Thiên thứ sáu mươi mốt: Năm điều cấm.
Hoàng Đế (vị vua huyền thoại thời thượng cổ Trung Hoa, được coi là thủy tổ của y học) hỏi Kỳ Bá (bề tôi của Hoàng Đế, một thầy thuốc giỏi): "Ta nghe nói việc thích (châm kim vào huyệt để chữa bệnh) có ngũ cấm (năm điều cấm). Năm điều cấm là gì?" Kỳ Bá đáp: "Là cấm châm vào những chỗ, những lúc không được châm."
Hoàng Đế nói: "Ta nghe nói việc châm có ngũ đoạt (năm trường hợp người bệnh đã bị hao kiệt nặng)." Kỳ Bá đáp: "Là đừng dùng phép tả (cách châm nhằm rút bớt, làm tiêu tan cái thừa thãi, tà khí trong cơ thể) đối với người không thể bị hao tổn thêm nữa."
Hoàng Đế nói: "Ta nghe nói việc châm có ngũ quá (năm điều quá mức)." Kỳ Bá đáp: "Là khi dùng phép bổ (cách châm nhằm bồi đắp phần thiếu hụt, làm mạnh chính khí) hay phép tả đều không được vượt quá mức độ thích hợp."
Hoàng Đế nói: "Ta nghe nói việc châm có ngũ nghịch (năm trường hợp trái ngược, báo hiệu bệnh nguy)." Kỳ Bá đáp: "Bệnh trạng và mạch (nhịp đập ở mạch máu mà thầy thuốc bắt để chẩn đoán) trái ngược nhau, gọi là năm điều nghịch."
Hoàng Đế nói: "Ta nghe nói việc châm có cửu nghi (chín điều nên làm)." Kỳ Bá đáp: "Hiểu rõ lý luận về cửu châm (chín loại kim châm có hình dạng, công dụng khác nhau), như thế gọi là chín điều nên làm (?)."
Hoàng Đế hỏi: "Năm điều cấm là gì? Ta muốn nghe về những lúc không được châm."
Kỳ Bá đáp: "Vào ngày giáp, ngày ất tự thừa (ngày mà thiên can – ký hiệu trong lịch dùng để gọi tên ngày – đang làm chủ và ứng vào đúng bộ phận cơ thể tương ứng; ngày giáp, ất ứng với vùng đầu), thì không được châm vào chỗ ấy (?), không được dùng phép phát mông (phép châm 'vén màn che', làm thông tai sáng mắt) ở trong tai.
Vào ngày bính, ngày đinh tự thừa (ứng với vùng vai, cổ họng), thì không được dùng phép chấn ai (phép châm 'rũ bụi', chữa khí dồn ngược lên ngực gây khó thở) ở vai, họng và huyệt Liêm tuyền (huyệt ở chính giữa phía trước cổ, trên yết hầu).
Vào ngày mậu, ngày kỷ tự thừa, và vào tứ quý (bốn khoảng cuối của bốn mùa, mỗi khoảng mười tám ngày, thuộc hành Thổ như ngày mậu, kỷ), thì không được châm vào bụng, không được dùng phép khứ trảo (phép châm 'cắt móng', chữa chứng nước ứ đọng, sưng phù) để tháo nước ra.
Vào ngày canh, ngày tân tự thừa, thì không được châm vào các khớp ở đùi và đầu gối.
Vào ngày nhâm, ngày quý tự thừa, thì không được châm vào bàn chân và cẳng chân. Đó gọi là năm điều cấm."
Hoàng Đế hỏi: "Năm trường hợp hao kiệt là gì?"
Kỳ Bá đáp: "Thân thể đã gầy rộc, thịt da tiêu mòn, đó là trường hợp thứ nhất; sau khi mất máu nhiều, đó là trường hợp thứ hai; sau khi ra mồ hôi nhiều, đó là trường hợp thứ ba; sau khi tiêu chảy nặng, đó là trường hợp thứ tư; mới sinh con xong, hoặc sau khi băng huyết (ra huyết ồ ạt), đó là trường hợp thứ năm. Những trường hợp này đều không được dùng phép tả."
Hoàng Đế hỏi: "Năm điều nghịch là gì?"
Kỳ Bá đáp: "Mắc nhiệt bệnh (bệnh sốt nóng) mà mạch lại yên lặng, hoặc mồ hôi đã ra rồi mà mạch vẫn mạnh và nảy gấp, đó là điều nghịch thứ nhất.
Bị tiêu chảy mà mạch lại hồng đại (mạch to, mạnh, cuồn cuộn như sóng), đó là điều nghịch thứ hai.
Mắc chứng trước tý (chứng đau nhức, tê nặng do khí thấp gây ra, cố định một chỗ) không dời đi, các khối cơ thịt lớn bị lở loét (?), người nóng sốt, mạch ở một bên mất hẳn, đó là điều nghịch thứ ba.
Bệnh kéo dài, tà khí lan tràn (?) khiến thân thể tiều tụy, người nóng sốt, sắc mặt trắng bệch, xám xịt không còn tươi, rồi sau đó đi ngoài ra máu, chảy máu cam, mất máu trầm trọng, đó gọi là điều nghịch thứ tư.
Bị chứng hàn nhiệt (lúc rét lúc nóng) khiến thân thể tiều tụy, mà mạch lại cứng và đập dồn dập vào tay, đó gọi là điều nghịch thứ năm."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video