Phẩm thứ bảy: Quán xét chúng sinh.
Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) hỏi Duy-ma-cật (vị cư sĩ giàu có ở thành Duy-da-ly): "Bồ-tát (người tu cầu giác ngộ để cứu độ tất cả chúng sinh) quán xét chúng sinh thế nào?" Đáp: "Ví như nhà ảo thuật nhìn những cảnh ảo do mình tạo ra, Bồ-tát quán xét chúng sinh cũng như thế. Ví như bậc thông đạt thấy trăng dưới nước, Bồ-tát quán xét chúng sinh cũng như thế. Ví như gương sáng thấy hình bóng mặt người, Bồ-tát quán xét chúng sinh cũng như thế. Tóm lại mà nói: như ánh nắng dợn lúc trời nóng, như tiếng vọng của tiếng gọi, như sương mù giữa không trung, như [cái thứ năm ngoài] đất, nước, lửa, gió là hư không (?), như các giác quan đều đồng đẳng (?), như hình của cái không có hình, như bậc chân nhân (A-la-hán: bậc đã dứt sạch phiền não) đã dứt ba cấu (ba thứ nhơ: tham, sân, si), như thấy bóng mình dưới mương nước (?), như mọi thứ của Như Lai (?), như những hình sắc được thấy, như người vào diệt tận định (thiền định dứt hết mọi cảm thọ, tri giác) thì không có thân cũng không phải không thân (?), như dấu chim bay giữa không trung, như gốc của loài sâu bọ tự nhiên mà có (?), như những gì thấy trong mộng khi đã tỉnh, như hạt bụi chưa sinh, như chân nhân hiện thân (?). Bồ-tát quán xét chúng sinh cũng như thế."
Văn-thù-sư-lợi nói: "Quán xét như thế thì làm sao thực hành lòng từ (lòng thương yêu, muốn đem vui cho người)?" Đáp: "Quán xét người và vật như thế là huyễn, biết các pháp cũng vậy, rồi vì họ giảng pháp, lấy lòng từ mà tu sự dừng lặng; dừng lặng mà có lòng từ thì không có gì khởi lên. Thực hành lòng từ không quấy nhiễu, vì không có vết nhơ. Thực hành lòng từ bình đẳng, bình đẳng cả với ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Thực hành lòng từ không tranh cãi, vì không có chỗ dừng trụ. Thực hành lòng từ không hai, vì trong ngoài không vướng mắc. Thực hành lòng từ không giận dữ, vì đã thành tựu trọn vẹn. Thực hành lòng từ bền chắc, chắc như kim cương, không gì phá hoại được. Thực hành lòng từ trong trắng, vì bản tính bên trong đã sạch. Thực hành lòng từ bình đẳng, phẳng như hư không. Thực hành lòng từ của Như Lai (danh hiệu Phật: bậc đến từ chân như), theo đúng như thật mà giác ngộ. Thực hành lòng từ của Phật, làm cho phàm phu giác ngộ. Thực hành lòng từ tự nhiên, vì tự mình giác ngộ chính đạo. Thực hành lòng từ của đạo giác ngộ, vì đồng một vị. Thực hành lòng từ không gì sánh, vì đẩy lui được mọi điều ác. Thực hành lòng từ đại bi (thương xót lớn lao), lấy Đại thừa (con đường tu cứu độ tất cả chúng sinh, cầu thành Phật) mà dẫn dắt. Thực hành lòng từ không nhìn [phân biệt], nhìn mọi thứ như hư không. Thực hành lòng từ bố thí, không bỏ sót ai. Thực hành giữ giới với lòng từ, đem con mắt giới luật cho kẻ phạm giới (?). Thực hành nhẫn nhục với lòng từ, che chở cả người lẫn mình. Thực hành lòng từ tinh tấn (siêng năng không lơi), gánh vác mọi người. Thực hành lòng từ nhất tâm (thiền định, tâm chuyên một), suy nghĩ những điều đáng nghĩ. Thực hành lòng từ trí tuệ, biết đúng thời. Thực hành lòng từ thiện quyền (phương tiện khéo léo), hiện ra cho tất cả thấy nghe. Thực hành lòng từ không dua nịnh, ý trong sạch không mong cầu. Thực hành lòng từ không tô vẽ giả dối, tâm không dính mắc. Thực hành lòng từ không có cái ta, không còn ý xấu. Thực hành lòng từ an ủi, [đưa người] đến chỗ thành Phật. Lòng từ của Bồ-tát, gây dựng sự an vui lớn, là như thế."
