Thiên 65 — Thiên 65 — Năm âm năm vị

 **Thiên thứ sáu mươi lăm: Ngũ âm ngũ vị** (năm âm và năm vị. Ngũ âm là năm âm của nhạc cổ: cung, thương, giốc, chủy, vũ; ở đây dùng để xếp loại người theo thể chất. Ngũ vị là năm vị: chua, đắng, ngọt, cay, mặn).

 Người thuộc loại Hữu chủy và Thiếu chủy (hai loại nhỏ trong loại người hành Hỏa, ứng với âm chủy; mỗi âm chia thành nhiều loại như thượng, thái, thiếu, tả, hữu để phân biệt các thể chất khác nhau) thì điều chỉnh (dùng châm cứu để điều hòa khí huyết) ở phần trên (?) của kinh thủ thái dương bên phải (thủ thái dương là đường kinh thái dương ở tay. Kinh là những đường dẫn khí huyết chạy khắp cơ thể theo y học cổ truyền; có ba kinh dương và ba kinh âm, mỗi kinh đều có một đường ở tay và một đường ở chân). Người loại Tả thương và Tả chủy thì điều chỉnh ở phần trên của kinh thủ dương minh bên trái. Người loại Thiếu chủy và Thái cung thì điều chỉnh ở phần trên của kinh thủ dương minh bên trái. Người loại Hữu giốc và Thái giốc thì điều chỉnh ở phần dưới của kinh thủ thiếu dương bên phải. Người loại Thái chủy và Thiếu chủy thì điều chỉnh ở phần trên của kinh thủ thái dương bên trái. Người loại Chúng vũ và Thiếu vũ thì điều chỉnh ở phần dưới của kinh túc thái dương bên phải (túc thái dương là đường kinh thái dương ở chân). Người loại Thiếu thương và Hữu thương thì điều chỉnh ở phần dưới của kinh thủ thái dương bên phải. Người loại Trất vũ và Chúng vũ thì điều chỉnh ở phần dưới của kinh túc thái dương bên phải. Người loại Thiếu cung và Thái cung thì điều chỉnh ở phần dưới của kinh túc dương minh bên phải. Người loại Phán giốc và Thiếu giốc thì điều chỉnh ở phần dưới của kinh túc thiếu dương bên phải. Người loại Đại thương và Thượng thương thì điều chỉnh ở phần dưới của kinh túc dương minh bên phải. Người loại Đại thương và Thượng giốc (?) thì điều chỉnh ở phần dưới của kinh túc thái dương bên trái.

 Âm Thượng chủy và Hữu chủy cùng ứng với lúa mạch trong các loại hạt, con dê trong các loài vật nuôi, quả mơ trong các loại quả. Chúng ứng với kinh thủ thiếu âm (đường kinh thiếu âm ở tay) và tạng tâm (tạng là các cơ quan chủ yếu bên trong cơ thể theo y học cổ truyền; tâm là tim), màu đỏ, vị đắng, mùa hạ.

 Âm Thượng vũ và Thái vũ cùng ứng với đậu nành trong các loại hạt, con lợn trong các loài vật nuôi, hạt dẻ trong các loại quả. Chúng ứng với kinh túc thiếu âm (đường kinh thiếu âm ở chân) và tạng thận, màu đen, vị mặn, mùa đông.

 Âm Thượng cung và Thái cung cùng ứng với kê tắc (một loại kê, hạt không dẻo) trong các loại hạt, con bò trong các loài vật nuôi, quả táo tàu trong các loại quả. Chúng ứng với kinh túc thái âm (đường kinh thái âm ở chân) và tạng tỳ (lá lách, theo y học cổ truyền là cơ quan lo việc tiêu hóa, hấp thu), màu vàng, vị ngọt, mùa quý hạ (tháng cuối mùa hạ, tức tháng sáu âm lịch).

 Âm Thượng thương và Hữu thương cùng ứng với kê nếp trong các loại hạt, con gà trong các loài vật nuôi, quả đào trong các loại quả. Chúng ứng với kinh thủ thái âm (đường kinh thái âm ở tay) và tạng phế (phổi), màu trắng, vị cay, mùa thu.

 Âm Thượng giốc và Thái giốc cùng ứng với hạt vừng trong các loại hạt, con chó trong các loài vật nuôi, quả mận trong các loại quả. Chúng ứng với kinh túc quyết âm (đường kinh quyết âm ở chân) và tạng can (gan), màu xanh, vị chua, mùa xuân.

 Người loại Thái cung và Thượng giốc cùng điều chỉnh ở phần trên của kinh túc dương minh bên phải. Người loại Tả giốc và Thái giốc cùng điều chỉnh ở phần trên của kinh túc dương minh bên trái. Người loại Thiếu vũ và Thái vũ cùng điều chỉnh ở phần dưới của kinh túc thái dương bên phải. Người loại Tả thương và Hữu thương cùng điều chỉnh ở phần trên của kinh thủ dương minh bên trái. Người loại Gia cung và Thái cung cùng điều chỉnh ở phần trên của kinh túc thiếu dương bên trái. Người loại Chất phán và Thái cung cùng điều chỉnh ở phần dưới của kinh thủ thái dương bên trái. Người loại Phán giốc và Thái giốc cùng điều chỉnh ở phần dưới của kinh túc thiếu dương bên trái. Người loại Thái vũ và Thái giốc cùng điều chỉnh ở phần trên của kinh túc thái dương bên phải. Người loại Thái giốc và Thái cung cùng điều chỉnh ở phần trên của kinh túc thiếu dương bên phải.

