**Chu tý — Thiên thứ hai mươi bảy**
Hoàng Đế (vị vua huyền thoại thời thượng cổ Trung Hoa, tương truyền là người khởi đầu y học) hỏi Kỳ Bá (bề tôi của Hoàng Đế, một thầy thuốc giỏi) rằng: Chứng chu tý (chữ "tý" chỉ chứng bệnh do khí phong, hàn, thấp xâm nhập làm khí huyết bị bế tắc, gây đau, tê, nặng nề; "chu tý" là chứng tý chạy khắp thân) ở trong người thì đau dời chuyển lên xuống theo đường mạch, trên dưới phải trái ứng với nhau, liền nhau không có chỗ trống. Tôi muốn biết cái đau ấy nằm trong huyết mạch (đường mạch dẫn máu) hay nằm ở khoảng phân nhục (khe giữa các thớ cơ, lớp thịt dưới da)? Vì sao lại như thế? Cái đau dời chỗ nhanh đến mức không kịp đâm kim; lúc đau dồn tụ (?) thì chưa kịp định cách chữa mà cơn đau đã dứt rồi. Do lẽ gì mà như vậy? Xin cho biết nguyên do.
Kỳ Bá đáp: Đó là chúng tý (chứng tý xuất hiện ở nhiều chỗ riêng rẽ), không phải chu tý.
Hoàng Đế nói: Xin cho biết về chúng tý.
Kỳ Bá đáp: Chứng này mỗi chỗ đau nằm riêng tại chỗ của nó, thay nhau phát rồi thay nhau ngừng, thay nhau lặng rồi thay nhau nổi lên; bên phải ứng với bên trái, bên trái ứng với bên phải, chứ không chạy vòng khắp người được. Nó cứ thay nhau phát rồi thay nhau nghỉ.
Hoàng Đế nói: Hay. Châm (dùng kim đâm vào huyệt để chữa bệnh) thế nào?
Kỳ Bá đáp: Châm chứng này thì dù cơn đau đã dứt, vẫn phải châm ngay chỗ đó, đừng để nó lại phát lên.
Hoàng Đế nói: Hay. Xin cho biết chu tý thì thế nào?
Kỳ Bá đáp: Chu tý nằm trong huyết mạch, theo mạch mà đi lên, theo mạch mà đi xuống, không sang được bên trái bên phải, mỗi lúc đóng ở một chỗ.
Hoàng Đế hỏi: Châm thế nào?
Kỳ Bá đáp: Đau đi từ trên xuống dưới thì trước hết châm phía dưới để chặn đường đi của bệnh, sau châm phía trên để trừ tận gốc. Đau đi từ dưới lên trên thì trước hết châm phía trên để chặn đường đi của bệnh, sau châm phía dưới để trừ tận gốc.
Hoàng Đế nói: Hay. Cái đau này sinh ra từ đâu? Do đâu mà có tên gọi ấy?
Kỳ Bá đáp: Khí phong, khí hàn, khí thấp (gió, lạnh, ẩm — ba thứ tà khí từ bên ngoài gây bệnh) xâm nhập trú ở khoảng phân nhục phía ngoài, ép bức tân dịch (chất lỏng trong cơ thể) thành bọt dính; bọt ấy gặp lạnh thì đọng tụ lại, đọng tụ thì đẩy tách các thớ thịt làm chúng nứt rời ra; thớ thịt nứt rời thì đau; đau thì thần (tức chính khí, sức sống và sự chú ý của cơ thể) dồn về chỗ đó; thần dồn về thì sinh nóng; nóng thì cơn đau tan; đau tan thì sinh quyết (khí nghịch loạn, không lưu thông thuận); quyết thì chứng tý ở chỗ khác lại phát; cứ phát như vậy mãi.
Hoàng Đế nói: Hay. Ta đã hiểu ý rồi. Chứng này bên trong không ở tạng (các cơ quan bên trong như tim, gan, tỳ, phổi, thận), bên ngoài chưa phát ra da, chỉ nằm riêng ở khoảng phân nhục, khiến chân khí (khí gốc, sức sống chân chính của cơ thể) không lưu chuyển khắp người được, cho nên gọi là chu tý.
Vậy nên châm chứng tý thì trước hết phải sờ nắn dọc theo sáu đường kinh ở phần dưới (sáu đường kinh mạch chạy ở chân), xem chỗ nào hư (thiếu, yếu), chỗ nào thực (thừa, ứ), cùng chỗ đại lạc (các nhánh mạch lớn) có máu kết đọng không thông, và chỗ hư mà mạch lõm trũng xuống, rồi điều chỉnh cho cân bằng; dùng cách chườm nóng để làm cho thông. Chỗ nào co rút, cứng đơ thì dùng cách xoay chuyển, kéo dẫn để làm cho khí huyết lưu hành.
Hoàng Đế nói: Hay. Ta đã hiểu ý, lại nắm được cả cách làm. Chín loại kim châm (cửu châm) là cái lý về kinh lạc và phép tắc trị bệnh (?), dùng để chữa các bệnh âm dương của mười hai đường kinh mạch (mười hai đường dẫn khí huyết chính trong cơ thể, chia thành âm và dương).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video