Thiên 50 — Thiên 50 — Bàn về dũng khí

 Thiên thứ năm mươi: Bàn về lòng dũng cảm.

 Hoàng Đế (vị vua huyền thoại thời thượng cổ, người được xem là thủy tổ của y học Trung Hoa) hỏi Thiếu Du (một bề tôi giỏi y thuật của Hoàng Đế) rằng: Giả sử có mấy người ở đây, cùng đi cùng đứng, tuổi tác lớn nhỏ ngang nhau, áo mặc dày mỏng như nhau, bỗng gặp gió dữ mưa to, thì có người ốm có người không ốm, có lúc tất cả đều ốm, có lúc không ai ốm cả. Vì cớ gì vậy?

 Thiếu Du thưa: Bệ hạ muốn hỏi điều gì trước tiên? Hoàng Đế nói: Ta muốn được nghe hết. Thiếu Du thưa: Mùa xuân có thanh phong (gió xanh, tức gió mùa xuân ứng với màu xanh), mùa hạ có dương phong (gió nóng của mùa hạ), mùa thu có gió mát, mùa đông có gió lạnh. Gió của bốn mùa này, bệnh mà chúng gây ra mỗi thứ một khác.

 Hoàng Đế hỏi: Gió của bốn mùa làm người ta ốm như thế nào? Thiếu Du thưa: Người da vàng, da mỏng thịt yếu thì không chịu nổi hư phong (gió độc trái mùa, thổi từ hướng ngược với hướng gió chính của mùa, dễ xâm nhập lúc cơ thể suy yếu mà gây bệnh) của mùa xuân; người da trắng, da mỏng thịt yếu thì không chịu nổi hư phong của mùa hạ; người da xanh, da mỏng thịt yếu thì không chịu nổi hư phong của mùa thu; người da đỏ, da mỏng thịt yếu thì không chịu nổi hư phong của mùa đông.

 Hoàng Đế hỏi: Người da đen thì không ốm sao? Thiếu Du thưa: Người da đen mà da dày thịt chắc thì vốn không bị gió bốn mùa làm hại; còn người da mỏng, thịt không chắc, sắc da không đều một màu, thì khi đến trường hạ (tiết cuối mùa hạ, khoảng tháng sáu âm lịch, nóng ẩm) mà gặp hư phong thì sẽ ốm. Người da dày, cơ thịt chắc thì đến trường hạ dù gặp hư phong cũng không ốm. Người da dày, cơ thịt chắc thì phải bị nhiễm lạnh nặng nhiều lần chồng chất, cả bên ngoài lẫn bên trong đều bị như thế, mới sinh bệnh. Hoàng Đế nói: Hay lắm.

 Hoàng Đế nói: Người ta chịu được đau hay không chịu được đau, không phải là chỗ phân biệt giữa người dũng cảm và kẻ nhút nhát. Có người dũng cảm mà không chịu được đau: thấy hiểm nguy thì xông lên, nhưng gặp đau thì chùn lại. Có kẻ nhút nhát mà chịu được đau: nghe có hiểm nguy thì sợ, nhưng gặp đau thì vẫn không nhúc nhích. Có người dũng cảm mà chịu được đau: thấy hiểm nguy không sợ, gặp đau không nhúc nhích. Có kẻ nhút nhát mà không chịu được đau: thấy hiểm nguy và đau đớn thì mắt đảo quanh, mặt ngoảnh liếc, sợ đến không nói nên lời, hụt hơi, kinh hãi, sắc mặt biến đổi, lúc như chết lúc như sống.

 Ta thấy sự việc như thế mà không biết do đâu, muốn được nghe nguyên cớ. Thiếu Du thưa: Chịu được đau hay không chịu được đau là do da dẻ mỏng hay dày, cơ thịt chắc hay bở, thớ thịt chùng hay căng khác nhau mà ra, chứ không phải nói về dũng cảm hay nhút nhát.

 Hoàng Đế nói: Ta muốn được nghe vì sao người ta dũng cảm hay nhút nhát. Thiếu Du thưa: Người dũng cảm thì mắt sâu và có thần, ánh nhìn vững vàng; lông mày dài, dựng thẳng lên (?); thớ thịt của tam tiêu (hệ thống ba phần trong thân thể — phần trên, phần giữa, phần dưới — là đường vận hành của khí và nước khắp người) nằm ngang; tim ngay thẳng; gan to và chắc; mật đầy và căng rộng ra. Khi giận thì khí (sinh lực vận hành trong cơ thể) dâng mạnh, ngực phồng lên, gan nổi lên, mật căng ngang, khóe mắt như rách ra, mắt trợn lên, lông dựng đứng, mặt tái xanh. Đó là lý do khiến người dũng cảm được như thế.

 Hoàng Đế nói: Ta muốn được nghe vì sao kẻ nhút nhát lại như thế. Thiếu Du thưa: Kẻ nhút nhát thì mắt to mà không sâu, âm dương (hai mặt đối lập mà nương nhau trong cơ thể, khi cân bằng thì khỏe mạnh) mất sự hòa hợp với nhau; thớ thịt của tam tiêu nằm dọc; mỏm xương ức (?) (đoạn chữ hỏng, thường được hiểu là mỏm xương nhọn ở cuối xương ức) ngắn và nhỏ; dây treo gan chùng lỏng; mật không đầy mà lại nhão; ruột và dạ dày thẳng đuột; dưới sườn trống rỗng. Cho nên dù đang lúc giận dữ, khí cũng không thể dâng đầy lồng ngực; gan và phổi tuy có nổi lên, nhưng khí yếu đi thì lại hạ xuống, vì vậy không thể giận được lâu. Đó là lý do khiến kẻ nhút nhát như thế.

 Hoàng Đế hỏi: Kẻ nhút nhát uống rượu vào thì khi giận cũng chẳng kém gì người dũng cảm, đó là tạng (cơ quan nội tạng chính trong người) nào khiến ra như vậy? Thiếu Du thưa: Rượu là tinh chất của nước và ngũ cốc, là chất nước của ngũ cốc đã nấu chín, khí của nó nhanh mạnh và hung hãn. Khi rượu vào trong dạ dày thì dạ dày căng lên, khí xông ngược lên trên, đầy ắp trong ngực, gan nổi lên, mật căng ngang. Vào lúc đó, kẻ ấy hẳn cũng giống như người dũng cảm, nhưng khi khí rượu suy đi thì lại hối hận. Lúc ấy hắn tự coi mình cùng một loại với người dũng cảm, không biết tránh né, gọi là tửu bội (say rượu mà làm càn, hành động ngang ngược trái lẽ).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video