Thiên 1 — Tám quẻ cung Càn

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách gom toàn bộ sách vở trong bốn kho Kinh, Sử, Tử, Tập, do triều Thanh sai biên soạn và nhà vua duyệt định).

 Kinh thị Dịch truyện (lời truyện giải Kinh Dịch của họ Kinh), quyển thượng.

 Kinh Phòng (học giả nghiên cứu Kinh Dịch thời Tây Hán) đời Hán soạn.

 [Càn dưới, Càn trên]
Quẻ Càn thuần dương (cả sáu hào đều là hào dương; "hào" là mỗi vạch trong sáu vạch tạo nên một quẻ) dụng sự (giữ vai trò chủ đạo, vận hành sự việc). Tượng của nó ứng với trời, thuộc hành Kim. Quẻ này cùng quẻ Khôn làm phi phục (quan hệ "bay – ẩn": quẻ hiện ra ngoài gọi là phi, quẻ đối lập nằm ẩn phía sau gọi là phục). Hào ở ngôi thế (hào chủ của quẻ, đại diện cho bản thân người hay việc được xem) [Chú: Nhâm Tuất thuộc Thổ, Quý Dậu thuộc Kim; mỗi hào được gán một cặp can chi, tức tổ hợp ký hiệu đếm vòng của lịch cổ, kèm theo hành của nó].
Kinh Dịch nói: "Dụng Cửu (dùng số Chín, tức số của hào dương), thấy bầy rồng không có con nào đứng đầu, tốt" [Chú: đó là đức của thuần dương khi dùng số Chín].
Hào Cửu Tam (hào dương ở vị trí thứ ba tính từ dưới lên; "Cửu" là số chín, chỉ hào dương) ở ngôi Tam công (ngôi hào thứ ba, ứng với các quan đại thần bậc cao nhất), làm hào ứng (hào hô ứng, đối đáp với hào thế). Nó giống lời trong quẻ Càn: "suốt ngày gắng gỏi không ngơi, đến tối vẫn lo sợ dè chừng".
Can Giáp và can Nhâm (hai trong mười thiên can) được phối với hai tượng ngoài và trong (tức quẻ đơn ở trên và quẻ đơn ở dưới) [Chú: Càn là đầu mối của trời đất, nên chia Giáp và Nhâm vào ngôi của Càn].
Tích toán (phép tính dồn số theo vòng can chi để suy ra vận số) khởi từ Kỷ Tỵ (Hỏa), đến Mậu Thìn (Thổ), hết một vòng lại bắt đầu lại [Chú: để xem điềm tốt xấu, dồn năm mà khởi ra tháng, dồn ngày mà khởi ra giờ, dồn giờ mà khởi ra quẻ, rồi đưa vào cung gốc].
Ngũ tinh (năm hành tinh: sao Kim, sao Mộc, sao Thủy, sao Hỏa, sao Thổ) theo ngôi mà khởi từ Trấn tinh (sao Thổ) [Chú: sao Thổ đi vào phương tây, bám ở hướng tây bắc, ở tại Nhâm Tuất, làm ngôi phục].
Sao Sâm (một trong Nhị thập bát tú, tức hai mươi tám chòm sao nằm dọc đường đi của mặt trời và mặt trăng) theo ngôi mà khởi ở Nhâm Tuất [Chú: Nhâm Tuất ở hào thế, nằm ở ngôi Tông miếu (ngôi hào trên cùng, tượng nhà thờ tổ tiên của nhà vua)].
Tháng Kiến Tý ("kiến" là hướng chuôi sao Bắc Đẩu chỉ tới, dùng để định tháng; Kiến Tý là tháng mười một âm lịch) khởi ở hào "rồng ẩn dưới nước" (hào dưới cùng) [Chú: tháng mười một, tiết Đông chí, một khí dương bắt đầu sinh ra].
Đến tháng Kiến Tỵ (tháng tư) thì lên đến cùng cực, làm chủ ngôi "rồng bay quá cao" (hào trên cùng) [Chú: tháng tư rồng hiện ở Thìn; dương đến cực thì âm tới; cái tốt qua đi, cái xấu sinh ra; dùng số Chín thì tốt].
