Thiên 37 — Thiên 37 — Năm cách xem, năm sứ

 Thiên thứ ba mươi bảy: Ngũ duyệt ngũ sứ (năm nơi để xem xét và năm dấu hiệu biểu lộ ra ngoài của năm tạng).

 Hoàng Đế (vị vua huyền thoại thời thượng cổ Trung Hoa) hỏi Kỳ Bá (bề tôi giỏi y thuật của Hoàng Đế) rằng: Ta nghe nói trong phép châm có ngũ quan (năm giác quan trên mặt) và ngũ duyệt (năm nơi để quan sát), dùng để xem ngũ khí (năm loại khí sắc biểu hiện ra ngoài). Ngũ khí là sứ (người đưa tin, tức dấu hiệu biểu lộ ra ngoài) của ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, lá lách, phổi, thận; trong Đông y gọi là tâm, can, tỳ, phế, thận). Ngũ khí cũng là cái phụ theo ngũ thời (năm mùa: xuân, hạ, trưởng hạ là cuối hạ, thu, đông). Xin cho biết năm dấu hiệu ấy hiện ra ở đâu?

 Kỳ Bá đáp: Ngũ quan chính là nơi để xem xét ngũ tạng.

 Hoàng Đế nói: Xin cho biết chúng hiện ra ở đâu, để có thể lấy làm phép thường.

 Kỳ Bá đáp: Mạch hiện ra ở khí khẩu (chỗ bắt mạch ở cổ tay, phía ngón cái, còn gọi là thốn khẩu), sắc mặt hiện ra ở minh đường (cái mũi, trong phép xem sắc mặt). Năm màu sắc lần lượt hiện ra để ứng với năm mùa; nếu mỗi màu đều đúng như lẽ thường của nó thì là bình thường. Còn nếu kinh khí (khí trong các đường kinh lạc, ở đây chỉ tà khí theo đường kinh) đi vào tạng, thì phải chữa trị ở tạng.

 Hoàng Đế nói: Hay lắm. Năm màu sắc chỉ cần dựa vào minh đường mà định đoán thôi sao?

 Kỳ Bá đáp: Năm giác quan đã rõ ràng, khuyết (khoảng giữa hai lông mày) và đình (vùng trán) phải nở rộng, thì minh đường mới đứng vững. Minh đường to rộng, phiên (hai bên má) và bế (vùng trước tai) lộ rõ ra ngoài, các bức tường của mặt (đường viền khuôn mặt) vuông vức, nền (vùng cằm, quai hàm) cao dày, dái tai rủ xuống nằm phía ngoài (?), thì năm màu sắc mới hiện ra ngay ngắn. Khuôn mặt bằng phẳng, đầy đặn, to rộng thì sống được đến trăm tuổi. Người có tướng như vậy, nếu bị bệnh mà châm thì ắt khỏi. Người như thế khí huyết dồi dào, thịt da chắc nịch, nên chịu được châm mạnh.

 Hoàng Đế nói: Xin cho biết về ngũ quan.

 Kỳ Bá đáp: Mũi là quan (giác quan, cửa ngõ biểu lộ ra ngoài) của phế (phổi); mắt là quan của can (gan); miệng môi là quan của tỳ (lá lách, trong Đông y chủ việc tiêu hoá); lưỡi là quan của tâm (tim); tai là quan của thận.

 Hoàng Đế nói: Dựa vào các giác quan thì xem được điều gì?

 Kỳ Bá đáp: Để xem tình trạng của năm tạng. Cho nên người bệnh ở phổi thì thở gấp, cánh mũi phập phồng; bệnh ở gan thì khoé mắt có màu xanh; bệnh ở lá lách thì môi vàng; bệnh ở tim thì lưỡi cuộn lại và rút ngắn, gò má đỏ; bệnh ở thận thì gò má và trán đen sạm.

 Hoàng Đế nói: Năm loại mạch hiện ra ở đâu, năm màu sắc hiện ra ở đâu, còn người mà ngay lúc bình thường đã nguy hiểm thì thế nào?

 Kỳ Bá đáp: Năm giác quan không rõ ràng, khoảng giữa hai lông mày và trán không nở rộng, mũi nhỏ, hai bên má và vùng trước tai không lộ ra, lại thêm đường viền khuôn mặt thấp hẹp, dưới bức tường ấy không có nền (cằm, quai hàm không đầy đặn), dái tai và góc mặt bạt ra phía ngoài (?). Người như vậy ngay lúc bình thường đã nguy hiểm, huống chi lại mắc thêm bệnh.

 Hoàng Đế nói: Năm màu sắc hiện ra ở mũi để xem khí của năm tạng, vậy bên trái bên phải, chỗ cao chỗ thấp, mỗi chỗ đều có hình tướng riêng chăng?

 Kỳ Bá đáp: Tạng phủ (các cơ quan nội tạng: tạng là năm cơ quan đặc như tim, gan…, phủ là các cơ quan rỗng như dạ dày, ruột…) nằm ở bên trong cơ thể, mỗi thứ đều theo thứ tự mà ở đúng chỗ của mình; nên trên mặt, trái phải trên dưới cũng đều ứng theo đúng vị trí ấy.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video