Phẩm thứ bảy: Tập hành (tu tập và thực hành)
Bấy giờ Bồ Tát Hỷ Vương (Bồ Tát: người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi loài; Hỷ Vương là vị Bồ Tát đứng ra hỏi pháp trong kinh này) lại thưa với Phật: "Con nghe Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) mới nêu sơ lược những điểm cốt yếu về cảnh giới của các đức Phật. Bản tính con chậm lụt, không thể lần theo mà hiểu ý nghĩa ấy quy về đâu. Cúi mong bậc Đại Thánh rủ lòng thương xót. Lành thay đức lớn! Xin hãy giảng rộng, ngợi khen và trình bày những điều cốt yếu, quan trọng của kinh này để mọi người đều hiểu. Xin thương xót nhiều, đem lại yên ổn nhiều, thương xót chư thiên (các vị trời) và người khắp mười phương, mà giảng giải thêm một lần nữa."
Phật bảo Bồ Tát Hỷ Vương: "Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ và ghi nhớ. Nay Ta sẽ vì ông, vì tất cả tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) và các Bồ Tát mà giảng giải lại." Bồ Tát Hỷ Vương cùng đại chúng vâng lời lắng nghe.
Phật nói: "Thế nào là tu tập thực hành độ vô cực có sáu việc? (Độ vô cực: cách dịch xưa của 'ba-la-mật', tức pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ, gồm sáu phép.) Từ xưa đến nay chưa từng phát tâm, nay phát tâm Bồ Tát bình đẳng chí chân (tâm cầu thành Phật, đối xử bình đẳng với mọi loài, chân thật đến tột cùng). Ở chỗ các đức Phật Bình Đẳng Giác (bậc giác ngộ bình đẳng, tức là Phật) trong quá khứ, và đối với chúng sinh, mà thực hành bố thí (đem của cải, giáo pháp, sự che chở ra cho người), trì giới (giữ gìn giới luật), nhẫn nhục (nhẫn chịu, không giận hờn), tinh tấn (siêng năng không lùi bước), nhất tâm (giữ tâm chuyên nhất vào một chỗ, tức thiền định), trí tuệ (sự hiểu biết sáng suốt, thấy rõ thật tướng của mọi sự vật). Chí ưa Phật đạo, lòng nguyện đến chỗ chân thật tột cùng, chưa từng sao lãng quên mất. Đó gọi là tu sửa, tập luyện thực hành mà độ vô cực. Đó là sáu."
"Thế nào là quang diệu (sáng chói) độ vô cực có sáu việc? Phát khởi và làm hiển lộ pháp của tâm cầu đạo có trí sáng suốt; đã tự xét lại giới của mình, phát tâm Bồ Tát; bắt đầu từ bố thí, rồi đến giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ. Đó gọi là quang diệu độ vô cực."
"Thế nào là thế (cõi đời) độ vô cực có sáu việc? Những gì cúng dường Phật, gây dựng công đức, đều vì chúng sinh; sáu độ cũng như vậy. Kiềm chế sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), chí hướng về sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm do tu tập mà có, như thấy xa, nghe xa, biết lòng người, biết đời trước, đi lại tự tại, dứt sạch phiền não); thông suốt nghiệp đời trước, tiến vào đạo lớn. Đó là thế độ vô cực."
"Thế nào là vì chúng sinh mà thực hành độ vô cực có sáu việc? Nếu dùng bố thí để thu phục chúng sinh, trong lòng tự nghĩ: 'Mong cho chúng sinh thường được yên ổn', lại khuyên người vào Phật đạo; sáu độ vô cực cũng đều như vậy. Dùng giới để giúp họ yên ổn; xem khổ như rỗng không (?); dùng phép nhẫn nhục mà độ thoát họ; dùng tinh tấn mà cứu giúp; dùng nhất tâm mà che chở chúng sinh; tự gạt bỏ những ý nghĩ điên đảo (thấy sai lệch, ngược với sự thật) mà đạt trí tuệ; khuyên giúp vào đạo vì muốn chúng sinh được yên; cầu thành Chánh Giác (sự giác ngộ chân chính, tức thành Phật) vì muốn độ chúng sinh. Đó gọi là vì chúng sinh mà thực hành độ vô cực có sáu việc."