Phối vào việc người thì là cái đầu [Chú: Càn là đầu], là vua, là cha [Chú: tượng Càn cứng rắn, là bậc tôn quý của trời đất, nên là vua, là cha]. Xét về loài thì là ngựa, là rồng [Chú: trời vận hành xoay chuyển không ngừng].
Càn ban xuống năm hành, chia ra sáu ngôi (sáu hào) [Chú: mười hai địa chi chia vào sáu ngôi, lên xuống theo thời mà tiêu trưởng (lúc vơi, lúc đầy), từ đó sinh ra tốt xấu].
Càn ở vùng phân dã (vùng đất dưới mặt đất ứng với một khu vực trên bầu trời) phía tây bắc, là nơi âm dương đánh nhau. Kinh Dịch nói: "đánh nhau ở Càn" [Chú: Càn là dương, tây bắc là âm; dương đi vào chỗ âm, hai khí đều thịnh thì ắt đánh nhau].
Trời có sáu ngôi, đất có sáu khí; sáu tượng, sáu phần bao chứa (?); bốn tượng chia ra muôn vật. Âm dương không sai lệch, lên xuống có thứ bậc [Chú: âm dương hai mươi bốn (tiết khí), luật lữ (hệ thống mười hai âm luật cổ, cũng dùng để ứng với tháng và khí) đều được điều hòa].
Tốt xấu trong việc người hiện ra ở tượng quẻ; sự tạo hóa chia ra ở chỗ có và không [Chú: cho nên nói "biến động không dừng một chỗ, chảy khắp sáu ngôi trống" (tức sáu hào)].
Sáu ngôi thuần dương mà tượng âm vẫn nằm bên trong [Chú: trong dương có âm, trong âm có dương].
Dương là vua, âm là bề tôi; dương là dân, âm là việc; dương thì đặc, âm thì rỗng. Xét tượng sáng và tối thì biết được âm dương [Chú: ngôi ba và ngôi năm là ngôi dương, ngôi hai và ngôi bốn là ngôi âm; hào đầu là "ẩn", hào trên là "quá cao"].
Hành Thủy phối vào ngôi thì là Phúc đức (tức hào Tử tôn: hành do hành của quẻ sinh ra, chủ về con cháu, phúc lộc) [Chú: Giáp Tý thuộc Thủy là con cháu của Càn].
Hành Mộc vào đất của Kim thì ở ngôi Bảo bối (tức hào Thê tài: hành bị hành của quẻ khắc, chủ về tiền của, vợ) [Chú: Giáp Dần thuộc Mộc là tài của Càn].
Hành Thổ đến tượng trong thì làm Phụ mẫu (hành sinh ra hành của quẻ, chủ về cha mẹ) [Chú: Giáp Thìn thuộc Thổ là cha mẹ của Càn].
Hành Hỏa đến hào thứ tư, đáng ngại vì đối địch nhau [Chú: Nhâm Ngọ thuộc Hỏa là Quan quỷ của Càn (hành khắc hành của quẻ, chủ về quan chức, tai họa)].
Kim vào đất của Kim thì Mộc dần dần suy yếu [Chú: Nhâm Thân thuộc Kim cùng ngôi, làm hại Mộc].
Tông miếu ở trên, ứng với Tuất Hợi là ngôi gốc của Càn [Chú: Tuất Hợi là ngôi của Càn].
Dương đến cực thì âm sinh ra [Chú: giáng xuống vào quẻ Cấu]. Tám quẻ đều theo lệ này.

 [Tốn dưới, Càn trên]
Quẻ Cấu: hào âm dụng sự; Kim và Mộc làm hỗ thể (các thể quẻ đan xen lồng vào nhau trong một quẻ). Dưới trời có gió đi, gọi là Cấu; Cấu nghĩa là gặp. Kinh Dịch nói: âm gặp dương [Chú: một âm mới sinh, khí dương còn thịnh, âm chưa đủ sức đối địch].
