Phẩm Không Thể Nghĩ Bàn, thứ ba
Khi ấy Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) bạch Phật: "Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc được thế gian tôn kính)! Con xin hỏi thêm, mong Phật giải thích." Phật bảo Văn-thù: "Cứ tùy ý mà hỏi." Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Thế Tôn! Vì sao Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến) lại nhập niết-bàn (vào cõi tịch diệt, ở đây chỉ việc Phật qua đời, dứt hẳn sinh tử)?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Ta không nhập niết-bàn. Vì sao? Vì chúng sinh. Văn-thù-sư-lợi, như viên ngọc lưu ly trong suốt không vết bẩn; nếu gặp vật trắng, hay vật xanh, vàng, đỏ, thì viên ngọc ấy liền theo màu của vật. Ngọc lưu ly không có tâm muốn cho người ta thấy màu khác. Văn-thù-sư-lợi, Như Lai cũng vậy. Có chúng sinh thấy Phật nhập niết-bàn, chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như lăn bánh xe pháp đi khắp nơi), thấy Phật hàng phục các ma, thấy Phật hiện thần thông, thấy Phật đại tiện tiểu tiện, hoặc ăn, hoặc ngủ, hoặc đi, hoặc cười. Tùy theo ý chúng sinh mà họ đều thấy như thế. Như Lai là như vậy.
Văn-thù-sư-lợi, như hư không (khoảng không) không có hình sắc mà các hình sắc hiện ra trong đó; hư không không nắm giữ gì mà vẫn chứa giữ các hình sắc; hư không không có ý mà vẫn sinh ra sự tưởng nhớ (?); hư không không có chỗ chốn mà là chỗ ở cho chúng sinh; hư không không rơi xuống mà mọi vật rơi đều nương vào hư không. Pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) của Như Lai không phải thân dơ bẩn, không phải thân máu thịt; đó là thân kim cang (thân cứng chắc như kim cương), là thân không bị phá hoại, thân không thể phá hoại, thân không gì so sánh được, mà lại có thể thị hiện ra mọi hình sắc. Với thân kim cang trí tuệ, Ngài hiện ra thân tan nát (hiện ra việc thân được thiêu, vỡ thành xá-lợi).
Văn-thù-sư-lợi, nếu Phật không nhập niết-bàn, thế gian sẽ không biết Phật là pháp thân, không biết rằng cái không phải kim cang thì tan nát, còn cái là kim cang thì không tan nát. Vì sao? Thân trí tuệ của Như Lai thị hiện niết-bàn chứ không phải niết-bàn thật; vì phương tiện (cách khéo léo để giáo hóa) mà nói là nhập niết-bàn.
Văn-thù-sư-lợi, niết-bàn có nhiều nghĩa. Cái lớn thì chẳng phải niết-bàn (?); cái gọi là niết-bàn thì không có thức (không còn tâm phân biệt) (?). Niết-bàn của Đại thừa (con đường tu lớn, cứu độ cả mình và người, nhắm đến thành Phật) chính là nói đại bát niết-bàn (niết-bàn lớn trọn vẹn của Phật). Niết-bàn nhỏ là như niết-bàn của Duyên giác (người tự quán xét lý nhân duyên mà giác ngộ) và Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ lo tự giải thoát). Cái lớn chẳng phải niết-bàn, vì niết-bàn như hư không. Cái nhỏ là việc của riêng mình, không phải việc vì người khác, cho nên gọi là niết-bàn nhỏ. Niết-bàn còn có nghĩa thấp: Ta gọi cái chết là niết-bàn. Nhưng Như Lai không chết. Vì sao? Thanh văn còn không sinh, già, chết, không lo buồn khổ não, huống gì pháp thân của Như Lai là thân không thể nghĩ bàn, thân không sinh, thân không diệt, thân không bị đốt cháy.
Các vị trời sống lâu kia thấy Như Lai nhập niết-bàn thì buồn thương, luyến tiếc, ngưỡng mộ, nên đủ sức gieo trồng hạt giống Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt chân lý, đưa người sang bờ giải thoát), cũng đủ sức gieo trồng nhân duyên (hạt giống, điều kiện) để thành Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát."
Phật nói bài kỳ-dạ (thể kệ, lời thơ tóm lại ý đã nói) này:
Thân kim cang Như Lai,
Hôm nay đã bị hoại;
Thân ấy còn tan nát,
Huống kẻ sức yếu ớt.