Văn-thù-sư-lợi lại hỏi: "Thế nào là bi (lòng thương xót, cứu khổ cho người)?" Đáp: "Những gốc đức mình đã làm, đều đem chia sẻ (?) vì người." "Thế nào là hỷ (lòng vui mừng)?" Đáp: "Bố thí cho mọi người mà không hối tiếc." "Thế nào là hộ (tức xả: tâm bình đẳng, che chở mà không mong đền đáp)?" Đáp: "Làm lợi cho cả người lẫn mình."
Lại hỏi: "Sinh tử (vòng sinh rồi chết, chết rồi lại sinh không dứt) là đáng sợ, Bồ-tát lấy gì chống đỡ?" Đáp: "Đối với nỗi sợ sinh tử, Bồ-tát lấy ý chí lớn lao của bậc thánh làm chỗ chống đỡ." Lại hỏi: "Muốn gây dựng ý chí lớn lao của bậc thánh thì phải đứng ở đâu?" Đáp: "Người gây dựng ý chí ấy ắt phải bình đẳng với tất cả mà cứu độ chúng sinh." Lại hỏi: "Muốn cứu độ chúng sinh thì phải trừ bỏ, cởi gỡ điều gì?" Đáp: "Cứu độ chúng sinh là cởi bỏ trần lao (phiền não như bụi bặm làm nhọc tâm) cho họ." Lại hỏi: "Đã cởi trần lao rồi thì phải làm gì cho thích hợp?" Đáp: "Đã cởi trần lao thì phải thuận theo lẽ tự nhiên." Lại hỏi: "Làm gì để thuận theo lẽ tự nhiên?" Đáp: "Không khởi, không diệt, là thuận theo lẽ tự nhiên." Lại hỏi: "Cái gì không khởi, cái gì không diệt?" Đáp: "Điều bất thiện không khởi, điều thiện không diệt." Lại hỏi: "Thiện và bất thiện lấy gì làm gốc?" Đáp: "Thiện và bất thiện lấy thân làm gốc." Lại hỏi: "Thân lấy gì làm gốc?" Đáp: "Lấy ham muốn tham lam làm gốc." Lại hỏi: "Ham muốn tham lam lấy gì làm gốc?" Đáp: "Lấy những ý tưởng lẫn lộn không chân thật làm gốc." Lại hỏi: "Ý tưởng lẫn lộn không chân thật lấy gì làm gốc?" Đáp: "Lấy sự không trụ (không có chỗ đứng cố định) làm gốc. Như thế đó, thưa ngài, cái gốc không trụ thì không lấy gì làm gốc. Từ cái gốc không trụ mà dựng nên mọi pháp."
Bấy giờ có một vị thiên nữ (người nữ cõi trời) ở trong nhà ấy, nghe các bậc thượng nhân nói, liền hiện thân trời, lấy hoa trời rải lên các Bồ-tát và các đại đệ tử (những đệ tử lớn của Phật thuộc hàng Thanh văn, tức người tu nghe lời Phật mà cầu giải thoát riêng cho mình). Hoa đến các Bồ-tát thì [rơi xuống] hợp lẽ; còn đến các đại đệ tử thì dính vào không rơi. Tất cả đệ tử dùng thần túc (thần thông) gỡ hoa mà hoa vẫn không rơi.
Thiên nữ hỏi Xá-lợi-phất (đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ): "Vì sao gỡ hoa?" Đáp: "Không hợp phép (người xuất gia không được trang sức hoa) nên tôi gỡ ra." Thiên nữ nói: "Không phải thế. Hoa này hợp phép, sao hiền giả (cách tôn xưng người tu) cho là không hợp? Vả lại hoa này không có hợp hay không hợp; chính hiền giả tự cho là hợp hay không hợp mà thôi. Hãy xem các bậc đại nhân, hoa không dính vào thân, là vì đã bỏ hết [ý nghĩ] hợp hay không hợp. Ví như người đàn ông lúc sợ hãi thì loài phi nhân (quỷ thần) thừa dịp quấy phá; hàng đệ tử vì sợ sinh tử nên sắc, tiếng, hương, vị, xúc chạm mịn màng thừa dịp [quấy nhiễu]. Người đã lìa sợ hãi thì năm thứ vui (năm dục lạc của năm giác quan) không làm gì được. Chỗ bám trụ của phiền não (tức tập khí: thói quen phiền não còn sót lại) chưa dứt thì hoa dính vào thân thôi; chỗ bám trụ ấy dứt rồi thì hoa không dính."