Cùng quẻ Tốn làm phi phục; ngôi Nguyên sĩ (ngôi hào đầu tiên, ứng với kẻ sĩ chưa có chức tước) ở ngôi thế [Chú: Tân Sửu thuộc Thổ, Giáp Tý thuộc Thủy].
Bậc tôn đến với bậc thấp [Chú: hào Tử tôn và hào Phụ mẫu thay ngôi cho nhau].
Định tốt xấu chỉ lấy tượng của một hào [Chú: trong cái nhiều thì lấy cái ít làm quý].
Hào Cửu Tứ ở ngôi Chư hầu (ngôi hào thứ tư, ứng với các vua chư hầu), cứng rắn ở trên, khí âm ở dưới. Kinh Dịch nói: "buộc vào cái chốt hãm xe bằng kim loại".
Tốn là âm dồn lại đi vào dương; can Tân và can Nhâm giáng vào tượng trong và tượng ngoài. Tháng Kiến từ Canh Ngọ đến Ất Hợi [Chú: từ tiết Mang chủng (đầu tháng năm âm lịch) đến tiết Tiểu tuyết (giữa tháng mười âm lịch)].
Tích toán khởi từ Ất Hợi (Thủy) đến Bính Tuất (Thổ), hết vòng lại bắt đầu lại [Chú: điềm tai họa hay phúc lành sinh ra từ sự lên xuống của năm hành].
Ngũ tinh theo ngôi mà khởi từ Thái bạch (sao Kim) [Chú: sao Kim ở phương tây, nằm ở ngôi Kim].
Sao Tỉnh (một trong hai mươi tám tú) theo ngôi mà vào Tân Sửu [Chú: Tân Sửu thuộc Thổ, ở ngôi Nguyên sĩ, ấy là gặp hào Phụ mẫu].
Tháng Kiến Ngọ (tháng năm) khởi hào Sơ Lục (hào âm dưới cùng; "Lục" là số sáu, chỉ hào âm) của cung Khôn. Kinh Dịch nói: "giẫm lên sương thì biết băng cứng sắp đến". Đến tháng Kiến Hợi (tháng mười) thì "rồng đánh nhau ngoài đồng" [Chú: Tuất Hợi là ngôi của Càn; Càn ẩn ở ngôi gốc thì ắt phải đánh nhau; nơi âm dồn lại vẫn còn thịnh, cho nên đánh nhau].
Phối vào việc người thì là bụng, là mẹ [Chú: Khôn thuận, dung chứa muôn vật]. Xét về loài thì là ngựa; Kinh Dịch nói: "đi trên đất không có bờ cõi" [Chú: đây là giải thích việc một hào phối với tượng Khôn; bản thể quẻ là Càn và Tốn, nay vì một hào khởi âm nên mượn tượng Khôn mà nói].
Bên trong là Tốn, là gió; Càn là trời. Dưới trời có gió đi, người quân tử lấy hiệu lệnh báo khắp bốn phương [Chú: Tốn là đi vào; gió vào đất thì đều làm cho vật động, cho nên biết dưới trời có gió làm lay động muôn vật].
Khí tượng của trời và gió là ba mươi sáu [Chú: ba mươi sáu tiết khí, giáng xuống tượng gió lớn].
Mộc vào Kim là khởi đầu [Chú: Kim thu nạp Mộc].
Âm không chế ngự được dương, nên phải bám vào cái chốt hãm bằng kim loại; ấy là đạo mềm của Dịch bị kéo giữ lại. Năm hành lên xuống theo thời mà tiêu trưởng; âm lay đẩy, giáng xuống vào quẻ Độn [Chú: quẻ Thiên Sơn Độn (trời trên, núi dưới)].

 [Cấn dưới, Càn trên]
Quẻ Độn: hào âm dụng sự; âm lay đẩy thì dương lui đi; Kim và Thổ hiện ra thành tượng. Núi ở dưới trời là Độn [Chú: Độn là lui]. Âm đến thì dương lui; sự suy thịnh của kẻ tiểu nhân và người quân tử đều hợp với nghĩa này. Kinh Dịch nói: "lánh đời mà không buồn".
