Thiên 2 — Kinh ngờ long mạch, thiên thượng: tìm mạch chính giữa cành nhánh

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách gom đủ bốn kho Kinh, Sử, Tử, Tập, do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn)

 Nghi Long kinh (sách bàn về những chỗ khó phân biệt, dễ nghi ngờ khi xem mạch núi). Dương Quân Tùng đời Đường soạn. Thiên thượng.

 Long (trong phong thủy, "long" là mạch núi, tức đường chạy của dãy núi mang theo sinh khí) chỗ nào khó phân biệt nhất? Đó là khi tìm được tinh phong (đỉnh núi nổi cao thành hình rõ ràng, được ví với các vì sao), hóa ra lại là chi long (nhánh rẽ ra từ mạch núi chính, không phải mạch chính). Ở quan hiệp (chỗ mạch núi thắt hẹp lại như cửa ải, eo núi), có các núi tòng (núi đi theo hầu) cùng chạy, lại có núi hộ thác (núi che chở, đỡ bên cạnh mạch chính), sừng sững như giáo như cờ theo hai bên trái phải. Trên can long (mạch núi chính, thân chính của dãy núi) thì hoàn toàn không mọc tinh phong. Phép xem long thời gần đây toàn những lời viển vông; tôi xin giải thích đôi chút cho ông về những chỗ còn ngờ vực.

 Tìm long trên can long mới thật có chỗ dựa. Can long chạy dài ra xa không cùng; đi đến khoảng giữa thì khí dương (phần khí ấm áp, sinh sôi) tụ lại, núi sông phía trước lại đẹp đẽ đáng yêu, còn các núi hộ long (núi che chở cho mạch chính) phía sau đều quay lưng lại. Nếu ông đến đây mà còn ngờ vực về long, thì nên biết đây là đoàn núi đón đưa của can long. Ví như người mang lương thực đi nghìn dặm, há lại không có chỗ dừng nghỉ trọ, chia ra trong ngoài? Long đi xa dài mênh mang, ắt có các núi tham tùy (núi đi theo phụ trợ) xếp vị trí dài theo.

 Phàm núi đẹp đều chạy đi làm can long; nơi chi long dứt thì có núi như cờ như giáo. Núi cờ giáo ấy cũng là do tinh phong tạo thành, tròn sạch, nhọn vuông, cao và vút lên. Tìm huyệt (điểm đất chính xác nơi sinh khí kết tụ, chỗ đặt mộ hay dựng nhà) trong đó thì lại không có huyệt, vì can long còn chạy chưa dừng mà chi long đã rơi xuống sớm. Trên thân chi long cũng có thể chọn đặt huyệt, nhưng một nửa là hoa giả, một nửa là có thai (có kết huyệt thật). Nếu là hoa giả thì không có núi chầu, núi ứng; nếu là kết thật thì có núi hộ tống vòng trở lại. Núi hộ triền (núi bao quanh che chở) còn phải xem có mấy lớp: một lớp vòng về thì thân long ngoảnh lại, chớ vội cho là thật. Đây là các núi hộ long như lá cây đan xen nhau; khi có ba lớp, năm lớp ôm vòng về thì đây mới có thể đặt huyệt ở lưng chi long. Can long thì vẫn theo dòng nước mà đi, núi hộ tống xa xăm không quay đầu lại. Trên thân long chính không mọc đỉnh núi; hễ có đỉnh núi thì đều là cành lá đưa tiễn.

 Nếu ông thấy thân can long này, hãy đến chỗ cùng tận của can long mà tìm. Khi ông tìm được nơi can long dứt, hai dòng nước gặp nhau mà huyệt lại hứng gió, gió thổi nước cuốn thì không phải huyệt. Nếu ông đến đây mà còn ngờ về long, xin hãy xem chỗ nước giao nhau quấn quanh: ngoài nước có núi đến tụ hội (?), trở mình ngoảnh lại nhìn núi mẹ, núi tổ tông; đó là chỗ hồi long (mạch núi quay vòng trở lại) chuyển mình. Hồi long uốn lượn là thế "móc câu"; khi chưa làm huyệt thì trước hết làm núi chầu. Núi chầu đều là tông, là tổ của mạch, không kể xa xôi nghìn dặm. Các núi quan (núi nhỏ đứng như quan lại) trước huyệt đều vái chào, nghìn nguồn muôn nhánh nước đều chảy chầu vào; đó là phép lớn để tìm long. Hai dòng nước kẹp lại mà chảy đến thì đều quay lại vái chào.

