Phẩm thứ tám: Vô tế (không bờ bến)
Phật bảo Bồ Tát Hỷ Vương (Bồ Tát: người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi loài; Hỷ Vương là vị Bồ Tát hỏi pháp trong kinh này): "Thế nào là vô tế độ vô cực có sáu việc? (Độ vô cực: cách dịch xưa của 'ba-la-mật', tức pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ, gồm sáu phép: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ.) Nếu thấy mọi người lòng ôm âm cái (những thứ che lấp tâm như tham muốn, giận dữ, mê mờ, xao động, ngờ vực), trước bố thí (đem của cải, giáo pháp ra cho người) rồi sau thuyết pháp mà khai hóa họ: đó gọi là bố thí. Nếu (người) ôm trần lao (phiền não làm tâm nhơ bẩn và mỏi mệt), dạy bảo tiêu trừ khiến không còn sót: đó gọi là trì giới (giữ gìn giới luật). Nếu người ngu trong đời mê lầm khởi ý tưởng có người, có ta thật, (mình) không ôm nhút nhát, tâm không sợ hãi, vì họ phân biệt giảng nói khiến (hiểu) không bờ bến: đó gọi là nhẫn nhục (nhẫn chịu, không giận hờn). Nếu bày phương tiện khéo, trừ trí tuệ còn vướng mắc, khiến không còn mờ tối: đó gọi là tinh tấn (siêng năng không lùi bước). An trú nơi sự nhẫn về vô ngã (không có cái ta thật), bỏ các việc tà, thiền định không loạn: đó gọi là nhất tâm (giữ tâm chuyên nhất, tức thiền định). Nếu dùng trí tuệ thành tựu tài biện thuyết, chỗ vào bình đẳng mà nói không bờ bến; tất cả thiền định, định ý, cửa giải thoát, chánh thọ (nhập định đúng đắn, tâm hoàn toàn thâu nhận cảnh định) đều không bị hủy hại: đó gọi là trí tuệ (sự hiểu biết sáng suốt, thấy rõ thật tướng mọi sự). Đó là sáu."
"Thế nào là tín đạo (tin đạo) độ vô cực có sáu việc? Nếu quyết định rõ được điều có thể bố thí để khuyên giúp đạo pháp: đó gọi là bố thí. Nếu xét giới cấm không thiếu sót, việc làm đầy đủ: đó gọi là trì giới. An trú trong bốn thiền (bốn bậc thiền định từ thấp đến cao), vâng làm việc về không, tiêu ý tưởng dính mắc: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu an trú nơi pháp không, thực hành phương tiện bình đẳng, thân, miệng, tâm không vi phạm: đó gọi là tinh tấn. Nếu tu thiền định, trong và ngoài đều không dính mắc: đó gọi là nhất tâm. Dùng trí vô cực an trú nơi mười hai duyên (mười hai khâu nhân duyên nối nhau tạo thành vòng sinh tử), không rối loạn các pháp, thuận theo bậc thánh sáng suốt: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là vì nạn khổ của chúng sinh mà độ vô cực có sáu việc? Nếu lấy lòng từ làm đầu, chí ôm niềm vui, làm sạch ba cảnh giới (?): đó gọi là bố thí. Nếu tâm chuyên tinh, trong sạch không cấu bẩn: đó gọi là trì giới. Nếu trừ địa ngục, kham chịu mọi khổ, chế ngự được ý: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu giữ bốn tâm bình đẳng (bốn tâm rộng lớn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), ban ơn nhân ái, làm lợi cho người như lợi cho mình (?), tùy lúc dùng phương tiện cứu giúp nguy ách: đó gọi là tinh tấn. Hiện làm A-tu-luân (A-tu-la, một loài thần hay giận dữ, hiếu chiến) mà tu hành trong sạch, thân tự hiện ra để che chở chúng sinh, vâng theo pháp không giận, cứu giúp người khác: đó gọi là nhất tâm. Nếu ý trong sạch, điều nghĩ đầy đủ, an trú nơi chân lý yên ổn, khai hóa chúng sinh, phân biệt tinh tế, không chán thuyết pháp, tiêu tan trần lao: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là vì pháp mà độ vô cực có sáu việc? Nếu đạt được mười tám pháp bất cộng của các đức Phật (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác): đó gọi là bố thí. Ưa kinh điển, lập chí nguyện tột bậc, thành tựu cửa giải thoát, giữ gìn thân, miệng, ý: đó gọi là trì giới. Nếu khởi lòng đại bi, bỏ lòng từ nhỏ hẹp, vì chúng sinh mà thường ôm lòng mềm mỏng: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu có bốn thần túc (bốn nền tảng sinh ra thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, suy