Vì thế sinh thương nhớ,
Mau sẽ được pháp thân;
Bởi vậy nên Như Lai,
Thị hiện tướng niết-bàn.
Pháp thân mầu Như Lai,
Không thể thấy, nghe được;
Chẳng sinh cũng chẳng diệt,
Không thể nghĩ bàn được.
Khi ấy trong đại chúng, Bồ-tát Đại Ý nói bài kỳ-dạ này:
Như Lai chẳng niết-bàn,
Niết-bàn chẳng Như Lai;
Cũng chẳng tâm, ý, thức (các mặt hoạt động của tâm: tâm là chỗ tích tụ, ý là nhớ nghĩ, thức là nhận biết),
Vì lìa tướng có, không.
Nếu ai thấy Mâu-ni (bậc Thánh lặng lẽ, chỉ Phật Thích-ca),
Mãi lìa khỏi sinh tử;
Thành bậc không chấp giữ,
Vì chẳng vướng đây kia.
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Thế Tôn! Nếu Như Lai không có tâm, ý, thức, thì làm sao làm được việc cho chúng sinh? Chúng sinh đời vị lai sẽ có mối nghi này."
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Như hư không không có tâm ý thức mà vẫn là chỗ ở cho tất cả chúng sinh. Tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) không có tâm ý thức mà là chỗ nương của tất cả chúng sinh. Mặt trời, mặt trăng không có tâm ý thức mà ánh sáng soi khắp tất cả chúng sinh. Cây cối không có tâm ý thức mà có thể cho chúng sinh hoa quả. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, có viên ngọc ma-ni (ngọc báu như ý) tên là 'Tùy ý tất cả chúng sinh', sinh ra trong biển, đặt trên đầu cây phướn thì tùy theo điều người ta ưa thích mà vàng, bạc, lưu ly, trân châu và các vật khác từ viên ngọc ma-ni tuôn ra, có thể nuôi dưỡng sự sống. Viên ngọc ma-ni không có tâm ý thức, tùy ý chúng sinh mà không hề hao giảm. Nếu ở thế gian này mọi thứ đã dùng hết thì ngọc sẽ đến phương khác. Khi ngọc chưa rơi xuống thì biển cả không khô cạn (?). Văn-thù-sư-lợi, Như Lai cũng vậy: làm mọi việc cho chúng sinh mà Như Lai không diệt. Vì sao? Vì Như Lai không có tâm ý thức."
Phật nói bài kỳ-dạ này:
Phật không tâm ý thức,
Làm mọi việc chúng sinh;
Như Lai không nghĩ bàn,
Người tin được cũng vậy.
Khi ấy Văn-thù-sư-lợi ngợi khen Như Lai, nói bài kỳ-dạ này:
Con lễ tất cả Phật,
Bậc điều phục, không ai bằng;
Thân trượng sáu (thân cao một trượng sáu thước, thân hiện ra ở đời), pháp thân,
Cũng lễ cả tháp Phật.
Nơi sinh, nơi thành đạo,
Nơi chuyển pháp, niết-bàn,
Nơi đi, đứng, ngồi, nằm,
Tất cả con đều lễ.
Chư Phật không nghĩ bàn,
Pháp mầu cũng như vậy;
Người tin và quả báo,
Cũng không thể nghĩ bàn.
Ai dùng bài kệ này,
Ngợi khen đức Như Lai,
Trong nghìn muôn ức kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài),
Không sa vào ác thú (các cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).
Phật nói: "Văn-thù-sư-lợi, hay thay, hay thay! Như Lai không thể đo lường, không thể nghĩ bàn." Liền nói bài kỳ-dạ rằng:
Phật sinh dòng Cam Giá (dòng họ Ikṣvāku, dòng vua chúa mà Phật xuất thân),
Diệt rồi không sinh lại;
Nếu ai quy y (nương tựa) Phật,
Chẳng sợ khổ địa ngục.
Phật sinh dòng Cam Giá,
Diệt rồi không sinh lại;
Nếu ai quy y Phật,
Chẳng sợ khổ ngạ quỷ (loài quỷ đói).
Phật sinh dòng Cam Giá,
Diệt rồi không sinh lại;
Nếu ai quy y Phật,
Chẳng sợ khổ súc sinh (loài vật).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video