 Tìm long chỗ nào khiến người ta ngờ? Là khi tìm được tinh phong hóa ra lại là chi long. Cành lá rối loạn kéo đến thì không có huyệt chính; đến chỗ long thật thì lại ngờ là không phải. Chỉ vì không nhận ra núi hộ ở hai bên, lại ưa phi phong (đỉnh núi lệch, chạy xiên ra một bên) theo đến tận chân. Phi phong đổ xiên là chân của long; trên chân mọc đỉnh, vút lên một bên. Long thật ở chỗ bằng phẳng thì không có tinh phong; hai bên mọc đỉnh thì rất khó nắm bắt. Lưng xiên mặt thẳng gọi là phi phong; đó là tòng long (mạch núi đi kèm) kẹp hai bên long thật. Một đốt mọc đỉnh, một đốt cắm xuống; hai đốt tuy dài thì gọi là khoan hiệp (eo núi rộng). Eo núi dài vòng ra trước long thật, đỉnh núi phía sau lại đáng yêu; đến đây ngờ vực không nhận ra được, xin hãy theo long chính mà tìm ở hai bên. Hai bên nổi đỉnh là núi hộ tòng; long chính thấp và bằng phẳng là quý trọng nhất. Tinh phong hai bên quay ra phía trước vái chào; vái chào ở trước huyệt là để mình dùng.

 Hỏi ông: long chính thân ở nơi đặt châu, huyện thì thế nào? Như sóng lớn vắt ngang sông, nào có đỉnh núi; nổi đỉnh đều là chân hai bên, chạy đi làm huyệt nhỏ, làm làng xóm. Tìm long như thế thì xem hai bên: hai bên mọc chân chưa từng lệch, chính thân thì vòng qua mà đi ở giữa. Các sao Lộc Tồn, Phá Quân, Văn Khúc, Liêm Trinh (tên trong chín sao của phong thủy, dùng để gọi các dạng hình núi khác nhau) phần nhiều làm quan (núi chắn như cửa ải). Cửa quan có lớn có nhỏ; hai sao Phá Quân và Lộc Tồn ở ngoài làm núi chắn. Lộc Tồn không có lộc thì làm thần đàn (đàn thờ thần); Phá Quân không vỡ thì làm cửa quan gần. Muốn tìm đất lớn thì tìm cục thế cửa quan; cục cửa quan lớn hay nhỏ là ở núi thủy khẩu (núi ở chỗ nước chảy ra khỏi vùng đất).

 Phàm tìm long cần tìm can long, chớ nói không có sao (đỉnh núi) lại không có biến đổi. Nếu ông không biết phân biệt chi long và can long, thì mỗi khi thấy can long thường nói càn nói bậy. Không biết rằng can long dài thì núi bao quanh cũng dài, núi ngoài, núi huyện khác cũng làm bạn. Tìm long xa xôi nghìn dặm, kế đến năm trăm, ba trăm dặm. Trước hết xem bản đồ để thấy nguồn nước; hai dòng nước kẹp lại mà đến thì đều có khí. Nguồn nước vốn có dài có ngắn: dài thì làm quân, châu (đơn vị hành chính lớn), ngắn thì làm huyện. Trên chi long từng đốt là làng xóm; trên can long thì chốc chốc đứt rồi lại đứt. Tách nhánh rẽ ra tản loạn mà đi; trong can có chi, trong chi lại có can. Phàm có chi long dài trăm dặm, thì vùng chu vi trăm dặm làm một huyện. Mỗi trăm dặm đều có can long nhỏ; hai dòng nước kẹp lại mà đến thì tìm chỗ uốn khúc (?). Chỗ uốn khúc có nước ôm đầu long; chỗ ôm ấy dễ tìm, khí không tan.

 Đến đây trước hết xem núi thủy khẩu: thủy khẩu đan cài như răng, cục bên trong rộng rãi, thì liền theo chỗ rộng rãi bằng phẳng mà tìm. Bốn phía trái phải không có chỗ trống hở, thì chắc chắn có huyệt ở chỗ này. Lại xem nước chầu và núi chầu: nước chầu và long xa như nhau, cùng tổ cùng tông đến làm bạn. Núi khách từ nghìn dặm đến chầu, chầu ở trước mặt làm cận án (núi án gần, tức núi thấp ở ngay trước huyệt như cái bàn). Nếu có núi chầu núi đón tình ý chân thật, thì có thể đoán ngay sẽ sinh tướng, công, hầu (người làm quan to, tước cao).