xét), thân nhẹ nhàng bay được, thường lấy phương tiện làm đầu: đó gọi là tinh tấn. An trú nơi bốn ý chỉ (bốn phép quán để giữ tâm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), lấy thiền định làm gốc, thông suốt đầy đủ bốn biện tài phân biệt (bốn khả năng hiểu và giảng giải không ngăn ngại: về pháp, về nghĩa, về lời lẽ, về sự ưa nói): đó gọi là nhất tâm. Ghi nhớ, hiểu chữ nghĩa, đạt được tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi pháp không quên), pháp đã giảng giải đi vào được ý mọi người, nắm giữ bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), tuyên nói pháp không thoái lui: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là tịch lạc (niềm vui vắng lặng) độ vô cực có sáu việc? Nếu lúc bố thí thu nhiếp được tâm; đã nhiếp tâm, nguyện ở nơi một mình, ắt có khuyên giúp: đó gọi là bố thí. Nhổ bỏ được các âm cái, khiến tâm đều trong suốt: đó gọi là trì giới. Ở nơi sinh ra hiểu được vô thường và khổ, chế ngự các ý tưởng dính mắc, mến ưa lòng nhân hòa: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu cầu không, vô tướng (không chấp hình tướng), vô nguyện (không mong cầu), đến pháp vắng lặng: đó gọi là tinh tấn. Nếu dùng suy tư trong thiền định tiêu diệt mọi bụi trần, nhận định ý này mà không bỏ các yếu tố giác ngộ: đó gọi là nhất tâm. Nếu dùng trí tuệ ưa sự vắng lặng, điềm đạm sáng suốt, được tám cửa giải thoát (tám bậc thiền quán đưa đến giải thoát), vì người khác giảng nói, không rơi vào địa vị Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật mà giác ngộ, chủ yếu cầu giải thoát cho riêng mình), Duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không cần thầy): đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là lạc quán (ưa quán chiếu) độ vô cực có sáu việc? Nếu không có ý nghĩ sai lầm, không cho rằng có người (thật): đó gọi là bố thí. Xét việc quá khứ và việc sắp tới, tâm tự suy nghĩ những gì thường xoay vần, đều biết và nhớ, mà đạt chỗ không có gì để đạt: đó gọi là trì giới. Nếu tâm thấy tội cũng bình đẳng như tất cả các pháp (?), quán chúng sinh đời trước, ý tưởng về thọ mạng, về người, mà đều phân biệt rõ: đó gọi là nhẫn nhục. Kham an trú nơi điều đã quán, khởi phát thiền định khắp nơi, mãi không nương tựa vào đâu, gom góp tu hành thiện quyền phương tiện (cách khéo léo, linh hoạt dẫn dắt người): đó gọi là nhất tâm. Nếu không thấy dục, bỏ các vết nhơ, đối với pháp nhơ không vi phạm, không mất ý đạo, vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy) trong sạch, bỏ sự thiếu lòng thương (?), tự điều phục tâm ý và hóa độ chúng sinh, ở nơi vị trí gốc mà không lay chuyển: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là vào khắp tất cả độ vô cực có sáu việc? Tất cả các pháp không ai trao cho mà tự mình đạt được, dùng đó khuyên giúp, cứu những người nghèo thiếu: đó gọi là bố thí. Nếu dùng lòng đại bi khuyên giúp chúng sinh mà gây dựng cho họ yên ổn, thường đầy đủ trí tuệ của bậc thánh, vốn không ôm hận, đáp lại bằng sự vui vẻ: đó gọi là trì giới. Nếu đem lại được pháp không thoái lui, nắm giữ bền chắc mà không lơi lỏng: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu tin bậc đứng đầu, nắm giữ trí tuệ, bày kế phương tiện: đó gọi là tinh tấn. Nếu dùng thiền định mà thông suốt thành tựu, chữa trị cho vô số dân chúng mà không nguy hại, thuận theo mà không xen tạp: đó gọi là nhất tâm. Nếu dùng trí tuệ an trú nơi pháp chủng tánh (dòng giống Phật), tin sâu, tinh tấn, niệm và định, chỗ trụ không nghi, không cho là có mạng sống (thật); nắm quyền xảo phương tiện mà kham ở thế gian; (thông suốt) trí tuệ của bậc hữu học, vô học (người còn phải học và người đã học xong trong hàng Thanh văn) và Duyên giác; nếu thành đạo pháp vô thượng chân chính (đạo cao nhất, tức