Cùng quẻ Cấn làm phi phục; ngôi Đại phu (ngôi hào thứ hai, ứng với các quan đại phu) ở ngôi thế; tháng Kiến lấy Tân Mùi làm tháng [Chú: Bính Ngọ thuộc Hỏa, Bính Dần thuộc Mộc].
Hào Lục Nhị được ứng, gặp ngôi vua mà được dựng lên; bề tôi thờ vua thì giữ toàn thân mình, tránh xa tai hại [Chú: Độn là chờ thời].
Tháng Kiến từ Tân Mùi đến Bính Tý, âm dương lui đi, cuối cùng trở về ngôi phục [Chú: từ tháng sáu đến tháng mười một].
Tích toán khởi từ Bính Tý đến Ất Hợi, hết vòng lại bắt đầu lại [Chú: Hỏa và Thổ cùng cung; trời với núi là Độn].
Dương tiêu, âm lớn, chớ khư khư một mực mà chuốc thất bại. Lời Hệ từ (phần truyện giải thích Kinh Dịch) nói: người biết thuận theo sự tiêu trưởng thì ắt (yên), kẻ khư khư một mực thì thất bại (?).
Ngũ tinh theo ngôi mà khởi từ Thái âm (ở đây chỉ sao Thủy); sao Quỷ (một trong hai mươi tám tú) vào ngôi, giáng xuống Bính Thìn (?) [Chú: Bính Ngọ đến ngôi Nguyên sĩ (?)].
Phối vào việc người thì là lưng, là tay [Chú: Cấn là lưng, là tay]. Xét về loài thì là chó, là núi đá.
Trong ngoài lên xuống, âm dương chia số thành hai mươi tám hậu (đơn vị thời tiết cổ, mỗi hậu năm ngày) [Chú: chia ra sự tiến lui của âm dương].
Thổ vào Kim thì hòa hoãn; dương dồn lại là trời, âm dồn lại là đất. Núi là chỗ đất cao vót, áp sát thông lên tới trời; ấy là âm lớn dương tiêu, giáng xuống vào quẻ Bĩ [Chú: âm ép dương đi, vào quẻ Thiên Địa Bĩ (trời trên, đất dưới)].

 [Khôn dưới, Càn trên]
Quẻ Bĩ: tượng bên trong âm lớn lên [Chú: thuần dùng việc âm]. Khí trời bốc lên trên, khí đất giáng xuống dưới, hai tượng chia lìa, muôn vật không giao hòa nhau. Đạo tiểu nhân lớn lên, đạo quân tử tiêu đi [Chú: âm là tiểu nhân, dương là quân tử]. Kinh Dịch nói: "Sự bế tắc ấy là vì chẳng phải người (ngay)".
Cùng quẻ Khôn làm phi phục; ngôi Tam công ở ngôi thế [Chú: Ất Mão thuộc Mộc, Giáp Thìn thuộc Thổ]. Hào Thượng Cửu (hào dương trên cùng) ở ngôi Tông miếu làm hào ứng; người quân tử thì chờ thời, kẻ tiểu nhân thì gây tai họa [Chú: Ất Mão là lúc quẻ Thái (hanh thông) đến].
Tháng Kiến từ Nhâm Thân đến Đinh Sửu, khí âm dần dần lớn lên [Chú: từ tiết Lập thu tháng bảy đến tiết Đại hàn tháng mười hai].
Tích toán khởi từ Đinh Sửu đến Bính Tý, hết vòng lại bắt đầu lại [Chú: Kim và Sửu Thổ cùng cung, tốt xấu hiện ra vậy].
Ngũ tinh theo ngôi mà khởi từ Tuế tinh [Chú: sao Mộc vào quẻ dụng sự]. Sao Liễu (một trong hai mươi tám tú) theo ngôi giáng xuống Ất Mão [Chú: Ất Mão đến ngôi Tam công]. Khí chia thành ba mươi sáu khí hậu [Chú: sáu lần sáu là ba mươi sáu, dùng tích toán để suy tốt xấu].
Âm dương lên xuống, đạo dương bị bào mòn tiêu hao, khí âm đông kết lại; vua tôi, cha con đều không với tới nhau được [Chú: âm lay đẩy rồi dương trở lại thì đạo mới được thi hành].
