Thiên 3 — Kinh ngờ long mạch, thiên trung: phân mặt và lưng của long mạch

 Thiên giữa

 Tuy đã nhận ra trong cành có thân: thân dài thì làm kinh đô, thân ngắn thì làm huyện. Ý nói trong chi long (mạch núi nhánh; trong phong thủy, "long" là mạch núi uốn lượn như con rồng, đường dẫn khí của đất) có cán long (mạch núi chính, thân lớn), và trong cán long lại có chi long. Trong lòng hiểu rõ, miệng phân biệt được. Chỉ sợ tìm long đến đây thì mạch đã cùng tận, hai dòng nước kẹp lại, gió thổi làm khí tan mất.

 Cũng có châu phủ vuông vức cùng ấp lớn, nằm ngay ở chỗ nước cùng, núi dứt, chỉ còn vách đá. Cũng có thành hoàng (thành trì có hào bao quanh) của một vùng được che chở, nằm sâu nơi góc khuất hẻo lánh của nguồn núi. Nay ông tìm đến chỗ nước cùng, cát sỏi phẳng phiu, núi che chở quấn quanh tản mát. Tìm bên phải không có huyệt (điểm kết khí, chỗ đặt mộ hay dựng nhà), bên trái cũng chẳng thấy hình thế. Không huyệt, không hình thì phải quay lại tìm. Quay lại tìm ở chỗ chia nhánh, chỉ thấy cành lá ngang dọc rối ren.

 Cũng biết chuyển đổi, cũng biết quấn quanh, cũng biết che đỡ, cũng biết chỗ đứt, vậy mà còn ngờ vực, khó nắm được huyệt. Huyệt mà giả thì không có án sơn (ngọn núi thấp nằm ngay trước huyệt như cái bàn) chính. Đến lúc ấy lòng sinh nghi. Nếu gặp người cao minh biết phân xử, sẽ phá giải mối nghi cho ông.

 Khi cành và thân rối nhau thì phải phân biệt mặt sau và mặt trước (bối diện: mặt quay lưng và mặt quay vào của thế núi). Giả như hai dòng nước kẹp con long mà đến, thì hãy xem lớp núi quấn bên ngoài vòng về phía nào. Chỗ núi quấn, nước quấn vòng lại ôm lấy là mặt trước. Phía sau thì núi quấn, nước quấn ở góc khuất. Núi quấn che chở cũng có lớn có nhỏ, lớn nhỏ tùy theo long dài hay ngắn. Long đến dài thì núi quấn che chở cũng dài và xa. Long ngắn thì núi quấn che chở cũng sát gần.

 Nói chung núi quấn ắt phải vòng lại, đừng để minh đường (khoảng đất trống phía trước huyệt, nơi khí và nước tụ lại) bị cắt hở ra ngoài. Hình thế uốn vòng ắt là mặt trước, chỉ sợ triều sơn (dãy núi ở xa phía trước, như quay mặt chầu về huyệt) chắn kín, không mở ra. Khi đã tìm rõ núi quấn che chở, lại xem chỗ mạch hạ đầu xuống để tìm chỗ tinh diệu. Núi quấn, nước quấn như tấm bình phong. Phía trước rộng rãi, xem rộng được bao nhiêu. Nước quấn, núi quấn làm án sơn, chỉ sợ minh đường hẹp, không rộng.

 Núi vòng nước ôm tuy giống mặt trước, nhưng nếu sóng vỗ gió thổi, vách đá lạnh lẽo thì không phải. Mời ông đến đây xem mặt sau mặt trước: chỗ nước xẻ vào đá, long quay lưng đi là mặt sau. Nếu là mặt trước thì rộng và bằng phẳng. Nếu là mặt sau thì nhiều đá dốc đứng. Mặt trước bằng phẳng thì đặt huyệt ở giữa. Bên trong cuộc đất ắt có nước chầu về chảy chậm, uốn quanh ôm vòng vào lòng, không như mặt sau, gió lay làm khí tan mất. Nếu ông nhận ra được mặt sau mặt trước, thì tìm long theo cành theo thân không còn gì phải nghi. Tìm huyệt ở chỗ rộng, bằng, uốn vòng lớn. Đó là đất lớn, quyết không còn ngờ.

