Thiên 7 — Quẻ Cổ (cuối cung Tốn) và tám quẻ cung Ly

 〔Tốn ở dưới, Cấn ở trên〕 Quẻ Cổ (quẻ thứ tám của cung Tốn; tên quẻ nghĩa đen là "sâu mọt", chỉ việc đã hư hỏng cần sửa sang). Quẻ Cổ đi đến hết sáu hào (hào: sáu vạch chồng lên nhau làm thành một quẻ, vạch liền là dương, vạch đứt là âm). Âm dương (hai mặt đối lập mà nương nhau của mọi sự vật: dương là cứng, sáng, động; âm là mềm, tối, tĩnh) ở trên ở dưới, đạo gốc vẫn còn. Khí vận xoay vòng, hết rồi lại bắt đầu. Dưới núi có gió, dừng lại mà thuận theo. Quẻ hỗ bên trong (quẻ hỗ: quẻ ghép từ các hào ở giữa của một quẻ) thấy tượng vui vẻ (quẻ Đoài) mà chuyển động (quẻ Chấn). Kinh Dịch nói: "Cổ là việc." "Trước ngày Giáp ba ngày, sau ngày Giáp ba ngày": việc được phân định thì mệnh lệnh được thi hành. Kim, Thổ hợp lại, tượng Mộc trở về gốc, nên gọi là quy hồn (trong phép xếp quẻ theo tám cung của Kinh Phòng, quẻ thứ tám của mỗi cung, quẻ bên dưới trở lại giống quẻ gốc của cung, gọi là "hồn trở về").

 Quẻ Cổ cùng quẻ Chấn làm phi phục (phi là quẻ hiện ra, phục là quẻ ẩn bên dưới; hai quẻ một hiện một ẩn đi cặp với nhau để xét đoán). 〔Chú: hào Tân Dậu hành Kim và hào Canh Thìn hành Thổ (mỗi hào được gắn một cặp thiên can, địa chi và một hành trong ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ).〕 Hào Cửu Tam (hào dương ở vị thứ ba) là hào quy hồn, đặt Tam công (ngôi quan cao nhất dưới vua; trong phép này mỗi vị hào ứng với một bậc người, hào ba là Tam công) ở ngôi thế (hào chủ, đại diện cho chính quẻ, cho người hỏi); ứng (hào đối đáp với hào thế) ở Thượng Cửu (hào dương trên cùng), là ngôi tông miếu (miếu thờ tổ tiên; hào trên cùng ứng với tông miếu).

 Kiến thủy (mốc khởi đầu thời gian mà quẻ cai quản, ghi bằng can chi của tháng) từ Canh Tuất đến Ất Mão 〔Chú: từ tiết Hàn lộ, khoảng đầu tháng 10 dương lịch, đến tiết Xuân phân, khoảng 21 tháng 3〕. Tích toán (phép cộng dồn can chi để tính năm, tháng, ngày, giờ ứng nghiệm) bắt đầu từ Ất Mão đến Canh Dần, hết vòng lại bắt đầu. Thổ và Mộc vào Cấn và Tốn 〔Chú: Thổ, Mộc chia vào cung Cấn và cung Tốn〕. Ngũ tinh (năm hành tinh: Thủy, Kim, Hỏa, Mộc, Thổ) theo vị mà khởi từ sao Thái Âm 〔Chú: Thái Âm tức sao Thủy, vào quẻ để dùng〕. Sao Nguy theo vị mà giáng xuống hào Tân Dậu Kim 〔Chú: trong hai mươi tám tú (hai mươi tám chòm sao chia vòng trời dùng trong thiên văn cổ), sao Nguy vào quẻ quy hồn Sơn Phong Cổ của cung Tốn, ở trên vị hào Cửu Tam Tân Dậu Kim〕. Chia khí hậu (các tiết khí và các khoảng năm ngày trong năm) theo số hai mươi tám 〔Chú: khởi tích toán bằng số hai mươi tám, theo cung quẻ mà định tốt xấu〕.

