Thiên 4 — Phẩm 4: Các Bồ-tát

 Kinh Duy-ma-cật nói, phẩm Bồ-tát, thứ tư

 Bấy giờ Phật bảo bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) Di-lặc (vị bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca): "Ông hãy đến chỗ Duy-ma-cật thăm bệnh." Di-lặc bạch Phật: "Con không kham nổi việc đến đó thăm bệnh. Vì sao vậy? Con nhớ xưa kia ở trên cõi trời Đâu-thuật (cõi trời nơi các bồ-tát ở trong đời cuối cùng trước khi xuống trần thành Phật), con giảng lời pháp cho chư thiên và loài người, nói về hạnh của bậc đại nhân bồ-tát ở địa vị bất thoái chuyển (địa vị không còn thối lui trên đường tu).

 Khi ấy Duy-ma-cật đến nói với con: 'Này ông Di-lặc, ông ở địa vị nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật, nối ngôi Phật), được Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật) thọ ký (báo trước rằng sẽ thành Phật) đạo vô thượng chính chân (sự giác ngộ cao tột, chân chính của Phật); vậy ông được thọ ký theo đời nào? Này Di-lặc, sự thọ ký ấy là theo đời quá khứ, đời vị lai hay đời hiện tại? Đời quá khứ thì sự sinh đã hết; đời vị lai thì chưa đến; đời hiện tại thì không dừng lại. Như Phật đã nói: "Này tỳ-kheo, (ngay trong chốc lát mờ mịt này) (?) vừa là sinh, vừa là già, là bệnh, là chết, là kết thúc, là bắt đầu." Còn chưa sinh và sẽ sinh, hai cái ấy chẳng phải là không sinh sao? Do đó mà xét, không phải từ chỗ không sinh mà được tối chính giác (sự giác ngộ chân chính cao nhất). Vậy thì lấy gì mà thọ ký?

 Này Di-lặc, sự thọ ký ấy là theo như (chân như: bản tính chân thật, như vậy, của các pháp) mà khởi, hay theo như mà diệt? Như thì không khởi không diệt. Tất cả mọi người đều là như; tất cả các pháp cũng là như; các bậc thánh hiền cũng là như; cho đến Di-lặc cũng là như. Nếu được thọ ký đạo vô thượng chính chân thì tất cả mọi người cũng đều được thọ ký. Vì sao vậy? Vì như thì không tự xưng là mình, cũng không có cái khác để xưng nói. Nếu Di-lặc thành tối chính giác thì tất cả nhân dân cũng sẽ theo đó mà giác ngộ. Vì sao vậy? Vì tất cả nhân dân đều sẽ theo đạo giác ngộ. Nếu Di-lặc diệt độ (nhập niết-bàn, dứt sạch phiền não và sinh tử) thì tất cả nhân dân cũng sẽ diệt độ. Vì sao vậy? Vì Như Lai (danh hiệu của Phật) không bỏ mọi người mà một mình diệt độ, ắt phải cứu độ các phàm phu cho diệt độ.

 Này ông Di-lặc, nói chuyện với trời và người, đừng nói không đúng lúc, không đúng lẽ. Phật thì không có đi, cũng không có quay về. Này Di-lặc, nếu các trời và người này nghĩ muốn thấy đạo, thì đó là đi theo con đường quanh co (?). Sự giác ngộ không do thân mà được, không do chính giác mà được, cũng không do ý mà được.

 Phật là tịch diệt hoàn toàn thay, vì tất cả đều như huyễn hóa. Phật là không gì so sánh thay, vì vượt trên mọi tạo nghiệp (?). Phật là vô vi (không tạo tác) thay, vì không mê lầm điều gì. Phật là đã dứt thay, vì xa lìa tất cả. Phật là không ham muốn thay, đối với mọi cảm thọ dồi dào (?). Phật là không xen tạp thay, vì gồm thâu tất cả bằng một trí tuệ. Phật là an vui thay, là điều mọi người mong muốn vui thích. Phật là không lời thay, mọi chấp trước đều không vướng. Phật là an trụ thay, vì trụ nơi tính chân thật của pháp. Phật là vào khắp thay, vì tự nhiên như như. Phật là không hai thay, vì đã lìa các pháp đối đãi. Phật là đứng vững thay, vì chất chứa lòng thành tín. Phật là bình đẳng thay, như hư không bình đẳng. Phật là không thuộc số loại thay, vì lìa chỗ sinh khởi phân biệt.