thành Phật), thành Nhất thiết trí (trí biết rõ hết thảy, trí của Phật): đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là nói về chỗ chốn độ vô cực có sáu việc? Nếu có bố thí mà không có hai lòng, thường vui với sự bình đẳng mà không thiên vị: đó gọi là bố thí. Nếu có ý tô vẽ bề ngoài đối với giới pháp, nịnh hót, phạm cấm, (thì) hiểu đó là ý nghĩ sai lầm, tâm không dính mắc, hóa độ những người phạm giới: đó gọi là trì giới. Nếu an trú ngược với sự nhẫn mà không thuận theo, nói về chỗ ấy thì có báo ứng: đó gọi là nhẫn nhục. Tinh tấn mà cầu báo đáp, mọi phương tiện đều bỏ chỗ chốn: đó gọi là tinh tấn. Nếu lại bỏ hết tất cả những gì mình có, ở trong cái có mà không có gì: đó gọi là nhất tâm. Nếu thường quán các quả báo của sự nịnh hót là việc vô ích, thấy chỗ chốn của nó mà hiểu là không có chỗ chốn: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là vô hại (không làm hại) độ vô cực có sáu việc? Nếu bố thí cho bậc ruộng phúc (bậc đáng được cúng dường, cúng dường thì sinh phúc) và cho phàm phu với tâm bình đẳng không khác: đó gọi là bố thí. Phép cấm đã vâng giữ mà không dính mắc, muốn cứu chúng sinh: đó gọi là trì giới. Không ôm ý gây nguy hại, vượt tám pháp thế gian (tám điều làm lay động lòng người: được, mất, khen, chê, vinh, nhục, vui, khổ), kham an trú nơi bản tế (cội gốc chân thật của mọi sự): đó gọi là nhẫn nhục. Nếu nhận biết rõ những gì ma (thế lực ngăn trở người tu đạo) dựng lên, tin sâu, siêng tu, tiêu các vướng mắc: đó gọi là tinh tấn. Định không bị hủy, vào cửa đạo đức không vướng mắc, đạt quả bình đẳng: đó gọi là nhất tâm. Nếu dùng trí tuệ đi lại xoay vần, đối với tất cả pháp thế tục và pháp vượt khỏi đời đều không tổn hại: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là vô bại (không hư hoại) độ vô cực có sáu việc? Chí tính chuyên nhất hòa nhã, không để lòng vào hình sắc mà thuận theo lẽ phải; nếu dùng pháp để bố thí và bố thí áo cơm: đó gọi là bố thí. Tuy vâng giữ giới cấm mà tâm chất phác, không nịnh hót: đó gọi là trì giới. Tâm như hư không, hòa hợp mà thành: đó gọi là nhẫn nhục. Sức siêng năng đã tu, mọi điều nói ra đều không dùng lời dối vì của cải: đó gọi là tinh tấn. Suy tư trong thiền định mãi không dính mắc: đó gọi là nhất tâm. Vâng theo bậc thánh thông đạt, thuận theo văn tự để làm lợi cho người khác: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là bần (nghèo) độ vô cực có sáu việc? Nếu trừ bỏ hình sắc mà lập đức, dùng pháp để bố thí hoặc bố thí áo cơm: đó gọi là bố thí. Tính không vụn vặt, vâng giữ mà không nịnh hót, thuận theo phép cấm: đó gọi là trì giới. Theo tu lòng nhân hòa như hư không, tâm không thêm không bớt: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu ở trong cảnh nghèo khốn, chí để vào áo cơm, mà vẫn làm lặng yên thân tâm: đó gọi là tinh tấn. Nếu đến cõi Phạm thiên (cõi trời cao của vị Phạm vương) mà giảng nói việc thiền định, khuyên giúp đạo đức: đó gọi là nhất tâm. Dồi dào trí tuệ mà ở giữa mọi bụi trần, của cải rất nhiều, ở giữa sự buông lung mà nơi đâu cũng nhận biết là nhơ, nhưng không bỏ xa, không lo chán: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là không quay lui độ vô cực có sáu việc? Nếu có bố thí mà không dính vào pháp Thanh văn và Duyên giác, đạo không thoái lui: đó gọi là bố thí. Tuy không quay lui, không hủy giới cấm, rồi thành Phật đạo: đó gọi là trì giới. Vượt khỏi các địa vị Thanh văn, Duyên giác, không rơi rụng giữa chừng mà nhận lấy diệt độ (vào Niết-bàn, chấm dứt sinh tử): đó gọi là nhẫn nhục. Nếu dùng tinh tấn nắm quyền xảo phương tiện, không sai sót, cho đến Nhất thiết trí: đó gọi là tinh tấn. Bồ Tát nếu ở giữa năm thú vui (năm dục lạc của hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm), mà dùng được phương tiện suy tư thiền định, nhất