"Thế nào là trụ (đứng vững, an trú) độ vô cực có sáu việc? Nếu lấy sự bền chắc mà lập chí nguyện, tâm cầu đạo trong sạch, hòa nhã, không tranh cãi: đó là bố thí độ vô cực. Những gì đã lập, đi khắp các cõi (?), quán giới không chấp vào hình tướng, chí giữ đạo pháp, không mong được đền đáp: đó là trì giới độ vô cực. An trú nơi đạo pháp, chịu đựng mọi khổ, vững vàng giữ điều cốt yếu của đạo: đó là nhẫn nhục độ vô cực. Những hạnh chân chính đã lập trải qua vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), không bỏ tinh tấn cho đến khi đạt Nhất thiết trí (trí biết rõ hết thảy mọi sự, tức trí của Phật): đó là tinh tấn độ vô cực. Tu theo nhất tâm, chí cầu ý tưởng về pháp, muốn thành Phật đạo: đó là thiền độ vô cực. An trú nơi nghĩa lý của đạo, thông suốt mọi pháp, xét kỹ như bậc chân thật tột cùng mà thành giác ngộ cao nhất, tâm không đổi khác, không ôm ý nghĩ sai lầm: đó là trí tuệ độ vô cực. Đó là sáu việc của trụ độ vô cực."
"Thế nào là sinh tử độ vô cực có sáu việc? Những gì bố thí thì vô lượng, không thể cạn, cho đến khi đạt Phật đạo; xoay vần trong vòng sinh tử, ở nơi nào cũng được giàu có lớn: đó là bố thí độ vô cực. Dùng (giới) để khuyên từ đầu đến cuối (?); mọi nỗi khổ phiền não đều được phúc lành; thọ mạng đầy đủ không thể hạn lượng; ở trong sinh tử mà không chết yểu: đó là trì giới độ vô cực. Nếu bị người khác chống đối mà tâm không nổi giận: đó gọi là nhẫn nhục. Trải qua vô số kiếp không chán thiền định, vâng làm các gốc lành: đó gọi là tinh tấn. Nhờ nhân duyên nơi chỗ sinh ra mà thiền định chánh thọ (nhập định đúng đắn, tâm hoàn toàn thâu nhận cảnh định): đó gọi là thiền. Nếu không rời bỏ các độ vô cực, khuyên giúp Phật đạo; mọi nghề nghiệp đều gây dựng kỹ thuật, theo trí tuệ tột bậc mà khiến ai cũng được chỗ thích đáng: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu độ vô cực ở trong sinh tử."
"Thế nào là sở trước trần (vì chỗ dính mắc bụi trần mà tu) độ vô cực có sáu việc? Những gì muốn dùng để lập đạo, mọi công đức lành, đều dùng để khuyên bảo, giáo hóa các loài chúng sinh: đó gọi là bố thí. Như sư tử; như vị Thánh vương (vua Chuyển Luân, vị vua lý tưởng trị đời bằng chánh pháp) có tám vạn bốn nghìn cung điện và cung nữ; cung nữ nào trái với Phật đạo thì trọn không chung sống, khiến họ quy y Tam Bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), tiêu trừ ba trăm thứ bụi trần (phiền não); mọi nhọc nhằn như một (?), mau đạt được đạo. Dùng giới cấm này mà đem lòng thương khuyên bảo chúng sinh: đó gọi là trì giới. Điều mà giới đưa người vượt qua là trừ bỏ trần lao (phiền não làm tâm nhơ bẩn và mỏi mệt). Thuận theo lòng người khác mà không dùng bụi nhơ: đó là nhẫn nhục. Tinh tấn vì chỗ dính mắc: thế nào là tinh tấn độ vô cực? Nói rằng vì có chỗ dính mắc nên phải thực hành tinh tấn. Làm người kinh sợ (?) như vị hoàng tử sáng suốt; biết độ người bằng việc bố thí, nhân đó mà làm cho họ yên; vì có chỗ dính mắc nên thực hành tinh tấn. Thế nào là thiền? Vì có dính mắc nên mới thực hành thiền định; thấy có cái ta thì liền thu nhiếp, dập tắt nó: đó gọi là thiền định. Thế nào là vì dính mắc mà thực hành trí tuệ độ vô cực? Nếu trí tuệ độ vô cực không thể cùng tận, thương xót, sáng rỡ, vui được trí tuệ của bậc thánh, khuyên giúp đạo đức: đó gọi là trí tuệ. Đó gọi là sáu độ vô cực vì chỗ dính mắc."