Kinh Dịch nói: "Sắp mất rồi, sắp mất rồi! (luôn lo như thế thì vững như) buộc vào gốc dâu rậm" [Chú: "bao tang" tức là bụi dâu mọc thành khóm].
Trời đất phân trong đục; âm áp sát [Chú: chữ này đọc là "bác", nghĩa là đánh, sát vào], dương tiêu đi; trời đất đầy vơi, tiêu trưởng theo thời. Ở đời nguy nan thì thế không thể lâu dài; năm ngôi đã chia thì bốn mùa vận hành [Chú: người quân tử gặp đời nguy nan, một mình giữ chí trong cảnh khó, không thể đứng lâu; riêng mình ở yên không đổi khí tiết, đợi đến lúc quẻ Thái (hanh thông) tới].
Lời hào Thượng Cửu nói: "Bế tắc đến cuối thì đổ, sao có thể lâu được" [Chú: bế tắc đến cùng cực thì hanh thông tới]. Âm lớn lên, giáng xuống vào quẻ Quan [Chú: hào Cửu Tứ bị âm ép, vào quẻ Quan].

 [Khôn dưới, Tốn trên]
Quẻ Quan: đạo âm ở tượng bên trong đã thành, uy quyền nằm ở bề tôi; tuy có tượng "nhìn lớn" ở trên, nhưng đạo âm dần dần lớn lên. Cùng quẻ Tốn làm phi phục; ngôi Chư hầu đến ngôi thế [Chú: Tân Mùi thuộc Thổ, Nhâm Ngọ thuộc Hỏa], ngược lại ứng với Nguyên sĩ mà phụng thờ hào Cửu Ngũ [Chú: đó là ngôi vua]. Kinh Dịch nói: "Xem ánh sáng (văn minh) của nước, lợi cho việc làm khách của bậc vương" [Chú: đạo bề tôi xuất phát từ hào Lục Tứ].
Tháng Kiến từ Quý Dậu đến Mậu Dần, âm dương giao nhau, ẩn phục [Chú: từ tiết Thu phân đến tiết Lập xuân].
Tích toán khởi từ Mậu Dần đến Đinh Sửu, hết vòng lại bắt đầu lại [Chú: lấy Kim làm đầu]. Kim, Thổ, Hỏa đan xen làm thể quẻ.
Ngũ tinh theo ngôi mà khởi từ Huỳnh hoặc [Chú: sao Hỏa vào quẻ dụng sự, định tốt xấu]. Sao Tinh (một trong hai mươi tám tú) theo ngôi giáng xuống Tân Mùi [Chú: sao Tinh vào cung Chư hầu, cùng ngôi với sao Mộc (?)].
Thổ và Mộc chia khí thành hai mươi tám [Chú: tích toán chia ra sáu ngôi, định số tốt xấu của từng hào].
Âm dương lên xuống để định tốt xấu, thành bại; lấy từ hào Lục Tứ đến hào Cửu Ngũ, đó là chỗ kết thúc làm nên quẻ. Kinh Dịch nói: "Xem sự sống của ta" [Chú: "sự sống của ta" tức là đạo]. Lại nói: "Gió đi trên mặt đất" [Chú: đức của người quân tử là gió, đức của kẻ tiểu nhân là cỏ (gió thổi thì cỏ rạp theo)].
Bày tượng, chia hào để định đạo tiến lui của âm dương, thì tốt xấu hiện ra. Trên mặt đất thấy Tốn, âm dồn lại đông kết thịnh lên, giáng xuống vào quẻ Bác [Chú: hào Cửu Ngũ lui, âm vào thành quẻ Bác].

 [Khôn dưới, Cấn trên]
Quẻ Bác: mềm lớn lên, cứng giảm đi, trời đất đầy vơi [Chú: từ tháng Kiến Tuất đến tháng Kiến Hợi]. Thể tượng lấy Kim làm gốc, theo thời mà vận chuyển biến đổi, Thủy và Thổ dụng sự. Ý nghĩa thành quẻ Bác nằm ở hào Thượng Cửu. Kinh Dịch nói: "Quả to không bị ăn; người quân tử được xe, kẻ tiểu nhân bị lột mất nhà" [Chú: người quân tử nắm trọn đạo của quẻ Bác thì yên được ngôi mình, kẻ tiểu nhân thì rốt cuộc không thể yên].
