Thiên 63 — Thiên 63 — Bàn về năm vị

 Thiên thứ sáu mươi ba: Bàn về ngũ vị (năm vị của thức ăn: chua, mặn, cay, đắng, ngọt).

 Hoàng Đế (vị vua huyền thoại thời thượng cổ Trung Hoa) hỏi Thiếu Du (một bề tôi của Hoàng Đế, giỏi về y thuật) rằng: Năm vị khi vào miệng, mỗi vị đều có chỗ nó đi tới, và đều có bệnh riêng do nó gây ra. Vị chua đi vào gân, ăn nhiều thì khiến người ta mắc chứng lung (bí tiểu, tiểu tiện khó, nhỏ giọt). Vị mặn đi vào máu, ăn nhiều thì khiến người ta khát. Vị cay đi vào khí (thứ năng lượng vận hành trong cơ thể theo y học cổ truyền), ăn nhiều thì khiến người ta bị động tâm (trong ngực có cảm giác trống rỗng, cồn cào). Vị đắng đi vào xương, ăn nhiều thì khiến người ta sinh ra nôn mửa. Vị ngọt đi vào cơ thịt, ăn nhiều thì khiến người ta bị vãn tâm (?) (tức muộn tâm: trong ngực bứt rứt, khó chịu, phiền muộn). Ta biết là như thế, nhưng không biết vì đâu mà như vậy. Xin được nghe nguyên do.

 Thiếu Du đáp: Vị chua vào dạ dày thì khí của nó rít và có tính thu lại. Nó đi lên tới hai tiêu (thượng tiêu và trung tiêu; tam tiêu là ba vùng trong thân mình: thượng tiêu ở ngực, trung tiêu ở bụng trên, hạ tiêu ở bụng dưới, là đường lưu thông của khí và nước) nhưng không thể ra vào được. Không ra được thì đọng lại trong dạ dày. Trong dạ dày ấm áp hòa hợp, nên nó chảy xuống bàng quang (bọng đái). Màng bọc của bàng quang mỏng và mềm yếu, gặp vị chua thì co rút cuộn lại, bó thắt không thông, đường nước không chảy được, cho nên sinh chứng lung. Âm (ở đây chỉ bộ phận sinh dục ngoài) là nơi các đường gân tụ lại và kết thúc, cho nên vị chua vào thì đi tới gân.

 Hoàng Đế hỏi: Vị mặn đi vào máu, ăn nhiều thì khiến người ta khát, là vì sao? Thiếu Du đáp: Vị mặn vào dạ dày, khí của nó đi lên trung tiêu, rót vào mạch (đường dẫn máu và khí trong cơ thể), thì huyết khí (máu và khí) chạy theo nó. Máu gặp vị mặn thì đặc lại, máu đặc thì dịch trong dạ dày rót sang để bổ vào; rót sang thì trong dạ dày cạn kiệt; dạ dày cạn thì đường họng khô rát, cho nên gốc lưỡi khô và hay khát. Huyết mạch là con đường của trung tiêu, cho nên vị mặn vào thì đi tới máu.

 Hoàng Đế hỏi: Vị cay đi vào khí, ăn nhiều thì khiến người ta bị động tâm, là vì sao? Thiếu Du đáp: Vị cay vào dạ dày, khí của nó đi lên thượng tiêu. Thượng tiêu là nơi nhận khí rồi đem nuôi dưỡng các phần dương (phần bên ngoài cơ thể như da, lớp cơ ngoài). Hơi của gừng, hẹ hun vào đó, doanh khí và vệ khí (doanh khí là khí nuôi dưỡng, chạy trong mạch; vệ khí là khí bảo vệ, chạy ngoài mạch, giữ gìn bề mặt cơ thể) không đúng lúc mà phải nhận lấy nó, nên nó đọng lâu ở vùng dưới tim (vùng trên rốn, ngay dưới ngực), vì vậy sinh chứng động tâm. Vị cay đi cùng với khí, cho nên vị cay vào thì theo mồ hôi mà thoát ra ngoài.

 Hoàng Đế hỏi: Vị đắng đi vào xương, ăn nhiều thì khiến người ta sinh nôn mửa, là vì sao? Thiếu Du đáp: Vị đắng vào dạ dày, khí của năm thứ ngũ cốc đều không thắng nổi vị đắng. Vị đắng vào tới hạ quản (phần dưới của dạ dày, nối với ruột), thì đường của tam tiêu đều bị bế tắc không thông, cho nên sinh nôn mửa. Răng là phần cuối của xương, cho nên vị đắng vào thì đi tới xương; vì thế nó vào rồi lại ra (?), do đó biết rằng nó đi tới xương.

 Hoàng Đế hỏi: Vị ngọt đi vào cơ thịt, ăn nhiều thì khiến người ta bị muộn tâm, là vì sao? Thiếu Du đáp: Vị ngọt vào dạ dày, khí của nó yếu và nhỏ, không thể đi lên tới thượng tiêu, nên cùng với thức ăn đọng lại trong dạ dày; nó là thứ làm cho người ta mềm mại, nhuận trơn. Dạ dày mềm thì trở nên chậm chạp, chậm chạp thì giun sán trong ruột cựa động, giun sán cựa động thì khiến người ta bứt rứt khó chịu trong ngực. Khí của nó thông ra ngoài tới cơ thịt, cho nên vị ngọt đi vào cơ thịt.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video