 Trên Mộc thấy Thổ, gió rơi xuống dưới núi; giữ sự ngay chính để lo liệu việc của cha. Âm dương trở về vị, lớn nhỏ (?) được phân rõ. Tám quẻ xoay vòng, bắt đầu từ Tốn; đến quy hồn thì tượng bên trong trở về nguyên gốc. Sáu hào tiến lui, tốt xấu tùy ở bốn mùa. Tích toán khởi cung theo kiến thủy 〔Chú: chỗ dùng của quẻ đến tận bản thân vậy〕.

 Âm dương thăng lên, cung Tốn biến đổi mà vào cung Ly, thế là văn vẻ và mềm mại được phân ra. Âm vào thì dương lui, thấy ở giữa rỗng; tiếp theo là quẻ của người con gái giữa (?) (quẻ Ly tượng trưng cho con gái thứ). Tám quẻ xô đẩy nhau, âm dương định vị, dời vào tám quẻ của cung Ly: thuần là Hỏa, lấy mặt trời làm chủ việc.

 〔Ly ở dưới, Ly ở trên〕 Quẻ Ly (quẻ gốc của cung Ly; tượng là lửa, mặt trời, sự sáng). Ly gốc từ thuần dương (quẻ Càn, sáu hào đều dương), khí âm xuyên vào giữa; nhận lấy sự cứng mạnh mà hiện ra sự sáng đẹp. Cho nên Kinh Dịch nói: "Người quân tử lấy sự sáng nối tiếp nhau mà soi khắp bốn phương." 〔Chú: Quẻ Ly ở giữa rỗng, bắt đầu từ tượng Càn; thuần dương thì mạnh nhưng không thể mềm và sáng, nên lấy khí âm phương bắc xuyên vào giữa, làm mềm cái cứng mà thành sáng đẹp.〕 Dương làm chủ cho âm, dương ẩn trong âm 〔Chú: nghĩa làm nên quẻ ở hào Lục Ngũ (hào âm ở vị thứ năm)〕.

 Vì thế thể của Ly là mặt trời, là lửa, bắt đầu từ tượng dương mà mượn khí âm; nếu thuần dùng sự cứng mạnh thì không thể soi sáng, nên lấy khí âm vào trong dương, làm mềm cái cứng mạnh mà có thể thuận, giữa mềm và rỗng, hiện ra tượng lửa. 〔Chú: Cho nên Ly lấy cái rỗng ở giữa, khí bốc lên mới soi được vật; mặt trời rực rỡ, lửa vốn là tượng dương. Thuần âm thì không làm nên được gì cho vật, thuần dương thì lại thiêu đốt vật dữ dội; nên lấy cái mềm của âm ở giữa (người con gái giữa) thì mới thành tựu được vật.〕

 Ly cùng Khảm làm phi phục 〔Chú: hào Kỷ Tỵ Hỏa và hào Mậu Tý Thổ (?)〕. Tông miếu làm thế, ứng thấy Tam công 〔Chú: thế ở Thượng Cửu, ứng ở Cửu Tam〕. Kiến thủy từ Mậu Thân đến Quý Sửu 〔Chú: từ tiết Lập thu, khoảng 7–8 tháng 8, đến tiết Đại hàn, khoảng 20 tháng 1〕. Tích toán bắt đầu từ Quý Sửu đến Nhâm Tý 〔Chú: Hỏa lấy từ tháng thai, tức tháng hành ấy mới thụ khí, đến tháng gốc〕, hết vòng lại bắt đầu. Hai tượng Thổ, Thủy vào vị Hỏa của Ly 〔Chú: hai vị Thổ, Thủy vào quẻ để khởi tính〕. Ngũ tinh theo vị khởi từ Tuế tinh 〔Chú: tức sao Mộc, vào quẻ của cung Hỏa〕. Sao Thất theo vị giáng xuống hào Kỷ Tỵ Hỏa 〔Chú: trong hai mươi tám tú, chia sao Thất vào cung Ly, ở trên hào Thượng Cửu Kỷ Tỵ Hỏa〕. Chia khí theo số ba mươi sáu 〔Chú: tích toán khởi từ số ba mươi sáu, lập vị mà định tốt xấu〕.

