy sự mềm mỏng mà tiêu trừ các âm cái (những thứ che lấp tâm như tham dục, giận dữ, hôn trầm, xao động, nghi ngờ), tu theo nghĩa lý của đạo. Đó gọi là nhẫn nhục. Dứt lòng oán hận, như thái tử của vua ưa sự trong sạch. Đó gọi là tinh tấn. Thường thiền định, lòng không buông lung, chỉ chuyên định ý. Đó gọi là nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh mà cứu thoát khỏi nạn ác thú (các đường xấu), địa ngục, sinh tử, siêng tu tinh tấn, như việc làm của người học đạo thuở xưa. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "lập" (dựng đứng vững vàng) có sáu việc? Có người tu hạnh cứu chúng sinh ở ác thú, dẫn dụ người trong sinh tử khiến được vượt ra, như quả báo của tướng đỉnh đầu (?). Đó gọi là bố thí. Điều mình thực hành là: nếu đời không có Phật thì mở dạy mọi người, khiến ai cũng được chỗ thích hợp, như thuở xưa vua thánh Ma Điều dùng lòng từ cảm hóa thiên hạ. Đó gọi là trì giới. Lấy sự hiền hòa mà không nổi giận, như Sằn-đề-hòa (tức tiên nhân Nhẫn Nhục, một tiền thân của Phật) bị chặt tay chân, tai mũi mà không sinh lòng giận. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng năng đến mức khó ai ngăn giữ, trọn không bị che lấp ngưng trệ, như viên ngọc sáng như ý trong biển, ai cầu gì liền được như nguyện. Đó gọi là tinh tấn. Tu thiền định như khi ở trong cung, mở dạy người quyền quý khiến họ phát đạo ý (tâm hướng về đạo giác ngộ), vượt hẳn không ai sánh bằng; như thái tử Sư Tử tự tại, ra lời dạy bảo thì người theo như gió rạp cỏ. Đó gọi là nhất tâm. Vào cảnh giới của các trí sáng suốt bậc thánh, xả bỏ tất cả, có thể ban cho người, không dứt điều người mong; như vị vua thuở xưa đem cả đầu mình bố thí. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "ứng tiến" (tùy ứng mà tiến tới) có sáu việc? Đem áo quần vật dụng mình có cho chúng sinh, như vua loài rùa (?) ở biển cứu người hoạn nạn. Đó gọi là bố thí. Giữ pháp như sư tử có quyến thuộc vây quanh; cứu giúp người lái buôn cũng như vậy. Đó gọi là trì giới. Sự hiền hòa đã nghe được: như có phạm chí (người tu hành theo đạo Bà-la-môn) muốn đến hại vua để lấy đầu, vua liền đem cho. Đó gọi là nhẫn nhục. Tu tinh tấn như con trai một phạm chí tên là Tư Nghĩa, bỏ năm dục (năm thứ ham muốn từ hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị ngon, xúc chạm), cứu giúp người khác và khuyên họ vào đạo. Đó gọi là tinh tấn. Thiền định như A-ly-niệm ở giữa ngoại đạo mà cứu giúp đệ tử và cả người khác. Đó gọi là nhất tâm. Dùng việc sáng suốt của bậc thánh mà mở dạy vô số trăm nghìn người, như vua loài chim cứu cả kẻ vô ơn. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "chúng báo ứng" (được nhiều quả báo) có sáu việc? Thương người đời mà cứu giúp, như Ly Cấu cảm hóa mọi người làm hạnh trong sạch. Đó gọi là bố thí. Thực hành hạnh tột bậc, ở cõi Phạm thiên (cõi trời thuộc cõi sắc, nơi chúng sinh nhờ thiền định mà sinh đến) mà vì người ở cõi Diêm-phù-lợi (cõi đất loài người ở) dựng nên cội gốc công đức, khiến họ được vào pháp. Đó gọi là trì giới. Đem sự hiền hòa đến với chúng sinh, không tiếc thân mạng; như khi ở biển thấy thuyền vỡ, tự giết thân mình để cứu mọi người. Đó gọi là nhẫn nhục. Tinh tấn mở dạy vô số người, làm nên nhiều việc; như người dẫn đường tên là Phúc Sự, lấy các của báu trong