 Các loại thuộc âm chủy gồm: Hữu chủy, Thiếu chủy, Chất chủy, Thượng chủy, Phán chủy. Các loại thuộc âm giốc gồm: Hữu giốc, Đại giốc, Thượng giốc, Thái giốc, Phán giốc. Các loại thuộc âm thương gồm: Hữu thương, Thiếu thương, Đại thương, Thượng thương, Tả thương. Các loại thuộc âm cung gồm: Thiếu cung, Thượng cung, Thái cung, Gia cung, Tả giốc cung (?). Các loại thuộc âm vũ gồm: Chúng vũ, Trất vũ, Thượng vũ, Thái vũ, Thiếu vũ.

 Hoàng Đế hỏi: Phụ nữ không có râu, có phải vì không có huyết khí (máu và khí, hai thứ nuôi dưỡng cơ thể theo y học cổ truyền) chăng?

 Kỳ Bá đáp: Xung mạch và nhâm mạch (hai mạch đặc biệt chạy dọc thân người; xung mạch là nơi khí huyết của mọi kinh dồn về, nhâm mạch chạy dọc giữa mặt trước cơ thể) đều bắt đầu từ trong bào (vùng bụng dưới, nơi có tử cung ở nữ), đi lên theo mặt trong của lưng, là biển của kinh lạc (nơi chứa và điều tiết khí huyết cho mọi đường kinh và nhánh nhỏ của chúng). Phần chạy nổi ra phía ngoài thì đi lên theo bên phải (?) bụng, gặp nhau ở họng, rồi tách ra quấn quanh môi miệng. Khi huyết khí dồi dào thì da được đầy đặn, thịt được ấm áp. Nếu riêng huyết dồi dào thì huyết thấm ra da, làm mọc lông tơ và râu tóc. Nay thể chất phụ nữ thì khí có dư mà huyết không đủ, vì họ mất máu thường xuyên (do hành kinh hằng tháng). Mạch xung và mạch nhâm không đủ huyết để nuôi môi miệng, cho nên râu không mọc.

 Hoàng Đế hỏi: Có người đàn ông bị tổn thương ở bộ phận sinh dục, khí ở đó suy kiệt, không cương lên được, bộ phận sinh dục không còn dùng được, thế nhưng râu vẫn không rụng, đó là vì sao? Còn người bị hoạn (người bị thiến, thường làm việc hầu hạ trong cung) thì riêng họ lại không có râu, là vì sao? Mong được nghe nguyên do.

 Kỳ Bá đáp: Người bị hoạn đã bị cắt bỏ tông cân (nơi các gân tụ hội, ở đây chỉ bộ phận sinh dục nam), làm tổn thương xung mạch, máu chảy mất không hồi phục lại được, phần dưới da bị se kết lại, môi miệng không (?) được nuôi dưỡng, cho nên râu không mọc.

 Hoàng Đế hỏi: Có người bẩm sinh đã như người bị hoạn, chưa từng bị tổn thương, cũng không mất máu, thế nhưng râu vẫn không mọc, đó là vì sao?

 Kỳ Bá đáp: Đó là do trời sinh ra đã thiếu hụt. Mạch nhâm và mạch xung của người ấy không dồi dào, tông cân không phát triển đầy đủ, có khí mà không có huyết, môi miệng không được nuôi dưỡng, cho nên râu không mọc.

 Hoàng Đế nói: Hay thay! Bậc thánh nhân hiểu thấu muôn vật, như mặt trời mặt trăng có ánh sáng thì ắt có bóng, như tiếng trống đánh thì ắt có tiếng vang, nghe tiếng mà biết được hình dạng. Nếu không phải là thầy thì ai có thể hiểu rõ được tinh túy của muôn vật?

 Vì vậy bậc thánh nhân nhìn sắc mặt người: ai sắc vàng đỏ thì nhiều nhiệt khí (khí nóng), ai sắc xanh trắng thì ít nhiệt khí, ai sắc đen thì nhiều huyết ít khí. Người có lông mày đẹp là do kinh thái dương nhiều huyết. Người có râu quai nón rậm và dài là do kinh thiếu dương nhiều huyết. Người có râu cằm đẹp là do kinh dương minh nhiều huyết. Thông thường là như vậy.

 Lượng khí huyết thường có trong cơ thể người là: kinh thái dương thường nhiều huyết ít khí, kinh thiếu dương thường nhiều khí ít huyết, kinh dương minh thường nhiều huyết nhiều khí, kinh quyết âm thường nhiều khí ít huyết, kinh thiếu âm thường nhiều huyết ít khí, kinh thái âm thường nhiều huyết ít khí. Đó là lượng thường có do trời định sẵn.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video