Thiên 11 — Thiên 11 — Kinh biệt

 Thiên thứ mười một: Kinh biệt (các nhánh tách riêng từ mười hai đường kinh chính, đi sâu vào trong thân mình rồi nhập trở lại đường kinh, nối các tạng phủ trong ngoài với nhau).

 Hoàng Đế (vị vua huyền thoại thời thượng cổ Trung Hoa) hỏi Kỳ Bá (bề tôi của Hoàng Đế, một bậc thầy thuốc) rằng: Ta nghe nói con người tương hợp với đạo của trời đất. Bên trong có ngũ tạng (năm tạng: tâm là tim, can là gan, tỳ là lá lách, phế là phổi, thận), ứng với ngũ âm (năm âm trong nhạc cổ: cung, thương, giốc, chủy, vũ), ngũ sắc (năm màu: xanh, đỏ, vàng, trắng, đen), ngũ thời (năm mùa: xuân, hạ, cuối hạ, thu, đông), ngũ vị (năm vị: chua, đắng, ngọt, cay, mặn) và ngũ vị (năm phương: đông, nam, trung ương, tây, bắc). Bên ngoài có lục phủ (sáu phủ: đởm là mật, vị là dạ dày, tiểu trường là ruột non, đại trường là ruột già, bàng quang, tam tiêu), ứng với lục luật (sáu luật thuộc dương và sáu luật thuộc âm trong mười hai thang âm chuẩn của nhạc cổ).

 Lục luật xác lập âm dương của các đường kinh, rồi khớp với mười hai tháng, mười hai thần (mười hai vị trí mang tên mười hai địa chi mà chuôi sao Bắc Đẩu lần lượt chỉ vào trong một năm), mười hai tiết (mười hai tiết khí đầu các tháng trong lịch), mười hai kinh thủy (mười hai con sông lớn trong thiên hạ), mười hai thời (mười hai giờ trong một ngày đêm, mỗi giờ bằng hai tiếng đồng hồ), mười hai kinh mạch (mười hai đường dẫn khí huyết chính trong cơ thể). Đó là lý do ngũ tạng lục phủ ứng hợp với đạo trời.

 Mười hai kinh mạch là nhờ nó mà con người sống được, bệnh hình thành, người bệnh được chữa trị, bệnh được khỏi. Đó là chỗ người học bắt đầu, cũng là chỗ người thầy thuốc phải đạt đến tột cùng. Kẻ thầy thuốc tầm thường cho là dễ, bậc thầy thuốc giỏi thấy là khó. Xin hỏi các kinh ấy tách ra, hợp lại, đi ra, đi vào thế nào?

 Kỳ Bá cúi đầu lạy hai lạy, thưa: Câu hỏi thật sáng suốt! Đây là chỗ kẻ tầm thường lướt qua, còn bậc giỏi thì dừng lại suy xét. Xin nói cho hết.

 Kinh biệt của Túc thái dương (đường kinh Thái dương ở chân, tức kinh Bàng quang; "túc" là chân; "thái dương", "thiếu dương", "dương minh" là tên ba loại kinh dương, "thái âm", "thiếu âm", "quyết âm" là tên ba loại kinh âm; "chính" ở đây chỉ nhánh kinh biệt) tách ra đi vào giữa khoeo chân (mặt sau đầu gối). Một nhánh đi xuống dưới xương cùng năm thốn (thốn: đơn vị đo trên thân người, xấp xỉ bề ngang đốt giữa ngón tay giữa của chính người đó), tách vào hậu môn, thuộc vào bàng quang (nối liền vào phủ của chính kinh mình), tản ra ở thận, men theo khối cơ hai bên cột sống, đến ngang tim thì đi vào trong và tản ra. Nhánh đi thẳng thì từ khối cơ hai bên cột sống đi lên, ra ở gáy, lại nhập vào kinh Thái dương. Đó là một kinh.

 Kinh biệt của Túc thiếu âm (kinh Thận ở chân) đến giữa khoeo chân thì tách ra đi theo kinh Thái dương mà hợp với nó, đi lên đến thận, đến ngang đốt sống thứ mười bốn thì đi ra, thuộc vào đới mạch (mạch chạy vòng quanh thắt lưng như sợi dây đai, một trong tám mạch ngoài hệ mười hai kinh chính). Nhánh đi thẳng thì nối vào gốc lưỡi, lại ra ở gáy, hợp với kinh Thái dương. Đó là hợp thứ nhất. Những nhánh tách ra của các kinh âm như thế đều được gọi là "chính" (tức kinh biệt) (?).

