Thiên 45 — Thiên 45 — Đoán từ bên ngoài

 Thiên Ngoại sủy (xem xét bên ngoài để suy đoán bên trong), thứ bốn mươi lăm.

 (Hoàng Đế nói:) Ta đã nghe chín thiên về cửu châm (chín loại kim châm cứu khác nhau, mỗi loại dùng cho một kiểu bệnh), lại được đích thân truyền cho cách điều chỉnh, nên hiểu được khá nhiều ý nghĩa. Cửu châm bắt đầu từ số một và kết thúc ở số chín, nhưng ta vẫn chưa nắm được cái đạo lý cốt yếu của nó. Đạo lý của cửu châm, nói về chỗ nhỏ thì nhỏ đến mức không còn gì ở bên trong, nói về chỗ lớn thì lớn đến mức không còn gì ở bên ngoài; sâu đến mức không có đáy, cao đến mức không gì che phủ được; mờ mịt không tìm thấy lối vào, tràn lan không có bờ bến. Ta (?) biết rằng nó phù hợp với đạo trời, với việc người và với sự biến đổi của bốn mùa, nhưng ta muốn gom hết những điều nhỏ nhặt như sợi lông sợi tóc ấy lại, buộc chung thành một mối, có được không?

 Kỳ Bá (thầy thuốc, bề tôi của Hoàng Đế) đáp: Câu hỏi thật sáng suốt! Không chỉ đạo lý dùng kim châm cứu như thế, mà việc trị nước cũng vậy.

 Hoàng Đế nói: Ta muốn nghe về đạo lý châm cứu, chứ không phải việc nước.

 Kỳ Bá đáp: Người trị nước chỉ dựa vào đạo lý mà thôi. Nếu không có đạo lý thì làm sao có thể gom những việc nhỏ lớn, sâu nông lại mà hợp thành một mối được?

 Hoàng Đế nói: Mong được nghe cho trọn vẹn.

 Kỳ Bá đáp: Đó giống như mặt trời với mặt trăng, nước với gương, trống với tiếng vang. Mặt trời mặt trăng chiếu sáng thì vật nào cũng có bóng; nước và gương soi thì không để sót hình dạng; trống đánh thì tiếng vang đáp lại ngay, không chậm hơn tiếng trống. Hễ có lay động thì có đáp ứng, nhờ đó nắm được trọn vẹn tình trạng thật của sự vật.

 Hoàng Đế nói: Thật sâu xa cùng tận thay! Ánh sáng rực rỡ thì không thể che lấp được; sở dĩ không thể che lấp là vì không làm sai lệch âm dương (hai mặt đối lập mà nương tựa nhau trong cơ thể và trong vạn vật, như nóng – lạnh, trong – ngoài; sự cân bằng của chúng quyết định sức khỏe hay bệnh tật). Kết hợp các dấu hiệu lại mà xem xét, sờ nắn mà kiểm chứng, nhìn thấy mà nắm được bệnh, giống như nước trong gương sáng không để sót hình dạng.

 Nếu ngũ âm (năm loại âm thanh của tiếng nói, mỗi loại ứng với một tạng) không rõ ràng, ngũ sắc (năm màu sắc hiện trên da mặt, mỗi màu ứng với một tạng) không tươi sáng, thì ngũ tạng (năm cơ quan chính: gan, tim, tỳ, phổi, thận) đang dao động bất thường. Như vậy là bên trong và bên ngoài ảnh hưởng lẫn nhau, giống như trống đáp lại dùi, tiếng vang đáp lại âm thanh, cái bóng giống với hình dạng.

 Cho nên nhìn từ xa thì xem xét những dấu hiệu bên ngoài để suy đoán tình trạng bên trong; xét ở gần thì nắm tình trạng bên trong để suy đoán những biểu hiện bên ngoài. Đó gọi là chỗ tột cùng của âm dương, là cái bao trùm cả trời đất. Xin cất giữ điều này trong Linh Lan chi thất (căn phòng trong cung vua dùng để cất giữ sách quý), không dám để lọt ra ngoài.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video