Thiên 36 — Thiên 36 — Năm loại bí và dịch

 Thiên thứ ba mươi sáu: Ngũ lung tân dịch biệt (bàn về sự phân chia của tân dịch và năm chứng ứ đọng; tân dịch là các chất dịch trong cơ thể, gồm "tân" là phần dịch trong, loãng và "dịch" là phần đặc, sánh hơn; "lung" là chứng nước bị ứ đọng không thông). Hoàng Đế (vị vua huyền thoại của Trung Hoa cổ, người được coi là thủy tổ của y học) hỏi Kỳ Bá (bề tôi của Hoàng Đế, bậc thầy về y thuật) rằng: "Nước uống và thức ăn vào miệng, được chuyển xuống ruột và dạ dày, chất dịch từ đó chia ra làm năm loại. Trời lạnh, áo mặc mỏng thì nó thành nước tiểu và khí. Trời nóng, áo mặc dày thì nó thành mồ hôi. Khi buồn rầu thương xót, khí dồn tụ lại thì nó thành nước mắt. Khi trong người nóng, dạ dày chùng giãn thì nó thành nước bọt. Khi tà khí (các yếu tố gây bệnh từ bên ngoài hay bên trong xâm hại cơ thể) đi ngược vào bên trong thì khí bị bế tắc, không lưu thông được; không lưu thông thì sinh chứng thủy trướng (chứng phù, nước ứ đọng làm thân thể sưng phình). Ta biết là như vậy, nhưng không biết do đâu mà sinh ra. Mong được nghe đạo lý ấy."

 Kỳ Bá đáp: "Nước uống và thức ăn đều vào qua miệng, mùi vị của chúng có năm loại (chua, đắng, ngọt, cay, mặn), mỗi loại đổ về "biển" của nó (nơi tích tụ và nuôi dưỡng tương ứng trong cơ thể). Tân và dịch mỗi thứ đi theo đường riêng của mình. Vì vậy, tam tiêu (hệ thống ba phần trên, giữa, dưới của thân mình, có nhiệm vụ vận chuyển khí và đường thông nước trong cơ thể) đưa khí ra để làm ấm cơ thịt, làm đầy da dẻ, phần ấy gọi là tân; còn phần lưu lại bên trong mà không đi ra ngoài thì gọi là dịch.

 Trời nóng, áo mặc dày thì tấu lý (các thớ thịt, vân da và lỗ chân lông, nơi mồ hôi và khí ra vào) mở ra, cho nên mồ hôi chảy ra. Nếu khí lạnh lưu lại ở khoảng giữa các lớp thịt (phân nhục: chỗ phân ranh giữa các bắp thịt), làm dịch tụ lại thành bọt thì sinh ra đau.

 Trời lạnh thì tấu lý đóng lại, hơi ẩm không thoát ra ngoài được, nước bèn chảy xuống đọng ở bàng quang (bọng đái), mà thành nước tiểu và khí.

 Trong ngũ tạng lục phủ (năm tạng: tim, phổi, gan, lách, thận; sáu phủ: dạ dày, ruột non, ruột già, mật, bàng quang, tam tiêu — tức toàn bộ các cơ quan nội tạng), tim làm chủ; tai lo việc nghe; mắt lo việc nhìn xét; phổi như vị quan Tể tướng phụ tá; gan như vị tướng quân; lách như người canh giữ bảo vệ; thận lo việc chủ quản phần bên ngoài (?) (có người hiểu là thận làm chủ xương cốt, cái khung bên ngoài của thân thể). Vì thế, tân dịch của ngũ tạng lục phủ đều thấm ngược lên mắt. Khi lòng buồn thương, khí dồn tụ lại, thì tâm hệ (các mạch nối liền tim với các tạng khác) bị co thắt. Tâm hệ co thắt thì phổi bị nâng lên, phổi nâng lên thì dịch tràn ngược lên trên. Tâm hệ và phổi không thể nâng lên mãi được, lúc lên lúc xuống, cho nên sinh ho và nước mắt chảy ra.

 Trong người nóng thì dạ dày tiêu hóa thức ăn nhanh, thức ăn tiêu nhanh thì giun sán trong bụng bò lên bò xuống quấy động. Ruột và dạ dày căng đầy, cho nên dạ dày chùng giãn; dạ dày chùng giãn thì khí đi ngược lên, vì vậy nước bọt chảy ra.

 Tân dịch từ năm loại ngũ cốc hòa hợp với nhau thành chất cao béo, thấm vào bên trong các lỗ hổng của xương (tủy xương), bồi bổ cho não tủy, rồi chảy xuống vùng bộ phận sinh dục và mặt trong đùi.

 Khi âm dương (hai mặt đối lập mà nương tựa nhau trong cơ thể, cần được cân bằng) không hòa hợp, thì làm cho dịch tràn ra, chảy xuống bộ phận sinh dục (thành tinh dịch thoát ra), tủy và dịch đều giảm sút mà theo đó chảy xuống. Chảy xuống quá mức thì cơ thể hư suy; vì hư suy nên lưng đau, cẳng chân mỏi nhức.

 Khi đường đi của khí âm dương không thông, tứ hải (bốn "biển" của cơ thể: biển tủy là não, biển huyết là mạch Xung, biển khí là vùng giữa ngực, biển thức ăn là dạ dày) bị bế tắc, tam tiêu không bài tiết được, tân dịch không chuyển hóa được, thì nước và thức ăn cùng đi lẫn trong ruột và dạ dày, tách ra ở hồi tràng (đoạn ruột cong khúc khuỷu, theo y học cổ là phần ruột già), đọng lại ở hạ tiêu (phần dưới của tam tiêu, vùng bụng dưới gồm thận, bàng quang, ruột), không thấm được vào bàng quang, thế là vùng bụng dưới trướng đầy; nước tràn ra thì thành chứng thủy trướng. Đó là lẽ thuận và nghịch của năm đường phân chia tân dịch vậy."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video