Thiên 29 — Thiên 29 — Thầy truyền

 Thiên Sư truyền (Lời thầy truyền lại), thứ hai mươi chín.

 Hoàng Đế (vị vua thời thượng cổ trong truyền thuyết, được coi là tổ của y học) hỏi: “Ta nghe các bậc thầy đời trước có những điều cất giữ trong lòng mà không ghi vào sách thuốc. Ta muốn được nghe để cất giữ, noi theo mà làm. Trên thì dùng để trị dân, dưới thì dùng để giữ gìn thân mình. Như thế trăm họ không bệnh tật, trên dưới hoà thuận thân thiết, ơn đức thấm xuống dưới, con cháu không phải lo âu, truyền cho đời sau mãi không dứt. Ta có thể được nghe chăng?”

 Kỳ Bá (bề tôi giỏi y thuật của Hoàng Đế) đáp: “Câu hỏi thật sâu xa thay! Trị dân hay tự sửa mình, lo cho người kia hay lo cho việc này, trị việc nhỏ hay trị việc lớn, trị nước hay trị nhà, chưa từng có ai làm trái lẽ mà trị được. Chỉ có thuận theo lẽ mà thôi. Thuận ở đây không chỉ là thuận theo âm dương (hai mặt đối lập mà nương nhau của mọi sự vật, như nóng – lạnh, trong – ngoài, động – tĩnh) và mạch (kinh mạch, các đường dẫn khí huyết đi khắp cơ thể), hay bàn về khí (dòng sinh lực vận hành trong cơ thể) đi nghịch hay đi thuận. Trăm họ, nhân dân ai cũng muốn được thuận theo ý nguyện của mình.”

 Hoàng Đế hỏi: “Thuận theo thì làm thế nào?”

 Kỳ Bá đáp: “Vào nước nào thì hỏi phong tục nước ấy. Vào nhà ai thì hỏi điều nhà ấy kiêng kỵ. Lên nhà trên thì hỏi phép lễ. Đến bên người bệnh thì hỏi điều gì khiến họ dễ chịu.”

 Hoàng Đế hỏi: “Làm cho người bệnh dễ chịu thì thế nào?”

 Kỳ Bá đáp: “Người bị nhiệt ở bên trong, mắc chứng tiêu đản (bệnh do nóng bên trong làm hao mòn cơ thể: gầy sút, khát nhiều, ăn nhiều, tiểu nhiều), thì thích cái mát lạnh. Những người thuộc loại hàn trúng (lạnh ở bên trong cơ thể) thì thích cái ấm nóng.

 Trong dạ dày nóng thì thức ăn tiêu nhanh, khiến người ta thấy lòng cồn cào như bị treo lơ lửng, hay đói. Da từ rốn trở lên nóng, trong ruột nóng, thì đi ngoài ra phân vàng nhão như cháo. Da từ rốn trở xuống lạnh, trong dạ dày lạnh, thì bụng trướng đầy. Trong ruột lạnh thì sôi bụng và tôn tiết (tiêu chảy ra cả thức ăn chưa tiêu).

 Dạ dày lạnh mà ruột nóng thì vừa trướng bụng vừa tiêu chảy. Dạ dày nóng mà ruột lạnh thì mau đói (?), bụng dưới đau và trướng.”

 Hoàng Đế hỏi: “Dạ dày muốn uống đồ lạnh, ruột muốn uống đồ nóng, hai bên trái ngược nhau, vậy chiều theo thế nào cho được?

 Vả lại các bậc vương công quyền quý, những người ăn toàn thịt cá của ngon, thường kiêu căng, buông thả theo ý muốn, coi thường người khác, không ai ngăn được. Ngăn họ thì trái ý họ, chiều theo họ thì bệnh nặng thêm. Vậy chiều theo thế nào? Chữa trị thì nên làm gì trước?”

 Kỳ Bá đáp: “Lòng người không ai không sợ chết, ham sống. Hãy cho họ biết những điều có hại, nói cho họ những điều có lợi, chỉ dẫn họ cách làm vừa ý mà vẫn thích hợp, và giảng giải cho họ hiểu nỗi khổ họ đang mắc. Như vậy, dù là người không biết lẽ phải, lẽ nào lại không nghe?”

 Hoàng Đế hỏi: “Chữa trị thế nào?”

 Kỳ Bá đáp: “Mùa xuân, mùa hạ thì trước chữa tiêu (ngọn: những biểu hiện, triệu chứng bên ngoài của bệnh), sau chữa bản (gốc: nguyên nhân sâu xa bên trong của bệnh). Mùa thu, mùa đông thì trước chữa bản, sau chữa tiêu.”

