Thiên 60 — Thiên 60 — Bàn ngọc

 Thiên thứ sáu mươi: Ngọc bản (tấm bảng bằng ngọc, dùng để khắc ghi những điều quý báu cần truyền lại).

Hoàng Đế nói: "Ta vốn cho cây kim châm nhỏ chỉ là vật nhỏ bé. Vậy mà thầy lại nói nó trên hợp với trời, dưới hợp với đất, giữa hợp với con người. Ta nghĩ như thế là vượt quá ý nghĩa của cây kim rồi, mong được nghe lý do."

Kỳ Bá đáp: "Có vật gì lớn hơn trời đâu? Những thứ lớn hơn cây kim chỉ có ngũ binh (năm loại binh khí như dao, kiếm, mâu, kích, cung tên). Nhưng đó là đồ chuẩn bị cho cái chết, không phải dụng cụ để giữ sự sống. Vả lại, con người là cái quý nhất, đứng giữa trời đất, sao có thể không xét cùng với trời đất? Chữa bệnh cho dân cũng chỉ có cây kim mà thôi. Đem cây kim so với ngũ binh, thử hỏi cái nào nhỏ hơn?"

 Hoàng Đế nói: "Khi bệnh sinh ra, có khi vì mừng giận thất thường, ăn uống không điều độ, âm khí (phần khí thuộc âm, có tính mát, tĩnh, nuôi dưỡng) không đủ, dương khí (phần khí thuộc dương, có tính nóng, động) lại thừa, doanh khí (thứ khí bổ dưỡng chạy trong mạch cùng với máu) không lưu thông, thế là phát thành ung thư (nhọt độc; "ung" là nhọt nổi nông, sưng đỏ nóng; "thư" là nhọt mọc sâu, ăn vào bên trong). Âm dương không thông nhau, hai luồng nhiệt xô xát nhau, liền hoá thành mủ. Cây kim nhỏ có lấy được mủ ấy ra không?"

Kỳ Bá đáp: "Bậc thánh nhân cũng không làm gì được với cái đã hoá thành mủ, cho nên không được để tà khí (yếu tố gây bệnh từ ngoài hay từ trong) lưu lại trong người.

 Cho nên khi hai đạo quân đối đầu nhau, cờ xí trông thấy nhau, gươm giáo bày ra giữa đồng, thì đó không phải là mưu tính trong một ngày. Có thể khiến dân chúng theo lệnh, cấm được quân lính khỏi phải chịu cái hoạ gươm đao, thì đó không phải là sự dạy dỗ trong một ngày, cũng không phải điều có được trong chốc lát (?).

 Còn để đến nỗi thân mình mắc bệnh ung thư, mủ máu tụ lại, chẳng phải là đã đi quá xa con đường đúng đắn giữ gìn sức khoẻ sao? Nhọt độc sinh ra, mủ máu thành hình, không phải từ trời rơi xuống, cũng không phải từ đất mọc lên, mà do những cái nhỏ nhặt tích dần mà sinh ra. Cho nên bậc thánh nhân chữa cho mình từ khi bệnh chưa thành hình, còn kẻ ngu thì đến khi bệnh đã thành rồi mới gặp phải."

 Hoàng Đế nói: "Nếu nhọt đã thành hình mà không gặp người chữa, mủ đã thành mà không được phát hiện, thì phải làm thế nào?"

Kỳ Bá đáp: "Mủ đã thành thì mười người chết, một người sống. Cho nên bậc thánh nhân không để cho nó thành mủ. Ngài làm rõ các phương thuốc hay, chép vào thẻ tre và lụa, để những người có tài nối nhau truyền lại cho đời sau mãi không dứt. Làm thế là để người ta không phải gặp cảnh ấy."

 Hoàng Đế nói: "Nếu đã có mủ máu rồi mới gặp thì sao? Không dùng kim nhỏ để dẫn mủ ra mà chữa được sao?"

Kỳ Bá đáp: "Dùng cái nhỏ để chữa cái nhỏ thì công hiệu nhỏ. Dùng cái lớn để chữa cái lớn thì gây hại nhiều. Cho nên với nhọt đã thành mủ máu, chỉ có thể dùng biếm thạch (đá mài nhọn, dùng để chích, rạch da), phi châm (loại kim hình lưỡi kiếm, dùng để rạch tháo mủ) và phong châm (loại kim mũi ba cạnh, dùng để chích nặn máu) mà lấy ra."

 Hoàng Đế nói: "Cách chữa gây hại nhiều như thế thì không thể giữ được toàn vẹn sao?"

Kỳ Bá đáp: "Điều đó còn tuỳ ở nghịch hay thuận (nghịch là dấu hiệu xấu, bệnh khó chữa; thuận là dấu hiệu tốt, bệnh dễ chữa)."

Hoàng Đế nói: "Mong được nghe về nghịch thuận."

Kỳ Bá đáp: "Khi nhọt đã gây tổn thương: lòng trắng mắt xanh tái, lòng đen mắt thu nhỏ lại, đó là nghịch thứ nhất. Uống thuốc vào thì nôn ra, đó là nghịch thứ hai. Bụng đau, khát nước dữ dội, đó là nghịch thứ ba. Vai và cổ cử động khó khăn, đó là nghịch thứ tư. Tiếng nói khàn, sắc mặt nhợt hẳn đi, đó là nghịch thứ năm. Ngoài năm điều này ra thì là thuận."

