Thiên 8 — Phẩm 8: Giống Như Lai

 Kinh Duy-ma-cật, phẩm thứ tám: Hạt giống của Như Lai.

 Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) hỏi: "Thưa thiện nam (nguyên văn 'con nhà dòng dõi', cách gọi tôn trọng người tu), Bồ-tát (người tu cầu giác ngộ để cứu độ tất cả chúng sinh) đến nơi nào thì làm Phật pháp hưng khởi ở nơi ấy, là thế nào?" Duy-ma-cật (vị cư sĩ giàu có ở thành Duy-da-ly) nói: "Đi lại xoay vần [khắp nơi] mà có trí tuệ thì làm Phật pháp hưng khởi. Bồ-tát đi lại như thế nào? Đến chỗ [người phạm] năm tội vô gián (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết bậc A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của tăng đoàn — phạm thì đọa địa ngục chịu khổ không gián đoạn) mà khiến họ không còn tranh giành giận dữ. Đến địa ngục thì khiến trừ bỏ bụi tối tăm. Đến chỗ súc sinh thì trừ sự tối tăm mê muội, khiến chúng không kiêu mạn. Tìm vào đường ngạ quỷ (loài quỷ đói) thì đem phước đức đến khiến tất cả lần lượt được hội đủ. Đến chỗ không có trí tuệ thì không cùng theo họ, mà khiến họ biết đạo. Ở chỗ giận dữ làm hại thì hiện ra lòng nhân, không hại chúng sinh. Ở chỗ kiêu căng thì hiện làm cây cầu, quy tụ mà đưa người qua. Ở chỗ trần lao (phiền não như bụi bặm làm nhọc tâm) thì hiện ra sự trong sạch hoàn toàn, không có nhơ nhớp phiền não. Nếu ở trong đường ma thì khiến họ tỉnh biết điều mình bám víu. Ở trong đạo của hàng đệ tử (Thanh văn: người tu nghe lời Phật giảng mà cầu giải thoát riêng cho mình) thì khiến người được nghe pháp chưa từng nghe. Ở trong đạo Duyên nhất giác (Duyên giác: người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, chỉ lo cho riêng mình) thì thực hành đại bi (lòng thương xót lớn lao), ngồi đó mà giáo hóa người. Vào chỗ nghèo khó thì đem của cải vô tận ra bố thí. Vào chỗ hèn kém xấu xí thì lấy tướng uy nghiêm mà làm vẻ vang dòng dõi họ. Vào giữa các học thuyết khác thì khiến mọi người trong đời đều nương theo [chính đạo]. Vào khắp các đường đều có thể giảng giải điều cốt yếu chân chính cho tất cả. Đến đạo Nê-hoàn (Niết-bàn: cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử) thì cứu người thoát sinh tử mà [bản thân] như chưa hề dứt [sinh tử]. Đó là Bồ-tát đi lại xoay vần, vào các đường mà có Phật pháp."

 Bấy giờ Duy-ma-cật lại hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Thế nào là hạt giống của Như Lai (danh hiệu Phật: bậc đến từ chân như)?" Đáp: "Thân kiến (cái thấy chấp rằng có thân thật là ta) là hạt giống. Vô minh (si mê, không thấy rõ chân lý) và ân ái (tham luyến) là hạt giống. Dâm, nộ, si (tham dục, giận dữ, si mê) là hạt giống. Bốn điên đảo (bốn cái thấy ngược: cho vô thường là thường, khổ là vui, không có ta là có ta, nhơ là sạch) là hạt giống. Năm cái (năm thứ che lấp tâm: tham dục, giận dữ, mê mờ buồn ngủ, xao động hối hận, nghi ngờ) là hạt giống. Sáu nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là hạt giống. Bảy thức trụ (bảy chỗ mà thức nương trú trong các cõi luân hồi) là hạt giống. Tám tà đạo (tám đường sai: thấy sai, nghĩ sai, nói sai, làm sai, sống sai, cố gắng sai, nhớ sai, định tâm sai) là hạt giống. Chín não (chín mối phiền não oán hận) là hạt giống. Mười điều ác (giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói thêu dệt, tham lam, giận dữ, thấy sai) là hạt giống. Đó là hạt giống của Phật."