 Phật là biết người thay, vì biết tâm hành của mọi người. Phật là cao thượng thay, vì không tham đắm các nhập (sáu căn và sáu đối tượng của chúng). Phật là không hội hợp thay, vì đã dứt phiền não gần như ngục tù (?). Phật là bậc thầy thánh thay, vì dùng sự giáo hóa không gì sánh mà dẫn dắt tất cả. Phật là không hiện danh xưng thay, vì đã thấy rõ chân lý. Phật là không hình sắc thay, vì đã lìa cả sạch lẫn nhơ. Phật là thuận thay, vì bản tính đã trong. Phật là sáng suốt thay, vì tự nhiên đã sạch. Phật là không nhận lấy thay, vì mọi lưới (phiền não) đã rách. Phật là không nhiều thay, vì giác ngộ bình đẳng mọi pháp. Phật là không thể ví dụ thay, vì đã bỏ hình sắc tốt đẹp. Phật là vi diệu thay, vì điều giác ngộ rất sâu xa.'

 Bạch Thế Tôn, khi ông nói pháp ấy, trong các chúng trời ấy có hai trăm vị trời và người đều được bất khởi pháp nhẫn (trí tuệ thấu suốt rằng các pháp vốn không sinh không diệt, tâm an nhiên chấp nhận, không lay động). Vì vậy con không kham nổi việc đến đó thăm bệnh."

 Phật bảo cậu Quang Tịnh: "Cậu hãy đến chỗ Duy-ma-cật thăm bệnh." Quang Tịnh bạch Phật: "Con không kham nổi việc đến đó thăm bệnh. Vì sao vậy? Con nhớ xưa kia con ra khỏi thành lớn Duy-da-ly (tức Vaiśālī, một thành lớn ở miền bắc Ấn Độ xưa), lúc ấy Duy-ma-cật đang vào thành. Con liền làm lễ mà hỏi: 'Cư sĩ (người tu tại gia) từ đâu đến?' Ông đáp con: 'Tôi từ đạo tràng (nơi tu hành và thành đạo) đến.' Con hỏi: 'Đạo tràng là gì?'

 Ông nói: 'Tâm không sinh khởi là đạo tràng, vì kiềm giữ ý ác. Tâm thuần hậu hiền lành là đạo tràng, vì tập luyện để tiến lên cao. Tâm thánh hiền là đạo tràng, vì hướng đến chỗ thù thắng. Tâm cầu đạo là đạo tràng, vì không quên bỏ. Tâm bố thí là đạo tràng, vì không mong báo đáp. Tâm giữ giới là đạo tràng, vì được đầy đủ sở nguyện. Tâm nhẫn nhục là đạo tràng, vì không làm rối loạn mọi người. Tâm tinh tấn (siêng năng không lùi) là đạo tràng, vì không có ý thối lui. Tâm thiền tư (thiền định, sự chuyên chú tâm lặng lẽ) là đạo tràng, vì tâm hành vượt thoát (?). Tâm trí tuệ là đạo tràng, vì dùng mắt tuệ mà thấy.

 Tâm từ (thương yêu, ban vui) là đạo tràng, vì có ý bình đẳng. Tâm bi (xót thương, cứu khổ) là đạo tràng, vì chịu đựng được khổ. Tâm hỷ (vui theo điều lành) là đạo tràng, vì lấy niềm vui của pháp làm vui cho người. Tâm hộ (buông xả, không thiên vị) là đạo tràng, vì tùy theo sự dẫn dắt mà bỏ chấp trước. Tâm thần thông là đạo tràng, vì được sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa, nghe xa, thấy xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não). Tâm chuyên lo việc đạo (?) là đạo tràng, vì không giận dữ. Tâm tịch diệt là đạo tràng, vì cứu độ nhân dân. Tâm tứ nhiếp (?) (bốn cách thu phục người: bố thí, nói lời yêu thương, làm việc lợi ích, cùng làm việc với người) là đạo tràng, vì gom tụ được mọi người. Tâm nghe nhiều là đạo tràng, vì nhờ tiếp nhận mà thành tựu. Tâm không sinh là đạo tràng, vì quán xét đúng như tự nhiên.