 Tìm được long thật mà không biết huyệt, khi không biết huyệt thì đều là nói suông. Biết long, biết huyệt mới là thật; đặt mộ trên long thật thì đời đời không dứt người làm quan. Long thật mà huyệt vụng thì khó tìm, chỉ có nhìn núi chầu mới biết được tâm huyệt (?). Núi chầu cao thì đặt huyệt ở chỗ cao, núi chầu thấp thì đặt kim (cắm kim định huyệt) ở chỗ thấp. Núi chầu cũng có thật có giả: nếu là thật thì núi đặc biệt chạy đến; nếu là giả thì núi không đến, chỉ uổng công ưa nó nhọn, tròn, khéo như tranh vẽ. Nếu có núi chầu thật chạy vào lòng, thì không cần phải nhọn tròn như rồng như ngựa, chỉ cần thấp cao nhấp nhô mà đến; không ưa núi nhọn nghiêng chạy thẳng đi. Chạy thẳng đi gọi là "trụy" (rơi tuột); núi chầu như thế tuy thấy nhọn tròn cũng vô dụng, ví như người quý quay lưng mà đứng, chẳng có tình ý gì với mình.

 Cũng có núi xếp ngang làm núi chầu; nếu chầu ngang thì giống như lính hầu nơi nha môn dạ ran. Núi trước vắt ngang, chân tách nhánh; trên nhánh làm núi chầu, đầu tiên đổ xuống, đổ xuống thì làm đỉnh, hoặc nhọn hoặc tròn, cái nào cũng đến chầu, xếp hàng trước mặt mình. Lớn thì xếp như hàm răng, nhỏ thì xếp hàng như cá chụm đầu, như tằm sát vai. Phần thừa của núi chầu chạy đi làm thủy khẩu, cùng với núi bao phía sau của mình gặp nhau; đan cài như răng, khóa chặn (?) nước không cho chảy đi, không để một núi một nước nào thoát mất. Đến đây tìm huyệt thì định minh đường (khoảng đất trống bằng phẳng ở trước huyệt, nơi khí và nước tụ lại).

 Minh đường ngang hay dọc phải suy xét phân biệt kỹ. Vòng thành ngang ôm rộng thì có viên tinh (ví với các "viên" trên trời, tức các vùng sao bao quanh như tường thành); lại lấy tam viên (ba viên trên trời: Tử Vi, Thái Vi, Thiên Thị) mà bàn sự giao kết. Giao kết nhiều thì khí của viên sâu dày; giao kết ít thì cục viên rò rỉ. Tường viên dài chính là hàng núi chầu ngang, lòng cục chính là núi minh đường. Câu Kiên và Kiềm Linh (?) (tên các sao gần sao Phòng) buông chân hướng về cửa viên; quay mặt về phương bắc, lớp lớp kính chầu dung nhan bậc thánh (nhà vua). Đại để hình núi tuy ở dưới đất, nhưng đất có tinh quang thuộc về các ngôi sao. Thể phách ở dưới đất, ánh sáng ở trên trời; biết được ánh sao mới là tinh thông nghề thật.

 Minh đường quý nước như quý máu; trong huyệt tránh gió như tránh giặc. Chớ để huyệt khuyết mà bị gió thổi; chớ để răng núi trơn tuột mà bị nước cuốn. Hỏi ông làm sao phân biệt minh đường? Núi ngoài ôm quanh, bên trong là bãi bằng. Núi hộ quan cũng như vậy; ông đến đây hãy suy xét kỹ. Thầy phong thủy thời nay mỗi khi đến trong quan hiệp, thấy núi nước bao quanh đẹp đẽ tươi tốt, bèn ngập ngừng nhìn quanh bốn phía mà nói là minh đường, chỉ bừa núi ngang làm đất thật. Không biết rằng quan hiệp tự có núi bao quanh, chỉ là minh đường của núi hộ quan nên khí rò ra. Phép xem khí rò ra rất tinh tế, xem thế nào? Trái phải tuy vòng lại nhưng bên ngoài không có núi chắn; đó là quan hiệp che chở cho long chính, chớ lấy chỗ này làm cục minh đường mà xem.

 Xin bàn kỹ với ông về dáng minh đường: minh đường cần phải rộng rãi (?). Minh đường uốn quanh như quấn dây thừng; quấn trước huyệt thì phải hướng vào trong. Nước hướng vào trong thì ôm thân nằm ngang; trước mặt ôm vòng lại thành hình cánh cung. Lên núi thì xuống, xuống núi thì lên; ở giữa có huyệt tốt, theo hình mà định hướng. Hình nếu thật thì huyệt mới thật; hình nếu không thật thì là giả dối. Núi giả dối thì xem hai bên; huyệt giả ở hai bên cũng như vậy: núi bao ngoài không quay về, núi đỡ trong lại ngoảnh ngược đi, đó là long quý mà hình khí tan tác.

