Thiên Quyết khí, thứ ba mươi (Quyết khí: phân biệt các loại "khí" trong cơ thể).
Hoàng Đế (vị vua huyền thoại của Trung Hoa, người hỏi trong sách) nói: Ta nghe nói người ta có tinh, khí, tân, dịch, huyết, mạch. Ý ta cho rằng chúng chỉ là một khí mà thôi, nay lại chia thành sáu tên gọi, ta không hiểu vì sao lại như vậy.
Kỳ Bá (vị thầy thuốc, bề tôi của Hoàng Đế, người giảng giải trong sách) đáp: Hai phần thần khí của cha và mẹ giao hợp với nhau, hợp lại mà thành hình hài. Thứ luôn có trước khi thân thể sinh ra, đó gọi là tinh (chất tinh túy gốc, nền tảng sinh ra và nuôi dưỡng sự sống, gồm cả phần bẩm thụ từ cha mẹ).
Thế nào gọi là khí? Kỳ Bá đáp: Thượng tiêu (phần trên của "tam tiêu", tức vùng ngực, gồm tim và phổi, nơi phân phát khí ra khắp người) mở ra, phát tán phần tinh chất của ngũ cốc (năm loại hạt lương thực, ở đây chỉ chung đồ ăn uống), hun ấm làn da, làm đầy thân thể, làm tươi nhuận lông tóc, giống như sương mù và móc tưới thấm cây cỏ. Đó gọi là khí (ở đây chỉ dương khí, chất vô hình giữ ấm và nuôi dưỡng cơ thể).
Thế nào gọi là tân? Kỳ Bá đáp: Tấu lý (các thớ thịt, nếp da và lỗ chân lông, nơi mồ hôi và khí thông ra ngoài) mở ra cho thoát ra ngoài, mồ hôi ra đầm đìa. Đó gọi là tân (phần chất lỏng trong và loãng của cơ thể, như mồ hôi).
Thế nào gọi là dịch? Kỳ Bá đáp: Đồ ăn vào thì khí đầy đủ, chất lỏng đặc và trơn thấm vào xương, giúp các khớp xương co duỗi được. Chất ấy thấm ra để bồi bổ não tủy (chất tủy trong não và trong xương), làm da dẻ tươi nhuận. Đó gọi là dịch (phần chất lỏng đặc và trơn của cơ thể, nuôi khớp, tủy và não).
Thế nào gọi là huyết? Kỳ Bá đáp: Trung tiêu (phần giữa của "tam tiêu", tức vùng bụng trên, gồm tỳ và vị, nơi tiêu hóa thức ăn) nhận lấy tinh khí của đồ ăn, lấy phần nước cốt, biến hóa thành màu đỏ. Đó gọi là huyết (máu).
Thế nào gọi là mạch? Kỳ Bá đáp: Bao bọc, giữ chặn doanh khí (phần khí tinh túy từ đồ ăn, chạy trong lòng mạch cùng với máu để nuôi dưỡng toàn thân), khiến nó không tràn chạy đi đâu khác. Đó gọi là mạch (đường ống dẫn máu và khí đi khắp cơ thể).
Hoàng Đế nói: Sáu thứ khí này có khi dư, có khi thiếu (?). Khí nhiều hay ít, não tủy đầy hay rỗng, huyết mạch trong hay đục, làm sao mà biết được?
Kỳ Bá đáp: Tinh bị thoát mất thì tai điếc. Khí bị thoát mất thì mắt không sáng. Tân bị thoát mất thì tấu lý mở toang, mồ hôi ra rất nhiều. Dịch bị thoát mất thì các khớp xương co duỗi không thuận, sắc mặt khô héo, não tủy hao mòn, cẳng chân tê đau, tai hay ù. Huyết bị thoát mất thì sắc mặt trắng bệch, khô héo không tươi nhuận, mạch trống rỗng. Đó là những dấu hiệu để nhận biết.
Hoàng Đế nói: Sáu thứ khí ấy, thứ nào quan trọng, thứ nào thứ yếu?
Kỳ Bá đáp: Sáu thứ khí ấy, mỗi thứ đều có tạng phủ (các cơ quan bên trong cơ thể) riêng chủ quản. Chúng quan trọng hay thứ yếu, tốt hay xấu đều do tạng phủ chủ quản ấy thường xuyên cai quản. Tuy vậy, đồ ăn uống và dạ dày mới là biển lớn, tức là nguồn gốc chung sinh ra cả sáu thứ ấy.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video