"Thế nào là ích tha nhân (làm lợi cho người khác) độ vô cực có sáu việc? Dùng niềm vui công đức mà khai hóa chúng sinh: đó là bố thí. Nương theo lòng từ, không ôm ý làm hại: đó gọi là trì giới. Đối với chánh pháp đã tu, đều chịu đựng được mà không nhàm chán: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu vì người khác mà siêng tu hạnh tột bậc, muốn cứu nguy khốn, khiến ai cũng được yên ổn lâu dài: đó gọi là tinh tấn. Nếu có pháp, lòng ôm suy ngẫm, tích đức trong sạch: đó là thiền định. Nhờ nhân duyên này mà làm cho tất cả chúng sinh được đầy đủ no đủ, làm sáng tỏ ý đạo: đó gọi là trí tuệ. Đó gọi là sáu độ vô cực làm lợi người khác."
"Thế nào là xứ sở (chỗ chốn) độ vô cực có sáu việc? Bỏ điên đảo, bố thí điều gì cũng không mong đền đáp: đó gọi là bố thí. Mọi của cải sự nghiệp đều nương theo giới cấm. Vì chúng sinh mà tập nhẫn nhục; nguyện tiến lên tất cả nơi thân mình an trú. Suy ngẫm kinh điển, tu hành vắng lặng, ở trong sự điềm tĩnh và an trú bên trong đó: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu xứ sở độ vô cực."
"Thế nào là đạo độ vô cực có sáu việc? Nếu tập thực hành được Vô sở tùng sinh pháp nhẫn (sự an nhiên chấp nhận chân lý rằng mọi sự vật vốn không thật có sinh ra), không việc gì không kham nổi: đó gọi là bố thí. Nếu không nắm bắt được ranh giới của thân, miệng, tâm: đó gọi là giới. Đối với chân lý của pháp mà tu thuận theo, đều không tranh cãi: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu thân, miệng, tâm không dừng nơi trái nghịch, không để chí vào chuyện vụn vặt, siêng tu không lười: đó gọi là tinh tấn. Nếu vâng làm pháp, tâm chuyên tinh, chí không dính mắc, ưa Nhất thiết trí, điều đã hiểu thì xác thực: đó gọi là nhất tâm. Hiểu ba cõi (toàn bộ thế giới của chúng sinh còn luân hồi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc) là rỗng không, như trò huyễn thuật, như vật biến hóa, như giấc mộng; đạo không có ba đời quá khứ, hiện tại, vị lai; nhổ bỏ và cứu thoát khỏi trần lao: đó gọi là trí tuệ. Đây là sáu độ vô cực của Phật đạo."
Phật bảo Hỷ Vương: "Thế nào là tuệ độ vô cực? Nếu không bỏ thiện quyền phương tiện (cách khéo léo, linh hoạt để dẫn dắt người tùy căn cơ), khai hóa chúng sinh, dùng trí tuệ cứu họ: đó gọi là bố thí. Nếu soạn năm trăm bài kệ tụng (thơ kinh), bỏ chín mươi sáu con đường (chín mươi sáu phái ngoại đạo thời Phật), tiêu trừ mọi khổ não, vâng theo chánh kiến (cái thấy đúng đắn) đáng tôn quý, vượt đến chỗ lành, cõi đất yên ổn mãi mãi: đó gọi là giới. Nếu trừ được khổ hoạn, ngôi nhà trí tuệ vắng lặng, chán dục tình, siêng tu tinh tấn, lần lượt dạy nhau, dùng đạo mà độ cho nhau: đó gọi là nhẫn nhục. Vâng làm và tự chế ngự; như thế, mọi thứ có được như đất nước, nhân dân, voi ngựa xe cộ, muốn điềm tĩnh tự biết, tìm gốc của khổ thì rốt cuộc chẳng có gốc rễ: đó gọi là tinh tấn. Nghĩ đến mình, thương người khác thì đem lại yên ổn rộng lớn, như cây đàn không hầu (?); sau đó hợp với sự vắng lặng, tâm bền chắc; cũng như sư tử, vua của loài thú; lại như người dẫn đường đưa đoàn thương nhân vượt hiểm: đó gọi là tinh tấn. Nếu khởi nhất tâm thì hình sắc không có chỗ sinh; phát pháp Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chủ yếu cầu giải thoát cho riêng mình), khởi pháp Duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy), ở trong nghiệp ấy mà không diệt độ (vào Niết-bàn, chấm dứt sinh tử): đó gọi là nhất tâm. Nếu đối với pháp mà thấy không có chúng sinh, không có ta, không có người, không có thọ mạng; như sáu việc tu đạo niệm pháp; xuất gia tu học, cắt bỏ mười điều ác: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc của tuệ độ vô cực."
