Thiên 4 — Phẩm 4 – Vô ngã

 Phẩm Vô Ngã (không có cái tôi thường còn), thứ tư

 Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) bạch Phật: "Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, chỉ Phật)! Chúng sinh đời vị lai sẽ nói rằng có ngã (cái tôi, linh hồn thường còn) có mặt khắp mọi nơi. Vì sao? Vì nó có trong mọi hành động, vượt khỏi ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai); khổ, vui, giận, yêu đều là tướng của ngã. Thế Tôn, ngoại đạo (người theo các đạo khác ngoài Phật giáo) chấp có ngã, ý của họ là như vậy."

 Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Ví như nam châm hút mọi mạt sắt. Mạt sắt là ngã, hay nam châm là ngã? Nếu ông nói mạt sắt không phải ngã, nam châm không phải ngã, thì ngã không có mặt khắp. Nếu nam châm và mạt sắt đều là ngã, thì làm sao lấy ngã tự hút ngã? Như thế cũng không phải có mặt khắp. Vì sao? Vì tự hút lấy thân mình. Mọi hình sắc đều do tứ đại (đất, nước, lửa, gió) hợp thành, tất cả đều vô thường (không thường còn). Đã vô thường thì không chân thật; không chân thật thì không đúng thật; không đúng thật thì không có chỗ đứng; không có chỗ đứng nên không có ngã.

 Văn-thù-sư-lợi, ví như một ông già ban đêm ngồi, tự nắm hai đầu gối mình mà nói: 'Ở đâu ra hai đứa bé này?' Nếu trong thân ông già có ngã, sao lại không nhận ra đầu gối mình mà cho là trẻ con? Vì việc này nên biết thật không có ngã. Kẻ tà kiến (thấy sai lầm) ấy ở chỗ không có mà cố chấp bừa. Ví như thấy ánh nắng dợn (ảo ảnh hơi nóng) mà tưởng là nước, thật ra không có nước, chỉ vì mắt hoa. Cũng vậy, không có ngã mà bừa bãi sinh ra tưởng có ngã; đó là tà kiến mê mờ tối tăm, không phải chánh kiến (cách thấy đúng đắn).

 Nếu ngã có mặt khắp mọi nơi thì phải đi khắp năm đạo (năm cõi sinh tử: trời, người, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Cõi người, cõi trời là vui; địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh (loài vật) là khổ. Nếu ngã có mặt khắp mọi nơi, thì khi ngã chịu khổ địa ngục, ở cõi người, cõi trời cũng phải khổ. Vui là do nghiệp (hành động) lành mà được; khổ là do nghiệp ác mà ra. Vui thì sinh đắm nhiễm, khổ thì sinh giận dữ. Có người dũng mãnh, có người sợ hãi. Vì những tướng khác nhau như thế nên biết ngã không có mặt khắp. Ta không nói đó là sự suy xét chân thật.

 Nếu ngã vượt khỏi ba đời: quá khứ thì đã mất, như ngọn đèn đã tắt; vị lai thì chưa đến, như ngọn đèn chưa thắp; hiện tại thì không dừng, như dòng nước chảy. Ngã không phải quá khứ, không phải vị lai, không phải hiện tại, thì không có thời gian. Vì sao? Vì đã vượt khỏi thời gian. Nếu không có thời gian thì không có số lượng; vì không có số lượng nên cũng không có ngã. Vì sao? Vì cái gì có thể phân chia được (thì không phải ngã) (?).

 Chữ "A" là âm lìa ngã; chữ "Đa" là không phá hoại; chữ "Ma" là diệt kiêu mạn. Lại nữa, chữ "A" là chân thật lìa ngã; vì chân thật lìa ngã nên hai lần nói chữ "A" (?). Cho nên, Văn-thù-sư-lợi, phân tích từng chữ thì biết chắc không có ngã."

 Phật nói bài kỳ-dạ (thể kệ, lời thơ tóm ý) này:

 Nam châm hút mạt sắt,
Hai thứ, cái nào ngã?

 Không khắp, lại tự hút,
Nên chắc chắn không ngã.

 Như người khát thấy nắng dợn,
Chẳng phải nước, tưởng nước;

 Tà kiến cố chấp ngã,
Việc ấy cũng như vậy.

 Phân tích chữ "A" ấy,
Biết chắc không có ngã.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video