 Tâm theo các pháp trợ đạo (ba mươi bảy phương pháp tu tập dẫn đến giác ngộ) là đạo tràng, vì không chấp vào số loại tạo tác nên không sa ngã. Tâm chân lý là đạo tràng, vì không còn tích chứa quả báo của các thế gian. Tâm duyên khởi (lẽ mọi sự đều do nhân duyên nối tiếp mà sinh, gồm mười hai khâu từ vô minh đến già chết) là đạo tràng, vì từ vô minh (sự không sáng suốt, mê lầm căn bản) cho đến già chết đều không cùng tận. Sự lắng yên của mọi phiền não là đạo tràng, vì Phật từ đó mà thành tối chính giác. Tâm chúng sinh là đạo tràng, vì người và vật vốn tự nhiên như vậy. Tâm các pháp là đạo tràng, vì từ tính không mà thành tối chính giác. Tâm hàng phục các ma là đạo tràng, vì không nghiêng ngả lay động.

 Ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc) là đạo tràng, vì tuy ở trong đó mà không sa vào dục vọng. Tòa sư tử (tòa ngồi thuyết pháp của Phật, ví với sự vững vàng không sợ hãi) là đạo tràng, vì khéo thắng, không sợ hãi. Năng lực và sự không sợ hãi (mười năng lực và bốn điều không sợ hãi của Phật) là đạo tràng, vì không có gì gây khó được. Trí tuệ tam đạt (ba trí sáng suốt: biết đời trước, thấy đời sau, dứt sạch phiền não) là đạo tràng, vì không còn chút vướng mắc nào. Giác ngộ trong một ý niệm là đạo tràng, vì nhất thiết trí (trí biết hết mọi sự, trí tuệ của Phật) đều đầy đủ.

 Như vậy, thưa ngài, bồ-tát nếu ứng hợp với các độ vô cực (các hạnh hoàn hảo đưa người sang bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), tùy chỗ thích hợp mà giáo hóa người, tùy chỗ thích hợp mà nhận pháp, giữ gìn được gốc rễ (?), không sa vào dục vọng, thì mọi việc làm ấy đều từ tâm Phật mà đến, và đứng vững trong mọi pháp của Phật.' Bạch Thế Tôn, khi ông nói lời ấy, có năm trăm vị trời và người phát tâm cầu đạo vô thượng chính chân. Vì vậy con không kham nổi việc đến đó thăm bệnh."

 Phật bảo bồ-tát Trì Nhân: "Ông hãy đến chỗ Duy-ma-cật thăm bệnh." Trì Nhân bạch Phật: "Con không kham nổi việc đến đó thăm bệnh. Vì sao vậy? Con nhớ xưa kia con đang ở trong thất của mình, thiên ma (ma vương ở cõi trời, chuyên phá hoại người tu đạo) Ba-tuần dẫn theo một vạn hai nghìn ngọc nữ (thiên nữ xinh đẹp), giả dạng như Đế Thích (vua trời cõi Đao-lợi), đánh trống, gảy đàn, ca hát, đến thất của con, cúi đầu lạy chân con, cùng đoàn tùy tùng cúng dường con, rồi đứng sang một bên. Con tưởng đó là trời Đế Thích, khen rằng: 'Lành thay, Câu-dực (tên họ của Đế Thích) đã đến. Tuy ngài có phước đáng hưởng, cũng không nên buông thả. Mọi khoái lạc dục vọng nên quán là vô thường (không bền lâu). Thân này không mạnh, nhiều mất mát, nên tu các gốc đức.'

