Phẩm Văn Trì, thứ chín (văn trì: nghe giáo pháp rồi ghi nhớ, giữ gìn không quên).
Phật bảo Hỷ Vương Bồ-tát (bồ-tát: người tu hạnh lớn, phát nguyện thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh; Hỷ Vương là vị bồ-tát đang thưa hỏi Phật trong kinh này): Thế nào là độ vô cực (tức ba-la-mật: hạnh tu đưa mình và người qua khỏi biển sinh tử, đến chỗ rốt ráo viên mãn) "văn trì" (nghe pháp mà giữ gìn) có sáu việc? Thấy mọi người nghèo khổ, khốn cùng, không tự cứu được, thì giảng nói giáo pháp để ban cho họ; tự hàng phục mình (?) mà đem của báu (là giáo pháp) đến, khiến mọi người được nghe. Đó gọi là bố thí (đem của cải, sức lực hay giáo pháp ban cho người khác). Thường lấy các hạnh lành làm cội gốc của công đức; đã tự mình làm, lại khuyên người khác làm; nếu nghe pháp mà không bám giữ (của cải) thì lại được giàu có lớn (?). Đó gọi là trì giới (giữ gìn giới luật, những điều răn Phật dạy). Nếu nghe lời hay lẽ phải thì nhẫn chịu được mọi khổ mà không lấy làm phiền não. Giả sử bồ-tát làm phạm chí (người tu hành theo đạo Bà-la-môn), dù chỉ nghe được điều gì từ kẻ ngu cũng vẫn tiếp nhận, tu suốt mười hai năm, phát khởi và dựng nên đạo lớn vô thượng (không gì cao hơn), hiểu rõ nguồn gốc của sự sinh ra. Đó gọi là nhẫn nhục (nhẫn chịu điều trái ý, không giận không oán). Nếu có thể siêng năng, bỏ cả gia nghiệp mà không thấy là khó. Đó gọi là tinh tấn (siêng năng tiến tới không lùi). Hiểu lẽ vô thường (mọi sự đều đổi thay, không bền lâu), nghe lẽ nhân duyên (mọi sự do nhiều nguyên nhân và điều kiện hợp lại mà thành) mà không lười biếng bỏ dở. Đó gọi là nhất tâm (giữ tâm chuyên nhất, lắng yên, tức thiền định). Học mà không cần thầy, dùng phương tiện khéo léo đối xử bình đẳng với cả người mình ghét lẫn người mình thương. Đó gọi là trí tuệ (sự hiểu biết sáng suốt, thấy rõ chân lý). Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "sinh tử trường" (đi suốt trong vòng sinh tử lâu dài để cứu người) có sáu việc? Nếu làm người chủ bố thí mà đạt được vô sở tùng sinh pháp nhẫn (sự an trú vững chắc vào lẽ thật rằng mọi sự vật vốn không thật có sinh ra). Đó gọi là bố thí. Có thể nương vào lòng đại bi (lòng thương xót lớn) không bờ bến. Đó gọi là trì giới. Lấy sự hiền hòa mà khuyên người ưa thích lời thề nguyện rộng lớn. Đó gọi là nhẫn nhục. Đem sự học rộng nghe nhiều mà ban cho tất cả. Đó gọi là tinh tấn. Giả sử lắng lặng mà thêm vào đó lẽ vô ngã (không có cái "ta" thật sự thường còn). Đó gọi là nhất tâm. Đối với kẻ dưới, dẫu là tôi tớ, cũng dạy bảo họ nhẫn nại, hòa thuận, thiền định suy xét, mở rộng đạo của bậc thánh. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "vô đoạn" (không gián đoạn) có sáu việc? Đem điều mình bố thí mà dựng nên tứ ân (bốn cách đem ơn thu phục lòng người: bố thí, nói lời yêu thương, làm việc lợi ích cho người, cùng làm việc với người), cứu giúp kẻ nguy khốn. Đó gọi là bố thí. Giữ gìn thân, miệng, tâm; thường thận trọng cả ba. Đó gọi là trì giới. Tùy theo chỗ thích hợp với người mà thân tâm hòa đồng, chí đạt pháp nhẫn (sự kham nhận, an trú vào chân lý của mọi sự vật), bốn việc đều hòa hợp (?). Đó gọi là nhẫn nhục. Nếu siêng tu tứ ý đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều lành chưa có được sinh ra, làm cho điều lành đã có thêm lớn) thì không bị tổn hại gì; tất cả đều nhờ học điều ấy mà dựng nên chân lý tột cùng. Đó gọi là tinh tấn. Dùng sự lắng lặng mà đạt tứ ý chỉ (bốn chỗ an trú tâm niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp). Đó gọi là nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh mà tu theo tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ), không còn hư dối. Đó là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "dục lạc thuần thục" (làm cho niềm vui ưa cầu đạo được chín muồi) có sáu việc? Tất cả những gì mình có đều đem cho mà không tiếc. Đó gọi là bố thí. Mở dạy công đức, thấy được không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ thấy mọi sự vật đều