 Hai tượng trong ngoài phối với Hỏa và Thổ là điềm lành 〔Chú: Thổ, Hỏa vào Ly là lành〕. Quẻ hỗ thấy vui và thuận, bám vào chỗ sáng đẹp 〔Chú: hai tượng Đoài và Tốn〕. Âm dương lên xuống, vào hào Sơ Cửu (hào dương dưới cùng), biến theo âm, dừng ở tượng Cấn 〔Chú: quẻ trong biến vậy〕. Tốt xấu theo vị mà khởi, đến hào Lục Ngũ; xem hưu, phế (trạng thái suy yếu, bị bỏ không dùng của một hành theo mùa) ở hào nào 〔Chú: xem đang ở vị nào, Kim, Thủy, Mộc, Hỏa ở trên đó so với bản cung và cung khắc hại (cung "hình")〕. Tiếp theo giáng vào quẻ Hỏa Sơn Lữ 〔Chú: do hào Sơ Cửu biến mà thành〕.

 〔Cấn ở dưới, Ly ở trên〕 Quẻ Lữ (tên quẻ nghĩa là đi xa, ở trọ nơi đất khách). Trong âm thấy dương, xô vào trong dương; hai khí âm dương giao nhau mà thấy bản tượng; lửa ở trên núi, đó là nghĩa của Lữ. 〔Chú: Ly là âm, hào Sơ Cửu là dương; Cấn là dương, hào Sơ Lục là âm; hai khí giao nhau trên dưới mà thấy Mộc (?). Lửa ở trên không có tượng dừng lại, đó là nghĩa của Lữ.〕 Kinh Dịch nói: "Người lữ khách trước cười sau kêu khóc." Lại nói: "Được tiền của và cái búa." Trọng Ni (tức Khổng Tử) từng làm người lữ khách, vốn có thể biết được vậy. 〔Chú: Quẻ Lữ lấy tượng lửa trên núi, phơi bày mà không dừng; ngũ hành vào quẻ, sự tiêu tan và sinh trưởng đi từ đây rồi lại trở về (?).〕

 Lữ cùng Cấn làm phi phục 〔Chú: hào Bính Thìn Thổ và hào Kỷ Mão Mộc〕. Ngôi thế ở Sơ Lục là Nguyên sĩ (bậc sĩ, quan thấp nhất; hào dưới cùng ứng với bậc này), hào Cửu Tứ là Chư hầu (vua chư hầu, ứng với hào thứ tư) làm ứng. Kiến thủy từ Kỷ Dậu đến Giáp Dần 〔Chú: từ tiết Thu phân, khoảng 23 tháng 9, đến tiết Lập xuân, khoảng 4 tháng 2〕. Tích toán bắt đầu từ Giáp Dần đến Quý Sửu, hết vòng lại bắt đầu. Hỏa, Thổ, Mộc vào Ly và Cấn 〔Chú: Hỏa, Mộc, Thổ vào quẻ để khởi tích toán〕. Ngũ tinh theo vị khởi từ Huỳnh Hoặc 〔Chú: tức sao Hỏa, vào quẻ thấy bản tượng〕. Sao Bích theo vị giáng xuống hào Bính Thìn 〔Chú: trong hai mươi tám tú, sao Bích vào quẻ Lữ, ở trên vị hào Sơ Lục Bính Thìn Thổ mà khởi tính〕. Chia khí hậu theo số ba mươi sáu 〔Chú: chia số ba mươi sáu, khởi từ quẻ mà suy tính〕.