 Hỏi: "Nghĩa là sao?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Kẻ [an trụ] nơi hư vô, nơi vô vi (cõi lặng không tạo tác) (?) thì không thể đứng ra phát tâm cầu đạo vô thượng chính chân (đạo giác ngộ cao nhất, chân chính, tức quả Phật). Người còn ở trong các việc trần lao, chưa thấy đế (chân lý), mới có thể phát tâm đạo lớn ấy. Ví như, thưa thiện nam, gò cao đất khô không mọc được sen xanh, sen hồng, hoa hành (?); chỗ đất thấp ẩm, ruộng bùn mới mọc các hoa ấy. Cũng thế, Phật pháp không sinh ra từ chỗ hư vô vô vi; ở trong trần lao mới có chúng sinh khởi tâm đạo; có tâm đạo thì sinh ra Phật pháp. Từ chỗ thấy có thân [là ta] chất cao như núi Tu-di (núi chúa ở trung tâm thế giới theo cách hình dung của nhà Phật), mới có thể thấy chung [với chúng sinh] (?) mà khởi tâm đạo, nên sinh ra Phật pháp. Theo yếu chỉ như thế, có thể biết mọi loại trần lao đều là hạt giống của Như Lai. Lại ví như người không xuống biển lớn thì có lấy được ngọc dạ quang chăng? Cũng thế, không vào trong việc trần lao thì làm sao phát được tâm cầu nhất thiết trí (trí biết hết thảy, tức trí tuệ của Phật)?"

 Hiền giả (cách tôn xưng người tu) Đại Ca-diếp (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng tu khổ hạnh) nói: "Hay thay, hay thay! Văn-thù-sư-lợi nói lời này thật khoái, đúng như ý [tôi]: các loại trần lao là hạt giống của Như Lai. Há chỉ thân kiến mới phát được đạo vô thượng chính chân sao? Dù có đủ năm tội vô gián, vẫn còn phát được tâm đạo lớn ấy mà đầy đủ Phật pháp. Còn người đã đắc quả La-hán (A-la-hán: bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), là bậc Ứng Chân (bậc xứng đáng được cúng dường, đã chứng chân lý), thì trọn không thể lại khởi tâm đạo mà đầy đủ Phật pháp. Như người đã hỏng các căn thì đối với năm thứ vui (năm dục lạc của năm giác quan) không còn hưởng được nữa; cũng thế, hàng đệ tử đã dứt các hành lẫn tạp, đối với Phật pháp không ưa, không được lợi, không còn chí nguyện. Vì vậy, phàm phu đối với Phật pháp còn có [khả năng] quay về đáp đền, còn như hàng đệ tử thì không có. Vì sao? Phàm phu nghe Phật pháp có thể khởi tâm đạo lớn, không làm dứt Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng). Còn hàng đệ tử, dù suốt đời nghe Phật pháp, nghe về các lực và các đức không sợ hãi của Phật, cũng không còn có ý khởi tâm đạo lớn nữa."

 Bấy giờ trong chúng có một vị Bồ-tát đang ngồi, tên là Chúng Tượng Kiến, hỏi Duy-ma-cật: "Thưa cư sĩ (người tu tại gia), cha mẹ, vợ con, đầy tớ, khách khứa, người làm việc của ông ở đâu? Bạn bè, bà con, đồ đệ, gia nhân là những ai? Đám người theo hầu, voi ngựa, xe cộ đều ở đâu?" Lúc ấy trưởng giả (người giàu có, có danh vọng) Duy-ma-cật trả lời Chúng Tượng Kiến bằng bài kệ (bài thơ tụng) rằng:

 Mẹ là trí độ vô cực (trí tuệ đưa người qua bờ giải thoát), cha là quyền phương tiện (cách thức khéo léo, linh hoạt để dẫn dắt người);

 Bồ-tát từ đó mà sinh ra, được cái thấy biết tất cả của Phật.

 Lấy niềm vui Pháp làm vợ, lòng bi và lòng từ làm con trai con gái;

 Vâng giữ chân lý để hàng phục, điều phục [tâm], ở nhà thì nghĩ về nghĩa của cái không.

 Học biết mọi trần lao (?), sinh ra theo ý muốn.