 Ma nói: 'Thưa bậc chính sĩ (bậc chân chính, chỉ bồ-tát), xin nhận lấy một vạn hai nghìn cô gái này để quét dọn hầu hạ.' Con nói: 'Này Câu-dực, đừng đem những thứ yêu mị mê hoặc này ép tôi, người đệ tử của Phật Thích-ca. Điều này không hợp với tôi.' Khi ấy Duy-ma-cật đến nói với con: 'Này con nhà dòng dõi, đừng khởi ý nhơ nhuốc đối với việc này. Đó là ma đến quấy nhiễu ông đấy, không phải Đế Thích đâu.'

 Duy-ma-cật nói: 'Này Ba-tuần, hãy đem các cô ấy cho ta, như ta là người đáng nhận, đừng cho đệ tử của Phật Thích-ca.' Ma liền sợ hãi, nghĩ rằng Duy-ma-cật chắc chắn sẽ không để yên cho mình, muốn ẩn hình bỏ đi mà không ẩn được; dùng hết thần lực mà vẫn không đi được. Liền nghe trong không trung có tiếng nói: 'Này Ba-tuần, đem các ngọc nữ cho ông ấy thì mới đi được.' Ma vì sợ nên miễn cưỡng đem ngọc nữ cho.

 Duy-ma-cật nói: 'Ma đã đem các cô cho ta. Nay các cô nên phát tâm cầu đạo vô thượng chính chân.' Các ngọc nữ nói: 'Người đã theo lời dạy về đạo như thế mà phát tâm cầu đạo lớn thì lấy gì để vui chơi?' Ông đáp: 'Các cô hãy phát tâm cầu đạo vô thượng chính chân thì có niềm vui của pháp để vui chơi. Các cô được niềm vui ấy rồi sẽ không còn ưa khoái lạc dục vọng nữa.' Họ liền hỏi: 'Thế nào là niềm vui của pháp?'

 Duy-ma-cật nói: 'Vui ở chỗ hoan hỷ không lìa Phật. Vui ở chỗ nghe pháp chân thật. Vui ở chỗ thường cúng dường Tăng chúng. Vui ở chỗ không nương vào ba cõi. Vui ở chỗ không ganh ghét trong ba cõi (?). Vui ở chỗ biết dục vọng là vô thường. Vui ở chỗ quán các đại chủng (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu thành thân) như rắn độc. Vui ở chỗ tùy thuận giữ gìn tâm đạo. Vui ở chỗ làm yên ổn người và vật. Vui ở chỗ lấy lễ kính người. Vui ở chỗ bố thí mọi thứ mình có. Vui ở chỗ vâng giữ giới của bậc chân nhân. Vui ở chỗ nhẫn nhục, điều phục cái không nhẫn được. Vui ở sức tinh tấn, biết làm các gốc đức. Vui ở thiền và việc lành. Vui ở vực sâu trí tuệ. Vui ở chỗ truyền rộng đạo Phật. Vui ở chỗ chế ngự ma. Vui ở chỗ chuyển hóa phiền não. Vui ở chỗ làm cõi Phật thanh tịnh. Vui ở chỗ dùng các tướng tốt hội họp mà giáo hóa. Vui ở chỗ trang nghiêm đạo tràng.

 Vui ở ba cửa giải thoát (không: thấy các pháp không có tự tính; vô tướng: không bám vào hình tướng; vô nguyện: không mong cầu tạo tác). Vui ở con đường nê-hoàn (niết-bàn: cảnh giới dứt sạch phiền não). Vui ở chỗ vào pháp sâu xa, không ưa điều không đúng lúc. Vui ở chỗ gần gũi người tự nhiên chân thật (?), không ưa giận dữ và điều không thật. Vui ở chỗ gần gũi bạn lành. Vui ở chỗ xa lánh bạn xấu. Vui ở chỗ tâm hoan hỷ tốt đẹp. Vui ở các pháp trợ đạo vô lượng. Đó là niềm vui của pháp mà bồ-tát lấy để tự vui.'

