Thiên 34 — Thiên 34 — Năm loạn

 Thiên thứ ba mươi tư: Ngũ loạn (năm chứng khí rối loạn).

 Hoàng Đế (vị vua huyền thoại thời thượng cổ Trung Hoa) hỏi: Mười hai đường kinh mạch (những đường vận hành khí huyết chính trong cơ thể theo Đông y) được xếp riêng theo ngũ hành (năm yếu tố Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy dùng để phân loại và giải thích mọi sự vật), lại được chia theo tứ thời (bốn mùa trong năm). Vậy mất điều gì thì chúng rối loạn? Được điều gì thì chúng yên ổn?

 Kỳ Bá (vị lương y, bề tôi của Hoàng Đế) đáp: Ngũ hành có thứ tự của nó, bốn mùa có sự phân chia của nó. Thuận theo nhau thì yên ổn, trái nghịch nhau thì rối loạn.

 Hoàng Đế hỏi: Thế nào gọi là thuận theo nhau?

 Kỳ Bá đáp: Mười hai đường kinh mạch ứng với mười hai tháng. Mười hai tháng chia thành bốn mùa. Bốn mùa là xuân, thu, đông, hạ, khí của mỗi mùa mỗi khác. Doanh khí (phần khí tinh túy đi bên trong mạch máu, nuôi dưỡng toàn thân) và vệ khí (phần khí mạnh mẽ đi bên ngoài mạch, bảo vệ cơ thể chống tác nhân gây bệnh) theo nhau mà vận hành, âm dương (hai mặt đối lập mà nương tựa nhau trong cơ thể) đã hòa hợp (?), khí trong và khí đục không xen lấn vào nhau. Được như thế là thuận, nên cơ thể yên ổn.

 Hoàng Đế hỏi: Thế nào là nghịch mà sinh rối loạn?

 Kỳ Bá đáp: Thanh khí (phần khí nhẹ, trong, lẽ ra phải ở phần dương, tức phía trên và bên ngoài) lại ở phần âm; trọc khí (phần khí nặng, đục, lẽ ra phải ở phần âm, tức phía dưới và bên trong) lại ở phần dương. Doanh khí vẫn đi thuận theo mạch, nhưng vệ khí lại đi ngược. Khí trong và khí đục xen lấn nhau, rối loạn ở trong ngực, gọi là "đại muộn" (chứng bứt rứt, ngột ngạt nặng nề).

 Cho nên khí rối loạn ở tim thì trong lòng bực bội, lặng im không nói, cúi đầu nằm yên. Rối loạn ở phổi thì cúi xuống ngửa lên, thở dốc khò khè, hai tay chéo ôm ngực mà thở. Rối loạn ở ruột và dạ dày thì thành chứng hoắc loạn (chứng vừa nôn mửa vừa đi ngoài dữ dội, đột ngột). Rối loạn ở cánh tay và cẳng chân thì thành chứng tứ quyết (tay chân lạnh giá). Rối loạn ở đầu thì thành chứng quyết nghịch (khí xông ngược lên trên), đầu nặng, chóng mặt, ngã quỵ.

 Hoàng Đế hỏi: Năm chứng rối loạn ấy, châm chữa có đường lối nào không?

 Kỳ Bá đáp: Bệnh đến có đường của nó, bệnh đi cũng có đường của nó. Xét rõ được đường lối ấy, đó gọi là báu vật để giữ gìn thân thể.

 Hoàng Đế nói: Hay lắm. Xin được nghe về đường lối ấy.

 Kỳ Bá đáp: Khí rối loạn ở tim thì chọn du huyệt (huyệt thứ ba trong năm loại huyệt chủ yếu nằm từ đầu ngón tay, ngón chân trở lên khuỷu, gối, nơi khí kinh mạch dồn tụ dần vào sâu) của kinh thủ thiếu âm (đường kinh Tâm, chạy ở tay) và của kinh tâm chủ (tức kinh thủ quyết âm Tâm bào, đường kinh của màng bọc tim, chạy ở tay).

 Khí rối loạn ở phổi thì chọn huỳnh huyệt (huyệt thứ hai trong năm loại huyệt chủ yếu kể trên, nơi khí kinh mạch mới chảy ra còn nhỏ như dòng suối) của kinh thủ thái âm (đường kinh Phế, chạy ở tay), và du huyệt của kinh túc thiếu âm (đường kinh Thận, chạy ở chân).

 Khí rối loạn ở ruột và dạ dày thì chọn huyệt của kinh túc thái âm (đường kinh Tỳ, chạy ở chân) và kinh túc dương minh (đường kinh Vị tức dạ dày, chạy ở chân). Nếu khí vẫn không giáng xuống thì chọn huyệt Tam lý (huyệt Túc tam lý, ở dưới đầu gối phía ngoài).

 Khí rối loạn ở đầu thì chọn huyệt Thiên trụ (ở gáy) và huyệt Đại trữ (ở lưng trên, cạnh đốt sống). Nếu không thấy đỡ thì chọn huỳnh huyệt và du huyệt của kinh túc thái dương (đường kinh Bàng quang, chạy ở chân).

 Khí rối loạn ở cánh tay và chân thì trước hết chích bỏ máu ở những mạch máu nhỏ ứ đọng, sau đó chọn huỳnh huyệt và du huyệt của kinh dương minh và kinh thiếu dương.

 Hoàng Đế hỏi: Bổ tả (bổ: phép châm làm mạnh thêm phần chính khí bị thiếu; tả: phép châm làm tiêu bớt phần tà khí thừa) thì làm thế nào?

 Kỳ Bá đáp: Đưa kim vào từ từ, rút kim ra từ từ, gọi là "đạo khí" (dẫn khí trở về đúng đường). Phép bổ tả này không có hình thức rõ ràng nhất định, gọi là "đồng tinh" (làm cho tinh khí điều hòa, trở lại như nhau). Bởi chứng này không phải do thừa hay thiếu, mà là do khí rối loạn, đi ngược nhau.

 Hoàng Đế nói: Đạo lý thật xác đáng thay! Lời bàn thật sáng tỏ thay! Xin khắc vào thẻ ngọc, đặt tên là "Trị loạn" (chữa chứng rối loạn).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video