 Hỏa và Thổ cùng một cung, hai khí hợp ứng; âm dương đối nhau, tốt xấu phân ở vị âm. Hào Thượng Cửu là dương ở ngôi tông miếu, được vị (?) trong Dịch. Hào Lục Ngũ là chủ của quẻ, không ràng buộc vào một (?), gặp hung là đáng vậy. Tượng bên trong biến đổi, đẩy âm vào dương, thành Tốn thuận ở bên ngoài (?); tiến lui có ý khí cụ (?), tượng bên ngoài sáng mà ứng với bên trong, thành quẻ Đỉnh. Tiếp theo giáng xuống: lửa theo gió vào quẻ Đỉnh 〔Chú: hào Sơ Cửu thành Sơ Lục, hào Lục Nhị thành Cửu Nhị; Tốn là gió, Ly là tượng lửa, gọi là Đỉnh〕.

 〔Tốn ở dưới, Ly ở trên〕 Quẻ Đỉnh (cái vạc ba chân để nấu nướng và dâng cúng). Gỗ có thể thuận vào lửa, nên có tượng cái vạc; nấu nướng thấy cái mới, việc dâng cúng tế lễ là rõ vậy. Kinh Dịch nói: "Đỉnh là lấy cái mới." 〔Chú: Gỗ ở trong lửa thì lửa bùng lên, vốn giúp nhau; đó là điềm tượng của cái vạc: bên dưới có chỗ trống làm chân, giữa rỗng để chứa, nghĩa nấu chín là rõ vậy. Phàm nấu chín thì việc cúng tế là trước hết, nên nói "dâng cúng tế lễ là rõ vậy". Đó là biến mà sinh ra.〕 Âm dương được ứng nhau, ở giữa mà đi theo thuận, đó là nghĩa Tam công nối theo vua. 〔Chú: Hào Cửu Tam làm nên đức của Đỉnh; hào Lục Ngũ giao việc mà được bề tôi hiền, trao ngôi vị cho, nhờ thế mà sáng tỏ.〕

 Hào âm như chỗ trống ở dưới thấy lửa, thuận theo bên trên vậy. Giữa rỗng mà chứa, nhận vị cay (?) vào bên trong vậy. Quai vạc bằng vàng ngọc ở nơi hào dương; dâng món mới nấu chín ở nơi hào âm. Đỉnh cùng Tốn làm phi phục 〔Chú: hào Tân Hợi Thủy và hào Kỷ Sửu Thổ〕. Hào Cửu Nhị lập Đại phu (bậc quan dưới khanh, ứng với hào thứ hai) làm thế; hào Lục Ngũ ở ngôi tôn quý làm ứng. Kiến thủy từ Canh Tuất đến Ất Mão 〔Chú: từ Hàn lộ đến Xuân phân〕. Tích toán bắt đầu từ Ất Mão đến Giáp Dần, hết vòng lại bắt đầu. Chia Thổ, Mộc vào Ly và Tốn 〔Chú: chia hai tượng Thổ, Mộc vào Ly, Tốn để phối với quẻ Đỉnh〕. Ngũ tinh theo vị khởi từ Trấn tinh 〔Chú: tức sao Thổ, vào cung Hỏa〕. Sao Khuê theo vị giáng xuống hào Tân Hợi Thủy 〔Chú: trong hai mươi tám tú, chia sao Khuê vào quẻ Đỉnh, ở trên vị hào Cửu Nhị Tân Hợi〕. Chia khí hậu theo số ba mươi sáu 〔Chú: khởi cung bằng số ba mươi sáu, lấy cung phối với quẻ mà tính tốt xấu〕.