"Thế nào là vì mình tu lập hạnh trí độ vô cực có sáu việc? Nếu được của cải lớn thì khuyên chính mình, lại thương chúng sinh mà cứu giúp, ban cho: đó gọi là bố thí. Dù ở trên trời hay ở cõi người, đều được yên ổn, đồ ăn uống tự nhiên mà có: đó gọi là trì giới. Nếu đạt nhẫn nhục, vui vẻ vắng lặng, dung sắc bậc nhất như hoa sen, được quả báo cao sang quý hiển không cùng: đó gọi là nhẫn nhục. Đã thực hành Phật đạo thì không trông cậy người khác; tuy vâng theo mà tu tập, tự thân đứng vững một mình: đó gọi là tinh tấn. Nếu nhận thiền định, thường như lúc kiếp hoại, kiếp thành (lúc thế giới tan rã và lúc thế giới hình thành), mà đến cõi nước này (?): đó gọi là nhất tâm. Tuy ở thế gian mà ôm lòng thành tín mà làm, giữ gìn thân, miệng, tâm: đó gọi là trí tuệ. Đó gọi là vì mình siêng tu sáu độ vô cực."
"Thế nào là đắc (đạt được) độ vô cực có sáu việc? Nếu hiểu rõ bố thí thì được giàu có lớn; nhờ sự bố thí ấy mà đạt Phật đạo, khuyên giúp tất cả: đó gọi là bố thí. Tâm không dính mắc, vắng lặng điềm đạm mà không khởi ý tưởng; dùng sự giữ giới này mà khuyên bảo cứu giúp chúng sinh: đó gọi là trì giới. Không phỉ báng pháp, không có lòng làm hại, cho đến khi thành Phật đạo chưa từng oán hận: đó gọi là nhẫn nhục. Vâng làm tinh tấn, không ôm phiền não nóng nảy, sớm tối tu hành: đó gọi là tinh tấn. Thân theo lời dạy tột bậc, hết thảy không phạm, đạt được tam-muội (trạng thái tâm định sâu, chuyên chú vào một cảnh): đó gọi là nhất tâm. Nếu vâng làm tất cả các pháp, không gì không hiểu, thấu suốt tất cả đều là không (?): đó gọi là trí tuệ. Đó gọi là sáu việc của đắc độ vô cực."
"Thế nào là niệm (ghi nhớ, nghĩ tưởng) độ vô cực có sáu việc? Nếu được vâng làm đức bố thí, dùng để khuyên giúp đạo, cứu độ chúng sinh: đó gọi là bố thí. Công phúc mà thân, miệng, tâm đạt được, quả báo của giới cấm, đem bố thí cho hợp với đạo: đó gọi là trì giới. Nếu nhận các pháp, họp lại trong hội, điều được hiển bày thì xác thực đúng như thật: đó gọi là nhẫn nhục. Dù không có chỗ quyết định, vẫn dùng phương tiện mà làm; người này người kia có trí tuệ, tinh tấn không trở ngại: đó gọi là tinh tấn. Nếu khởi suy tư trong thiền định, quyết đoán các điềm ứng nghiệm, thưa hỏi và nhận lời dạy từ bậc đại đức: đó gọi là nhất tâm. Trí vượt sang bờ bên kia, bậc thánh vượt lên tột đỉnh, dùng để trao lời thọ ký thành đạo (lời Phật báo trước người ấy sẽ thành Phật) (?), nuôi dưỡng ý; điều được nuôi dưỡng là giữ gìn tâm và hạnh, ban truyền đạo pháp: đó gọi là trí tuệ. Đó gọi là niệm độ vô cực của Bồ Tát."
