Thiên 9 — Phẩm 9: Vào pháp môn không hai

 Kinh Duy-ma-cật, phẩm thứ chín: Vào chỗ không hai (chỗ chân lý vượt khỏi mọi đối lập).

 Bấy giờ Duy-ma-cật (vị cư sĩ giàu có ở thành Duy-da-ly) hỏi các Bồ-tát (người tu cầu giác ngộ để cứu độ tất cả chúng sinh): "Thưa các bậc chính sĩ (bậc chân chính, tức Bồ-tát), pháp môn vào chỗ không hai của Bồ-tát mà các ngài ưa thích là thế nào?" Trong tòa có Bồ-tát tên Pháp Tác đáp: "Thưa thiện nam (nguyên văn 'con nhà dòng dõi', cách gọi tôn trọng người tu), khởi lên mà phân biệt thì thành hai (?). Không khởi, không sinh thì không có hai. Người đắc pháp nhẫn không khởi (sự an trụ vững chắc vào chân lý các pháp vốn không sinh không diệt), đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Thủ Bế nói: "Ta và cái của ta (?) là hai. Nếu không có hai, không có hình tướng đồng nhau thì không có ta và cái của ta. Không có ta, không có gì đồng hình tướng, đó là vào chỗ không hai." Bồ-tát Bất Thuấn (Không Chớp Mắt) nói: "Có nhận lấy [và không nhận lấy] là hai. Nếu không nhận lấy thì không có gì được; không có gì được thì không tạo thành vực sâu [chấp trước] (?). Không tạo tác, không rong ruổi, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Thủ Lập nói: "Trần lao (phiền não như bụi bặm làm nhọc tâm) và sự sinh là hai (?). Người cưỡi lên trần lao thì đối với sự sinh không biết, không ưa (?). Vượt qua mọi sự hiểu biết mà nhận lấy sắc dục [không nhiễm] (?), đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Thiện Túc nói: "Suy lự và biết là hai (?). Nên không suy lự, không biết; đối với các pháp, nghĩ làm mà thực hành như không nghĩ làm, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Thiện Đa nói: "Tâm Bồ-tát và tâm hàng đệ tử (Thanh văn: người tu nghe lời Phật giảng, chỉ cầu giải thoát riêng cho mình) là hai. Như ta dùng tâm bình đẳng đối với những gì tiếp xúc, không có tâm Bồ-tát, không có tâm đệ tử, đồng tướng với vô tâm, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Thiện Nhãn nói: "Một tướng và không tướng là hai. Nếu hoàn toàn không nhìn, không nhìn kỹ, không nhìn thoáng qua; không tạo ra một tướng, cũng không tạo ra tướng tạm; đối với nhìn và không nhìn đều nhìn một cách bình đẳng, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Phụng Dưỡng nói: "Thiện và bất thiện là hai. Đối với thiện và bất thiện mà không khởi lên gì, đó gọi là vô tưởng (không có ý tưởng phân biệt). Đứng ở vô tưởng thì không thành hai; hoàn toàn ở trong đó mà không có gì để vượt qua (?), đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Sư Tử Ý nói: "Nhận lấy tất cả và không nhận lấy là hai (?). Nên như kim cương mà không có hay biết [phân biệt]; không làm việc ngu, cũng không [cố] hiểu, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Dũng Ý nói: "Hữu lậu và vô lậu là hai (lậu: phiền não rỉ chảy; hữu lậu là còn phiền não, vô lậu là đã sạch phiền não). Nếu được chính pháp thì tâm ý bình đẳng. Đã được bình đẳng thì trọn không có ý tưởng hữu lậu hay vô lậu, cũng không do vô tưởng mà được, không dừng trụ nơi việc nhận lấy ý tưởng; đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Tịnh Giải nói: "Đây là hữu số, đây là vô số — là hai (tức hữu vi và vô vi: pháp do nhân duyên tạo tác và pháp không do tạo tác). Nếu lìa mọi số (mọi pháp tạo tác) thì đạo đồng với hư không; tâm ý đã giải thoát hoàn toàn, không dính mắc gì, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Nhân Thừa nói: "Đây là thế gian, đây là Thế Tôn (?) (bậc được thế gian tôn