tâm, diệt mọi trần lao, vâng theo trí tuệ: đó gọi là nhất tâm. Nếu nắm giữ trí tuệ mà hóa độ các phàm phu, sa-môn (người xuất gia tu hành), phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), trên đến Thanh văn và Duyên giác, (bằng) chánh kiến vượt khỏi đời, lập lòng đại bi: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là quay lui độ vô cực có sáu việc? Nếu có bố thí mà không chí hướng diệt độ, không chán thói tục: đó gọi là bố thí. Nếu học giới cấm mà điều nghe được ít ỏi, không rộng khắp được: đó gọi là trì giới. Nếu tập lòng nhân ái mà không xa lìa (dục) được, an trú nơi chỗ nhơ nhuốc giận hờn: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu siêng tu mà chí ở vinh hoa khoái lạc, không ngăn giữ được các cửa giác quan: đó gọi là tinh tấn. Nếu học suy tư thiền định, nhẫn nhục ở bên ngoài, không tính đến cái ta: đó gọi là nhất tâm. Trí tuệ đã chí hướng là vượt khỏi việc đời mà tự mình không thoát ra được: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là nghiêm tịnh (trang nghiêm trong sạch) độ vô cực có sáu việc? Có bố thí mà không mong báo đáp, đem phúc ban cho tất cả: đó gọi là bố thí. Phép cấm đã theo mà không lười biếng, luôn vâng giữ, siêng tu: đó gọi là trì giới. Lại dùng lòng nhân hòa, tâm không nương tựa, tinh tấn hợp với đạo: đó gọi là nhẫn nhục. Bỏ ta và người, không thấy có khác: đó gọi là tinh tấn. Nếu dùng thiền định mà không tính đến những gì mình có, không tạo nhân duyên, mạnh mẽ có thế lực: đó gọi là nhất tâm. Nếu phân biệt hiểu được tất cả âm cái mà không mỏi mệt: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là kiên cường (bền vững mạnh mẽ) độ vô cực có sáu việc? Những gì ma hóa hiện ra cũng không thể lay động, phá hủy sự vắng lặng; Bồ Tát bố thí mà tâm không khởi động, tất cả những gì mình có đều buông bỏ được: đó gọi là bố thí. Nếu đối với giới cấm có điều ưa thích, không dính vào ngày lành, không chọn thời tiết, chỉ khuyên giúp đạo: đó gọi là trì giới. Lòng mềm mỏng không ai phá được, tiêu diệt mọi kết sử (những trói buộc của phiền não): đó gọi là nhẫn nhục. Nếu khởi sự siêng năng mà không cho là khổ, không chán đất đai đi khắp để giáo hóa: đó gọi là tinh tấn. Nếu dùng suy tư thiền định mà vì tất cả khuyên hóa rộng khắp, chánh thọ tự tại, dạo ở không ngăn ngại: đó gọi là nhất tâm. Nếu đối với pháp sáng suốt của bậc thánh mà suy nghĩ về nhẫn nhục, mọi việc làm không rối loạn: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là hưng thịnh độ vô cực có sáu việc? Nếu có bố thí mà không rơi vào điên đảo (thấy sai lệch, ngược với sự thật), an trú nơi pháp trung chính: đó gọi là bố thí. Phép cấm đã giữ thì mãi không còn suy nghĩ sai lệch, nhờ đó mà hừng thịnh: đó gọi là trì giới. Dùng lòng nhân hòa mà không dính mắc, bỏ các việc nhân duyên gây nguy hại: đó là nhẫn nhục. Nếu đối với sự tranh cãi về cái ta, về gia nghiệp, mà dứt các khổ hoạn, diệt mọi dính mắc, trần lao của thân mãi mãi diệt hết, thuận theo lời dạy về không: đó gọi là tinh tấn. Nếu chán vô thường, hiểu rõ nghĩa của mười hai mối lôi kéo nối nhau (mười hai nhân duyên), tâm tính vững vàng: đó gọi là nhất tâm. Nếu bỏ cả trí tuệ lẫn vô minh (sự mê muội, không thấy chân lý), mãi không còn thấy là hai: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là sung mãn (đầy đủ) độ vô cực có sáu việc? Nếu có ban cho thì khuyên đến giải thoát, không mến sinh tử: đó gọi là bố thí. Vâng giữ cẩn thận, không quên người khác; lại tâm Bồ Tát khi nghĩ đến giới thì trọn không lập pháp nhút nhát của Thanh văn, Duyên giác: đó gọi là trì giới. Nếu dùng lòng nhân hòa trang nghiêm, thành tựu vô số cõi Phật, diệt ba điều (?), chí nguyện giáo hóa: đó gọi là nhẫn nhục. Dùng tinh tấn thường không lười mỏi, tâm tiến đến nghĩa lý: đó gọi là tinh tấn. Lặp đi