Xá-lợi-phất nói: "Thiên nữ ở nhà này đã bao lâu rồi?" Đáp: "Lâu như sự giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc phiền não) của trưởng lão." Lại hỏi: "Ở đây lâu rồi ư?" Đáp: "Sự giải thoát của trưởng lão thì đã bao lâu?" Xá-lợi-phất im lặng không đáp. Thiên nữ nói: "Sao bậc trưởng lão trí tuệ lớn lại im lặng?" Đáp: "Sự giải thoát chân thật thì không có lời nào nắm bắt được, nên tôi không biết nói gì." Thiên nữ nói: "Nếu trưởng lão dựa vào văn tự mà nói, thì tất cả văn tự đều là tướng giải thoát. Vì sao? Giải thoát không ở trong, không ở ngoài, không phải ở khoảng giữa hai bên mà được; văn tự cũng không phải ở trong, ở ngoài hay khoảng giữa mà được. Cho nên hiền giả chớ cho rằng không thể dùng văn tự để nói về giải thoát (?). Vì sao? Mọi pháp đều là tướng giải thoát bình đẳng."
Xá-lợi-phất hỏi: "Chẳng phải lìa dâm, nộ, si (tham dục, giận dữ, si mê) mới là giải thoát sao?" Thiên nữ đáp: "Kẻ rất kiêu mạn thì không dùng lời ấy mà giải thoát (?); người không ưa kiêu mạn, dâm, nộ, si thì mới nhờ đó mà giải thoát (?)." Xá-lợi-phất nói: "Hay thay, hay thay, thiên nữ! Cô đã đắc được gì, chứng được gì mà biện tài như thế?" Đáp: "Vì tôi không đắc, không chứng nên mới biện tài như thế. Nếu có đắc có chứng thì đối với giáo pháp tự nhiên chân thật là rất kiêu mạn."
Xá-lợi-phất hỏi thiên nữ: "Cô đối với ba thừa (ba cỗ xe, ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) thì chí cầu thừa nào?" Thiên nữ đáp: "Với người theo hạnh đệ tử thì tôi đi theo pháp của đệ tử; với người theo hạnh Duyên nhất giác (Duyên giác: người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần thầy) thì [chỉ cho họ] thấy ý đạo (?); với người cầu Đại thừa thì tôi tự thực hành đại bi. Như người vào rừng chiên-đàn (gỗ đàn hương) chỉ ngửi mùi chiên-đàn, không ngửi hương khác; cũng vậy, thưa hiền giả, ai ở trong căn nhà ngát hương đức của Phật thì không ưa hương của hàng đệ tử và Duyên nhất giác. Nếu trời, rồng, quỷ thần, Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm Thiên (vua cõi trời Phạm), Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương) được vào nhà này, nghe vị chính sĩ (bậc chân chính, chỉ Duy-ma-cật) này giảng pháp, thì đều ưa hương đức tốt đẹp của Phật, trọn không khởi lòng ưa hương của dục lạc."
"Kể từ khi Bồ-tát [Duy-ma-cật] phát tâm xuất gia (?), tôi ở nhà này đã mười hai năm, không hề nghe những lời lẫn tạp của hàng đệ tử và Duyên nhất giác; chỉ nghe những lời bàn luận khác thường của Bồ-tát về đại từ đại bi, về cốt lõi tích tụ của Phật pháp không thể nghĩ bàn."
"Lại nữa, thưa Xá-lợi-phất, nhà này có tám pháp tự nhiên chưa từng có, để hiện bày sự giáo hóa chân chính. Tám điều là gì? Nhà này ngày đêm được chiếu sáng bằng trí tuệ, thấy ánh sáng vàng của Phật, không lấy ánh sáng mặt trời mặt trăng làm vui; đó là điều chưa từng có thứ nhất. Ai vào nhà này, ở trong đó, đều không còn cấu nhơ dâm, nộ, si; đó là điều chưa từng có thứ hai. Nhà này luôn có Đế Thích, Phạm Thiên, Tứ Thiên Vương và các Bồ-tát ở cõi khác đến hội họp không ngớt; đó là điều chưa từng có thứ ba. Nhà này luôn nghe giảng về sự giáo hóa của đạo, về sáu độ vô cực (sáu ba-la-mật: sáu hạnh đưa người qua bờ giải thoát — bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), về bánh xe pháp không thối lui, lời pháp không gián đoạn; đó là điều chưa từng có thứ tư. Ở nhà này, trời và người thường ca hát nhạc chính đáng, tiếng đàn phát ra vô lượng âm thanh giáo hóa của pháp; đó là điều chưa từng có thứ năm. Trong nhà này có bốn kho lớn chứa đầy châu báu, giúp người cùng khốn thiếu thốn, xin bao nhiêu cũng không hết; đó là điều chưa từng có thứ sáu. Ở nhà này, các đức Như Lai như Thích-ca Văn (tức Phật Thích-ca Mâu-ni), Phật A-súc, Bảo Thủ, Lạc Hân, Bảo Nguyệt, Bảo Tịnh, Vô Lượng, Cố Thụ, Sư Tử Hưởng, Tuệ Tác Tư (?) — khi vị chính sĩ này nghĩ đến, nói đến, thì các vị Phật ấy liền đến; đến rồi nói về hạnh Phật, không ai không vui mừng; đó là điều chưa từng có thứ bảy. Nhà này trong sạch, thường thấy cung điện tốt đẹp của chư thiên và các cõi Phật trang nghiêm trong sạch; đó là pháp tự nhiên chưa từng có thứ tám. Thưa hiền giả, nhà này thường thấy những điều chân chính như thế; ai đã thấy những điều này rồi, còn lại học theo pháp của hàng đệ tử nữa sao?"