"Thế nào là ly thế (lìa bỏ cõi đời) độ vô cực có sáu việc? Nếu dùng phương tiện dứt các pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), khuyên đến đức của quả đạo vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt, tức Niết-bàn): đó gọi là bố thí. Nếu cầu giới cấm, mến cội nguồn của đạo pháp, tâm không nghĩ tà vạy: đó gọi là trì giới. Nếu hiểu rõ vô thường, khổ, không, phi thân (không có cái thân, cái ta thật), hiểu các pháp trong và ngoài, ưa niềm vui của pháp này: đó gọi là nhẫn nhục. Tu tinh chuyên mà không có ý làm hại, vâng theo nghĩa lý xưa đã nguyện, tâm không dính mắc: đó gọi là tinh tấn. Dùng thiền định mà không rời sự quán chiếu tột bậc, nhờ vậy mà diệt trừ trần lao: đó gọi là nhất tâm. Nếu không rối loạn đối với mười hai duyên khởi (mười hai khâu nhân duyên nối nhau tạo thành vòng sinh tử, bắt đầu từ vô minh tức sự mê muội), nắm giữ quyền xảo phương tiện mà không lánh xa trần lao, theo điều mọi người ưa thích trong lòng mà tùy lúc khai hóa: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là tạo nghiệp có việc làm độ vô cực có sáu việc? Đem phúc của việc bố thí và của bốn ân (bốn cách thu phục lòng người: bố thí, nói lời ái ngữ, làm việc lợi ích, cùng làm việc với người) ban cho chúng sinh: đó gọi là bố thí. Nếu dùng giới cấm vì vô số loài chúng sinh, khiến ai cũng được ơn và được cứu độ: đó gọi là trì giới. Như chim bay, cầm thú lúc mới sinh rơi vào lửa, Bồ Tát thấy thì dập lửa cứu nạn; chúng thấy mình được yên, (cảm) ơn nghĩa cứu giúp, nhân đó phát tâm cầu đạo: đó gọi là nhẫn nhục. Lại khai hóa dạy bảo dân chúng vô số cõi nước, tùy lúc mà hàng phục mọi người; nếu ở trong tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe pháp) mà lập nhẫn nhục; dù bị chặt đầu, gặp mọi khổ não đều nhẫn chịu; gặp mọi tai ách mà tâm không khởi oán hận: đó cũng là nhẫn nhục. Nếu có điều thấy, dùng bốn ân mà làm, có điều làm thêm lợi ích thì tùy lúc tinh tấn, vâng theo lòng đại từ và lòng thương không gì che lấp, để hóa độ chúng sinh nhiều không kể xiết; làm người đứng đầu khuyên giúp tất cả; tâm đã làm như vậy thì còn thấy gì là khổ; dẫn dắt làm lợi cho ba cõi, khiến đều được che chở: đó gọi là tinh tấn. Nếu chưa tu cội gốc của trí tuệ, mà dùng sự siêng năng đối với tất cả các pháp không sai sót; có thấy, hiểu về không, rõ ba cửa giải thoát (ba pháp quán đưa đến giải thoát: không, vô tướng tức không chấp hình tướng, vô nguyện tức không mong cầu): đó gọi là nhất tâm. Nếu chí nhất tâm nơi các pháp công đức lành mà không sao lãng quên, khiến không còn các ý tưởng, ai cũng vào Phật đạo; theo chỗ họ nương tựa mà dạy bảo, đưa đến cửa giải thoát vô tướng, vô nguyện: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là hưu tức đạo (con đường dừng nghỉ, an tịnh) độ vô cực có sáu việc? Nếu điều tốt lành này là điều ý ưa thích, là việc của thế tục; dùng sự bố thí mà vào chánh kiến, gom công đức khuyên giúp chúng sinh: đó gọi là bố thí. Tâm ấy dừng nghỉ, chí tin trí tuệ của đạo; dùng sự bố thí cùng chánh ngữ, chánh mạng, chánh nghiệp, chánh phương tiện (nói lời đúng, sống bằng nghề chân chính, làm việc đúng, siêng năng đúng — các phần của Tám con đường chân chính): đó gọi là trì giới. Bồ Tát làm con đường dừng nghỉ, điều mà giới đưa vượt qua, Vô sở tùng sinh pháp nhẫn, không mong nghĩ đến báo đáp: đó gọi là nhẫn nhục. Tâm không thể nắm bắt; thân lại tinh tấn mà không nương tựa vào đâu: đó gọi là tinh tấn. Bỏ điên đảo, định ý không loạn, chuyên tinh thu nhiếp ý, khiến không buông lung: đó gọi là nhất tâm. Nếu giữ vô tưởng, nắm trí tuệ của bậc thánh, độ thoát khỏi nguy ách và nỗi lo khổ não: đó gọi là trí tuệ. Vâng làm chánh kiến, chánh ý, khởi phát một con đường mà không thoái lui: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc của hưu tức đạo độ vô cực."