 Hãy xem kỹ chỗ núi nước chầu đón ở đâu. Ở giữa có thủy thành (dòng nước chảy ngang vòng quanh như bức thành) đi ngang mà tụ lại. Phía sau thì nước quấn và núi vòng hợp lại, phía trước thì nước chầu theo nhau. Lớp quấn phía sau ôm lại mà kết thành thủy khẩu (chỗ nước chảy ra khỏi cuộc đất). Phía trước mọc chân núi đến hợp vào. Hai núi hai nước làm thành một cửa ải. Lại xem la tinh (gò đất đá nhỏ nổi giữa dòng nước ở thủy khẩu, như canh cửa) để biết trước sau. La tinh cũng có đầu có đuôi: đầu ngoảnh ngược lên phía thượng nguồn, đuôi kéo xuôi theo dòng nước. Tìm huyệt và tìm long như thế thì không rơi vào chỗ không vong (chỗ trống rỗng, không có khí, vô dụng) và không mất dấu.

 Cân nhắc định rõ trên dưới, tay trái tay phải, thì đích thực có chân long (mạch núi thật sự kết khí) ở trong đó. Bỗng nhiên có mấy núi đều áp sát nước, nước kẹp mấy núi mà đi theo nhau. Nếu ông thấy núi hộ tống, thì việc lên dốc xuống dốc cũng giống nhau. Điều nghi thứ nhất (?): chỗ lên dốc là huyệt thật, nhưng xem ra chỗ xuống dốc cũng kín gió. Điều nghi thứ hai: lại xem chỗ trên dưới quay vòng, chỗ núi và nước quay lại ôm lấy là chân long. Trên thân núi kẹp long cũng có thể kết huyệt, chỗ này e là "song thư hùng" (một cặp huyệt đực cái, âm dương cùng kết). Tuy kết hai huyệt nhưng phân sang hèn, phân cao, thấp, và cả ở giữa.

 Cũng có hình thế thật mà không có nước chầu, thì chỉ xem triều sơn làm kẻ hầu cận. Nếu nước chầu ngầm vòng quanh ở bên ngoài án sơn, thì huyệt này tự nhiên không phải đất bậc trung bậc hạ. Chỉ ưa án sơn áp sát nước mà vòng lại, không ưa án thuận dòng chảy theo thế nước. Án thuận dòng theo nước thì không có sức, chỗ ấy gọi là "phá thành lý" (trong thành bị phá vỡ). Nếu án sơn đi ngược dòng nước, thì đóng kín được vòng tường ngoài, khí không thoát đi.

 Cũng có hình thế thật mà không có triều sơn, chỉ cần các dòng nước tụ vào giữa. Ngoài minh đường mênh mông muôn khoảnh nước, cuộc đất bên trong vòng quanh như ôm vòng tròn, chặt kín như then khóa cài cửa, không rò rỉ. Khí bên trong không để khí bên ngoài làm hao hụt. Ngoại dương (khoảng trống rộng lớn ở phía ngoài minh đường) chầu như trăm sông về biển, như các sao chầu quanh sao Bắc Thần. Khí bên trong ngay ngắn, long hổ (Thanh Long và Bạch Hổ: hai dãy núi ôm hai bên trái phải của huyệt) yên ổn. Long cành long thân mà nhận ra được mặt sau mặt trước, thì con cháu làm quan tới bậc cao nhất trong hàng bề tôi, đời đời nối nhau làm quan.