 Đạo cao làm bạn thân; giác ngộ mà không dính mắc.

 Đồ chúng của ta dũng mãnh và quả quyết; đám người theo hầu là các độ vô cực (các hạnh đưa người qua bờ giải thoát).

 Bốn ân (?) (bốn cách thu phục lòng người: bố thí, nói lời êm ái, làm việc lợi người, cùng làm việc với người) làm kỹ nữ; niềm vui là ca hát về đạo đức.

 Tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ trọn giáo pháp không quên) làm vườn tược; hoa giác ngộ hết sức lạ đẹp.

 Quả của nó là sự thấy biết của người đã giải thoát (?); cây ấy thành rừng pháp lớn lao.

 Tám giải thoát (tám phép thiền định giúp thoát khỏi chấp trước) làm ao tắm, nước chính định đầy vực sâu;

 Lá sạch như được trồng nhiều (?), tắm ở đây thì không còn bụi nhơ.

 Thắng cỗ xe năm thần thông (năm năng lực siêu việt) mà phóng đi; cỗ xe Đại thừa (con đường cứu độ tất cả chúng sinh) khó ai vượt qua.

 Lấy ý đạo mà điều khiển; tám chính đạo (tám con đường chân chính) bằng phẳng, quên hết lo âu.

 Đủ các tướng tốt làm dung nhan trang nghiêm, các vẻ đẹp tô điểm dáng hình;

 Hổ thẹn [với điều xấu] làm áo (?) mà thành hạnh; tràng hoa là lòng không ngờ vực.

 Bảy báu (bảy của báu tinh thần của bậc thánh: lòng tin, giữ giới, biết hổ, biết thẹn, nghe nhiều, buông xả, trí tuệ) là của cải lớn; ai cầu xin thì cho kèm cả Pháp.

 Được quả báo lợi ích lớn và nhiều; theo đó ban phát đạo này.

 Giữ chân như (?), thiền định, giải thoát mà dạy; con đường trong sạch không lo hoạn.

 Nhờ đó nương theo chư Phật, chí luôn dũng mãnh không lay động.

 Đó là người ăn cam lộ (thức ăn bất tử của cõi trời, ví với giáo pháp), lấy vị giải thoát làm nước uống;

 Không kiêu mạn, không ngờ vực, trong sạch; các phẩm giới làm hương thoa.

 Ở giữa bụi bặm [phiền não] kia, dũng mãnh không ai thắng nổi;

 Hàng phục mọi loài ma, khiến đều đến đạo tràng (nơi thành đạo).

 Dù sinh vào chỗ nào, đều đã không còn gốc mê lầm.

 Hiện ra ở các cõi nước, che chở cứu độ chúng sinh nhiều như bụi (?).

 Cúng dường hàng ức Như Lai, phụng thờ các bậc dẫn đường của ba cõi (?) (Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới — toàn bộ thế giới luân hồi).

 Không chấp có ta thì thành Phật; sinh ra liền chuyên lo nuôi dưỡng, thành tựu [chúng sinh] (?).

 Sửa sang cõi Phật trong sạch, dạy dỗ giáo hóa muôn loài.

 Nhờ đó được cõi tối thắng; đó là chỗ đi của người không chấp có người (?).

 Mọi loài dân chúng, với tiếng nói và mọi biến đổi của họ,

 Trong một lúc đều hiện ra được; Bồ-tát ưa tinh tấn (siêng năng không lơi).

 Với kẻ làm điều tà thì hiện ra thuận theo, theo ý muốn của họ mà dắt dẫn đến;

 Phương tiện độ vô cực, chỉ bày phép tắc cho tất cả.

 Hiện ra lời dạy tối thắng, bày ra thân rồi cũng như chết;

 Giúp đỡ giáo hóa chúng sinh, biết pháp như huyễn nên không lâm nguy (?).

 Hiện cảnh kiếp tận (lúc thế giới hoại diệt vào cuối một kiếp — khoảng thời gian cực dài), lửa thiêu khô cạn, rồi lại bắt đầu sinh ra hình đất;

 Mọi người có ý tưởng [mọi thứ] thường còn, thì soi sáng khiến biết là vô thường.