"Thế nào là không bỏ xa độ vô cực có sáu việc? Nếu bố thí tất cả, dùng quyền xảo phương tiện mà phát tâm cầu đạo: đó gọi là bố thí. Tâm không làm hại, không điên đảo, vì đạo, đến chỗ yên ổn lâu dài, đến đâu cũng không hoạn nạn; như có Bồ Tát từ cõi trời Đâu Thuật (cõi trời Đâu-suất, nơi Bồ Tát ở trước khi giáng sinh thành Phật) đầy đủ (công hạnh) mà giáng xuống, làm chấn động cả đại thiên thế giới (một hệ thống rộng lớn gồm vô số thế giới), được cõi đất trong sạch sâu xa: đó gọi là trì giới. Nếu dùng nhẫn nhục mà vỗ về đem người lại, dựng lập đạo, vượt tám pháp thế gian (tám điều làm lay động lòng người: được, mất, khen, chê, vinh, nhục, vui, khổ): đó gọi là nhẫn nhục. Tinh tấn khuyên lòng từ, ban cho chúng sinh: đó gọi là tinh tấn. Nếu đạt được tất cả các thứ chánh thọ thiền định, không buông lung, nhận bốn tâm bình đẳng (bốn tâm rộng lớn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả): đó gọi là nhất tâm. Dùng trí tuệ độ vô cực, nguyện làm, khuyên giúp, thành tựu tất cả pháp, phương tiện thích hợp không đâu không cứu khắp: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là ứng thuận (đáp ứng và thuận theo) độ vô cực có sáu việc? Nếu thành tựu sự bố thí sáng suốt, cùng đồng lòng mà không có ý khác: đó gọi là bố thí. Nếu dùng giới cấm khuyên người lìa dục, hạnh không nhơ, trong sạch như nước: đó gọi là trì giới. Nếu dùng tâm hòa nhã khuyên hóa chúng sinh, khiến họ không có lòng oán: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu siêng tu phương tiện vắng lặng: đó gọi là tinh tấn. Dùng sự mềm hòa, thuốc men, sách vở về pháp mà có thể làm động trời đất; nếu dùng suy tư trong thiền định tiêu diệt các kiến chấp, sáu mươi hai mối ngờ (sáu mươi hai quan điểm sai lầm của ngoại đạo), dạo giữa trần lao mà không sợ hãi: đó gọi là nhất tâm. Nếu dùng trí tuệ độ vô cực mà làm động trời đất, học hỏi sách vở, trí tuệ thông suốt lòng đại bi, hiểu rõ chỗ dẫn tới của thiện ác, khổ vui, nương tựa vào Nhất thiết trí; vị Khai sĩ (tên gọi xưa của Bồ Tát, nghĩa là người mở đường) nhờ đó mà không sợ hãi: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là tạo tác (làm ra) độ vô cực có sáu việc? Đã tự bố thí lại dạy người khác bố thí, lại khuyên người khác; dùng trí tuệ đối với chúng sinh, thương xót che chở họ: đó gọi là bố thí. Vì chúng sinh mà thường nương lòng từ, không buông lung, dứt các nghiệp ác: đó gọi là trì giới. Dùng sự che chở, mềm hòa, ơn thấm nhuần mà không khởi giận hờn: đó gọi là nhẫn nhục. Đem công đức, gốc lành, điều cốt yếu tột bậc mà làm hưng thịnh sự giáo hóa của đạo, cứu những người chưa theo kịp: đó gọi là tinh tấn. Dùng suy tư trong thiền định về nghĩa vô thường, khổ, không, phi thân, hiểu hết việc này, không rơi vào bốn điên đảo (bốn cái thấy sai: cho vô thường là thường, khổ là vui, không có ta là có ta, nhơ là sạch): đó gọi là nhất tâm. Nếu dùng trí tuệ độ vô cực khiến các gốc lành không rò mất, gây dựng hiện tại, tiêu trừ các điều bất thiện, dùng quyền xảo phương tiện khai hóa nhiều, độ thoát tất cả: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là vô tác (không tạo tác) độ vô cực có sáu việc? Nếu dùng công đức của năm dục (năm thứ ham muốn với hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm) mà dạy chúng sinh (?): đó gọi là bố thí. Nếu che chở vô số người, theo thứ bậc này vâng giữ giới của Phật pháp, giữ gìn nơi mình sinh ra: đó gọi là trì giới. Nhờ đó mà dập tắt ái dục, trần lao, dạy dỗ chúng sinh khiến họ trở nên vượt trội: đó gọi là nhẫn nhục. Ở trong thế tục mà dạo chơi vui chơi tự tại không cùng, dùng quyến thuộc này mà khai hóa chúng sinh: đó gọi là tinh tấn. Nếu dùng thiền định, chí giữ gìn các yếu tố giác ngộ, không gì không thông đạt: đó gọi là nhất tâm. Nếu tin trí tuệ, học sự sáng suốt không cùng, dùng trí tuệ này độ thoát tất cả: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là vì ý độ vô cực có sáu việc? Nếu lìa việc khuyên giúp mà không nghĩ đến báo đáp (?): đó gọi là bố thí. Giới cấm đã vâng giữ không hủy phạm, khuyên giúp Phật đạo: đó gọi là trì giới. Tu bình đẳng mà thực hành sự mềm mỏng: đó gọi là nhẫn nhục. Siêng tu không lười, tiến lui đều tự chế: đó gọi là tinh tấn. Nếu vâng làm được, bỏ mọi buông lung, không ôm rối loạn: đó gọi là nhất tâm. Nếu có nghe đức sáng suốt của bậc thánh mà dùng để khuyên giúp đạo: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là siêng tu độ vô cực có sáu việc? Tất cả những gì mình có, không tiếc mà buông bỏ được; như vào biển lớn lấy các của báu để cứu chúng sinh: đó gọi là bố thí. Nếu giữ giới cấm, tự lìa những gì mắt trông thấy, không dính vào danh sắc (tâm và thân, phần tinh thần và phần vật chất): đó gọi là trì giới. Có kẻ ôm ý độc muốn làm hại, cho đến chặt đầu, cắt rời từng đốt tay chân, mà tâm không ôm hận: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu vượt qua được mọi cuộc luận bàn, tâm rộng lớn như biển cả, (như biển) một lúc khô cạn, mặc ý đi qua (?): đó gọi là tinh tấn. Nếu ở trong cung giữa ái dục mà không mất bốn thiền (bốn bậc thiền định từ thấp đến cao): đó gọi là nhất tâm. Nếu quán sát được tất cả muôn vật như trò huyễn hóa, siêng năng mà không thấy có gì để đạt, vào sâu chỗ vi diệu mà không mất sự sáng suốt của bậc thánh: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là chánh chân (chân chính) độ vô cực có sáu việc? Có bố thí thì bỏ mọi vướng mắc, không mong cầu: đó gọi là bố thí. Vâng tu điều vi diệu, không trái phép cấm, không bỏ nghĩa thánh; đã bố thí thì buông bỏ mọi buông lung, lìa các đường ác, lập được chí: đó gọi là trì giới. Nhẫn được tất cả, không tranh cãi, đối với pháp lành thường ban lòng nhân từ: đó gọi là nhẫn nhục. Học tinh chuyên khắp nơi mà không nhút nhát yếu đuối: đó gọi là tinh tấn. Nếu đối với suy tư trong thiền định tự siêng tu, vào việc thù thắng của tam-muội, điều phục giữ gìn tâm mình, cho đến điều nguyện như vua Chuyển Luân Thánh Vương Đại Thiện Kiến; tuy ở trong nước mà tiêu trừ ý tham, giận dữ, ý làm hại, thương nhớ chúng sinh: đó là nhất tâm. Đối với sự sáng suốt của bậc thánh hoàn toàn không dính mắc, thấy hết lòng đại bi, không có tâm làm hại: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là thực hành mau chóng độ vô cực có sáu việc? Trụ nơi chỗ không có gì để đạt mà làm việc phúc bố thí, tâm thản nhiên, không có chỗ quy về: đó gọi là bố thí. Nếu vâng giữ giới cấm, không cầu sản nghiệp, không có ý nghĩ mong tưởng: đó gọi là trì giới. Theo tất cả pháp, không rơi vào điên đảo, tùy lúc làm điều nhân: đó gọi là nhẫn nhục. Theo