 Bấy giờ Ba-tuần nói với các ngọc nữ: 'Ta muốn cùng các ngươi trở về trời.' Họ nói: 'Ngài đã đem chúng tôi cho vị cư sĩ này. Niềm vui của pháp, chúng tôi rất vui thích, không còn ưa khoái lạc dục vọng nữa.' Ba-tuần nói: 'Xin cư sĩ buông bỏ các ngọc nữ này. Người đem hết những gì mình có thí cho người khác mới là bồ-tát.' Duy-ma-cật nói: 'Ta đã buông bỏ rồi, ông cứ dẫn đi. Mong cho tất cả mọi người vâng theo pháp mà làm, điều mong ước đều được thành.'

 Các ngọc nữ liền làm lễ mà hỏi: 'Chúng con nên sống thế nào ở cõi trời của ma?' Duy-ma-cật nói: 'Này các chị, có một pháp môn (cánh cửa giáo pháp, tức phương pháp tu học) (?) tên là "Pháp môn vô tận thường mở", các chị hãy theo đó mà nhận lấy. Thế nào là pháp môn vô tận thường mở? Ví như một ngọn đèn thắp sáng trăm nghìn ngọn đèn, chỗ tối đều sáng, mà ánh sáng rốt cuộc không hết. Cũng thế, này các chị, một bồ-tát dùng đạo khai mở dẫn dắt trăm nghìn bồ-tát, tâm đạo của vị ấy rốt cuộc không hao hết mà lại tăng thêm. Công đức ấy không vì dẫn dắt người này người kia mà hao hết. Vì vậy gọi là pháp môn vô tận thường mở. Các chị hãy theo đó mà nhận lấy. Trong cõi ma, vô số thiên tử và ngọc nữ chưa ai có được tâm đạo như các chị (?). Đó là cách báo ơn Như Lai.' Ông nói pháp cho mọi người xong, đoàn tùy tùng của ma đều đi cả. Bạch Thế Tôn, Duy-ma-cật cảm hóa được như thế. Vì vậy con không kham nổi việc đến đó thăm bệnh."

 Phật bảo Thiện Kiến, con của trưởng giả (người giàu có, có đức độ và uy tín): "Cậu hãy đến chỗ Duy-ma-cật thăm bệnh." Thiện Kiến bạch Phật: "Con không kham nổi việc đến đó thăm bệnh. Vì sao vậy? Con nhớ xưa kia ở nhà cha con, con tổ chức đại lễ tế tự rất long trọng suốt bảy ngày. Khi ấy Duy-ma-cật đến vào đàn tế, nói với con: 'Này con trưởng giả, không nên tế lễ như mọi người tế lễ, mà nên làm lễ tế bằng pháp. Dùng chi lễ tế của dục vọng này?' Con hỏi: 'Thế nào là lễ tế bằng pháp?'

 Duy-ma-cật nói: 'Người làm lễ tế ấy không phân biệt trước sau (?), cung kính đối đãi với mọi người như nhau, đó là lễ tế bằng pháp. Làm thế nào? Nghĩa là vì việc của Phật mà không dứt lòng từ (thương yêu, ban vui); vì việc của người mà không dứt lòng bi (xót thương, cứu khổ); vì việc của pháp mà không dứt lòng hỷ (vui theo điều lành); vì sức trí tuệ mà không dứt lòng hộ (buông xả, không thiên vị); vì bố thí mà không dứt hạnh đàn (bố thí hoàn hảo); dùng giới để cảm hóa người mà không dứt giới luật; biết không có ta mà không dứt nhẫn nhục; về thân và ý mà không dứt tinh tấn; chuyên lo việc đạo mà không dứt thiền tư; vì học rộng nghe nhiều mà không dứt trí tuệ.