Cùng quẻ Cấn làm phi phục [Chú: Bính Tý thuộc Thủy, Nhâm Thân thuộc Kim]; ngôi Thiên tử (ngôi hào thứ năm, ứng với nhà vua) cai trị việc đời (ở ngôi thế), ngược lại ứng với Đại phu.
Tháng Kiến từ Giáp Tuất đến Kỷ Mão, âm dương định khí hậu [Chú: từ tiết Hàn lộ đến tiết Xuân phân].
Tích toán khởi từ Kỷ Mão (Mộc) đến Mậu Dần (Mộc), hết vòng lại bắt đầu lại [Chú: điềm tốt xấu hiện ra ở những gì có hình tượng].
Thuần Thổ phối với Kim mà dụng sự. Ngũ tinh theo ngôi mà khởi từ Trấn tinh [Chú: sao Thổ vào quẻ]. Sao Trương (một trong hai mươi tám tú) theo ngôi giáng xuống Bính Tý [Chú: sao Trương vào cung Thiên tử].
Kim và Thổ chia khí thành ba mươi sáu [Chú: tích toán theo sáu ngôi để khởi ra tốt xấu và khí hậu đầy vơi của trời đất].
Lời giải tượng trong Kinh Dịch nói: "Núi bám trên đất là Bác". Người quân tử chờ thời, không thể tùy tiện thay đổi, giữ thân tránh hại, tiêu trưởng theo thời. Mùa xuân, mùa hạ muôn vật bắt đầu sinh, khí trời thịnh lớn; mùa thu, mùa đông khắc nghiệt sát phạt, khí trời tiêu tan. Cho nên khi đạo của quẻ Bác đã thành, âm thịnh thì không thể chống lại; dương nghỉ, âm chuyên quyền. Sáu hào lên xuống, quay ngược lại thành quẻ du hồn (quẻ "hồn đi chơi": quẻ thứ bảy trong mỗi cung, khi hào thứ tư đổi trở lại), lay đẩy mà vào quẻ Tấn [Chú: âm dồn lại, quay ngược vào quẻ Tấn].

 [Khôn dưới, Ly trên]
Quẻ Tấn: âm dương quay lại, tiến lui không dừng một chỗ, tinh túy, khí thuần, ấy là quẻ du hồn [Chú: vì âm đến cùng cực, lột hết, mà đạo dương không thể bị diệt hết, nên trở lại đạo dương; đạo chưa trở về ngôi gốc, theo lệ quy hồn mà vào quẻ (?)].
Phương Kim lấy Hỏa và Thổ vận hành mà dụng sự. Cùng quẻ Ly làm phi phục [Chú: Kỷ Dậu thuộc Kim, Bính Tuất thuộc Thổ]; ngôi Chư hầu ở ngôi thế, ngược lại ứng với Nguyên sĩ.
Tháng Kiến từ Kỷ Mão đến Giáp Thân, âm dương nối tiếp nhau [Chú: từ tiết Xuân phân đến tiết Lập thu].
Tích toán khởi từ Giáp Thân (Kim) đến Quý Mùi (Thổ), hết vòng lại bắt đầu lại [Chú: quẻ du hồn lấy tượng phối với ngôi chính, nên tốt xấu cũng như nhau].
Ngũ tinh theo ngôi mà khởi từ Thái bạch [Chú: quẻ phối với sao Kim, đưa vào dùng]. Sao Dực (một trong hai mươi tám tú) theo ngôi giáng xuống Kỷ Dậu (Kim) [Chú: sao Dực ở phương bắc (?), vào quẻ Tấn mà làm việc].
Hai tượng chia thành hai mươi tám, vận hành phối với Kim và Thổ; tích toán khí không sai lệch đến một khắc trên đồng hồ mặt trời. Tốt xấu bày ra, tượng nằm ở trong đó; trời đất vận chuyển, khí nằm ở trong đó; đạo Càn biến hóa thì muôn vật thông suốt [Chú: Càn chia ra tám quẻ, đến quẻ Đại Hữu là trở về quẻ gốc].