điều mình ưa, trọn không quay lại, ngày ngày siêng tu cho đến khi thành tựu: đó gọi là tinh tấn. Nếu nắm giữ trí tuệ và suy tư thiền định không cùng: đó gọi là nhất tâm. Nếu có Bồ Tát ở trong hàng Thanh văn mà thực hành trí tuệ không còn sót, ở địa vị Duyên giác mà trí tuệ đến chỗ không còn sót; không rơi vào dục và ở trong hàng phàm phu cũng không thiếu sót; vì muốn khuyên độ nên ở trong đó mà chí không dính mắc: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là thâm áo (sâu xa) độ vô cực có sáu việc? Nếu có bố thí, không nghĩ 'ta được (phúc)', bố thí cho tất cả: đó gọi là bố thí. Giới cấm đã giữ để thuận theo chúng sinh, không nương vào sinh tử; đó là pháp mà bậc thánh sáng suốt dạy: đó gọi là trì giới. Bỏ pháp tà kiến (cái thấy sai lầm), mới phát ý lớn, lập lòng nhân hòa, lấy đó làm giới sâu xa. Dùng nhẫn vô cực, theo mà hiểu vô ngã (không có cái ta thật), không ôm ý nghĩ sai lầm, không mong vinh hiển; cũng không phải là không mong, cũng chẳng phải là chẳng không mong: đó gọi là không mong, gọi là nhẫn nhục. Ở trong pháp tà kiến mà lập sự siêng tu hành, đối với ba cõi đều không dính mắc, không nghĩ đến diệt độ: đó gọi là tinh tấn. Có các việc tà kiến của ngoại học (học thuyết ngoài Phật pháp), (mình vẫn) thực hành con đường chân chính bình đẳng: đó gọi là nhất tâm. Ở nơi trí tuệ tu pháp chân chính mà không mê loạn, đi đến đâu cũng không vướng mắc, tâm vắng lặng thường không buông lung: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là tạp (gồm nhiều loại) độ vô cực có sáu việc? Nếu bố thí nhiều loại món ăn, mỗi món mỗi khác, vừa ý người nhận; gieo nhiều phúc mà không tham cho thân mình; lại vì người tuyên giảng nhiều chương, nhiều câu; nếu nhận cõi Phật thì đầy đủ điều nguyện: đó gọi là bố thí. Lập giới cấm, trang nghiêm làm sạch cõi Phật, không trái lời thề: đó gọi là trì giới. Nếu chúng sinh ở cõi Phật ấy ít điều nhơ nhớp, tâm không giận hại, dùng đó mà khuyên giúp: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu có thể một mình bước vượt hơn hàng Thanh văn, Duyên giác và chúng Bồ Tát: đó gọi là tinh tấn. Nếu trong các hội chúng, dâm dục, giận dữ, ngu si đang hừng thịnh, thân ở trong đó mà tâm không loạn: đó gọi là nhất tâm. Dùng trí tuệ nắm quyền xảo phương tiện, đi vào nơi nào chưa từng hư dối, không nương tựa vào đâu mà giảng pháp sâu mầu: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
"Thế nào là thanh tịnh (trong sạch) độ vô cực có sáu việc? Nếu dùng tâm mình tự làm sạch cõi Phật, không có vết nhơ: đó gọi là bố thí. Nếu cung kính được tất cả hội chúng, không bị khinh mạn: đó gọi là trì giới. Nếu thành tựu cõi Phật bằng phẳng như lòng bàn tay, mịn màng mềm mại như áo của trời, nhiều thứ báu xen lẫn trên mặt đất, mà không buông lung: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu đi khắp không thể tính đếm, tất cả cõi nước không nơi nào không cung kính, như người khát mong nước mà ngưỡng mộ: đó gọi là tinh tấn. Nếu thành tựu đủ các tướng tốt (những nét đẹp đặc biệt trên thân Phật), ánh sáng chiếu xa, trừ bệnh nhơ của tâm, tiêu mọi trần lao: đó gọi là nhất tâm. Nếu hiểu chúng sinh như trò huyễn hóa mà vì họ thuyết pháp, xuống đến cầm thú cũng không bỏ bừa: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video