kính, tức cõi vượt ngoài thế gian) — là hai. Nếu tâm đối với thế gian là không, ở trong đó không bỏ, không nghĩ, không nương vào bậc tôn quý, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Mục Kiến nói: "Hết và không hết là hai. Hết thì hết hoàn toàn; hết hoàn toàn thì không thể hết được; đó gọi là vô tận; vì không có gì để hết nên gọi là hết; nói hết thì [thật ra] không có hết. Vào được như thế, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Phổ Bế nói: "Ta và không phải ta là hai. Cái ta còn không nắm bắt được, thì cái không phải ta làm sao nắm bắt được? Đối với cái ta, [biết nó] vốn tự nhiên như vậy mà không tạo tác, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Minh Thiên nói: "Sáng suốt và không sáng suốt (vô minh: si mê, không thấy rõ chân lý) là hai. Không sáng suốt càng nhiều thì cho nên mới có sáng suốt (?). Nếu không dùng, không tính toán, mà làm phép tính bình đẳng (?), ở trong đó mà bình đẳng, không lấy cái hai để nắm điều cốt yếu, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Ái Cận nói: "Thế gian vốn là không, mà tạo tác [phân biệt] thì thành hai. Sắc (hình thể vật chất) là không, không phải sắc hoại diệt rồi mới không; tính của sắc vốn là không. Cũng thế, thọ (cảm giác; nguyên văn gọi là 'thống'), tưởng (tri giác), hành (ý chí tạo tác), thức (nhận thức) là không, mà tạo tác thì thành hai; thức là không, không phải thức hoại diệt rồi mới không; tính của thức vốn là không. Người đối với năm ấm (năm uẩn, tức năm nhóm vừa kể hợp thành con người) mà biết được tính của chúng, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Quang Tạo nói: "Bốn chủng (bốn đại: đất, nước, lửa, gió — các yếu tố cấu thành vật chất) khác, chủng hư không khác, là hai. Chủng hư không vốn tự nhiên thế nào thì bốn đại cũng vậy: đầu vốn không, tự nhiên; cuối vốn không, tự nhiên. Biết được các chủng ấy, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Thiện Ý nói: "Mắt và sắc (hình sắc mắt thấy) là hai. Người hiểu mắt thì thấy sắc mà không đắm nhiễm, không giận, không si mê; đó gọi là trong sạch. Cũng thế, tai và tiếng, mũi và mùi, lưỡi và vị, thân và xúc chạm, tâm và pháp (đối tượng của tâm) là hai. Người hiểu tâm thì đối với pháp không đắm nhiễm, không giận, không si mê; đó gọi là trong sạch. Trụ được như thế, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Vô Tận Ý nói: "Bố thí và nhất thiết trí (trí biết hết thảy, tức trí tuệ của Phật) mà phân chia ra là hai (?). Bố thí vốn tự nhiên thế nào thì nhất thiết trí cũng thế; nhất thiết trí tự nhiên thế nào thì bố thí cũng thế. Cũng vậy, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn (siêng năng không lơi), nhất tâm (thiền định, tâm chuyên một), trí tuệ và nhất thiết trí mà phân chia ra là hai. Trí tuệ tự nhiên thế nào thì nhất thiết trí cũng thế; nhất thiết trí tự nhiên thế nào thì trí tuệ cũng thế. Ở trong đó mà vào làm một, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Thâm Diệu nói: "Không khác, vô tướng khác, vô nguyện khác, là hai (ba cửa giải thoát: không là các pháp không có tự tính; vô tướng là không có hình tướng cố định; vô nguyện là không còn mong cầu tạo tác). Hễ là không thì vô tướng, vô tướng thì vô nguyện; vô nguyện thì không ý, không tâm, không thức, không hành. Người một mực thực hành theo các cửa giải thoát ấy, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Tịch Căn nói: "Phật, Pháp, Tăng (tăng đoàn) là hai. Tính của Phật là Pháp, tính của Pháp là Tăng. Cả ba ngôi báu này