không có tự thể riêng). Đó gọi là trì giới. Lấy đức tột bậc mà dạy bảo cảm hóa người; giới cấm nằm nơi việc làm, và tâm sinh khởi trên đó (?); mở đường cứu độ chúng sinh, làm sáng tỏ bằng giới ấy; lấy sự nhẫn mà thuận theo ý người, có điều đặc biệt khiến người hòa thuận mà tiếp nhận được. Đó gọi là nhẫn nhục. Dùng giáo pháp tùy lúc mà mở dạy nhiều loại bài học. Đó gọi là tinh tấn. Hiểu rõ thời thế thích hợp, thực hành lòng từ (lòng thương, mong người được vui); thực hành tứ đẳng tâm (bốn tâm rộng lớn đối với mọi người như nhau: từ, bi, hỷ, xả), dứt nỗi khổ vui (?) của người. Đó gọi là nhất tâm. Muốn dạy dỗ chúng sinh, đối với tất cả đều thương xót che chở đúng theo pháp, ở chỗ nào cũng tùy thời thích hợp mà không sai lỡ. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "thiền định" (lắng tâm chuyên chú vào một đối tượng) có sáu việc? Khi bố thí, bất cứ ở đâu ai muốn gì cũng không từ chối. Đó gọi là bố thí. Lòng luôn thận trọng, bỏ mọi điều không nên làm. Đó gọi là trì giới. Lòng nhân hậu gánh lấy sự hòa nhẫn; các pháp vốn tự nhiên, nên đi vào sự hòa nhẫn. Đó gọi là nhẫn nhục. Một lòng siêng tu, suy nghĩ mà dựng lập; ở nơi nào cũng phá tan, diệt sạch mọi điều sai trái. Đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định suy xét, nghe điều gì đáng bỏ thì bỏ; thân, miệng, tâm an ổn, tiếp nhận các trí sáng. Đó gọi là nhất tâm. Dứt bỏ ham muốn, dùng đức sáng suốt của bậc thánh mà trừ mọi hành vi nhơ bẩn. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "thần thông" (những năng lực siêu phàm do tu tập mà có) có sáu việc? Nếu đem đèn bố thí, nhờ đó được quả báo là thiên nhãn (con mắt như của chư thiên, nhìn thấy suốt mọi nơi xa gần, sáng tối) nhìn thấu suốt. Đó gọi là bố thí. Giữ gìn giới cấm, chuyên tâm nghe kinh, không phạm lỗi gì, nên được thiên nhĩ (cái tai như của chư thiên, nghe được mọi âm thanh xa gần) mà nghe. Đó gọi là trì giới. Hiền hòa không hai lòng, dùng đó khuyên giúp người, nhân đó mà phát đạo ý (tâm hướng về đạo giác ngộ, tức tâm bồ-đề). Đó gọi là nhẫn nhục. Thành tựu được trí nhớ biết túc mạng (các đời trước của mình và người), những việc ở các đời quá khứ; có thần thông tự nhiên, vì chúng sinh mà ở lại thế gian, tích công dồn đức, đời nào cũng tự khắc chế mình. Đó gọi là tinh tấn. Đạt được thần thông, thần túc (năng lực đi lại, biến hóa tự tại không ngăn ngại) biến hóa khó ai bì kịp, không bờ bến; bỏ mọi sự bám chấp của nhận thức, nhận lấy thiền định bình đẳng. Đó gọi là nhất tâm. Nhờ đạt được ân ấy là quả báo của nhân duyên, dùng thần thông của trí tuệ mà tiêu diệt mọi cấu nhiễm; nhờ tam muội (trạng thái tâm định sâu, chuyên nhất) mà thông suốt trọn vẹn sự sáng suốt của bậc thánh. Đó gọi là trí tuệ, dứt hết các lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm, khiến trôi lăn trong sinh tử). Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "thế nhân xảo tiện" (khéo léo theo cách của người đời mà dẫn dắt) có sáu việc? Với người không thể khuyên học các độ vô cực, chỉ ham những nghề khéo hợp với thế tục, thì cùng họ làm các nghề ấy (?); đem nghề khéo mà giúp đỡ, khiến người tu đức. Đó gọi là bố thí. Về sau sẽ được quả báo, khiến vô số người yêu thích chuyên lo việc đạo. Đó gọi là trì giới. Có thể làm cho mọi nghề nghiệp, mọi sự khéo léo đều thông suốt hết, không gì không tỏ. Đó gọi là nhẫn nhục. Mau chóng thực hành pháp của bồ-tát, có thể làm cho thành tựu. Đó gọi là tinh tấn. Tâm lấy đó làm điều ưa thích (?). Đó gọi là nhất tâm. Hỏi han tiếp nhận giáo pháp. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "từ mẫn hộ dưỡng nhất thiết" (thương xót che chở nuôi dưỡng tất cả) có sáu việc? Dùng tâm che chở tất cả chúng sinh, lấy lòng từ mà bố thí. Đó gọi là bố thí. Vì chúng sinh mà không tham tiếc thân mình; nhờ giữ giới như vậy và đúng lúc phát lời thề nguyện, nên được tự tại ở nơi mình sinh ra; dạy bảo cảm hóa chúng sinh, nhân việc làm điều lành mà dựng nên đạo. Đó gọi là trì giới. Như vị vua thời quá khứ tên là Ma Điều, những gì vua dấy lên đều là tinh tấn, lo nghĩ siêng tu, tùy thời mà vâng làm. Đó gọi là nhẫn nhục. Nếu làm quốc vương, có người xin chặt đầu mình mà lòng không nổi giận, khiến vô số người được sinh lên cõi trời; nhờ tinh tấn như vậy mà gánh vác được, lại có được của cải để đem cho mà mở dẫn người. Đó gọi là tinh tấn. Thiền định không buông lung, không che giấu điều gì, tiêu diệt lục tình (sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý cùng những cảm nhận, ham muốn do chúng sinh ra). Đó gọi là nhất tâm. Dùng trí tuệ của bậc thánh chỉ bày cho vô số người, ai cũng mở lòng tiếp nhận, được quả báo lớn; sáu việc của mọi đức hạnh cùng mọi bụi nhơ, nhờ quả báo của sự dũng mãnh mà không bị xâm hại; không vì quá khứ mà có thêm bớt. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "hành ai" (thực hành lòng thương xót) có sáu việc? Có thể bố thí, tự trong lòng phát niệm muốn cho tất cả chúng sinh đều được yên ổn. Đó gọi là bố thí. Bỏ (sự chê trách) người khác, không tự chán thân mình, làm tan hết mọi kết (những phiền não trói buộc). Đó gọi là trì giới. Có thể tự mình nhẫn chịu, bị mắng chửi, bị đánh đập đều nhẫn được, lại cảm hóa người khác cho họ cũng biết nhẫn. Đó gọi là nhẫn nhục. Dùng tinh tấn mà đủ mọi cội gốc công đức, không lấy làm khổ chán việc cứu độ vô cùng tận chúng sinh; lại chuyên tâm khuyên mọi người xuất gia học đạo. Đó gọi là tinh tấn. Chán các ác thú (các đường xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), ưa thích thiền định suy niệm, công đức rốt ráo. Đó gọi là nhất tâm. Thương xót mà làm sạch mọi ác lộ (những thứ dơ nhớp bất tịnh rỉ ra từ thân) mà không lười bỏ; dấy lên việc bố thí giáo pháp, dạy bảo cảm hóa chúng sinh. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "hoan hỷ" (vui mừng) có sáu việc? Có thể làm ơn cho người mà lòng vui vẻ, không ôm hận. Đó gọi là bố thí. Tin sâu, giữ giới mà đạt được đức lành. Đó gọi là trì giới. Lấy sự hiền hòa mà thành tựu lòng biết hổ thẹn, không đáp trả sự thô bạo. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu mà lòng không giận hờn, tự giữ mình và làm yên người, khéo suy nghĩ, không ôm lòng nóng nảy như nước sôi lửa bỏng. Đó gọi là tinh tấn. Ưa sự lắng lặng, lòng trong sạch, dựng nên thành tựu, dứt mọi tham muốn. Đó gọi là nhất tâm. Khi ban ơn bố thí thì lòng không nương dựa gì, thực hành giáo pháp mà dứt việc mong đền đáp; quán xét trí tuệ mà tiếp nhận giác ý (các yếu tố giúp giác ngộ); chọn lựa xong các giác ý thì tu theo vô nguyện (không mong cầu, không tạo tác điều gì), dựng nên cửa giải thoát; không ở trong sự điên đảo, không làm hại ai. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "khuyến hộ" (khuyên bảo và che chở) có sáu việc? Khi bố thí thì lòng không bám chấp, theo pháp bình đẳng, không ôm vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, không đúng sự thật). Đó gọi là bố thí. Lấy sự thận trọng mà gần gũi các giác ý, lòng tiếp nhận tinh tấn, không ôm phiền muộn nóng nảy. Đó gọi là trì giới. Làm mà không có ý tưởng bám chấp, tâm chí sáng tỏ, trong ngoài yên ổn, bỏ mọi tham lam thèm muốn. Đó gọi là nhẫn nhục. Hiểu rõ hữu vi (mọi sự do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), quán xét vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt, tức niết-bàn), lòng không trụ vào hai bên. Đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định mà quán sát sức mạnh, lắng lặng mà tinh tấn, đi đến đâu cũng đứng đầu tất cả. Đó gọi là nhất tâm. Tin vào sự sáng suốt của bậc thánh, tu theo nghĩa lý của đạo, vì lòng thương xót vô cùng mà mở dạy cho người khác. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "khuyến tà kiến" (khuyên dạy người có cái thấy sai lệch) có sáu việc? Nếu ở giữa các phái ngoại đạo lặt vặt khác nhau, thì vào nơi tế lễ của họ, thuận theo ý họ mà mở dạy, như việc làm phúc đức mà phạm chí Tùy Lam đã làm. Đó gọi là bố thí. Nếu gặp những kẻ giữ giới điên đảo, hay bọn giặc tụ hội, bị giặc lôi kéo, thì bày rõ hạnh của mình, nhân đó mà hóa độ họ. Đó gọi là trì giới. Nếu ở giữa đám đông tạp nhạp, đủ thứ hành vi gây phiền não, kéo đến xúc phạm mình, mà mình không lấy làm khổ chán. Đó gọi là nhẫn nhục. Khi bố thí, nếu vào giữa thế tục thì không hòa lẫn cùng bụi nhơ, mà vì họ tuyên giảng nghĩa lý của sự lắng lặng. Đó gọi là tinh tấn. Nếu thiền định, đi giữa chốn tối tăm (của chúng sinh) mà vẫn vui ở đó; vui chỗ không có gì để vui, lấy pháp làm niềm vui. Đó gọi là nhất tâm. Nếu mang hình dáng phạm chí để hóa độ chúng sinh, thì tùy theo điều họ thuận theo mà dạy dỗ. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "khuyến chánh kiến" (khuyên người có cái thấy đúng đắn) có sáu việc? Nếu vào giữa phong tục thế gian thì vì họ đặt ra lời dạy: bố thí được phúc, giữ giới được sinh lên trời, những việc lành dữ đã làm đều có quả báo; dùng điều đó mà cứu giúp họ. Đó gọi là bố thí. Dẫu ở đời không có Phật và bồ-tát, cũng chưa từng theo lời dạy của bạn xấu. Đó gọi là trì giới. Bồ-tát trong sạch, trắng tinh không tì vết, như núi Tuyết mọc cây tốt; từng có các vị trời, quỷ thần, loài rồng đến dạo chơi vui thú trong đó. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu, trừ bỏ ý phân biệt người với ta, như người lái buôn đi xa mà làm nên việc. Đó gọi là tinh tấn. Dùng trí tuệ tu tập tứ thiền (bốn bậc thiền định từ thấp lên cao), cũng không có gì phải bám giữ. Đó gọi là nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh mà thương xót nhiều, giúp tất cả chúng sinh dựng nên điều họ chưa đạt được; như lời dạy trong sự học thuở xưa (?), dùng một bài kệ mà dạy bảo tám vạn bốn nghìn nước và thành ấp. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "khuyến trụ kiến" (khuyên người đứng vững nơi cái thấy đúng) có sáu việc? Bồ-tát dù ở trong mộng, lòng cũng không keo kiệt ganh ghét; dẫu Phật không ra đời cũng không có lòng khác, huống là lúc hiện tại. Đó gọi là bố thí. Dù gặp tai họa dữ, đến mất cả thân mạng, cũng chưa từng phạm giới. Đó gọi là trì giới. Sinh ra ở đâu cũng có ánh sáng đi cùng, vừa sinh ra liền nghe đến sự nhẫn vốn trong sạch, nhờ đó mới được đạo Phật. Đó gọi là nhẫn nhục. Sinh ra ở đâu cũng thường thấy việc tuyên giảng, mở dạy chúng sinh, rồi dùng đạo pháp ấy dạy bảo người khác. Đó gọi là tinh tấn. Sinh ra ở bất cứ đâu cũng khéo suy nghĩ về đạo, mau chóng dựng nên sự nghiệp, có chỗ thấy biết; vì bản tính tự nhiên nên được như vậy. Đó gọi là nhất tâm. Dù là việc vượt khỏi thế gian hay thấy việc thế gian, đều không cần thầy dạy, tự đứng một mình, không nhận từ ai; trí tuệ như vậy, thường nói lời chân thật, thân, miệng, tâm chưa từng có điều dối trá. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "khuyến vô trụ" (khuyên người không bám trụ vào đâu) có sáu việc? Dùng phương tiện khéo léo mà cứu giúp những người nghèo khổ khốn cùng. Đó gọi là bố thí. Thận trọng thân tâm, lòng không phạm điều gì, không buông lung. Đó gọi là trì giới. Đạt địa vị bất thoái chuyển (không còn thối lui trên đường tu) và bất khởi pháp nhẫn (sự an trú vào lẽ thật rằng mọi sự vật vốn không sinh không khởi). Đó gọi là nhẫn nhục. Suy xét thì muôn vật đều không thể nắm bắt được; siêng tu phương tiện mà không bám trụ vào đâu; lấy sự không bám trụ ấy mà khuyên tu sáu độ vô cực. Đó gọi là tinh tấn. Đối với trong ngoài đều không bám chấp; mà chúng sinh thì tâm mê muội, lòng bế tắc không hiểu, cho là có cái ta, không rõ lẽ vô ngã, nên vì họ phân tích giảng giải cho rõ tất cả đều không. Đó gọi là nhất tâm. Không bỏ rơi hàng thanh văn (người nghe Phật dạy rồi tu để tự giải thoát cho mình) và duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ, chỉ lo cho riêng mình), dùng pháp sáng suốt của bậc thánh mà nương vào nhất thiết trí (trí biết hết tất cả, tức trí của Phật). Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "khuyến vô ỷ" (khuyên người không nương dựa vào đâu) có sáu việc? Gom góp ân huệ ban cho, khiến tất cả tam giới (ba cõi chúng sinh trôi lăn: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc) đều được vui vẻ, như việc mà Phật Định Quang (tức Phật Nhiên Đăng, vị Phật thời quá khứ) đã phát khởi. Đó gọi là bố thí. Giữ giới hạnh mà không nương dựa, không mong cầu gì. Đó gọi là trì giới. Giả sử lòng hiền hòa mềm mỏng, đối với mọi sự vật chưa từng có vọng tưởng. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu mọi hạnh mà không bám chấp. Đó gọi là tinh tấn. Điều thấy được trong thiền định là vào bồ-tát địa (các giai vị tu chứng của bồ-tát) mà không rơi vào điên đảo. Đó gọi là nhất tâm. Dùng trí của bậc thánh mà tiêu trừ mọi trần lao (phiền não làm nhơ và làm mệt nhọc tâm), quay về đạo lớn. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "khuyến ý" (khuyên dạy về ý chí) có sáu việc? Ý tự nghĩ rằng: điều bồ-tát cứu giúp là muốn thành tựu cõi Phật, nhân đó đạt đến chỗ rốt ráo. Đó gọi là bố thí. Tự giữ hạnh mình, dứt ba ác thú (ba đường xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), không làm việc tội lỗi. Đó gọi là trì giới. Nhờ lòng từ, hiền hòa mà được quả báo là tướng hảo (các tướng tốt đẹp nổi bật trên thân) đoan chính đặc biệt, ai thấy cũng vui mừng. Đó gọi là nhẫn nhục. Nhờ siêng tu mà vào biển lớn lấy được ngọc như ý (viên ngọc quý, muốn gì được nấy), tiêu trừ mọi hoạn nạn, đạt pháp tự tại. Đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định trừ bỏ trần lao, đúng như chí nguyện mà đạt được. Đó gọi là nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh mà phá được các ma (những thế lực phá hoại việc tu đạo), điều mình dựng nên để dạy dỗ cảm hóa, không ai không theo. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "khuyến nhẫn" (khuyên người nhẫn chịu) có sáu việc? Khi bố thí thì lòng để nơi đạo Phật, chưa từng quên lãng. Đó gọi là bố thí. Lấy chí lắng lặng mà cứu giúp chúng sinh ở địa ngục; ma không xâm phạm được, pháp không bị lay chuyển. Đó gọi là trì giới. Thuận theo lẽ phải mà hướng tới, thực hành chánh pháp, không ôm lòng ganh ghét; như thái tử của vua tên là Đức Quang, bố thí tự tại, trong một ngày đem hết mọi thứ mình có cho các đệ tử Phật; ai muốn xe cộ, voi ngựa đều cho, đầy khắp bốn mươi dặm, cờ phướn, lọng che dày đặc, chuỗi ngọc, áo quý, vô số hoa hương; bỏ tám vạn bốn nghìn cung nữ, bỏ nước bỏ ngôi vua; tay chân, tai mũi, đầu mắt, da thịt, thân thể, vợ con đều không trái ý ai mà cho; rồi xuất gia làm sa-môn (người xuất gia tu hành) theo chánh pháp ấy. Đó gọi là nhẫn nhục. Giữ các giới, ở trong sự siêng tu mà không bám chấp. Đó gọi là tinh tấn. Dù trong mộng thấy các ngọc nữ cũng không sinh lòng tham; thân đủ tướng hảo, dung mạo trong sạch. Đó gọi là nhất tâm. Khi vào thành, lòng mang trí sáng; nếu thấy tỳ-kheo (tăng sĩ nam đã thọ giới đầy đủ) thì hết lòng kính trọng, không có ý phân biệt. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "tạo nghiệp" (tạo dựng sự nghiệp lành) có sáu việc? Tự mình đứng vững, tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ hạnh không dâm dục) trong sạch; điều mình khuyên giúp được nhiều lợi lộc cúng dường; đến lúc pháp sắp diệt hết thì áo chỉ vừa che thân; như việc làm của người học đạo tên Viêm Hoa (?); khi thân Phật hiện ra như bị hủy (?) mà vẫn không mất gì; đem năm cành hoa mới, năm cành hoa cũ dâng lên Phật; nhờ quả báo ấy mà đạo pháp hưng thịnh, chánh pháp (thời kỳ giáo pháp còn nguyên vẹn, có người tu chứng) được trụ đến năm trăm năm, tượng pháp (thời kỳ giáo pháp chỉ còn giống như chánh pháp, hình thức còn mà ít người chứng đạo) cũng vậy. Đó gọi là bố thí. Dùng các giới mà trừ bỏ những hành vi xấu ác của người khác, tùy chỗ họ thiếu thốn mà cứu giúp. Đó gọi là trì giới. Theo lòng hiền hòa, nếu gặp trở ngại, không được may mắn, thì ắt được cứu khỏi tai ách; như người lái buôn vào biển lớn gặp cá ma-kiệt (loài cá khổng lồ trong biển, có thể nuốt cả thuyền), bỗng hiện ra hai mươi lăm ao tắm, mỗi ao có một con voi trắng, liền cưỡi lên mà