Sáu hào giao thông với nhau, đến sáu quẻ; âm dương giúp nhau, quay ngược nhau, khắc nhau, sinh nhau; đến quẻ du hồn rồi lại trở về ngôi gốc là quẻ Đại Hữu. Cho nên nói: "Lửa ở trên trời là Đại Hữu", làm quẻ quy hồn (quẻ "hồn trở về": quẻ thứ tám, cuối mỗi cung, khi quẻ đơn dưới trở lại giống quẻ gốc). Dùng nó để định tốt xấu, phối với việc người; tượng năm hành lấy Càn làm nơi quy về [Chú: phàm tám quẻ chia làm tám cung, mỗi cung tám quẻ, tám lần tám là sáu mươi tư quẻ, dùng để định tốt xấu, phối với việc người; trời đất, núi đầm, cỏ cây, mặt trời mặt trăng, sâu bọ đều được bao chứa, khí đã đầy đủ].

 [Càn dưới, Ly trên]
Quẻ Đại Hữu trở về cung gốc, gọi là Đại Hữu; tượng bên trong thấy Càn, đó là ngôi gốc [Chú: tám quẻ vốn khởi từ cung Càn, đến Đại Hữu là quy hồn]. Thuần Kim dụng sự. Cùng quẻ Khôn làm phi phục [Chú: Giáp Thìn thuộc Thổ, Ất Mão thuộc Mộc]; ngôi Tam công đến ngôi thế, ứng với hào Thượng Cửu là ngôi Tông miếu.
Tháng Kiến từ Mậu Dần đến Quý Mùi [Chú: từ tiết Lập xuân tháng giêng đến tiết Đại thử].
Tích toán khởi từ Quý Mùi (Thổ) đến Nhâm Ngọ (Hỏa), hết vòng lại bắt đầu lại [Chú: tốt xấu dùng như quẻ Càn].
Ngũ tinh theo ngôi mà khởi từ Thái âm [Chú: Thái âm tức sao Thủy, vào quẻ dụng sự]. Sao Chẩn (một trong hai mươi tám tú) theo ngôi giáng xuống Giáp Thìn [Chú: trong hai mươi tám tú, chia sao Chẩn vào quẻ Đại Hữu dụng sự; xét đường đi và độ số của nó thì thấy được tốt xấu].
Kim và Thổ chia tượng thành ba mươi sáu hậu, phối với sự lên xuống của âm dương; sáu ngôi lay đẩy lẫn nhau, rồi trở lại đạo của mình [Chú: tức là trở về ngôi gốc]. Độ số tốt xấu giống như quẻ Càn.
Hào Lục Ngũ âm mềm, làm mặt trời chiếu khắp bốn phương; tượng trời vận hành mạnh mẽ [Chú: sáu con rồng cưỡi trời]. Cái ít là chỗ mà cái nhiều tôn làm chủ, nên hào Lục Ngũ là bậc tôn [Chú: mềm ở ngôi tôn, lấy mềm mà đạp lên cứng, lấy âm mà ở ngôi dương, biết mềm mỏng thuận với muôn vật, nên muôn vật quy phục bám theo; vì vậy nói "chiếu khắp bốn phương"].
Kinh Dịch nói: "Lửa ở trên trời là Đại Hữu" [Chú: Ly là lửa, là mặt trời, cho nên gọi là Đại Hữu (có lớn, giàu có lớn)].
Âm dương đan xen nhau thì muôn vật thông suốt; âm lui, dương ẩn, là trở về gốc. Tượng Càn chia ra, lay đẩy thành tám quẻ, vào đến quẻ Đại Hữu là hết. Càn sinh ba con trai; tiếp theo là vào tám quẻ của cung Chấn [Chú: Càn sinh ba con trai, Khôn sinh ba con gái; dương thì cầu theo dương, âm thì cầu theo âm, tìm số lẻ số chẵn để định số theo tượng].

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video