Xá-lợi-phất hỏi thiên nữ: "Sao cô không chuyển thân nữ [thành thân nam]?" Thiên nữ đáp: "Đã tròn mười hai năm nay, tôi tìm hình tướng người nữ mà [không] tìm được (?). Tướng người nữ cũng như việc huyễn hóa; cho nên người nữ là huyễn, nhìn đời cũng cùng loại như thế; vậy sao lại hỏi chuyển thân nữ?" Xá-lợi-phất nói: "Xét các thân đã có, đều không thành thật." [Thiên nữ nói:] "Như thế đó, thưa hiền giả, mọi pháp cũng không thành thật; sao còn hỏi chuyển thân nữ làm gì?"
Bấy giờ thiên nữ liền dùng thần túc biến Xá-lợi-phất thành hình thiên nữ, còn mình tự biến thân thành hình Xá-lợi-phất. Biến hóa xong, hỏi: "Thế nào, thưa hiền giả, sao lại chuyển thành hình nữ này?" Xá-lợi-phất mang hình thiên nữ đáp: "Tôi không biết vì sao mình lại chuyển thành hình nữ này." Thiên nữ nói: "Thưa hiền giả, nếu chuyển được hình nữ này thì thân của mọi người nữ đều chuyển được. Nếu hiền giả không phải nữ, mà trong thân nữ cũng không thấy [có nữ], thì mọi người nữ tuy mang thân nữ cũng không phải nữ, cũng không thấy [nữ] đâu. Lại như Phật dạy: mọi pháp không phải nữ, không phải nam." Ngay lúc ấy thân Xá-lợi-phất trở lại như cũ. Thiên nữ nói: "Thưa hiền giả, do duyên gì mà hiền giả mang tướng nữ này?" Đáp: "Tôi không làm, cũng không phải không làm." Thiên nữ nói: "Như thế đó, thưa hiền giả, mọi pháp cũng không phải làm, không phải không làm. Không phải làm, không phải không làm — đó là điều Phật đã dạy."
Xá-lợi-phất hỏi thiên nữ: "Cô chết ở đây rồi sẽ sinh về đâu?" Thiên nữ đáp: "Những người do Phật hóa ra sinh thế nào, tôi cũng sinh như thế." Hỏi: "Người do Phật hóa ra mà sinh thì không phải chết rồi sinh." Thiên nữ nói: "Chúng sinh cũng thế, cũng không thấy có chết hay sinh." Hỏi: "Bao lâu nữa thiên nữ sẽ thành đạo vô thượng chính chân (đạo giác ngộ cao nhất, chân chính), thành bậc Tối Chính Giác (giác ngộ chân chính cao nhất, tức thành Phật)?" Đáp: "Lâu như lúc phàm phu đều đắc pháp [của bậc thánh], bấy giờ tôi mới thành Tối Chính Giác." Hỏi: "Phàm phu đều đắc pháp, há chẳng phải điều không có lẽ sao?" Thiên nữ nói: "Đạo vô thượng tối chính giác cũng không có chỗ [để đạt]. Vì sao? Phật không đứng vào đâu, nên nói rằng Tối Chính Giác là không có chỗ nào." Xá-lợi-phất nói: "Nay chư Phật đang thành Tối Chính Giác, những vị đã thành và những vị sẽ thành, nhiều như cát sông, thì nói sao?" Đáp: "Đó là dùng chữ nghĩa, con số mà nói cho người đọc thôi, không phải đạo có quá khứ, vị lai, hiện tại. Ba đời (?) vốn bình đẳng như nhau. Hiền giả đắc đạo thế nào?" Đáp: "Cái được chỉ là không còn mê lầm thôi." Thiên nữ nói: "Như thế đó, thưa hiền giả, tôi thành Phật cũng là vì những người chưa chính giác (?)."
Bấy giờ Duy-ma-cật bảo hiền giả Xá-lợi-phất: "Vị thiên nữ này đã phụng sự chín mươi hai ức vị Phật, đã thông suốt trí thần thông, những điều nguyện đều đầy đủ, đã được pháp nhẫn (sự an trụ vững chắc vào chân lý các pháp vốn không sinh không diệt), đã đạt bất thoái chuyển (không còn thối lui trên đường đạo); nguyện và hạnh đúng như lời, muốn gì đều hiện ra được."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video