thoát khỏi nạn lớn. Đó gọi là nhẫn nhục. Giả sử gặp được sự vui sướng yên ổn trên trời và ở thế gian; như thuở xưa không có người chủ mở dẫn để khiến người tinh tấn, có vị Đại Phạm thiên (vị trời làm chủ cõi trời Phạm thiên) tên là Anh Diệu khuyên bảo thiên đế (vua trời Đế-thích), dạy dỗ chúng sinh cho được sinh lên trời. Đó gọi là tinh tấn. Thiền định không có chỗ sinh ra, là điều các Phật và bồ-tát giảng nói; giả sử bồ-tát khuyên bảo chúng sinh, khiến họ sinh lên các cõi Phạm thiên (các tầng trời thuộc cõi sắc, nơi chúng sinh nhờ thiền định mà sinh đến), từ cung trời Quang Âm (tầng trời thứ hai của cõi sắc) cho đến trời Vô Tưởng (tầng trời ở cõi sắc, nơi chúng sinh không còn tư tưởng). Đó gọi là nhất tâm. Sự nghiệp của sự sáng suốt bậc thánh là vì người đời nói việc đời hiện tại, giảng sự nghiệp vượt khỏi thế gian, tu thập thiện (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi gây chia rẽ, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến) để làm lợi cho muôn dân; như vị vua thuở xưa tên là Đắc Sinh, vua có mắt đẹp, ưa thích đạo pháp, trong vô số đời đã hiểu rõ nghĩa này; hạnh từ của các vua là do các Phật và bồ-tát mở dẫn, dùng lời dạy ấy mà chỉ bày cho tất cả. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "vô sở tạo nghiệp" (không tạo tác, không bám vào việc mình làm) có sáu việc? Trong lòng vui thích công đức mình ưa; lòng khuyến trợ (vui theo công đức và đem công đức hướng về đạo giác ngộ) bố thí là đầu mối của tất cả; nhưng điều gì đã khuyến trợ thì chính là chỗ bám chấp (?). Thuở xưa bồ-tát gặp Phật Định Quang, đem năm cành hoa rải cúng dường Phật; cội gốc công đức đã trồng đều khiến được phúc ấy, đạo đức mãi không có vọng tưởng; đến khi pháp diệt hết, mọi người đều cùng nương vào đó. Đó gọi là bố thí. Học tinh tấn, nhưng thân, miệng, tâm không có phương tiện khéo léo, lại cho là có đất đai, có nơi chốn sinh tử. Đó gọi là trì giới. Tu hiền hòa mà còn ưa thích, đi tìm cội gốc của khổ. Đó gọi là nhẫn nhục. Tinh tấn dựng việc thế tục để cảm hóa người vào đạo pháp. Đó gọi là tinh tấn. Tu thiền định, quán xét thọ mạng dài ngắn của các cõi Phạm thiên. Đó gọi là nhất tâm. Sự sáng suốt của bậc thánh mà mình noi theo là điều chưa từng có lời nói; như vị bồ-tát hiệu là Như Lai Nhật (?), tùy theo chúng sinh mà giảng một phẩm pháp; với những thân khác thì giảng nhiều phẩm; dựng nên sự lắng lặng rồi diệt độ (nhập niết-bàn, dứt hẳn khổ sinh tử); sau đó chánh pháp trụ được bao nhiêu năm, rồi pháp diệt hết. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "hữu dư" (còn sót lại, chưa trọn vẹn) có sáu việc? Thuở xưa, bồ-tát vào thời Phật Định Quang cúng dường, lấy đó mà thề nguyện cầu đạo. Đó gọi là bố thí. Thân miệng còn sót lỗi, nương vào giới mà ở, nhiều điều không tin mà lại ưa thích thân mình. Đó gọi là trì giới. Tính hiền hòa, không thô bạo, quy về sức mạnh của việc yến tọa (ngồi yên tĩnh tọa thiền). Đó gọi là nhẫn nhục. Giả sử siêng tu nửa chừng, nương vào chỗ ưa thích mà không đến được chân chính. Đó gọi là tinh tấn. Thiền định mà ưa thích, theo hạnh không, lấy đó làm vui. Đó gọi là nhất tâm. Nghe sự sáng suốt của bậc thánh mà lòng có khi bám chấp, có khi không bám chấp. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "trụ hữu dư" (dừng ở chỗ chưa trọn vẹn)? Không thể thuận theo chân lý mà lại quay về cửa khác; chí để ở chỗ không, là quả báo của thanh văn, duyên giác; không làm lớn thêm đạo Phật; vào sự nghiệp của thập địa (mười giai vị tu chứng của bồ-tát) mà lại thối lui. Nên biết ý ấy. Đó gọi là độ vô cực mà bồ-tát thực hành còn chưa trọn vẹn.