 Phía sau Long Hổ (Thanh Long và Bạch Hổ, tức dãy núi hai bên trái phải của huyệt) có vạt áo, đó là tay áo của quan quý (?) đang vái múa. Tuy có tay áo mà không thấy huyệt, thì làm quan không rời quê, nhận chức nhỏ nào đó (?). Chỗ long quý đi qua có thảm lót; long có thảm lót là cục giàu sang. Hỏi ông thảm lót phân biệt thế nào? Dưới long có bãi bằng như diềm mai con ba ba; ví như người quý có chiếu để vái lạy, lại như đồ trải đàn tràng của nhà sư, đạo sĩ trải ra. Long thật đến huyệt có thảm lót, ấy là chi long mà thân núi giàu đủ; đây là bậc thần tiên mới nhận ra long quý.

 Chớ nói long béo thì nhiều thịt thừa; long gầy tuy là núi cô độc lạnh lẽo, nhưng cũng có long gầy sinh ra người làm quan cao. Long béo phải có thể chất long quý, cũng có long béo trái lại suy sụp. Hỏi ông béo gầy phân biệt thế nào? Chớ đem thư hùng (âm dương, mái trống, chỉ núi thấp mềm và núi cao mạnh) mà bàn bừa coi nhẹ. Sách Đại Đái Lễ ký cũng từng có lời này: khe hang là giống cái, thấp nằm phục ngồi xổm; gò núi là giống đực, ắt đứng sừng sững oai hùng. Không biết béo gầy có sự phân chia khác nhau. Nhà nho đời Hán lấy núi mà bàn vợ chồng: núi chồng cao vút, núi vợ thấp xuống. Đó là nhà nho bàn tôn ti, cũng chính là lời bàn thư hùng của nhà phong thủy. Đại để long béo cần núi gầy che chở, long gầy cũng cần long béo che chở. Long gầy nếu có hình thảm lót, thì ở đất này sẽ được phong hầu nghìn dặm.

 Xin mạn phép lấy dấu chân vua Vũ (chỉ thiên Vũ Cống, ghi việc vua Vũ trị thủy, chia đất đai núi sông) mà hỏi ông: trên bản đồ phải bàn cho kỹ. Tìm long phải bàn hình, càng phải bàn thế; thế đất vì sao lại thuộc về quẻ Khôn (quẻ tượng trưng cho đất)? Nếu lấy núi sông chia làm hai giới, thì Hoàng Hà và Trường Giang là hai nguồn nhánh lớn. Trong đó có các nhánh: sông Tế cùng sông Hà, sông Hoài, sông Hán, sông Tương cũng là nguồn dài. Trong can có chi, trong chi có can; dài thì chảy ra biển, ngắn thì chảy vào trong vùng.

 Nếu lấy can long mà bàn (?) chỗ dứt lớn, thì núi Thái Hành, núi Kiệt Thạch chạy đến bờ biển. Lại có núi cao vào dãy Vi Lĩnh (?), lại chia ra sông Nhữ, sông Dĩnh, bị Hoàng Hà nuốt vào. Can phía nam chia nhánh vào trong biển; vùng Hà Bắc, Hà Đông đều không quay lưng. Thông Lĩnh liền dải chạy vào vùng Quế, Liên (?), lại vào Hành Dương đến bên sông Giang. Ở khoảng giữa uốn khúc tách cánh tay chạy đi, không biết bao nhiêu cành lá sum suê. Lại chia một nhánh vào biển đông, lại lên núi Kiệt Thạch làm tường viên (?). Một nhánh chia ra đưa vào cửa biển; can long dứt hẳn ở vùng mộ phần phía nam sông Giang.

 Nếu cho can long là quý nhất, thì vùng ven biển đông nam được tôn là giữa trời; vậy sao viên tinh không ở đó, mà phần nhiều chia ra trên thân chi long? Đến đó thì chi và can lại khó phân biệt; trên chi long phần nhiều làm châu và huyện, kinh đô phần nhiều ở Trung Nguyên. Bờ biển núi cùng tận, gió thổi tan tác. Nếu ông muốn biết chi long, can long, hãy xem tiếp thiên trung và thiên hạ của Nghi Long kinh.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video