 Hoàng Đế hỏi: “Người có những đòi hỏi trái ngược nhau thì chiều theo thế nào?”

 Kỳ Bá đáp: “Muốn chiều theo những người ấy thì ăn uống, áo quần cũng phải vừa phải về nóng lạnh. Trời lạnh thì đừng để đến rét run, trời nóng thì đừng để đến đổ mồ hôi. Đồ ăn uống thì nóng đừng đến mức bỏng rát, lạnh đừng đến mức buốt giá. Nóng lạnh vừa phải, cho nên chính khí (sức chống đỡ bệnh tật của cơ thể) được giữ vững, không để tà khí (các yếu tố gây bệnh từ bên ngoài hay bên trong) xâm phạm.”

 Hoàng Đế hỏi: “Thiên Bản tạng dùng thân hình, tay chân, các khớp xương và các khối thịt nổi (?) để đoán tạng phủ lớn hay nhỏ, tức ngũ tạng (năm cơ quan đặc, chứa giữ tinh khí: tâm – tim, can – gan, tỳ – lá lách và chức năng tiêu hoá, phế – phổi, thận) và lục phủ (sáu cơ quan rỗng, tiếp nhận và chuyển vận thức ăn, nước: đởm – mật, vị – dạ dày, tiểu trường – ruột non, đại trường – ruột già, bàng quang – bọng đái, tam tiêu). Nay các bậc vương công quyền quý, các vị vua đã lên ngôi coi triều mà hỏi bệnh, thì ai dám sờ nắn thân thể họ rồi mới trả lời?”

 Kỳ Bá đáp: “Thân hình, tay chân, khớp xương là phần che phủ tạng phủ, không giống như việc xem xét ở mặt.”

 Hoàng Đế hỏi: “Khí của ngũ tạng hiện ra ở mặt thế nào thì ta đã biết rồi. Còn dùng tay chân, khớp xương để biết mà xem xét thì thế nào?”

 Kỳ Bá đáp: “Trong ngũ tạng lục phủ, phế (phổi) như cái lọng che phía trên. Xem vai rộng hay hẹp, họng lõm hay nhô, thấy được ở bên ngoài, là đoán được phế.”

 Hoàng Đế nói: “Hay lắm.”

 Kỳ Bá nói: “Trong ngũ tạng lục phủ, tâm (tim) làm chủ. Khuyết bồn (hõm trên xương đòn) là con đường của nó. Xem xương ở mỏm dưới xương ức dài hay ngắn để đoán (tâm) (?).”

 Hoàng Đế nói: “Hay lắm.”

 Kỳ Bá nói: “Can (gan) giữ vai trò như vị tướng, được giao việc canh giữ bên ngoài. Muốn biết gan bền chắc hay không thì xem mắt lớn hay nhỏ.”

 Hoàng Đế nói: “Hay lắm.”

 Kỳ Bá nói: “Tỳ giữ vai trò hộ vệ, được giao việc đón nhận lương thực (tiếp nhận và tiêu hoá thức ăn). Xem môi và lưỡi tốt hay xấu để biết lành hay dữ.”

 Hoàng Đế nói: “Hay lắm.”

 Kỳ Bá nói: “Thận giữ vai trò ở bên ngoài, được giao việc nghe xa. Xem tai tốt hay xấu để biết tình trạng của thận.”

 Hoàng Đế nói: “Hay lắm. Xin được nghe cách đoán lục phủ.”

 Kỳ Bá đáp: “Trong lục phủ, vị (dạ dày) là biển chứa thức ăn. Người xương cốt to lớn, cổ to, ngực nở thì dạ dày mới chứa được nhiều ngũ cốc. Xem đường mũi dài thì đoán được đại trường (ruột già). Xem môi dày, nhân trung (rãnh giữa mũi và môi trên) dài thì đoán được tiểu trường (ruột non). Bọng dưới mắt to thì đởm (túi mật) mạnh mẽ. Lỗ mũi hếch ra ngoài thì bàng quang (bọng đái) không giữ được, hay rò rỉ. Sống mũi ở giữa nhô cao thì tam tiêu (phủ không có hình dạng riêng, gồm ba vùng trên, giữa, dưới của thân mình, lo việc lưu thông khí và nước) được chặt chẽ. Đó là cách đoán lục phủ.

 Ba phần trên, giữa, dưới của khuôn mặt cân xứng nhau thì tạng phủ yên ổn và tốt lành.”

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video