 Dù đã phân biệt được mặt sau mặt trước: mặt trước rộng bằng, mặt sau vách đá. Giả như hai dòng nước kẹp con long mà đến, uốn khúc trở mình, thế quay vòng lớn. Một lần trầm xuống rồi trở mình, một lần quay vòng chuyển đổi, một lần đứt mạch. Hai bên đều có núi nước chầu về, hai bên đều có nước ôm vách đá, hai bên đều có hình huyệt thật, hai bên đều có núi và nước làm án, hai bên đều có thế chầu đón đáng xem, hai bên minh đường đều đạt. Núi quấn che chở hai bên đến giống hệt nhau, dưới hai tay núi đều vòng lại.

 Mặt sau mặt trước của núi này chưa dễ phân biệt, trong lòng ngờ vực lại khó phán đoán. Không lẽ cả hai bên đều đặt huyệt. Lớn nhỏ lẽ nào lại không có sang hèn. Chỉ vì "hoa huyệt" (huyệt giả, đẹp bề ngoài mà không kết khí thật) khiến người ta nghi. Hãy xem thêm chân núi che chở thân long, phân biệt từng cái. Đừng vội đến chỗ này mà bàn chuyện chân long.

 Hai dòng nước kẹp lại thì long ắt phải quay. Long quay ngược lại thì có quỷ sơn (gò núi nhô ra phía sau huyệt làm chỗ chống đỡ). Quỷ sơn kéo chân đều vòng ra phía sau. Nhận ra mặt sau mặt trước rồi lại phải nhận ra quỷ. Ngoài quỷ ra lại phải nhận ra quan (gò núi nhô ra ở mặt sau của án sơn phía trước). Phàm chỗ cán long đi đến tận cùng thì núi bên ngoài cách dòng nước đến ngoảnh nhìn. Cán long nếu có quỷ sơn thì nó quay vòng lại, đặt huyệt ở chỗ rộng phía trước. Phàm chỗ núi uốn lớn, nước vòng lớn, ắt có vương hầu ở đó.

 Cũng có cán long kẹp giữa hai dòng nước, không hề quay đầu lại mà đi thẳng thành đất. Chỉ là hai lớp núi che chở hai bên ắt không giống nhau, ắt có lớp che chở làm cửa ải giao kết kín đáo. Cán long đi đến tận cùng mà không có quỷ, thì phải xem các dòng nước tụ ở đâu. Chỗ các dòng nước tụ là minh đường. Hai bên trái phải giao nha (núi hai bên đan cài vào nhau như răng cài) khóa giữ chân khí. Minh đường như vậy tuy là thật, mà chỗ khóa kết đan cài thật đáng quý.

 Xin hỏi ông: nghi long khó ở chỗ nào? Giữa hai dòng nước ắt có núi, giữa hai núi ắt có nước. Núi và nước kẹp nhau là nguồn gốc then chốt. Giả như mười dãy núi cùng tụ lại, ắt có mười dòng nước đổ về một chỗ. Trong đó một dòng là cửa ra, chín núi cùng đến làm cửa ngõ. Đi về phía đông nhìn sang tây thì núi tây đẹp, lên phía tây nhìn sang đông thì núi đông đẹp. Núi phía nam nhìn thấy núi phía bắc, núi lạ nước đẹp, như thật như giả. Lên phía bắc nhìn thấy núi nước phía nam, cao vút, nhọn lạ, thanh tú lại đẹp đẽ. Nếu ông gặp chỗ như thế, thì hai dòng nước kẹp lại ở chỗ nào là thật?