lặp lại mà hiểu nghĩa, tâm vắng lặng không loạn: đó gọi là nhất tâm. Nếu dùng sự sáng suốt của bậc thánh nắm giữ ba cửa giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện) mà không chứng lấy (quả nhỏ) giữa chừng: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là vì đời độ vô cực có sáu việc? Có bố thí mà tâm còn dạo trong thế tục, không khuyên vào đạo: đó gọi là bố thí. Nếu buông lung không cẩn thận được, thường làm việc do dự, không tiến thẳng được: đó gọi là trì giới. Nếu hợp sức tiến lên, gắng tự chế ngự, kham chịu được: đó gọi là nhẫn nhục. Thường siêng năng tu tập pháp thế tục: đó gọi là tinh tấn. Tâm có nguyện về nơi sẽ sinh ra mà không có hai ý: đó gọi là nhất tâm. Nếu dùng trí tuệ thế tục khai hóa, dạy người mà không ra khỏi đời: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là vượt đời độ vô cực có sáu việc? Nếu dùng sự bố thí giáo pháp và bố thí áo cơm mà tuyên giải ý đạo; nhờ đạo ấy mà ngồi dưới cây (bồ-đề), tự tuyên bố rằng: 'Vui thay quả báo của phúc! Điều nguyện ắt như ý chí; mau đến chỗ vắng lặng tột cùng, rồi quy về diệt độ': đó gọi là bố thí. Vào hàng Thanh văn, Duyên giác mà chuyển tiến, che chở rộng khắp, tiêu trừ các chỗ vướng mắc: đó gọi là trì giới. Nếu (đạt) pháp vô lậu, thường vâng giữ lòng nhân hòa: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu đạt được Vô sở tùng sinh pháp nhẫn (sự an nhiên chấp nhận chân lý rằng mọi sự vốn không thật có sinh ra), bèn ngồi dưới cây Phật mà dạy dỗ chúng sinh: đó gọi là tinh tấn. Nếu có Bồ Tát đạt tam-muội bình đẳng (tam-muội: trạng thái tâm định sâu, chuyên chú một cảnh), các giác quan đầy đủ, trí tuệ của bậc thánh thành tựu: đó gọi là nhất tâm. Nếu chuyên tâm thực hành chánh pháp của đạo, không có lòng oán hại, không có ý của Thanh văn và hạnh của Duyên giác, quy về Nhất thiết trí: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là vô thượng (cao nhất) độ vô cực có sáu việc? Nếu tin có vô số cõi Phật trong sạch, thương nhớ chúng sinh không dứt, trải vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực dài) mà muốn độ thoát họ: đó gọi là bố thí. An trú nơi ý tưởng về pháp, bỏ ba đường ác (ba cảnh khổ: địa ngục, ma đói, súc sinh), nhận lấy cõi Phật trong sạch: đó gọi là trì giới. Nếu thành Phật đạo thì khiến hội chúng đều có sắc vàng tử ma (loại vàng ròng quý nhất, óng ánh sắc tía), phân biệt rõ chương câu: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu tập bố thí bình đẳng, như đức Phật Vô Nộ khi còn làm Bồ Tát đã vâng làm mà tiến đến chỗ chân thật tột cùng: đó gọi là tinh tấn. Nếu ở trong nhà mà vâng giữ bốn thiền, không mất định ý; hoặc ở trong cung giữa các cung nữ; (được) cõi Phật trong sạch, ít dục và trần lao, hội chúng có báo ứng: đó gọi là nhất tâm. Nếu giữ được cõi Phật, thọ mạng không thể tính, trang nghiêm trong sạch không giới hạn, ở giữa đại chúng có tài biện thuyết vô lượng: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là không loạn độ vô cực có sáu việc? Nếu có bố thí thì khuyên giúp đúng pháp, mau được thần thông: đó gọi là bố thí. Giới cấm đã vâng giữ mà không hủy, không dứt; pháp của hiền thánh thành tựu đạo tột bậc, đầy đủ các địa vị Bồ Tát (các bậc tu chứng của Bồ Tát): đó gọi là trì giới. Nếu trừ được tất cả điều trái pháp, vâng theo pháp công đức: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu chán đời được, vâng giữ kinh điển đầy đủ, nghĩa thiện ác do các đức Phật nói đều tin và nhớ: đó gọi là tinh tấn. Nếu an trú nơi thiền định và trí tuệ độ vô cực, mà ở giữa ái dục vẫn quán sát kinh và đạo, nhận biết mà không bỏ, cũng không dính mắc: đó gọi là nhất tâm. Hiểu rõ cội nguồn đạo pháp của Bồ Tát, phải trái, vết nhơ đều phân biệt rõ: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là không oán độ vô cực có