Thiên thứ năm mươi lăm: Nghịch thuận (khí đi trái hay đi thuận).
Hoàng Đế (vị vua huyền thoại của Trung Hoa cổ, người đặt câu hỏi trong sách) hỏi Bá Cao (một bề tôi giỏi y thuật của Hoàng Đế) rằng: "Ta nghe nói khí (dòng năng lượng sống vận hành trong cơ thể) có nghịch có thuận (đi trái với lẽ thường hoặc đi đúng lẽ thường), mạch (nhịp đập của mạch máu mà thầy thuốc bắt để xem bệnh) có thịnh có suy (mạnh hay yếu), việc châm (dùng kim châm vào huyệt để chữa bệnh) có những phép tắc lớn. Có thể cho ta nghe được chăng?"
Bá Cao đáp: "Khí nghịch hay thuận là để ứng hợp với trời đất, âm dương (hai mặt đối lập mà nương tựa nhau của mọi sự vật, như sáng – tối, nóng – lạnh), tứ thời (bốn mùa xuân, hạ, thu, đông) và ngũ hành (năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, sinh ra và khắc chế lẫn nhau, dùng để giải thích sự biến đổi của vạn vật). Mạch thịnh hay suy là để xét huyết khí (máu và khí trong cơ thể) hư hay thực (thiếu hụt, suy kém hay dồi dào, ứ đọng), thừa hay thiếu. Còn phép tắc lớn của việc châm là phải biết rõ bệnh nào có thể châm được, bệnh nào chưa thể châm, và bệnh nào đã không còn châm được nữa."
Hoàng Đế hỏi: "Xét điều ấy thế nào?"
Bá Cao đáp: "Binh pháp có câu: đừng đón đánh khi khí thế quân địch đang ào ạt kéo tới, đừng tấn công khi thế trận của địch đang chỉnh tề hùng mạnh. Phép châm cũng nói: đừng châm khi người bệnh đang sốt nóng hầm hập, đừng châm khi mồ hôi đang ra đầm đìa, đừng châm khi mạch đang rối loạn không rõ ràng, đừng châm khi bệnh và mạch trái ngược nhau (tức là triệu chứng bệnh và mạch không tương ứng với nhau)."
Hoàng Đế hỏi: "Xét lúc nào thì có thể châm được là thế nào?"
Bá Cao đáp: "Thượng công (thầy thuốc bậc giỏi nhất) châm khi bệnh còn chưa phát sinh; bậc kế đó châm khi bệnh chưa đến lúc mạnh; bậc kế nữa châm khi bệnh đã suy giảm. Hạ công (thầy thuốc kém cỏi) thì châm đúng lúc tà khí (yếu tố gây bệnh từ bên ngoài xâm nhập) đang ập vào, hoặc lúc bệnh đang biểu hiện ra mạnh mẽ, hoặc lúc bệnh và mạch đang trái ngược nhau.
Cho nên nói: đang lúc bệnh thế mạnh thì chớ dám châm phạt làm tổn hại, đợi khi bệnh đã suy mà châm thì việc chữa ắt thành công lớn. Cho nên nói: thầy thuốc giỏi chữa khi chưa thành bệnh, không đợi đến lúc bệnh đã thành rồi mới chữa, chính là ý ấy vậy."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video