 Xin vì ông mà phân biệt thêm. Trước hết phân sang hèn của các tinh (các đỉnh núi, phong thủy gọi đỉnh núi là sao) bày ra. Lại phải xét kỹ long dài hay ngắn, và xem các tinh ở chỗ đốn phục (chỗ mạch núi nổi cao rồi lại trầm xuống) tốt lành hay không. Sao tôn quý không chịu làm kẻ chầu lạy. Tùng long (mạch núi đi theo hầu) tuy cũng đến nhưng giấu chân như mái chèo (?). Long quý thì có nhiều lớp trướng (núi dang rộng hai bên như màn trướng che chở mạch chính) ra vào. Long hèn không có trướng, chỉ hùng mạnh suông. Mười núi chín nước khó cùng tụ, long quý ở giữa ắt khác thường.

 Hỏi ông làm sao phân sang hèn? Chân long không chịu làm kẻ chầu lạy. Phàm những ngọn núi đi làm kẻ chầu về, thì phúc trong xương cốt của long ấy ngầm tiêu mất. Ví như lính lại với bề tôi, đầy tớ, suốt ngày quỳ lạy, cúi phục trước sân, đâu có tinh thần mà tự đứng vững một mình. Thầy địa lý thời nay chỉ nói chung một cửa ải một cuộc đất, rằng triều sơn và núi hộ tống lẽ nào không có huyệt. Nhưng nặng nhẹ phần nhiều khác với long quý.

 Nếu bảo long không có sang hèn, chỉ bàn dài ngắn, thì núi quấn long đi xa ra phía trước càng mạnh hơn. Nếu chỉ bàn dài mà không bàn sang hèn, thì núi quấn long có huyệt lại thành tốt hơn. Chỉ sợ người tìm long dễ chán nản, tuy có sức mắt mà không có sức chân. Nếu không lần đến tận nguồn để bàn tổ tông (núi tổ, nơi mạch núi khởi phát), thì cũng phải tìm chỗ đốn phục để nhận ra dấu vết thật.

 Người xưa tìm long thì tìm chỗ đốn phục, vì đốn phục sinh ra chỗ nhọn chỗ cong. Sau chỗ uốn vòng ắt sinh cành, trên cành ắt làm thành cửa ải, cuộc đất nhỏ. Ví như người đi nghìn dặm, lẽ nào không có lúc tháo yên ngựa dừng lại nghỉ đêm. Chỗ nghỉ đêm tuy không ở lại lâu, nhưng cũng có người đi theo và quân lính tùy tùng.

 Chỗ đốn phục, chuyển đổi và thoái tá (mạch núi trút bỏ dần vẻ thô cứng, hạ thấp xuống), hãy xem mặt núi hạ xuống về phía nào. Khi mạch chuyển đổi thì phải tìm núi quay lại. Núi quay lại thì có núi đón núi tiễn trở về. Núi đón núi tiễn đi theo nhau thì nhận ra mặt trước của long. Trên lưng thân long là núi quấn, núi quấn vòng lại ôm lấy thân long. Tìm huyệt ở trong đó thì có gì khó.

 Người xưa dựng kinh đô và dựng ấp, trước hết tìm chỗ đốn phục để nhận ra cửa ải của long. Các câu trong Kinh Thi kể chuyện người xưa chọn đất định cư nói: "Lên gò cao mà trông đất Sở" và "Trèo lên đỉnh núi", đó là tìm chỗ mạch núi nổi cao và mặt núi. "Xuống xem ruộng dâu" và "Xuống đồng bằng", đó là tìm chỗ mạch núi trầm xuống thành ruộng bằng. "Đo đất phía tây núi", "Xem bóng mặt trời để định phương", tức là định nam bắc đông tây không sai lệch. "Bèn lên núi phía nam, đo bóng mặt trời ở gò cao", đó là trông huyệt để nhận ra hình long. "Đến chỗ trăm suối" là xem nước chảy đi. "Trông đồng rộng" là xem nước tụ lại. Hoặc lên núi phía nam và vùng đồng bằng lớn, ấy là tìm đốn phục, không phải làm qua loa. Người xưa chọn đất đặt nhà quý ở chỗ xét kỹ càng, sách kinh truyện (?) ghi rõ để truyền lại đời sau.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video