sáu việc? Có chỗ an trú thì thường che chở được, khiến không mất: đó gọi là bố thí. Mà không thoái lui rơi xuống hàng Thanh văn, Duyên giác, không chứng lấy (quả nhỏ) giữa chừng: đó gọi là trì giới. Nếu dứt cái ta, không cho rằng có thân là của ta, trừ các việc nhân duyên trói buộc ngăn ngại: đó gọi là nhẫn nhục. Xa lìa sự ngu mê bậc nhất của thế tục, quy về trí tuệ, thuận theo phương tiện: đó gọi là tinh tấn. Cắt bỏ các kiến chấp, nghe và nhớ các pháp, được vắng lặng mãi mãi: đó gọi là nhất tâm. Nếu tiêu tan mọi ngờ vực, trí tuệ bình đẳng, theo hạnh vô tướng, một lòng ở nơi đạo, tôn Nhất thiết trí: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là oán địch độ vô cực có sáu việc? Nếu có bố thí mà mong cầu báo đáp khi cho chúng sinh, lòng ôm oán hận đến cả pháp bảo: đó gọi là bố thí. Nếu dứt đường khổ nhọc của ba phiền não (tham, giận, si mê), chí nguyện (sinh lên) cõi trời Đâu Thuật (cõi trời Đâu-suất) cho đến diệt độ: đó gọi là trì giới. Đối với các Bồ Tát và những chúng sinh chân chính mà ôm oán hận: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu theo lòng nhân hòa khai hóa nhiều người, khuyên giúp không đúng lúc, nhờ siêng tu mà tích được sự giáo hóa vô số; như điều nguyện của các Bồ Tát đời trước, có điều độ thoát mà còn nương vào ân ái, rồi tự điều luyện để thành đạo: đó gọi là tinh tấn. Nếu nói không ngăn ngại, thành tam-muội định; Bồ Tát chánh thọ khiến mọi người khắp được yên ổn: đó gọi là nhất tâm. Nếu vì thân mình mà cầu trí tuệ, cội nguồn đạo đức, nghĩa đạo rốt ráo, chánh giác tự tại, mà không hiểu nghĩa những điều mà nhiều người ưa thích: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là nhiếp trì (thu giữ) độ vô cực có sáu việc? Nếu khuyên điều nguyện, thu giữ công đức: đó gọi là bố thí. Nếu khởi phát giới, nắm lấy chúng sinh mà chữa trị bằng nghĩa lý tột bậc: đó gọi là trì giới. Nếu lập được và thu giữ lòng nhân hòa: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu theo thời tiết vâng làm, siêng tu, không giữa chừng lười bỏ: đó gọi là tinh tấn. Tùy lúc thiền định, khuyên hóa vô số trăm nghìn chúng sinh: đó gọi là nhất tâm. Nếu dùng trí tuệ của bậc thánh tiêu trừ các chướng ngại mà không dính mắc: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là không thu giữ độ vô cực có sáu việc? Nếu nhờ bố thí mà đạt tài biện thuyết, gặp điều gì cũng không thêm bớt, tự thân lập ra nhiều loại: đó gọi là bố thí. Không ưa ở nhà, mến đạo Bồ Tát: đó gọi là trì giới. Nếu kham được pháp sâu xa cốt yếu mà không ngờ vực vướng mắc: đó gọi là nhẫn nhục. Tinh chuyên thông suốt, không trông cậy người khác: đó gọi là tinh tấn. Nếu dùng suy tư thiền định hiểu rõ và vâng theo việc về không, suy nghĩ về gốc của con người, vâng theo đạo pháp, nhớ nghĩ rằng không có chỗ sinh: đó gọi là nhất tâm. Nếu gặp nghĩa lý và trải qua diệt độ, kinh điển đã học vào tam-muội định, tiêu diệt cả tội lẫn phúc: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là báo ứng độ vô cực có sáu việc? Nếu làm đầy đủ được việc bố thí, không để thiếu sót, thông suốt phúc lành: đó gọi là bố thí. Nếu siêng tu được, trọng giữ thân mình, đầy đủ những điều nên làm: đó gọi là trì giới. Hạnh nhân hòa ở trong những điều nói ra, rốt ráo thành nghĩa: đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu điều mình làm, mọi việc tốt lành lợi ích đều không sai sót: đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định biết được chỗ ở đời trước xưa kia, lấy trí tuệ mà chứng minh: đó gọi là nhất tâm. Thành tựu trí tuệ của bậc thánh, ban bố lòng chí thành, không đâu không thông suốt: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là không báo đáp độ vô cực có sáu việc? Nếu có bố thí thì lập sự siêng khổ, thấy các hoạn nạn liền nhận biết, không nghĩ đến được