Thiên 52 — Thiên 52 — Vệ khí

 Thiên thứ năm mươi hai: Vệ khí (khí bảo vệ cơ thể)

 Hoàng Đế nói: Ngũ tạng (năm cơ quan đặc bên trong cơ thể: tim, gan, tỳ, phổi, thận) là nơi cất giữ tinh (chất tinh tuý nuôi sống cơ thể), thần (hoạt động tinh thần, ý thức), hồn và phách (hai phần của sự sống tinh thần; hồn thuộc gan, phách thuộc phổi). Lục phủ (sáu cơ quan rỗng: mật, dạ dày, ruột non, ruột già, bàng quang, tam tiêu) là nơi nhận thức ăn nước uống, rồi vận chuyển và biến đổi chúng. Khí của chúng bên trong đi vào ngũ tạng, bên ngoài nối với tay chân và các khớp.

 Phần khí nổi ở ngoài, không đi theo kinh mạch (các đường dẫn khí huyết chạy khắp cơ thể), gọi là vệ khí (khí bảo vệ, chạy ở ngoài kinh mạch, giữ cơ thể chống tác nhân gây bệnh từ bên ngoài). Phần tinh khí đi trong kinh mạch gọi là dinh khí (khí nuôi dưỡng, chạy trong kinh mạch cùng với máu). Âm dương (hai mặt đối lập mà bổ sung cho nhau; ở đây dinh khí thuộc âm, vệ khí thuộc dương) theo sát nhau, trong ngoài thông suốt, như một vòng tròn không có đầu mối. Chúng vận hành mênh mang, cuồn cuộn không ngừng, ai có thể nắm hết được?

 Tuy vậy, khi phân biệt âm dương thì đều có chỗ tiêu bản (bản là gốc, nơi khí của kinh khởi phát, thường ở tay chân; tiêu là ngọn, nơi khí của kinh tỏa ra, thường ở đầu, mặt, thân), có chỗ hư thực (hư là chính khí suy yếu, thực là tà khí gây bệnh còn mạnh) và chỗ khí phân ra. Ai phân biệt được âm dương của mười hai kinh (mười hai đường kinh mạch chính, mỗi đường gắn với một tạng hoặc một phủ) thì biết bệnh sinh ra từ đâu. Ai xét được chỗ hư, chỗ thực thì biết bệnh ở phía trên hay phía dưới. Ai biết khí nhai (những con đường chung mà khí đi qua và tụ lại) của lục phủ thì biết cách gỡ chỗ khí bị kết, nối chỗ khí bị đứt ở các cửa ngõ của khí. Ai biết chỗ cứng, chỗ mềm của hư và thực thì biết nên bổ (làm mạnh chính khí đang suy) ở đâu, nên tả (đẩy tà khí ra ngoài) ở đâu. Ai biết tiêu bản của sáu kinh (ba kinh âm và ba kinh dương, mỗi loại ở tay và chân) thì không còn gì nghi hoặc trong thiên hạ.

 Kỳ Bá (vị thầy thuốc, bề tôi của Hoàng Đế) thưa: Rộng lớn thay lời bàn của bậc thánh đế! Thần xin nói hết ý mình.

 Bản của kinh Túc Thái dương (đường kinh bàng quang, chạy ở chân) ở chỗ trên gót chân năm thốn (thốn là đơn vị đo trên cơ thể, khoảng bằng bề ngang đốt giữa ngón tay cái của chính người bệnh). Tiêu của nó ở hai bên mệnh môn. Mệnh môn ở đây là mắt (chỗ huyệt Tình minh ở khóe mắt trong; huyệt là điểm trên cơ thể nơi khí tụ lại, dùng để châm cứu).

 Bản của kinh Túc Thiếu dương (đường kinh mật, chạy ở chân) ở khoảng huyệt Khiếu âm (ở đầu ngón chân áp út). Tiêu của nó ở trước song lung. Song lung là tai.

 Bản của kinh Túc Thiếu âm (đường kinh thận, chạy ở chân) ở chỗ trên mắt cá trong ba thốn (?). Tiêu của nó ở bối du (các huyệt du ở lưng, nơi khí của từng tạng phủ dồn tới; ở đây là huyệt của thận) và hai mạch dưới lưỡi.