 Dù cho có hàng nghìn ức người, từ một làng ấp đi ra,

 Có thể vì họ làm nhà trống (?) mà an trí, đem đạo mà ban cho.

 Như có những lời cấm chú (bùa chú), những hạng người ở hang hiểm (?),

 Đều vì họ mà đến đó cứu độ; Bồ-tát không sợ hãi gì.

 Mọi đạo thuật trong thế gian, đều theo đó mà học hết,

 Không phải để theo kiến chấp ngờ vực, mà nhân đó gỡ mê lầm cho người.

 Hoặc làm thần trời mặt trời, mặt trăng, hoặc làm bậc tôn quý trong cõi Phạm Thiên;

 Làm chúa đất thì dùng đức, làm thần gió cũng vậy.

 Trong kiếp có dịch bệnh, thì vì họ bày ra thuốc men,

 Siêng năng thương xót che chở nuôi dưỡng cho yên, trừ bệnh, tiêu các chất độc.

 Trong kiếp có đói kém, thì ban cho đồ ăn thức uống,

 Trước cứu cơn đói khát của họ, sau mới đem pháp nói cho người.

 Trong kiếp nếu binh đao nổi lên, thì tự mình làm điều lợi bằng lòng từ,

 Giáo hóa họ bằng sự không tranh giành, muôn dân được nghỉ ngơi cứu giúp.

 Nếu ở giữa trận chiến lớn, thì ta [hiện ra] có quân thần đông đảo (?),

 Luôn hòa hợp, dùng sự hòa bình yên ổn; sức thế của Bồ-tát thật mạnh.

 Đến những nơi có ngục tù hình phạt, trong các cõi Phật nhiều không kể xiết (?),

 Liền đến tận đó, khiến dân chúng được yên.

 Đến đâu cũng giáo hóa, năm đường (trời, người, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) đều được sáng tỏ.

 Mọi loài cầu xin gì thì hiện ra [đáp ứng]; đó là sự sinh ra của Bồ-tát.

 Ở trong dục lạc thì tỏ ra giàu có, lại hiện ra buông bỏ mà tu thiền;

 Có thể chế ngự đầu sỏ của ma, khiến không biết ai đang nắm giữ mình (?).

 Trong lửa mọc ra hoa sen, thế mới gọi là hiếm có;

 Không gì sánh, làm ngọn đuốc lớn; ở trong dục lạc mà làm được như thế.

 Chỗ nào có dân chúng tụ họp, thì vì họ mở mang việc nông có lợi,

 Dẫn dắt họ đến chỗ không tham muốn, gây dựng họ bằng trí tuệ của Phật.

 Cầu làm người dẫn đầu thế gian, làm bậc trưởng được tôn, như thầy của vua,

 Giúp người trên mà thương người dưới, nhờ vậy làm yên muôn dân.

 Ban ơn khắp cho dân nghèo, tiền của không có giới hạn;

 Nhân những gì đã bố thí, khuyên gắng họ phát khởi đạo đức.

 Ở giữa những kẻ kiêu căng ngạo mạn, thì hiện làm lực sĩ,

 Dẹp tan mọi thói tự cao, khiến họ đứng vào chính đạo của Phật.

 Thấy người gặp nguy sợ hãi, thì đứng ra trước an ủi;

 Đã ban cho họ sự không sợ hãi, rồi mới giáo hóa bằng đạo chân thật.

 Làm vị tiên có năm thần thông, tu sửa phạm hạnh (lối sống trong sạch, giữ giới dâm);

 Gây dựng mọi người bằng giới trong sạch, cùng nhẫn nhục, hòa nhã, nhún nhường.

 Kính cẩn nuôi dưỡng muôn dân, người thấy đều ưa tinh tấn.

 Những tôi tớ, đầy tớ mình có, đều dạy dỗ, gây dựng lòng tin cho họ.

 Tùy theo phương tiện thích hợp, khiến người được niềm vui nơi Pháp.

 Muốn hiện ra là bậc nhất trong tất cả, thì thiện quyền (phương tiện khéo léo) ắt phải học cho sâu.

 Hạnh không bờ bến chính là đây, vì vậy mà dạo khắp không giới hạn;

 Hội đủ trí tuệ không bờ bến, giảng pháp không có lường.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video