 Lửa ở cùng Mộc, Thổ, hai khí giao hợp; âm dương thuận theo nhau, hình dáng đồ vật còn đó; vàng ngọc bền cứng phối với tượng. Âm dương lên xuống, sáu vị lần lượt dời đổi. Tiếp theo hào Cửu Tam biến, lấy dương vào âm, thấy chỗ hiểm của Khảm 〔Chú: nghĩa hào Cửu Tam của Đỉnh biến thành âm, làm nên quẻ Khảm ở trong; tượng ngoài vẫn là Ly; trong Khảm ngoài Ly, hai khí không giao nhau, thấy quẻ Vị Tế〕, giáng vào quẻ Thủy Hỏa Vị Tế.

 〔Khảm ở dưới, Ly ở trên〕 Quẻ Vị Tế (tên quẻ nghĩa là "chưa qua sông", việc chưa xong). Hai vị âm dương, mỗi bên trở về bản thể của mình; sáu hào đan xen, khác với tượng chính. 〔Chú: Ly là lửa bốc lên, Khảm là nước chảy xuống, hai tượng không hợp nhau; âm dương khác biệt mà giao nhận nhau, vì thế khác với bản tượng.〕 Cho nên lấy tên "Vị Tế" mà đặt cho quẻ. Thế và ứng đều được vị, âm dương đi đường khác nhau 〔Chú: hào Cửu Nhị và Lục Ngũ〕; tính và mệnh không giao nhau, tốt xấu bày ra vậy 〔Chú: Khảm là tính, Ly là mệnh〕.

 Vị Tế cùng Khảm làm phi phục 〔Chú: hào Mậu Ngọ Hỏa và hào Kỷ Hợi Thủy〕. Hào Lục Tam là Tam công làm thế, ứng ở tông miếu 〔Chú: hào Thượng Cửu〕. Kiến thủy từ Tân Hợi đến Bính Thìn 〔Chú: từ tiết Tiểu tuyết, khoảng 22 tháng 11, đến tiết Thanh minh, khoảng 5 tháng 4〕. Tích toán bắt đầu từ Bính Thìn đến Đinh Mão. Hai tượng Thủy, Thổ vào Ly và Khảm 〔Chú: chia Thủy, Thổ vào quẻ〕. Ngũ tinh theo vị khởi từ Thái Bạch 〔Chú: tức sao Kim, vào quẻ của cung Ly, chia ra sáu hào〕. Sao Lâu theo vị giáng xuống hào Mậu Ngọ Hỏa 〔Chú: trong hai mươi tám tú, chia sao Lâu vào quẻ Vị Tế, ở trên vị hào Cửu Nhị Mậu Ngọ Hỏa, định tốt xấu, đưa vào tích toán〕. Chia khí hậu theo số hai mươi tám 〔Chú: tích toán số hai mươi tám đến chỗ tốt xấu〕.

 Hai tượng Thủy, Hỏa, Khảm và Ly nhận lấy nhau, nhưng tính vốn khác; lập vị thì thấy cách trở, chống trái nhau ở trên dưới, tốt xấu sinh ra vậy 〔Chú: vị Tý và vị Ngọ, tức phương bắc và phương nam đối nhau〕. Chịu hình phạt, gặp hại, vì khí không hợp. Âm dương lên xuống, vào quẻ ngoài, Ly biến thành Cấn, bám vào tượng ở trên 〔Chú: Cấn ở trên bám vào Ly vậy〕. Trời đất đầy và vơi, cùng thời mà tiêu tan, sinh trưởng, thật lớn lao thay. Tiếp theo giáng vào quẻ Sơn Thủy.

 〔Khảm ở dưới, Cấn ở trên〕 Quẻ Mông (?) (tên quẻ nghĩa là mờ tối, non dại, chưa được khai sáng). Dương tích ở trong âm, dừng lại ở chỗ hiểm sâu của Khảm; nuôi sự thuần chính, giản dị mộc mạc, ở giữa mà được vị. Kinh Dịch nói: "Dưới núi có suối chảy ra là Mông." Hai tượng nêu lên sự ngay chính, thiên hạ được thông suốt vậy. Đánh tan chỗ tối, gỡ mối nghi ngờ, đạo dương được thi hành vậy. Trong đặc mà ngoài ngay, chỗ tối được sáng; âm nương vào dương, đạo của trẻ thơ được hanh thông vậy. Cho nên nói: "Mông là nuôi điều chính."

