Thiên thứ mười bốn: Cốt độ (số đo xương). Hoàng Đế (vị vua thời truyền thuyết của Trung Hoa) hỏi Bá Cao (một bề tôi giỏi về y học): Thiên "Mạch độ" (thiên nói về số đo chiều dài các mạch) có nói về độ dài ngắn của các kinh mạch (những đường chính dẫn khí và máu đi khắp cơ thể theo y học cổ truyền). Lấy gì làm căn cứ để định ra các số đo ấy? Bá Cao đáp: Trước hết đo độ to nhỏ, rộng hẹp, dài ngắn của các xương và khớp, rồi mới định được số đo của mạch.
Hoàng Đế hỏi: Xin được nghe số đo của người bình thường. Một người cao bảy thước năm tấc (thước và tấc ở đây là đơn vị đo chia theo tỷ lệ của chính thân người; một thước bằng mười tấc), thì xương và khớp của người ấy to nhỏ, dài ngắn mỗi chỗ là bao nhiêu? Bá Cao đáp: Vòng xương lớn của đầu là hai thước sáu tấc. Vòng ngực là bốn thước năm tấc. Vòng eo là bốn thước hai tấc. Phần tóc che phủ, từ trán qua đỉnh đầu đến gáy, dài một thước hai tấc. Từ chân tóc trước trán xuống đến cằm dài một thước; ở người có tướng đoan chính thì khoảng này chia đều làm ba phần (?).
Từ trái cổ xuống đến giữa hố khuyết bồn (chỗ lõm phía trên xương quai xanh) dài bốn tấc. Từ khuyết bồn xuống đến xương cưu vĩ (?) (mũi nhọn ở đầu dưới xương ức, tức xương mỏ ác) dài chín tấc; dài hơn thế thì phổi to, ngắn hơn thì phổi nhỏ. Từ xương cưu vĩ (?) xuống đến huyệt Thiên khu (huyệt châm cứu nằm ngang rốn, cách rốn hai tấc về mỗi bên) dài tám tấc; dài hơn thế thì dạ dày to, ngắn hơn thì dạ dày nhỏ. Từ Thiên khu xuống đến hoành cốt (xương mu, xương ngang ở phía trước dưới bụng) dài sáu tấc rưỡi; dài hơn thế thì ruột hồi tràng (đoạn ruột lớn cuộn khúc) rộng và dài, ngắn hơn thì ruột hẹp và ngắn. Hoành cốt dài sáu tấc rưỡi. Từ bờ trên hoành cốt xuống đến bờ trên nội phụ cốt (phần xương lồi ở mặt trong đầu gối) dài một thước tám tấc. Từ bờ trên xuống bờ dưới nội phụ cốt dài ba tấc rưỡi. Từ bờ dưới nội phụ cốt xuống đến mắt cá trong dài một thước ba tấc. Từ mắt cá trong xuống đến mặt đất dài ba tấc. Từ khoeo chân xuống đến phụ thuộc (chỗ gân xương bám ở mu bàn chân) dài một thước sáu tấc. Từ phụ thuộc xuống đến mặt đất dài ba tấc. Cho nên, xương to thì số đo vượt mức, xương nhỏ thì số đo không đủ mức.
Từ góc trán xuống đến trụ cốt (chỗ xương nhô ở vai nối lên cổ) dài một thước. Đoạn đi xuống trong hõm nách, khuất không nhìn thấy, dài bốn tấc. Từ nách xuống đến quý hiếp (xương sườn cụt, xương sườn cuối cùng) dài một thước hai tấc. Từ quý hiếp xuống đến bễ khu (khớp háng, chỗ xương đùi xoay ở hông) dài sáu tấc. Từ bễ khu xuống đến giữa đầu gối dài một thước chín tấc. Từ đầu gối xuống đến mắt cá ngoài dài một thước sáu tấc. Từ mắt cá ngoài xuống đến kinh cốt (chỗ xương lồi ở bờ ngoài bàn chân) dài ba tấc. Từ kinh cốt xuống đến mặt đất dài một tấc.
Phía sau tai, chỗ hai xương hoàn cốt (xương chũm, xương nhô sau tai), cách nhau chín tấc. Phía trước tai, chỗ hai cửa tai, cách nhau một thước ba tấc. Hai gò má cách nhau bảy tấc. Hai đầu vú cách nhau chín tấc rưỡi. Hai bên đùi cách nhau sáu tấc rưỡi.
Bàn chân dài một thước hai tấc, rộng bốn tấc rưỡi. Từ vai đến khuỷu tay dài một thước bảy tấc; từ khuỷu tay đến cổ tay dài một thước hai tấc rưỡi. Từ cổ tay đến khớp gốc ngón giữa dài bốn tấc. Từ khớp gốc đến đầu ngón dài bốn tấc rưỡi.
Từ chân tóc sau gáy xuống đến xương lưng (đốt sống to nhô lên ở chỗ cổ nối với lưng) dài hai tấc rưỡi. Từ lữ cốt (xương sống lưng, bắt đầu ở đốt sống to ấy) xuống đến xương cùng cụt (?) gồm hai mươi mốt đốt, dài ba thước; mỗi đốt phía trên dài một tấc bốn phân và một phần mười phân (phân là đơn vị bằng một phần mười tấc), phần lẻ còn dư thì dồn cho các đốt phía dưới; cho nên bảy đốt trên tính đến lữ cốt dài chín tấc tám phân và bảy phần mười phân. Đó là số đo xương của người bình thường, dùng để định ra độ dài ngắn của các kinh mạch. Vì thế, khi xem các kinh mạch trên thân người: mạch nào hiện ra nổi lên mà cứng, hiện ra rõ mà to thì nhiều huyết (máu); mạch nào nhỏ mà chìm sâu thì nhiều khí (năng lượng sống vận hành trong cơ thể theo y học cổ truyền).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video