 Hoàng Đế nói: "Các bệnh khác đều có nghịch thuận, có thể cho ta nghe được không?"

Kỳ Bá đáp: "Bụng trướng, mình nóng, mạch (nhịp đập ở cổ tay mà thầy thuốc bắt để chẩn bệnh) đại (to, rộng), đó là nghịch thứ nhất. Bụng sôi và đầy, tay chân lạnh, tiêu chảy, mạch đại, đó là nghịch thứ hai. Chảy máu cam không ngừng, mạch đại, đó là nghịch thứ ba. Ho, tiểu ra máu, người gầy rộc, mạch nhỏ mà căng cứng, đó là nghịch thứ tư. Ho, người gầy rộc, mình nóng, mạch nhỏ mà nhanh, đó là nghịch thứ năm. Người bệnh như thế thì không quá mười lăm ngày sẽ chết.

 Bụng trướng to, đầu mút tay chân lạnh, người gầy rộc, tiêu chảy nặng, đó là nghịch thứ nhất. Bụng trướng, đi ngoài ra máu, mạch đại, có lúc mất mạch, đó là nghịch thứ hai. Ho, tiểu ra máu, thịt teo rộc, mạch đập dồn mạnh vào tay, đó là nghịch thứ ba. Nôn ra máu, ngực đầy tức lan ra sau lưng, mạch nhỏ mà nhanh, đó là nghịch thứ tư. Ho, nôn, bụng trướng lại thêm tiêu chảy ra phân còn lẫn thức ăn chưa tiêu, mạch mất hẳn, đó là nghịch thứ năm. Người bệnh như thế thì chưa hết một ngày đêm (?) đã chết. Thầy thuốc không xét những điều này mà cứ châm, thì gọi là nghịch trị (chữa ngược, trái phép)."

 Hoàng Đế nói: "Thầy nói về phép châm thật là lớn lao, có thể sánh với trời đất: trên thì tính theo thiên văn (sự vận hành của mặt trời, mặt trăng, các vì sao), dưới thì đo theo địa kỷ (trật tự, phân bố của núi sông trên mặt đất), bên trong phân biệt ngũ tạng (năm tạng đặc: tim, gan, lá lách, phổi, thận), bên ngoài sắp xếp lục phủ (sáu phủ rỗng: mật, dạ dày, ruột non, ruột già, bàng quang, tam tiêu), kinh mạch (các đường vận hành khí huyết trong cơ thể) có hai mươi tám mạch hội lại, đều có vòng tuần hoàn nhất định. Nhưng phép châm có thể giết người đang sống mà không thể làm người chết sống lại, thầy có thể đảo ngược điều đó được không?"

Kỳ Bá đáp: "Nó có thể giết người đang sống, chứ không thể làm người chết sống lại."

Hoàng Đế nói: "Ta nghe điều ấy thì thấy là bất nhân, nhưng vẫn mong được nghe đạo lý của nó, và sẽ không đem dùng lên người."

Kỳ Bá đáp: "Đó là đạo lý rõ ràng, tất phải như thế. Cũng như dao kiếm có thể giết người, như uống rượu làm người ta say vậy, dù không cần chẩn đoán cũng đã biết được."

 Hoàng Đế nói: "Mong được nghe cho hết."

Kỳ Bá đáp: "Khí mà con người nhận được là từ ngũ cốc. Ngũ cốc đổ vào dạ dày. Dạ dày là biển chứa nước, thức ăn, khí và huyết. Biển cả bốc mây hơi đi khắp thiên hạ, còn dạ dày đưa khí huyết ra ngoài theo kinh toại (những đường ngầm lớn, tức các đường kinh mạch chính). Các đường ngầm ấy là đại lạc (những đường mạch nối lớn) của năm tạng sáu phủ. Chỉ cần dùng phép nghênh đoạt (đâm kim đón ngược chiều dòng khí để làm hao mất khí) vào đó là xong."

 Hoàng Đế nói: "Trên dưới có số lần nhất định không?"

Kỳ Bá đáp: "Châm vào huyệt Ngũ Lý (một huyệt ở cánh tay, là huyệt cấm châm) theo phép nghênh đoạt, thì khí của tạng đang chạy giữa đường sẽ dừng lại. Mỗi tạng châm năm lần thì khí đến rồi hết; châm đủ năm lần thì khí của tạng ấy cạn sạch. Cho nên năm lần năm là hai mươi lăm, thì khí rót vào các huyệt du (huyệt nơi khí của tạng phủ rót vào, tụ lại) của cả năm tạng đều cạn kiệt. Đó gọi là cướp mất thiên khí (khí gốc trời phú cho con người), chứ không phải tự mạng sống dứt đi, tuổi thọ tự hết (?)."

Hoàng Đế nói: "Mong được nghe cho hết."

Kỳ Bá đáp: "Châm nông như mới nhòm qua cửa thì người bệnh về đến nhà mới chết; châm sâu như đã vào trong cửa thì người bệnh chết ngay tại gian nhà chính."

Hoàng Đế nói: "Phương pháp hay thay, đạo lý sáng tỏ thay! Xin khắc vào tấm bảng ngọc, coi là báu vật quý trọng, truyền lại cho đời sau làm điều cấm trong phép châm, khiến người ta không dám phạm vào."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video