 Mông cùng Cấn làm phi phục 〔Chú: hào Bính Tuất Thổ và hào Ất Dậu Kim〕. Chư hầu (?) lập ở ngôi thế, Nguyên sĩ làm ứng 〔Chú: hào Lục Tứ và hào Sơ Lục〕. Kiến thủy từ Nhâm Tý đến Đinh Tỵ 〔Chú: từ tiết Đại tuyết, khoảng 7 tháng 12, đến tiết Tiểu mãn, khoảng 21 tháng 5〕. Tích toán bắt đầu từ Đinh Tỵ đến Bính Thìn, hết vòng lại bắt đầu. Hỏa, Thổ vào Cấn và Khảm 〔Chú: hai tượng Hỏa, Thổ vào quẻ, tính chung〕. Ngũ tinh theo vị khởi từ Thái Âm 〔Chú: sao Thủy thuộc phương bắc, vào cung mà khởi tính〕. Sao Vị theo vị giáng xuống hào Bính Tuất Thổ 〔Chú: trong hai mươi tám tú, chia sao Vị vào quẻ Mông, ở trên hào Lục Tứ Bính Tuất Thổ〕. Chia khí hậu theo số ba mươi sáu 〔Chú: khởi số hai mươi tám, theo sáu vị mà suy tính〕.

 Dưới núi thấy nước, tích tụ ở giữa, rồi chia dòng thành muôn nhánh. Sáu vị không đứng yên, tốt xấu theo đó mà biến, Thủy và Thổ phân ra vậy. 〔Chú: Ngũ hành vào quẻ để tính tốt xấu, theo bốn mùa mà vận hành qua các trạng thái tù (bị giam hãm), phế (bị bỏ), vượng (thịnh); tốt thì vượng, xấu thì phế.〕 Âm dương tiến lui, đó là việc của năm tháng và muôn vật vậy. Hào Lục Ngũ: trong dương có âm tích lại, vào Tốn thì thấy trong âm có dương; hai khí xô đẩy nhau, không thể mong đầy đủ (?). Tiếp theo giáng vào quẻ Phong Thủy Hoán 〔Chú: hào Lục Ngũ biến thành Cửu Ngũ; âm trong dương vào trong dương, dương biến đổi mà đi sang cung khác, nhưng vị không ra khỏi bản cung〕.

 〔Khảm ở dưới, Tốn ở trên〕 Quẻ Hoán. Trên nước thấy gỗ, tan ra rồi lại hợp 〔Chú: Hoán nghĩa là tan tác, phân tán〕. Trong và ngoài mạnh mà thuận, chứa sự đầy đặc ở chỗ giữa chính; quẻ hỗ thấy động mà đi lên 〔Chú: như chiếc thuyền trống đang đi〕. Hai tượng âm dương nhờ nhau mà thêm lợi vậy. Gió đi trên mặt nước, ở chỗ hiểm mà không chìm vậy 〔Chú: gỗ nổi trên nước〕. Hào Cửu Ngũ đi đường ngay chính, nghĩ đến sự thuận, không phải bị bức ép vậy.