Thế nào là độ vô cực "vô dư" (trọn vẹn không sót) mà bồ-tát thực hành? Khuyến trợ cho chúng sinh trong sinh tử được quả báo; như chỗ nhẫn được của thanh văn, duyên giác, mà lắng lặng an định, không theo đó thối lui. Đó gọi là bố thí. Quả báo của pháp giới cấm là rời cả (sự bám vào) trí tuệ mà vẫn đi vào sâu được (?). Đó gọi là trì giới. Lấy sự hiền hòa mà sợ rơi vào ác thú; ở nơi khổ nhọc, lòng không phạm điều gì. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu mà tìm xét việc của ma, muốn tiêu diệt cõi của chúng, khiến không còn gốc tà. Đó gọi là tinh tấn. Chính hành thiền định, biết giới hạn thọ mạng, thấu đến cội nguồn rốt ráo. Đó gọi là nhất tâm. Dùng trí tuệ mà thấy biết túc mạng, dứt mọi khổ hoạn mà ưa chí nguyện tốt. Đó gọi là trí tuệ. Đó là độ vô cực vô dư. Vì sao gọi là độ vô cực? Nghĩa là bồ-tát này thuận theo sự giáo hóa, tùy chỗ người đời ưa thích; sau đó mới gọi là sáu độ vô cực vô dư.
Thế nào là độ vô cực "minh" (sáng suốt) có sáu việc? Bồ-tát bố thí, dâng lên bậc tôn trưởng mà không mong đền đáp; trong trăm nghìn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) dùng đồ ăn uống của thế gian, mà không vì thân mình lo buồn. Đó gọi là bố thí. Tu nghĩa lý của pháp, đến dưới cây Phật (cây bồ-đề nơi Phật thành đạo), đối với mọi pháp không còn nghi ngờ; nhân đó mà đạt đến trí thương xót tất cả. Đó gọi là trì giới. Dùng thiền định mà ở nơi pháp không bám chấp; nhất thiết trí từ đó mà sinh. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu, trụ nơi trí tuệ của đạo, chuyển hóa ngũ ấm cái (năm thứ che lấp tâm: tham dục, giận dữ, hôn trầm buồn ngủ, xao động hối hận, nghi ngờ) (?). Đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định mà thành tối chánh giác (sự giác ngộ chân chính cao nhất, tức thành Phật), đạt thiên nhãn, biết túc mạng, thấy những gì đã trải qua. Đó gọi là nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh mà dứt hết các lậu, đạt Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy biết tất cả), thông suốt mọi pháp, lòng không do dự. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "trụ minh trì" (đứng vững trong sự sáng suốt và giữ gìn) có sáu việc? Trụ nơi chánh pháp, cúng dường lời dạy của Phật, gìn giữ kinh điển. Đó gọi là bố thí. Chỗ đi chỗ dừng đều vào nơi Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như); thân sáng, miệng sạch, không có các ý tưởng. Đó gọi là trì giới. Hạnh mềm mỏng thuận hòa, không gần pháp thế tục, không lay chuyển. Đó gọi là nhẫn nhục. Hiểu rõ việc tu của thanh văn, duyên giác, tiêu trừ mọi trần lao cho đến diệt độ. Đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định mà tìm hiểu chúng sinh, những gì tâm họ nghĩ và làm, rồi dùng tiếng nói ban ơn mà nói hết cho họ (?). Đó gọi là nhất tâm. Biết cách được giải thoát, không lỡ thời cơ, thực hành lòng từ của sự sáng suốt bậc thánh. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "hưng thành tựu" (dấy lên và làm cho thành tựu) có sáu việc? Khi Phật ra đời thì thành tựu của cải sự nghiệp lớn; vô lượng bậc hiền thánh tiếp nhận lời dạy của các Phật quá khứ. Đó gọi là bố thí. Thực hành khuyến trợ mà được giải thoát; Phật ra đời hiện tại tiêu trừ mọi trần lao. Đó gọi là trì giới. Lấy sự hiền hòa mà nhận lời dạy của Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính); lại biết đủ, không lười mỏi, cho đến hạnh lớn. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu, dựng lời thề nguyện rộng lớn; người ấy có công đức, nếu ở ngôi vua thì lòng không trái pháp. Đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định, lòng thường niệm Phật, không mất chân lý tột cùng. Đó gọi là nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh mà khuyến trợ cho đến diệt độ, như Phật mở dạy thân tâm của năm người (năm vị tỳ-kheo đầu tiên được Phật hóa độ). Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "ý bất não" (ý không phiền não) có sáu việc? Làm ơn cho người đúng như ý nguyện, thề theo đạo để cảm hóa người khác. Đó gọi là bố thí. Noi theo hạnh tột bậc để che chở người khác, chế ngự thân, miệng, ý. Đó gọi là trì giới. Điều tu về hiền hòa là sự nhẫn sâu xa vi diệu; khi chánh pháp suy mất thì giữ vững ý chí. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu, đạt được trí tuệ của đạo, lòng không mê lầm. Đó gọi là tinh tấn. Giả sử thiền định, nắm giữ lẽ không, không có ý tưởng hay mong muốn, lòng không trông đợi gì. Đó gọi là nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh mà suy nghĩ đến nỗi lo buồn (của chúng sinh), thương nghĩ đến tất cả, muốn cứu giúp họ. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "Phật hưng lập tại gia cư" (người ở nhà dựng nên sự nghiệp khi Phật ra đời) có sáu việc? Dùng sự bố thí mà dấy lên năm việc. Năm việc là gì? Một là sắm tòa ngồi; hai là sắm nơi thuyết pháp; ba là thành tựu quyến thuộc (những người thân thuộc, đồ chúng theo mình); bốn là thành tựu niềm vui của pháp; năm là chép thành sách vở. Đó gọi là bố thí. Bố thí rồi lập hạnh, giữ giới đầy đủ mà không phạm. Đó gọi là trì giới. Lấy sự hiền hòa mà bỏ ý tưởng về người, không tính đến thọ mạng. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu, theo việc làm bình đẳng, chỉ bày nghĩa lý của đạo. Đó gọi là tinh tấn. Dùng tâm thiền định, tu khắp sự bình đẳng, thực hành đức tột bậc, ý không mong cầu. Đó gọi là nhất tâm. Dùng trí tuệ sáng suốt mà quy về các thánh đế (những chân lý của bậc thánh, tức tứ đế), không gì không thông suốt. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "xuất gia lai" (do xuất gia mà có) có sáu việc? Khi bố thí thì lòng cùng hòa hợp, đạt đến hạnh vô lậu (không còn phiền não). Đó gọi là bố thí. Lấy sự thận trọng mà giữ thân, miệng hợp với diệt độ. Đó gọi là trì giới. Lấy sự hiền hòa mà chán lìa tam giới, không bám chấp. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu chính hạnh, quy về tứ ý chỉ (bốn chỗ an trú tâm niệm: quán thân, cảm thọ, tâm, các pháp) mà sinh đạo ý. Đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định mà theo tứ đẳng tâm (từ, bi, hỷ, xả), chán sợ nỗi khổ xoay vần trong sinh tử. Đó gọi là nhất tâm. Dùng sự sáng suốt của bậc thánh mà buông xa, bỏ hẳn những ý nghĩ lo buồn, tu theo chân lý tột cùng. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "mẫn ai bác văn lai" (do thương xót và học rộng nghe nhiều mà có) có sáu việc? Tuyên giảng, dạy lời khuyên tinh tấn, giúp đỡ những người nghèo thiếu. Đó gọi là bố thí. Vâng nhận đạo pháp, xả cả thân mạng, không tham tiếc gì. Đó gọi là trì giới. Chính lấy sự hiền hòa, khi chánh pháp sắp mất, bồ-tát phát tâm thuận theo thời thế, tự bỏ thân mình để yêu quý giữ gìn chánh pháp. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu mà đạt tổng trì (năng lực nghe đâu nhớ đó, giữ trọn không quên), luôn nhớ không quên. Đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định, tâm thấu hiểu mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nối nhau làm thành vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu giác quan, xúc chạm, cảm thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già chết) mà không có gì khởi lên. Đó gọi là nhất tâm. Dùng trí tuệ, đối với mọi điều đã trải qua đều tu theo sự lắng lặng. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.
Thế nào là độ vô cực "xuất gia bất đoạn giới" (xuất gia mà không bao giờ phá giới) có sáu việc? Cứu giúp người khác đúng như điều họ mong muốn, vâng theo lời dạy của pháp sư (người giảng dạy giáo pháp). Đó gọi là bố thí. Giữ giới cấm, noi theo lòng đại bi, không có chút oán hận. Đó gọi là trì giới. Chí ở sự hiền hòa, không mang ý làm hại, khiêm nhường cung kính mà không tự cao. Đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu mạnh mẽ, có thế lực, không khiếp nhược. Đó gọi là tinh tấn. Thiền định suy niệm, thực hành thất giác ý (bảy yếu tố giác ngộ: nhớ nghĩ đúng, chọn lựa pháp, tinh tấn, hỷ, nhẹ nhàng an ổn, định, buông xả), thông suốt xa gần, không đâu không tới. Đó gọi là nhất tâm. Chí ở trí tuệ, nhờ đó mà đầy đủ bất khởi pháp nhẫn. Đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc. (Lời chú của người hiệu đính: ở bản Đan, dưới chữ "sáu độ vô cực" đầu tờ thứ mười hai phía trên có chú rằng: theo đề mục thì bị sót mục "độ vô cực Phật hưng thịnh".)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video