biển để giúp kẻ nghèo thiếu. Đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định thương xót người khác mà khuyến trợ (vui theo và giúp đỡ việc lành, hướng về đạo); như đồng tử tên là Ý Nghĩa, trong tám vạn năm thực hành lòng từ để làm yên chúng sinh. Đó gọi là nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh mà hiểu rõ trí tuệ của đời hiện tại và trí tuệ vượt khỏi đời; dùng trí tuệ ấy mà giác ngộ lẽ không; như Tu-bồ-đề (vị đệ tử của Phật, hiểu lẽ không bậc nhất) hiểu lẽ không, biết các ví dụ, phân biệt được cả bụi bặm và lá cây; người khuyến trợ thì được quả báo hơn thế. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "vô báo" (không cầu quả báo) có sáu việc? Cứu giúp mà không nhận quả báo, cho đến lúc diệt độ (nhập niết-bàn, dứt hẳn khổ sinh tử); như chiếc lọng lớn che chở; điều bồ-tát tu không cùng tận như vậy, khiến chúng sinh nhiều như cát sông được độ. Đó gọi là bố thí. Thực hành pháp, các lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm) đã hết, đến bậc bất thoái chuyển (không còn thối lui trên đường tu), thu nhận và che chở khắp cả. Đó gọi là trì giới. Chí ở sự hiền hòa, chưa từng oán hận, cho đến khi được đạo Phật. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu, xả bỏ thân mạng, đem muôn vật cúng dường tam bảo (ba ngôi quý: Phật, Pháp, Tăng). Đó gọi là tinh tấn. Tu thiền định dưới cây Phật (cây bồ-đề nơi Phật thành đạo), tuyên đọc ca ngợi các bài kệ, vâng theo phép quán của pháp, dùng hạnh ấy mà giữ gìn. Đó gọi là nhất tâm. Noi theo sự sáng suốt của bậc thánh, không bàn luận về trí tuệ của đạo; như lá cây xá-hòa (?) trong biển, thơm ngon chữa được bệnh; bồ-tát cũng vậy, dùng hương đạo đức cảm hóa tất cả khiến phát tâm đạo lớn. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "vô lạc" (không tham vui) có sáu việc? Cứu giúp chúng sinh như đưa họ đến diệt độ; ví như người hiền tên là Hán Lâm cứu độ kẻ mê lầm; vì vậy nên biết hạnh xưa của bồ-tát là điều được ví dụ trong chuyện cũ này. Đó gọi là bố thí. Giới cấm không lường, chán sợ mọi hoạn nạn, chí nguyện về vô vi (cái không do tạo tác, không sinh diệt, tức niết-bàn); như hạnh của bồ-tát thuở xưa, tinh tấn vào biển lấy được vô lượng của báu, nên dẫn làm ví dụ. Đó gọi là trì giới. Hạnh hiền hòa: như vua Ca-di (vị vua đã hành hạ tiên nhân Nhẫn Nhục) chặt đầu, mũi, tay chân mà không ôm lòng giận. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu, ra khỏi thành Ca-duy-la-vệ (kinh thành quê hương của Phật Thích-ca) mà không ai thấy; nhờ bình đẳng mà vào chính đạo, thành Phật. Đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định đầy đủ bốn phẩm, tu phạm hạnh (đời sống trong sạch) trong sạch: từ, bi, hỷ, xả. Đó gọi là nhất tâm. Lấy độ vô cực trí tuệ mà thành tựu, điều ấy cũng khó đạt; ở đời mà chánh thọ (tâm nhập định chính đáng), lòng luôn bình đẳng an định. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "thời tiến" (đúng thời mà tiến tới) có sáu việc? Được chỗ dừng nghỉ rồi thì theo thứ lớp ban ơn cứu giúp mọi người khỏi tai ách. Đó gọi là bố thí. Hạnh thận trọng như khi sinh làm loài rùa (?), lúc làm vua loài rùa thì giữ gìn thân mình lại cứu giúp người khác. Đó gọi là trì giới. Chí ở sự hiền hòa, gần gũi mọi hạnh, giữ gìn thân miệng; như hạnh từ và nhẫn của Nhân Hiền (?), bị chặt từng đốt thân mà không mang ý hại người. Đó gọi là nhẫn nhục. Tu siêng năng, khi Phật ra đời thì ở đâu cũng gặp Phật; Như Lai bình đẳng, ấn tam muội (dấu ấn của trạng thái tâm định sâu) ở nơi mọi hạnh; ba nghìn năm chưa từng nghỉ lười. Đó gọi là tinh tấn. Thiền định ở trong cung, giữa đám kỹ nữ cung nữ mà vẫn thường tu sự trong sạch, không buông lung. Đó gọi là nhất tâm. Thuận theo trí tuệ, khi ở trong sinh tử, đến đâu cũng che chở những người còn chấp cái ta, khiến họ hiểu rõ lẽ vô ngã (không có cái "ta" thật sự thường còn). Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "quang minh" (ánh sáng) có sáu việc? Đem hoa hương không trang sức (?) dâng lên các Phật và bồ-tát. Đó gọi là bố thí. Hạnh thận trọng, thương xót người khác, như chim bay, thân không mang gì mà bay đi, không ham muốn gì. Đó gọi là trì giới. Chí ở sự hiền hòa, hiểu tất cả đều không, mà đạt kho tàng pháp. Đó gọi là nhẫn nhục. Gắng sức làm cầu đường để cứu giúp kẻ nguy khốn. Đó gọi là tinh tấn. Suy niệm thiền định như hạnh mà bồ-tát đã thực hành ban đầu ở kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) xưa, đi sâu vào hạnh đạo. Đó gọi là nhất tâm. Tu sự sáng suốt của bậc thánh, dấy lên pháp nhẫn (sự kham nhận, an trú vào chân lý của mọi sự vật), như hai đồng tử giữ lòng vững như đất. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "vô lượng quang" (ánh sáng không lường) có sáu việc? Dùng phương tiện khéo léo mà cứu giúp, nhờ đó được quả báo là ánh sáng lớn của Phật chiếu khắp vô số cõi Phật. Đó gọi là bố thí. Siêng tu, khuyến trợ mà đạt bất khởi pháp nhẫn (sự an trú vào lẽ thật rằng mọi sự vật vốn không sinh không khởi). Đó gọi là trì giới. Người hiền hòa khuyến trợ pháp tướng (tướng trạng của các pháp) mà không bám chấp. Đó gọi là nhẫn nhục. Tu siêng năng, thực hành pháp không, khuyến trợ đạo lớn quy về lẽ không ấy. Đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định giúp cảm hóa chúng sinh, thường không lười bỏ, khiến họ không thối lui. Đó gọi là nhất tâm. Tu sự sáng suốt của bậc thánh, trụ ở đệ bát địa (bậc thứ tám trong mười bậc tu của bồ-tát, bậc không còn lay động); khuyên hóa ở đâu, ai cũng được nhờ ơn. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "báo an quang" (quả báo là ánh sáng an vui) có sáu việc? Nếu đến lối của ma (những thế lực phá hoại việc tu đạo) lúc sắp mạng chung, nhờ quả báo công đức mà như từ trời Đâu-thuật (cõi trời Đâu-suất, nơi bồ-tát ở trước khi giáng sinh thành Phật) bỗng mất đi, sinh xuống mà mở dạy ngạ quỷ (loài quỷ đói, luôn chịu đói khát), trừ nỗi khổ đói cho chúng. Đó gọi là bố thí. Hàng phục lối ma, thực hành lòng thương xót, cởi trói buộc cho thân, cũng thoát khỏi tai ách của tội; như thái tử con vua thuở xưa tên là Tu-lại, đã thoát khỏi khổ hoạn. Đó gọi là trì giới. Hạnh hiền hòa khi ở giữa loài cá, làm cho các loài ba ba, cá sấu được yên vui có ăn. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu, khi các con gái của vua ở trong sợ hãi, nguy khốn, gian nan thì thương xót cứu giúp. Đó gọi là tinh tấn. Tu thiền định, vào kiếp có dịch bệnh thì dùng thuốc chữa trị; như việc đồng tử thuở xưa làm cho thêm lợi ích, dùng năm cái đầu (?) mà cứu và dẹp yên (?) mọi điều sai trái tà ác ở cõi Diêm-phù-đề (cõi đất loài người ở). Đó gọi là nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh này mà cứu giúp tất cả; như ví dụ thuở xưa về năm trăm người lái buôn, dùng năm trăm ngọc nữ cùng các ngọc nữ khác, đến làm người dẫn đường, che chở năm ức người, một lòng canh giữ. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "bất hồi hoàn" (không quay trở lại) có sáu việc? Đã cứu giúp rồi thì không ưa việc tu của thanh văn (người nghe Phật dạy rồi tu để tự giải thoát cho mình) và duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ, chỉ lo cho riêng mình), mà nguyện cầu đạo chân chính vô thượng (không gì cao hơn). Đó gọi là bố thí. Giữ sự thận trọng, quán xét nghĩa lý tột cùng mà không lười bỏ. Đó gọi là trì giới. Noi theo sự hiền hòa, thông suốt đến chỗ rốt ráo, trong lòng không ôm oán hận. Đó gọi là nhẫn nhục. Thực hành, nắm giữ phương tiện khéo léo; khi cứu giúp thì khiến người không buông lung. Đó gọi là tinh tấn. Tu thiền định, làm sáng tỏ các chương câu mà không mê muội. Đó gọi là nhất tâm. Sự sáng suốt của bậc thánh là đạt đến thất trụ (bậc thứ bảy trong các bậc tu của bồ-tát), tức bậc không thối lui. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "ngu lạc" (vui thú) có sáu việc? Đem cho người để mở lối cho những kẻ khó cảm hóa, khiến họ phát đạo ý. Đó gọi là bố thí. Dùng hạnh để nuôi dưỡng; khi Phật ra đời thì nói về quả báo mà độ thoát họ; như thái tử Thế Thủ thuở xưa cứu mọi người khỏi nguy khốn. Đó gọi là trì giới. Tu sự hiền hòa như vị quốc vương có công đức làm cho muôn dân yên hòa; như vậy, làm yên thân mình cũng làm yên người khác; tất cả được yên thì thân ta cũng yên. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu tiến tới, đạt tổng trì và tài biện luận không lường. Đó gọi là tinh tấn. Tập thiền định để khuyến trợ, nhờ quả báo công đức ấy mà làm cho chúng sinh yên vui. Đó gọi là nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh, ở bậc lục trụ (bậc thứ sáu trong các bậc tu của bồ-tát), được nhu thuận pháp nhẫn (sự nhẫn thuận theo chân lý một cách mềm mỏng), cho đến bậc không thối lui. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "tiên khiết" (trong sạch tinh tươm) có sáu việc? Làm việc gì cũng không nương dựa, cũng không đòi đáp trả khi làm ơn cho chúng sinh. Đó gọi là bố thí. Tu sự thận trọng, thường giữ lòng tin sâu; đạt được thất giác (bảy yếu tố giác ngộ: nhớ nghĩ đúng, chọn lựa pháp, tinh tấn, hỷ, nhẹ nhàng an ổn, định, buông xả), làm cho những người chưa giác ngộ được giác ngộ. Đó gọi là trì giới. Tu sự hiền hòa, thương nghĩ đến chúng sinh, không tham thân mình, cũng không tiếc mạng sống. Đó gọi là nhẫn nhục. Chí ở sự siêng tu, chọn lựa các pháp, hợp các hạnh tột bậc mà đạt các giác ý (các yếu tố giác ngộ). Đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định, không có ý tưởng gì mà không buông lung. Đó gọi là nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh mà được đạo Phật, độ thoát tất cả. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "thành thế pháp" (thành tựu pháp ở thế gian) có sáu việc? Nhờ việc cứu giúp mà được quả báo không đếm xuể, đạt đến sự yên ổn mãi mãi, không còn mọi tai nạn. Đó gọi là bố thí. Lấy sự thận trọng mà ưa cầu đạo pháp, theo việc tu bát chánh (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng), đến trí tuệ bình đẳng. Đó gọi là trì giới. Nghĩ đến sự hiền hòa, không nghi ngờ nghĩa lý của đạo, phá tan lưới (nghi hoặc). Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu, ngay trong đời hiện tại được yên ổn lâu dài. Đó gọi là tinh tấn. Thiền định là tinh tấn nơi hạnh gốc, vào định diệt tịch (trạng thái định lắng hết mọi tâm niệm). Đó gọi là nhất tâm. Noi theo sự sáng suốt của bậc thánh, việc cần làm đã làm xong, nhận lấy tứ ý chỉ (bốn chỗ an trú tâm niệm: quán thân, cảm thọ, tâm, các pháp). Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "tịnh tục" (làm trong sạch thế tục) có sáu việc? Dùng hạnh của mình cứu ba nghìn thế giới (vô số thế giới hợp thành một cõi lớn), từ đầu đến cuối không có lòng khác. Đó gọi là bố thí. Từ lúc mới sinh ra đã làm yên khắp tất cả chúng sinh xoay vần qua lại trong tam giới (ba cõi chúng sinh trôi lăn: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc). Đó gọi là trì giới. Từ lúc phát tâm đến nay giáo hóa muôn dân, đến chỗ không còn chỗ đến, khiến không còn nơi chốn (để bám vào). Đó gọi là nhẫn nhục. Khiến tất cả chúng sinh trong ba nghìn thế giới tinh tấn đến diệt độ; như khi mới phát tâm xuất gia học đạo, lòng ấy không gì cản nổi. Đó gọi là tinh tấn. Thiền định là khiến chúng sinh thu nhiếp được ý mình, chuyên nghĩ về kinh pháp mà không buông lung. Đó gọi là nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh mà đến địa ngục cứu giúp kẻ nguy khốn; vừa mới sinh ra rơi xuống đất, miệng đã nói ra lời, giảng luận kinh đạo, đạt được điển pháp. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "thành chủng" (thành tựu dòng giống, quyến thuộc) có sáu việc? Người được cứu giúp thì quyến thuộc (những người thân thuộc, đồ chúng) hòa thuận, có của cải lớn không cùng. Đó gọi là bố thí. Hạnh thận trọng khiến quyến thuộc hòa thuận mà không có tội vạ. Đó gọi là trì giới. Tu sự hiền hòa, các quyến thuộc ai nấy đều tự yên ổn, không ai phá hoại được. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu, không để quyến thuộc làm những hạnh tự do buông lung, ai nấy đều lo việc mình, dụng tâm không bỏ phế. Đó gọi là tinh tấn. Noi theo thiền định, nếu có giận dữ tranh cãi thì đều khiến hòa hợp, được quyến thuộc sáng suốt. Đó gọi là nhất tâm. Tu sự sáng suốt của bậc thánh, khiến tất cả quyến thuộc đều có trí sáng mà không bị tối tăm che lấp. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "lai thành quyến thuộc" (đến để thành tựu quyến thuộc) có sáu việc? Trong năm trăm năm mở dạy khuyên bảo, khiến các đại chúng trong hội phát tâm đạo. Đó gọi là bố thí. Giữ sự thận trọng, khuyên mọi người hòa hợp đồng lòng, vô số người không tranh cãi, như quyến thuộc của Phật. Đó gọi là trì giới. Sự hiền hòa của mình là kho chứa cho vô số chúng sinh; như thuở xưa có con cá lớn ma-kiệt (loài cá khổng lồ trong biển) mà biển chứa được; mọi thứ rốt ráo từ đầu đến cuối; nếu có bạn cùng đi thì như cá trong giếng (?). Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu là che chở nhiều người, trừ dâm dục, giận dữ, si mê; như kho ngọc minh nguyệt trong biển, tùy lúc mà làm tiêu nước. Đó gọi là tinh tấn. Hạnh thiền định như A-ly-niệm, học khắp các thuật nhỏ của ngoại đạo, thương xót nhiều chúng sinh mà khuyên hóa họ được sinh lên cõi Phạm thiên. Đó gọi là nhất tâm. Tu theo sự sáng suốt của bậc thánh, thương xót nhiều; như Tu-bồ-đề thấy có người lạ bắt vua hươu cùng năm trăm con hươu quyến thuộc, nhốt trong cảnh khốn cùng, bèn giải thoát hết cho chúng, rồi cảm hóa tất cả chúng sinh trong thiên hạ dựng nên thập thiện (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi gây chia rẽ, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến). Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "bất hoại quyến thuộc" (không làm tan vỡ quyến thuộc) có sáu việc? Bỏ lối nói hai lưỡi (nói đâm thọc gây chia rẽ), lời nói luôn chân thật, không gây tranh chấp rối loạn, đó là phúc. Đó gọi là bố thí. Thường mang lòng từ, không có ý làm hại; nhờ đó tiếng tăm vang xa, ai cũng kính yêu. Đó gọi là trì giới. Hiền hòa là thường có lòng bình đẳng, thương xót chúng sinh mà không thiên vị. Đó gọi là nhẫn nhục. Tu siêng năng, không lấy áo cơm mà chỉ lấy đạo pháp để mở dạy chúng sinh. Đó gọi là tinh tấn. Chí ở thiền định, đạt tổng trì và tài biện luận không lường. Đó gọi là nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh mà nắm giữ sự giải thoát, cởi mọi kết (phiền não) trói buộc, khiến không còn vướng mắc. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "trừ trần lai tịnh" (trừ bụi nhơ mà được trong sạch) có sáu việc? Nếu có sự hao tổn thì làm cho tăng thêm công đức; chữa các bệnh dịch, khiến khắp nơi được yên ổn. Đó gọi là bố thí. Nếu có người ở trong cảnh tệ hại, bị ngăn trở, không tự cứu được, thì vì họ mà cứu giúp, khiến lòng họ được mở ra. Đó gọi là trì giới. Nếu bị thầy, cha, bậc tôn trưởng mắng chửi, vẫn cung kính quy phục, không ôm giận hờn. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu, từ khi ở trong thai lòng đã ngay chính; chữa các bệnh tật, che chở và mở dạy, cho đến các tỳ-kheo (tăng sĩ nam đã thọ giới đầy đủ), tỳ-kheo-ni (tăng sĩ nữ đã thọ giới đầy đủ), thanh tín sĩ (nam cư sĩ tại gia giữ giới), thanh tín nữ (nữ cư sĩ tại gia giữ giới). Đó gọi là tinh tấn. Nếu mẹ đau ốm thì chăm sóc hầu hạ, cung cấp thuốc men, đồ ăn uống còn thiếu. Đó gọi là nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh mà vì vô số người giải trừ nghi ngờ, ai nấy đều được thông suốt, theo chân lý vô thượng. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "quán độ" (quán xét cõi nước) có sáu việc? Thường mang lòng nhân từ, không đem con mắt ác độc mà nhìn mọi người. Đó gọi là bố thí. Không vướng mắc, không có âm cái che lấp tâm, thận trọng trong tâm niệm. Đó gọi là trì giới. Tính chí hiền hòa, thấy kẻ oán thù mà nghĩ đến họ như con đỏ, không mang lòng độc hại. Đó gọi là nhẫn nhục. Đầy đủ thần thông, trong ngoài không có chỗ hư hỏng, thấy và cảm hóa khắp mười phương, giữa chừng không lười bỏ. Đó gọi là tinh tấn. Tu hạnh trong sạch, trau dồi thiên nhãn (con mắt như của chư thiên, nhìn thấy suốt mọi nơi xa gần), thấy hết sinh tử trong ngũ thú (năm đường chúng sinh trôi lăn: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời). Đó gọi là nhất tâm. Trong vô số đời làm cho ý mình mềm mỏng hòa nhã, lời lẽ hòa nhã thanh lịch, phân biệt trí tuệ của bậc thánh. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "tuyên thệ" (nói ra lời thề nguyện) có sáu việc? Đem đức của quả báo mà khuyến trợ chúng sinh được nhận công đức. Đó gọi là bố thí. Hạnh thận trọng tiêu trừ mọi vướng mắc, không bị ngưng trệ. Đó gọi là trì giới. Không bám chấp, không lấy làm điều nghe được (?); hiểu rõ mọi hướng đều không, dấy lên sự hiền hòa. Đó gọi là nhẫn nhục. Chí ở sự siêng tu, ngày ngày tiến thêm, đến chỗ chưa từng có, vào đạo vô thượng. Đó gọi là tinh tấn. Dùng tứ đẳng tâm (bốn tâm rộng lớn đối với mọi người như nhau): từ, bi, hỷ, xả, che chở tất cả những người mê lầm. Đó gọi là nhất tâm. Sự sáng suốt của bậc thánh là chán bỏ những điều không nên đối với chúng sinh (?), theo pháp nhu thuận cho đến chỗ hiền hòa. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "vô phóng dật" (không buông lung) có sáu việc? Khi bố thí thì khuyến trợ cho đạo đức, không giúp việc thế tục. Đó gọi là bố thí. Nếu quyến thuộc yếu kém thì che chở, theo việc tu; có người đến cắt từng đốt thân mình mà không sinh lòng độc ác, vẫn lấy lòng từ khuyên theo đạo pháp; như người thợ săn lòng ôm oán kết, nếu có người đến cắt từng đốt thân người ấy, thợ săn lại vui lòng mà không mang ý hại (?). Đó gọi là trì giới. Lấy sự hiền hòa mà tuyên giảng nghĩa lý tốt đẹp; bị ném vào lửa, bị người muốn hại thân, mà không ôm oán kết. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu cho đến diệt độ, quán xét hữu vi (mọi sự do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) như lửa đang cháy rực, lấy pháp mà dập tắt. Đó gọi là tinh tấn. Thiền định là trừ mọi bụi nhơ, vui ở một mình một chỗ; dùng giới pháp cứu sự ngu tối của mọi người. Đó gọi là nhất tâm. Trí tuệ không tham vui mà giữ lòng bình đẳng; như con vua được ban đất đai, khiến người ấy không có tội mà có thế lực. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "chu toàn" (xoay vần qua lại để giáo hóa) có sáu việc? Có nhiều của cải, đem lòng từ ban cho mà không mang ý hại. Đó gọi là bố thí. Thận trọng, không nịnh bợ, không tự phô mình. Đó gọi là trì giới. Tính hiền hòa, làm công đức không biết chán, bỏ cung điện, không tham luyến gì, tùy lúc ban ơn bố thí. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng năng theo pháp bình đẳng mà không buông lung. Đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định mà không quay lui, gặp điều không vừa ý (?) vẫn lặng yên đạm bạc. Đó gọi là nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh mà lập mọi pháp, đứng vững không lay, không rơi vào pháp của thanh văn, duyên giác. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "diệt độ" (đưa đến chỗ dứt khổ hoàn toàn) có sáu việc? Đối với ngạ quỷ (loài quỷ đói) thì không keo kiệt tham lam; thấy chúng sinh khổ thì thương xót. Đó gọi là bố thí. Thấy những việc làm vướng mắc của chúng sinh thì thương xót họ, chỉ cho họ con đường không hư hỏng. Đó gọi là trì giới. Hạnh hiền hòa: nghe khổ ở địa ngục, thấy hình sắc xấu ác, lại càng dùng tứ đẳng tâm mà thương xót. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu, dứt các tà kiến (cái thấy sai lệch), mang nhiều lòng từ bi; như thuở xưa con vua A-dục tên là Câu-na-la, bỏ các cung nữ, chịu nhục mà không oán. Đó gọi là tinh tấn. Thiền định ở cửa giải thoát, vui với sự lắng lặng ấy; như thuở xưa bồ-tát ngồi dưới cây diêm-phù, đạo đức cao vời, bóng cây che phủ thân ngài. Đó gọi là nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh mà diệt dâm dục, giận dữ, si mê; như vua bỏ nước xuất gia tu đạo, mọi người ai cũng dựng tóc gáy, lặng im khóc lóc, mà vua không ngoái lại luyến tiếc. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "hào quý" (sang quý) có sáu việc? Điều đã nghe được thì có thể cắt bỏ tình luyến ái; của báu mình quý yêu đem ban cho để làm phúc. Đó gọi là bố thí. Tu sự thận trọng mà không tự cao, khiêm nhường cung kính, thờ kính tam bảo (ba ngôi quý): Phật, Pháp, Thánh chúng. Đó gọi là trì giới. Không cầu danh tiếng, không ham vinh hoa thế gian, chỉ lấy pháp làm trên hết. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu, phụng sự bậc tôn trưởng, cha mẹ, thầy bạn. Đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định mở dạy chúng sinh; như thuở xưa vua Câu-tu-ma có thái tử cứu giúp nhiều người, đi lại xoay vần, thực hành pháp tột bậc, bản tính trong sạch, chưa từng mang ý hại. Đó gọi là nhất tâm. Xuất gia học đạo, cầu độ vô cực trí tuệ, tinh tấn trong sự sáng suốt của bậc thánh. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "quyến thuộc thân lý" (đối với quyến thuộc và họ hàng làng xóm) có sáu việc? Dùng sự cứu giúp mà khuyên hóa, dẫn dắt theo pháp, khiến họ ưa thích xuất gia, chí ở sự buông xả. Đó gọi là bố thí. Lấy sự thận trọng mà thuận theo lòng thương xót, mở bày nghĩa lý, tuyên giảng lời dạy tột bậc cho con cháu mình. Đó gọi là trì giới. Hạnh hiền hòa: dù gặp phiền muộn nóng nảy ở đâu vẫn dạy bảo mở dẫn vô số người, như vậy mà không biết chán. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu, chí ở việc nghe pháp; thấy ai chưa hiểu thì vì họ giảng rộng, khiến ai nấy đều hiểu ra. Đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định giúp chúng sinh hòa hợp, chỉ cho họ tội và phúc, cảm hóa cho họ không rối loạn, như vua chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) Thiện Mục thuở xưa. Đó gọi là nhất tâm. Giữ gìn sự sáng suốt của bậc thánh, cả hai cùng một phe (?); nếu có thể tự chế ngự, không phạm tham dục, mà còn cứu giúp, tuyên giảng thuyết pháp để dựng nên cho mọi người. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là độ vô cực "tâm vô sở vong" (tâm không quên mất điều gì) có sáu việc? Tự hàng phục được tâm mình, không theo tà kiến, ra khỏi hố hiểm nạn, không theo cái khốn của lòng tham. Đó gọi là quả báo của bố thí. Thực hành đầy đủ các giới, không làm dứt tam bảo, làm hưng thịnh đạo, giáo hóa những người chưa đạt. Đó gọi là quả báo của giới cấm. Hiền hòa là hạnh của tâm yên ổn mềm mỏng; thân dù gặp khổ, nhờ học rộng nghe nhiều mà nhẫn được mọi hoạn nạn; như Tu-lại, có người đến làm hại mà lòng không oán hận. Đó gọi là quả báo của nhẫn nhục. Siêng tu, tự hàng phục tâm mình, vượt ra khỏi sự lười biếng, che chở người khác, khiến họ không nguy khốn, mãi được yên ổn. Đó gọi là quả báo của tinh tấn. Dùng thiền định mà bỏ sự buông thả, giữ sự không tham muốn, không oán hận, lắng lặng an định. Đó gọi là quả báo của nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh mà ở yên trong phép oai nghi lễ tiết; chỗ lòng nương tựa là cúng dường các điều lợi ích, lại thêm bố thí giáo pháp để cứu độ những kẻ mù tối. Đó gọi là quả báo của trí tuệ. Đó là sáu việc vậy.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video