 Hoán cùng Tốn làm phi phục 〔Chú: hào Tân Tỵ Hỏa và hào Kỷ Mùi Thổ〕. Hào Cửu Ngũ ở ngôi tôn quý làm thế, Đại phu làm ứng 〔Chú: tức hào Cửu Nhị〕. Kiến thủy từ Quý Sửu đến Mậu Ngọ 〔Chú: từ tiết Đại hàn đến tiết Mang chủng, khoảng 6 tháng 6〕. Tích toán bắt đầu từ Mậu Ngọ đến Đinh Tỵ, hết vòng lại bắt đầu. Hỏa, Thổ vào Khảm và Tốn 〔Chú: hai tượng Hỏa, Thổ vào Khảm, Tốn, phối với quẻ Hoán của cung Hỏa mà khởi tính〕. Ngũ tinh theo vị khởi từ Tuế tinh 〔Chú: sao Mộc vào bản tượng của cung Hỏa〕. Sao Mão theo vị giáng xuống hào Tân Tỵ Hỏa 〔Chú: trong hai mươi tám tú, chia sao Mão vào quẻ Hoán, ở trên vị hào Cửu Ngũ Tân Tỵ Hỏa〕. Chia khí hậu, số là hai mươi tám 〔Chú: khởi tính từ vị hai mươi tám, suy ra tốt xấu của sáu hào; lấy năm, tháng, ngày, giờ làm thời điểm ứng nghiệm〕.

 Quẻ trong là Khảm, giữa đầy, một hào dương ở giữa, tích sự đặc chắc ở bên trong; gió ở ngoài đi, tiếng trống rỗng, bên ngoài thuận. Vị của tốt xấu xét theo thứ tự bốn mùa; đạo thịnh suy ở chỗ then chốt cốt yếu. Âm dương có khi chết ở vị mà sống ở thời, có khi chết ở thời mà sống ở vị; tiến lui không thể vặn hỏi cho cùng. Đang thịnh thì suy kéo đến, đang suy thì thịnh kéo đến. Kinh Dịch nói: "Nhà tích điều thiện ắt có phúc dư thừa; nhà tích điều bất thiện ắt có tai họa dư thừa." Tám quẻ có đầu có cuối, sáu vị trống (sáu ngôi hào, gọi là "trống" vì các hào luôn qua lại không cố định) lặp đi lặp lại; du hồn (quẻ thứ bảy của mỗi cung, khi hồn "đi lang thang" trước khi trở về) sinh ra: Tốn vào Càn, thành quẻ Thiên Thủy Tụng.

 〔Khảm ở dưới, Càn ở trên〕 Quẻ Tụng (tên quẻ nghĩa là tranh chấp, kiện tụng). Sinh sôi mãi không dứt gọi là Đạo. Sáu vị không đứng yên, quay ngược lại thành du hồn. Trong tám quẻ của cung Ly, quẻ Tụng là quay lại hào thứ tư 〔Chú: từ hào năm trở về hào bốn〕. Trời và nước đi trái nhau gọi là Tụng. 〔Chú: Đạo trời đi về tây, nước chảy về đông, đường đi trái nhau. Tượng ngoài là Càn, quẻ của phương tây bắc; tượng trong là Khảm, nước, quẻ của phương chính bắc, dòng chảy về đông. Hai khí không giao nhau gọi là Tụng.〕 Ngũ hành chiếm giữ sáu vị để định tốt xấu, không lấy trái hay thuận làm lẽ chính (?). Kim và Thủy hai khí giúp nhau, đó gọi là cha con. Mạnh và hiểm, trong và ngoài va chạm nhau, nghĩa của nhà và nước hiện ra ở tượng; cho nên theo đó mà có thể nghiệm được vậy (?).