gì, không mong cầu: đó gọi là bố thí. Nếu ở chỗ giữa mà được trăm nghìn lọng che (?), lập diệt độ, ở nơi dòng giống (Phật) mà không trụ nơi điên đảo: đó gọi là trì giới. Nếu có tu mà không nắm bắt việc làm của thân, miệng và ý nghĩ, ôm lòng hòa nhã, mềm mỏng thuận theo: đó gọi là nhẫn nhục. Việc làm vắng lặng, không có ý nghĩ sai lầm: đó gọi là tinh tấn. Nếu dùng suy tư thiền định an trú nơi cõi tịch diệt (vắng lặng, dứt hết phiền não), không sinh ý tưởng: đó gọi là nhất tâm. Những gì mắt trí tuệ quán thấy, không coi là diệt hết, quy về chỗ không có chỗ quy: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là tự nhiên độ vô cực có sáu việc? Nếu làm việc gì mà tâm không nghĩ đến gì: đó gọi là bố thí. Nếu tâm không mong được báo phúc: đó gọi là trì giới. Người ấy không có cái ta, tự nhiên mềm hòa: đó gọi là nhẫn nhục. Mọi sự siêng tu đều không thực hành pháp phân hai, không có nhân duyên: đó gọi là tinh tấn. Ở trong thiền định không dính vào trong, ngoài, cũng không dính vào khoảng giữa: đó gọi là nhất tâm. Có quán sát mà mãi không phân biệt tất cả các pháp: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là vô sở hữu (không có gì) độ vô cực có sáu việc? Tâm không nghĩ đến phúc đã lập cho việc sắp tới: đó gọi là bố thí. Hiểu tất cả sự xoay vần trong ba cõi (toàn bộ thế giới của chúng sinh còn luân hồi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc) như trò huyễn thuật, như vật biến hóa: đó gọi là trì giới. Dù có ý tưởng về các điều lành hay không có ý tưởng về điều lành, thường ôm lòng nhân hòa, tâm không ôm giữ điều ấy: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu tu hành đạo mà không có gì để làm: đó gọi là tinh tấn. Ở trong ba cõi không mong cầu, tâm ở đâu cũng đều quy về che chở tất cả chúng sinh: đó gọi là nhất tâm. Nếu không nghĩ đến hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), không nghĩ đến vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt), làm hạnh như vậy: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là rộng khắp độ vô cực có sáu việc? Khuyên hóa vô số trăm nghìn chúng sinh, khiến họ bỏ keo kiệt mà ưa cho: đó gọi là bố thí. Việc làm thuận theo giới cấm, khắp cùng với tất cả: đó gọi là trì giới. Phương tiện đã dùng thì không gì không kham nổi: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu lập được, an trú nơi bốn ý chỉ (bốn phép quán giữ tâm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) mà không lười biếng: đó gọi là tinh tấn. Nếu không keo kiệt, giữ gìn sáu việc (sáu độ), giữ đạo pháp mà không quay lui, đem lại được tám vạn bốn nghìn hạnh tam-muội: đó gọi là nhất tâm. Nếu nhận biết được tất cả nghiệp trần lao, kết trói ngưng trệ, thệ nguyện (đạt) sự sáng suốt của bậc thánh: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là hoa độ vô cực có sáu việc? Nếu có bố thí thì giữ gìn cẩn thận sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), không quay lui khỏi đạo pháp: đó gọi là bố thí. Thường cung kính, khi bố thí thì khiêm nhường mà không khinh mạn: đó gọi là trì giới. Nếu kham được, cắt đứt các trói buộc, xé tan mọi lưới: đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu hành, tùy bệnh mà cho thuốc, không rơi vào sự che lấp của tội lỗi: đó gọi là tinh tấn. Bỏ tự cao, vâng theo lòng từ không gì che lấp: đó gọi là nhất tâm. Nếu dùng trí tuệ của bậc thánh mà tuyên giảng thì không ai đương nổi: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là vô lượng độ vô cực có sáu việc? Nếu có ban cho thì thường hợp với trí tuệ: đó gọi là bố thí. Dùng giới vô lượng thường cẩn thận, không vi phạm: đó gọi là trì giới. Hạnh nhân hòa đã làm đưa đến ba cửa giải thoát, khuyên giúp chính mình, không rơi vào ý tưởng về hình sắc: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu dùng sự siêng tu mà đạt bốn ý đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: ngăn điều ác chưa sinh, dứt điều ác đã sinh, làm sinh điều lành chưa có, tăng trưởng điều lành đã có): đó gọi là tinh tấn. Nếu dùng suy tư thiền định vâng làm lòng từ bi mà đạt bảy giác ý (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ): đó gọi là nhất tâm. Nếu dùng trí tuệ của bậc thánh tu lập lòng bi mẫn mà đạt tám đạo hạnh (Tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng): đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là mến cầu độ vô cực có sáu việc? Nếu xuất gia được, cầu bát và áo thì liền có được: đó gọi là bố thí. Hạnh biết đủ, giới và công đức đầy đủ: đó gọi là trì giới. Đạt kho công đức, dứt mọi hoạn nạn và ách khổ sinh tử; nếu làm vua, phu nhân và thị nữ có đem bố thí, nghe vậy thì im lặng, không ôm hận: đó gọi là nhẫn nhục. Cầu mọi điều lợi ích và nghĩa lý, tích công góp đức, dùng phương tiện siêng khổ, từ thời Phật Đĩnh Quang (cũng gọi Phật Nhiên Đăng, vị Phật đời quá khứ đã báo trước Phật Thích-ca sẽ thành Phật) đến nay, có bố thí điều gì cho đến bây giờ vẫn không lười mỏi: đó gọi là tinh tấn. Nếu khuyên khen người mà thuận ý họ, hiểu rõ mọi trần lao: đó gọi là nhất tâm. Nếu thuận theo thời mà khuyên đạt trí tuệ cao nhất, nhờ tam-muội này mà đạt giác ngộ cao nhất, muốn độ chúng sinh nên tùy thuận theo họ: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là chán độ vô cực có sáu việc? Nếu bố thí đến nỗi nghèo thiếu, (rồi lại) được của báu của bậc trưởng giả (người giàu có, đức độ): đó gọi là bố thí. Nếu dùng sự giữ giới mà theo tu mười điều lành, không chán mà còn khuyên hóa người khác: đó gọi là trì giới. Nếu dần dần giữ giới cấm, mở lòng nhận sức mạnh của đạo mà một mình vắng lặng: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu không bỏ xa những ân đức mình tưởng nhớ mà phạm ý nghĩ sai lầm, muốn đến chỗ siêng tu: đó gọi là tinh tấn. Nếu dùng suy tư thiền định mà đến chỗ bỏ hết mọi điều trái pháp: đó gọi là nhất tâm. Nếu sinh khổ não trong ba cõi mà nói ra trí tuệ của chính mình: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là diệu lạc (niềm vui tốt đẹp) độ vô cực có sáu việc? Phúc báo của bố thí khiến đời sau sinh làm người, mọi điều mong muốn đều dồi dào mà không tự cao: đó gọi là bố thí. Giới cấm đã vâng giữ thì được sinh lên trời; nếu ở cõi người thì thọ mạng thường dài: đó gọi là trì giới. Gọi là được làm người (?), là nếu đạt được Vô sở tùng sinh pháp nhẫn: đó gọi là nhẫn nhục. Sự siêng tu đã tiến tới thì phương tiện không hư uổng, ắt đúng như hạnh tột bậc: đó gọi là tinh tấn. Gọi là suy tư thiền định, là bỏ quả báo của nhân duyên trong và ngoài, nơi sinh ra liền đúng như chân lý, việc làm như ý nguyện: đó gọi là nhất tâm. Ý trí tuệ không có hình tướng sai lầm: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là không vui độ vô cực có sáu việc? Có cứu giúp mà không mong được cho lại, (nhưng) không bỏ các kiến chấp: đó gọi là bố thí. Tuy ở nhà giữ giới mà có lúc bỏ nhà, không tham vinh hoa của đời: đó gọi là trì giới. Hạnh mềm mỏng mà không ôm hận: đó gọi là nhẫn nhục. Sự tu hành đã vâng làm thì siêng khổ, khó có niềm vui: đó gọi là tinh tấn. Thiền định bỏ phần bình đẳng (?) mà đến khổ não, nghĩ đến mọi trói buộc dính mắc, cùng hoạn nạn gặp gỡ nhau: đó gọi là nhất tâm. Nếu đối với trí tuệ của bậc thánh mà có ý tưởng điên đảo, tuy vì các khổ mà không theo pháp để làm: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
Hết quyển thứ hai của kinh Hiền Kiếp.
Kinh Hiền Kiếp, quyển thứ ba.
Đời Tây Tấn, Tam tạng (danh hiệu của vị pháp sư thông thạo ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người nước Nguyệt Chi là Trúc Pháp Hộ dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video