 Dù không có gì để thí (?) mà không dứt quán xét tính không; ở trong các việc tạo tác của thế tục mà không dứt vô tướng (không bám vào hình tướng); sinh vào nơi nào cũng không dứt vô nguyện (không mong cầu tạo tác); giữ gìn Chánh pháp mà không dứt sức thực hành phương tiện; lấy ân nghĩa gom tụ người mà không dứt thọ mạng (?); biết mọi người đều như như mà không dứt lòng khiêm cung kính trọng; làm vững gốc đức mà không dứt (giữ vững) thân mạng và của cải; vì sáu niệm (nhớ nghĩ đến Phật, Pháp, Tăng, giới, bố thí, cõi trời) mà không dứt chánh niệm; thực hành sáu pháp vững chắc (?) mà không dứt ý học; tu chánh thọ (trạng thái nhập định chân chính) mà không dứt nếp sống trong sạch; làm điều vui tốt mà không dứt gần gũi bậc chân thật; dứt ý ghét bỏ không cho sinh mà không bỏ người ngu; làm sa-môn (người xuất gia tu hành) mà không dứt tính ngay thẳng;

 khéo tụng đọc tiếp nhận mà không dứt đức nghe nhiều; ở núi đầm nhận pháp mà không dứt sống ẩn lặng; nhớ nghĩ phát sinh trí tuệ Phật mà không dứt yến tọa (ngồi thiền yên lặng); vì mọi người đang khổ nhọc phiền não mà không dứt hạnh của bậc hiền (?); làm trang nghiêm các địa vị tu hành, các tướng tốt và cõi Phật mà không dứt phần hạnh phước đức; tùy việc làm của mọi người mà thuyết pháp cho họ, không dứt phần trí tuệ; dứt mọi phiền não tai ách và các pháp không lành mà không dứt phần mọi gốc đức; nhất thiết trí (trí biết hết mọi sự, trí tuệ của Phật), sự giác ngộ và mọi pháp lành đều đầy đủ không dứt; dùng các phẩm trợ đạo (các phương pháp tu tập dẫn đến giác ngộ) và Chánh pháp mà thu hút tất cả. Đó là lễ tế bằng pháp.

 Bồ-tát lập lễ tế bằng pháp thì mới là người thật sự làm lễ tế, phước báo tối thượng (?), cao nhất ở thế gian.' Bạch Thế Tôn, khi ông nói pháp ấy, trong chúng phạm chí (người tu theo đạo bà-la-môn) có hai trăm bà-la-môn (người thuộc giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ ở Ấn Độ xưa) phát tâm cầu đạo vô thượng chính chân. Khi ấy con tự thấy rất lạ lùng, vui mừng được gặp bậc chính sĩ có hạnh cao, liền cởi chuỗi ngọc đeo cổ trị giá trăm nghìn dâng lên, ông không chịu nhận. Con nói: 'Xin ngài nhận lấy, tùy ý ngài dùng thế nào con cũng vui lòng.'

 Con nhớ lúc ấy Duy-ma-cật bèn nhận chuỗi ngọc, chia làm hai phần, ngay trong nhà tế lễ (?). Ông đem một phần cho những người nghèo khó hèn kém nhất trong nước, lại đem một phần dâng lên Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác (danh hiệu của Phật: bậc chân thật tột cùng, giác ngộ chân chính và bình đẳng) tên là Đầu-ba-biến, và mọi người đều thấy chúng hội cùng cõi nước của đức Phật ấy. Đầu-ba-biến (tiếng Hán là Cố Thọ), cõi nước của Ngài tên là Diệm Khí. Mọi người đều thấy chuỗi ngọc treo trên cõi nước ấy, biến thành lều báu bằng châu ngọc kết vào nhau của đức Phật ấy.

 Đã thấy phép biến hóa ấy, lại nghe ông nói: 'Người nhân đức bố thí như thế thì được gần Như Lai. Dâng lên lễ cúng dường mà không khởi ý niệm phân biệt; thí cho người nghèo cũng ngang bằng như vậy, không có nhiều ý niệm khác nhau; có lòng đại bi, không mong báo đáp. Ban ra như thế là lễ tế bằng pháp đã đầy đủ.' Những người nghèo trong nước thấy phép biến hóa ấy, nghe lời của đức Phật kia, đều phát tâm cầu đạo vô thượng chính chân. Vì vậy con không kham nổi việc đến đó thăm bệnh."

 Như vậy tất cả các bồ-tát đều kể lại điều mình đã gặp, và đều nói không kham nổi việc đến đó thăm bệnh.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video