 Kinh biệt của Túc thiếu dương (kinh Đởm, tức kinh Mật ở chân) vòng quanh đùi, vào vùng mép lông mu, hợp với kinh Quyết âm. Nhánh tách ra đi vào khoảng xương sườn cụt (các xương sườn ngắn dưới cùng), men theo mặt trong lồng ngực, thuộc vào đởm (túi mật), tản ra đi lên gan, xuyên qua tim, rồi đi lên kẹp hai bên họng, ra ở giữa cằm và quai hàm, tản ra ở mặt, nối vào mục hệ (dây liên kết từ nhãn cầu vào não), rồi hợp với kinh Thiếu dương ở đuôi mắt.

 Kinh biệt của Túc quyết âm (kinh Can, tức kinh Gan ở chân) tách ra ở mu bàn chân, đi lên đến vùng mép lông mu, hợp với kinh Thiếu dương, cùng đi với nhánh tách của nó. Đó là hợp thứ hai.

 Kinh biệt của Túc dương minh (kinh Vị, tức kinh Dạ dày ở chân) đi lên đến đùi (?), vào trong bụng, thuộc vào dạ dày, tản ra ở lá lách, đi lên thông với tim, men theo họng đi lên, ra ở miệng, lên sống mũi và vùng dưới hố mắt (?), vòng lại nối vào mục hệ, hợp với kinh Dương minh.

 Kinh biệt của Túc thái âm (kinh Tỳ, tức kinh Lá lách ở chân) đi lên đến đùi, hợp với kinh Dương minh, cùng đi với nhánh tách của nó, đi lên kết ở họng, xuyên vào giữa lưỡi. Đó là hợp thứ ba.

 Kinh biệt của Thủ thái dương (kinh Tiểu trường, tức kinh Ruột non ở tay; "thủ" là tay) hướng xuống đất (đi từ trên xuống), tách ra ở khớp vai, vào nách, đi đến tim, nối với ruột non.

 Kinh biệt của Thủ thiếu âm (kinh Tâm, tức kinh Tim ở tay) tách ra đi vào giữa hai đường gân ở Uyên dịch (tên huyệt ở bên sườn, dưới hõm nách ba thốn), thuộc vào tim, đi lên cổ họng, ra ở mặt, hợp ở khóe mắt trong. Đó là hợp thứ tư.

 Kinh biệt của Thủ thiếu dương (kinh Tam tiêu ở tay; tam tiêu là một phủ gồm ba phần trên, giữa, dưới, chỉ chung các khoang ngực và bụng, là đường vận hành khí và nước trong cơ thể) hướng lên trời (đi từ dưới lên), tách ra ở đỉnh đầu, vào khuyết bồn (hõm trên xương đòn), đi xuống tam tiêu, tản ra trong ngực.

 Kinh biệt của Thủ tâm chủ (kinh Tâm bào, tức kinh Màng bao tim ở tay, còn gọi Thủ quyết âm) tách ra ở chỗ dưới huyệt Uyên dịch ba thốn, vào trong ngực, tách ra thuộc vào tam tiêu, đi ra men theo cổ họng, ra sau tai, hợp với kinh Thiếu dương ở dưới xương hoàn cốt (mỏm xương nhô sau tai). Đó là hợp thứ năm.

 Kinh biệt của Thủ dương minh (kinh Đại trường, tức kinh Ruột già ở tay) từ tay men theo vùng ngực và vú, tách ra ở mỏm vai (?), vào trụ cốt (xương nhô ở gốc cổ, chỗ cổ nối với vai), đi xuống ruột già, thuộc vào phổi, đi lên men theo cổ họng, ra ở khuyết bồn, hợp với kinh Dương minh.

 Kinh biệt của Thủ thái âm (kinh Phế, tức kinh Phổi ở tay) tách ra đi vào huyệt Uyên dịch, ở phía trước kinh Thiếu âm, đi vào đến phổi, tản ra ở ruột già (nguyên văn chép là "đại dương", đã sửa thành "đại trường"), đi lên ra ở khuyết bồn, men theo cổ họng, lại hợp với kinh Dương minh. Đó là hợp thứ sáu.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video