đều là vô vi (?) (không do tạo tác; nguyên văn: không có số). Vô vi thì mộc mạc như gỗ chưa đẽo, mộc mạc thì làm cho các pháp chân chính (?). Ưa theo điều này, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Bất Hủy Căn nói: "Thân kiến (cái thấy chấp có thân thật là ta) và thân diệt tận là hai. Có thân thì có diệt tận. Vì sao? Từ thân sinh ra kiến chấp, từ kiến chấp mà có thân; cho nên có thân thì có sự lẫn lộn hủy diệt (?). Người kia lấy chỗ không lẫn lộn, tự nhiên như đã diệt, mà không mê không lầm, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Thiện Đoạn nói: "Thân, miệng, tâm là hai (?). Vì sao? Thân này là tướng không tạo tác (?). Thân không tạo tác thế nào thì tướng của miệng cũng không tạo tác; miệng không tạo tác thế nào thì tướng của tâm cũng không tạo tác; tâm không tạo tác thế nào thì mọi pháp cũng không tạo tác. Người lấy cái không hai không ba mà làm việc, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Phúc Độ nói: "Phước và không phước, làm và không biết làm (?), là hai. Đối với phước và không phước, như không biết làm, như không có làm, thì không có hai. Đối với tội và phước, không lấy cái biết làm, mà [thấy chúng] như tướng tự nhiên; người lấy tính không mà biết thì không phải phước, không phải không phước, cũng không phải không biết. Giác ngộ được như thế, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Thủ Hoài nói: "Bám víu và nói năng (?) là hai. Nếu không bám víu thì không có gì là bất thiện, cũng không có gì là không phải thiện. Như không có bất thiện, không có không phải thiện, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Nguyệt Thịnh nói: "Tối và sáng là hai. Không tối không sáng thì không có hai. Vì sao? Như người vào diệt định (thiền định dứt hết mọi cảm thọ và tri giác) thì không tối không sáng. Theo đúng tướng của các pháp mà vào một cách bình đẳng, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Bảo Ấn Thủ nói: "Ưa Nê-hoàn (Niết-bàn: cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi luân hồi) và không ưa sinh tử (vòng sinh rồi chết, chết rồi lại sinh không dứt) là hai. Nếu không ưa Nê-hoàn, không ghét sinh tử thì không có hai. Vì sao? Có bị trói trong sinh tử thì người ta mới cầu cởi. Nếu hoàn toàn không bị trói thì ai còn cầu cởi? Như không trói không cởi, không ưa không ghét, đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Tâm Châu Lập nói: "Đạo lớn và đạo nhỏ là hai. Người nương đạo lớn thì không ưa đạo nhỏ, cũng không quen với bụi trần. Không có tướng đạo lớn, không có tướng đạo nhỏ; như người có ý tưởng như như (chân như: thực tại đúng như nó vốn là) thì không lấy gì để hành đạo (?), đó là vào chỗ không hai."

 Bồ-tát Thành Lạc Ngưỡng nói: "Thật và không thật là hai. Người thấy được cái thật thì [còn] không thấy [có] cái thật, huống gì thấy được cái dối trá? Vì sao? Không phải mắt thịt thấy được, mà phải dùng mắt trí tuệ mới thấy. Người lấy cái thấy như thật mà không thấy, cũng không phải không thấy, đó là vào chỗ không hai."

 Các Bồ-tát lần lượt nói xong như thế, lại hỏi Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ): "Thế nào là pháp môn vào chỗ không hai của Bồ-tát?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Như những lời các vị nói, đều là mỗi người dựng lên một hạnh. Còn đối với mọi pháp như không có gì để nắm lấy, không vượt qua, không được, không nghĩ, không biết, không thấy, không nghe — đó gọi là vào chỗ không hai."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video