 Bản của kinh Túc Quyết âm (đường kinh gan, chạy ở chân) ở khoảng trên huyệt Hành gian (ở kẽ ngón chân cái và ngón thứ hai) năm thốn. Tiêu của nó ở bối du (huyệt du của gan ở lưng).

 Bản của kinh Túc Dương minh (đường kinh dạ dày, chạy ở chân) ở huyệt Lệ đoài (ở đầu ngón chân thứ hai). Tiêu của nó ở huyệt Nhân nghênh (chỗ mạch đập hai bên cổ họng), kẹp hai bên má và hàng tảng (phần sau mũi trên cổ họng, chỗ mũi thông xuống họng).

 Bản của kinh Túc Thái âm (đường kinh tỳ, chạy ở chân) ở chỗ phía trước, phía trên huyệt Trung phong (ở trước mắt cá trong) bốn thốn. Tiêu của nó ở bối du (huyệt du của tỳ ở lưng) và cuống lưỡi.

 Bản của kinh Thủ Thái dương (đường kinh ruột non, chạy ở tay) ở phía sau mắt cá ngoài (chỗ xương lồi ở cổ tay phía ngón út). Tiêu của nó ở trên mệnh môn (mắt) một thốn.

 Bản của kinh Thủ Thiếu dương (đường kinh tam tiêu, chạy ở tay; tam tiêu là hệ thống ba vùng trên, giữa, dưới trong thân mình, lo việc vận chuyển khí và nước) ở chỗ giữa ngón út và ngón áp út, lên trên hai thốn. Tiêu của nó ở góc trên phía sau tai và ở đuôi mắt ngoài.

 Bản của kinh Thủ Dương minh (đường kinh ruột già, chạy ở tay) ở trong xương khuỷu tay, lên đến chỗ Biệt dương (?). Tiêu của nó ở dưới trán, chỗ hợp lại phía trên hai bên hàm (?).

 Bản của kinh Thủ Thái âm (đường kinh phổi, chạy ở tay) ở trong thốn khẩu (chỗ bắt mạch ở cổ tay, phía ngón cái). Tiêu của nó ở chỗ mạch đập trong nách.

 Bản của kinh Thủ Thiếu âm (đường kinh tim, chạy ở tay) ở đầu xương nhọn (chỗ xương lồi ở cổ tay phía ngón út, mặt trong). Tiêu của nó ở bối du (huyệt du của tim ở lưng).

 Bản của kinh Thủ Tâm chủ (đường kinh màng bao tim, chạy ở tay) ở giữa hai đường gân sau bàn tay, cách hai thốn. Tiêu của nó ở dưới nách xuống ba thốn.

 Phàm khi xét các chỗ này: phía dưới hư thì sinh quyết (khí đi ngược, tay chân lạnh, có khi ngất), phía dưới thịnh thì sinh nóng; phía trên hư thì choáng váng, phía trên thịnh thì nóng và đau. Cho nên chứng thực thì phải cắt đứt tà khí để chặn bệnh lại; chứng hư thì phải dẫn khí tới để nâng sức lên.

 Xin nói về khí nhai (đường khí đi và tụ lại). Khí ở ngực có đường đi, khí ở bụng có đường đi, khí ở đầu có đường đi, khí ở ống chân có đường đi. Cho nên khí ở đầu thì dừng tụ ở não; khí ở ngực thì dừng tụ ở vùng ngực trước và ở bối du; khí ở bụng thì dừng tụ ở bối du và ở mạch Xung (một mạch lớn chạy dọc giữa thân, được coi là "biển" của các kinh mạch), tại chỗ mạch đập hai bên rốn; khí ở ống chân thì dừng tụ ở huyệt Khí nhai (ở vùng bẹn), ở huyệt Thừa sơn (ở giữa bắp chân) và ở chỗ từ trên mắt cá trở xuống.

 Muốn lấy huyệt ở những chỗ này thì dùng hào châm (loại kim châm nhỏ và mảnh nhất). Phải ấn tay vào trước một lúc lâu, đợi đến khi thấy khí ứng lên dưới tay, rồi mới châm kim và bổ hoặc tả cho phù hợp. Các bệnh chữa được là: đau đầu, chóng mặt, đau bụng, đầy tức trong bụng, bụng trướng lên đột ngột, và khối tích (khối u cục do khí huyết ứ đọng trong bụng) mới hình thành (?). Đau mà chỗ đau di chuyển được thì dễ khỏi; khối tích mà không đau thì khó khỏi.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video