Thiên 6 — Phẩm 6 – Bát-nhã ba-la-mật

 Phẩm Bát-nhã ba-la-mật, thứ sáu

 Khi ấy Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) bạch Phật: "Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, chỉ Phật)! Về Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt chân lý, đưa người tu sang bờ giải thoát): tất cả Thanh văn (người nghe lời Phật mà giác ngộ, chỉ lo tự giải thoát) và Duyên giác (người tự quán lý nhân duyên mà giác ngộ) có phải từ Bát-nhã ba-la-mật mà ra không? Tất cả chư Phật, tất cả các pháp có phải từ Bát-nhã ba-la-mật mà ra không?"

 Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Đúng vậy, đúng vậy. Tất cả Thanh văn, Duyên giác, tất cả chư Phật, tất cả các pháp đều từ Bát-nhã ba-la-mật mà ra. Bồ-tát (người tu theo con đường thành Phật) nếu tu hành nơi sắc (hình sắc, thân xác và vật chất) là tu hành nơi tướng (hình tướng bên ngoài); tu hành nơi sự hoại của sắc là tu hành nơi tướng; tu hành nơi sự diệt của sắc là tu hành nơi tướng; tu hành nơi cái không của sắc là tu hành nơi tướng. Bồ-tát như thế là không có phương tiện (cách khéo léo) mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật. Văn-thù-sư-lợi, Bát-nhã ba-la-mật không dùng tâm, ý, thức (các mặt hoạt động của tâm) mà tu hành."

 "Thế Tôn! Nếu Bát-nhã ba-la-mật không thể nắm bắt, thì làm sao tu hành Bát-nhã ba-la-mật?" Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Tu hành ấy là không tu hành, vì không dùng tâm, ý, thức. Văn-thù-sư-lợi, 'tâm' nghĩa là gom tụ; 'ý' nghĩa là nhớ nghĩ; 'thức' nghĩa là nhận biết hiện tiền. Không dùng tâm, ý, thức này mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật. Không dùng những thứ ấy mà tu hành mới là tu hành. Lấy chỗ không có chỗ làm tu hành.

 Tu hành là: không nương vào dục giới (cõi còn ham muốn ăn uống, dâm dục), sắc giới (cõi đã hết ham muốn thô nhưng còn thân hình vi tế), vô sắc giới (cõi không còn hình sắc, chỉ còn tâm); không phải quá khứ, không phải vị lai, không phải hiện tại; không phải trong, không phải ngoài, không phải khoảng giữa. Tu hành như thế là tu hành Bát-nhã ba-la-mật. Không tu nơi hình sắc là tu hành bát-nhã. Không phải đất, nước, lửa, gió là tu hành bát-nhã. Không phải có, không phải không; không phải Thanh văn, Duyên giác; không phải thiện, bất thiện hay vô ký (không thiện không ác); không phải mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả nối tiếp tạo ra sinh tử, từ vô minh đến già chết); không phải nam, không phải nữ; không phải chẳng nam, không phải chẳng nữ; không phải thường, không phải trí, không phải diệt, không phải sinh; không thể đếm, không thể nghĩ bàn, không thể nói ra; không chỗ nương, không tên gọi, không tướng, không tướng khác; không tăng không giảm, tự tính vốn trong sạch, chân thật không thể nhận biết, trùm khắp như hư không; không hình sắc, không tạo tác, vượt khỏi ba đời; không khổ không vui, không mặt trời, mặt trăng, tinh tú. Tu hành như thế là tu hành Bát-nhã ba-la-mật. Chân thật chẳng phải Bát-nhã ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật chẳng phải chân thật. Văn-thù-sư-lợi, tu hành như thế gọi là tu hành Bát-nhã ba-la-mật."

 Phật nói bài kỳ-dạ (thể kệ, lời thơ tóm ý) này:

 Pháp này không nghĩ bàn,
Lìa khỏi tâm, ý, thức;

 Mọi lời nói đều dứt,
Ấy là tu bát-nhã.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video