Bàn về huyết lạc, thiên thứ ba mươi chín. Hoàng Đế (vị vua truyền thuyết của Trung Hoa cổ) hỏi: Ta muốn nghe về loại kỳ tà (tà khí khác thường; tà khí là yếu tố gây bệnh từ bên ngoài hoặc bên trong) không nằm trong kinh (đường kinh mạch chính, nơi khí huyết lưu thông theo y học cổ truyền). Kỳ Bá (bề tôi giỏi y thuật của Hoàng Đế) đáp: Đó chính là ở huyết lạc (những mạch máu nhỏ thuộc các nhánh nhỏ của kinh mạch, nổi lên dưới da, thường có máu ứ đọng).
Hoàng Đế hỏi: Châm vào huyết lạc mà người bệnh ngã quỵ, là vì sao? Máu ra mà phun thành tia, là vì sao? Máu ra ít, đen và đục, là vì sao? Máu ra loãng, nửa phần là nước, là vì sao? Rút kim ra mà chỗ châm sưng lên, là vì sao? Máu ra dù nhiều hay ít mà sắc mặt xanh tái, là vì sao? Rút kim ra, sắc mặt không đổi nhưng người bứt rứt khó chịu, là vì sao? Ra máu nhiều mà người vẫn không suy yếu, là vì sao? Ta muốn nghe nguyên do.
Kỳ Bá đáp: Người có mạch khí (khí vận hành trong mạch) thịnh mà huyết lại hư (thiếu, yếu), châm vào thì bị thoát khí (khí bị hao thoát ra ngoài), thoát khí thì ngã quỵ.
Người có cả huyết và khí đều thịnh mà âm khí (phần khí thuộc âm, có tính mát, tĩnh, nuôi dưỡng) nhiều, thì máu trơn chảy, châm vào thì phun thành tia. Người có dương khí (phần khí thuộc dương, có tính nóng, động) dồn tích, lưu lại lâu mà không được tả (dùng phép châm để rút bớt, làm thoát bớt phần thừa hay tà khí ra ngoài), thì máu đen và đục, nên không phun thành tia được.
Người vừa mới uống nước, chất nước thấm vào lạc mạch mà chưa hòa lẫn vào máu, nên máu ra thì có phần nước tách riêng. Người không phải vừa mới uống mà máu vẫn có nước, là vì trong thân có nước ứ đọng, để lâu sẽ thành phù thũng (sưng phù).
Âm khí dồn tích ở phần dương (phần nông, bên ngoài của cơ thể), khí ấy đi theo lạc mạch, nên khi châm thì máu chưa kịp ra mà khí đã đi trước, vì thế chỗ châm sưng lên.
Khí âm và khí dương vừa mới gặp nhau mà chưa hòa hợp, nếu nhân lúc ấy mà tả, thì cả âm lẫn dương đều bị thoát, biểu lý (bên ngoài và bên trong cơ thể) tách lìa nhau, nên mặt mất sắc mà xanh tái.
Châm mà máu ra nhiều, sắc mặt không đổi nhưng người bứt rứt khó chịu, là do châm vào lạc mà làm cho kinh bị hư; kinh bị hư mà thuộc về âm thì âm bị thoát, nên bứt rứt khó chịu.
Âm và dương gặp nhau, kết hợp lại thành chứng tý (chứng tê, đau, nặng nề do khí huyết bị bế tắc không lưu thông), đó là bên trong tràn đầy vào kinh, bên ngoài dồn đổ vào lạc. Trường hợp như vậy thì cả âm lẫn dương đều thừa, nên dù ra máu nhiều cũng không làm cho người bệnh suy yếu được.
Hoàng Đế hỏi: Xem xét huyết lạc thế nào? Kỳ Bá đáp: Huyết mạch có bệnh thì đầy, cứng, nổi ngang và có màu đỏ, chỗ trên chỗ dưới không cố định; nhỏ thì như cây kim, lớn thì như chiếc đũa (?). Theo những dấu hiệu ấy mà tả thì vẹn toàn, nên không được làm sai phép tắc. Nếu làm sai phép tắc mà trái lại, thì sẽ sinh ra các biến chứng đúng như những trường hợp đã nói trên.
Hoàng Đế hỏi: Kim châm vào rồi mà thịt bám chặt lấy kim, là vì sao? Kỳ Bá đáp: Nhiệt khí (khí nóng trong cơ thể) theo kim mà đến, làm kim nóng lên; kim nóng thì thịt bên trong bám chặt vào kim, nên kim bị giữ cứng lại.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video