 Tụng cùng Tốn làm phi phục 〔Chú: hào Nhâm Ngọ Hỏa và hào Tân Mùi Thổ〕. Chư hầu ở ngôi thế, Nguyên sĩ làm ứng 〔Chú: hào Cửu Tứ và hào Sơ Lục〕. Kiến thủy từ Mậu Ngọ đến Quý Hợi 〔Chú: từ tiết Mang chủng đến tiết Tiểu tuyết〕. Tích toán bắt đầu từ Quý Hợi đến Nhâm Tuất, hết vòng lại bắt đầu. Hỏa, Thủy vào quẻ 〔Chú: hai tượng Hỏa, Thủy vào cung Ly, phối với sáu vị mà tích toán, suy ra ngày, tháng, năm, giờ〕. Ngũ tinh theo vị khởi từ Huỳnh Hoặc 〔Chú: sao Hỏa vào cung Hỏa, cùng khởi tích toán〕. Sao Tất theo vị giáng xuống hào Nhâm Ngọ Hỏa 〔Chú: trong hai mươi tám tú, chia sao Tất, sao của phương đông (?), vào quẻ du hồn Thiên Thủy Tụng của cung Ly, ở trên (?) hào Cửu Tứ Nhâm Ngọ Hỏa〕. Chia khí hậu theo số ba mươi sáu 〔Chú: khởi cung theo vị ba mươi sáu mà tính tốt xấu〕.

 Dưới trời thấy nước, âm dương quay lưng với nhau, hai khí không giao nhau thì vật do đâu mà sinh ra? Tốt xấu lấy hào Thượng Cửu làm gốc, tiến lui thấy ở hào Cửu Tứ; hào ở ngôi hai (?) ở giữa, đi đường ngay chính, được chỗ thích đáng vậy. Âm dương lên xuống, lại trở về tượng bên trong 〔Chú: âm đi dương đến, trở về bản vị, bên trong thấy Ly, thành quẻ Đồng Nhân〕. Tiếp theo giáng vào quẻ Thiên Hỏa Đồng Nhân 〔Chú: tiếp theo, vốn là dương ở hai hào trên dưới, hào âm biến mà theo Ly vậy〕.

 〔Ly ở dưới, Càn ở trên〕 Quẻ Đồng Nhân (tên quẻ nghĩa là cùng chung với người, hòa đồng). Hai khí cùng tiến, mạnh mẽ mà bốc lên trên 〔Chú: Càn chuyên đi lên, Ly chuyên đi xuống (?)〕. Cùng đường mà khác chỗ đến, nhưng về tính thì hợp nhau vậy. Kinh Dịch nói: "Ra cửa mà cùng với người, thì ai trách được?" Hào Cửu Nhị (?) được vị, ở giữa; hào Lục Tam tích âm, chờ được ứng. Kinh Dịch nói: "Trước kêu khóc mà sau cười." 〔Chú: Bị ngăn cách bởi vị dương, không thể giành thắng trước, nên nói "kêu khóc"; sau được hợp mới mừng, nên nói "sau cười".〕

 Tám quẻ trở về vị, sáu hào lần lượt dời đổi, hết vòng lại bắt đầu, trên dưới không ngừng; đó là nghĩa của sinh sôi, là cội gốc của đạo Dịch vậy. Trời và lửa, sáng mà mạnh; đạo dương ngay chính, khí âm hòa thuận vậy 〔Chú: hào Lục Nhị ở giữa quẻ trong, có thể phụng thờ dương〕. Tốt xấu cho nên hiện ra ở tượng, ngũ hành rõ ràng 〔Chú: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ phối với sáu vị mà sinh ra nhau〕.

 Đồng Nhân cùng Khảm làm phi phục 〔Chú: hào Kỷ Hợi Thủy và hào Mậu Ngọ Hỏa〕. Quy hồn lập Tam công làm thế, Thượng Cửu là tông miếu làm ứng. Kiến thủy từ Đinh Tỵ đến Nhâm Tuất 〔Chú: từ tiết Tiểu mãn đến tiết Hàn lộ〕. Tích toán bắt đầu từ Nhâm Tuất đến Tân Dậu, hết vòng lại bắt đầu. Hỏa, Thổ vào Càn và Ly 〔Chú: hai tượng Hỏa, Thổ (?) vào Càn, Ly, phối với sáu cung mà khởi tích toán〕. Ngũ tinh theo vị khởi từ Trấn tinh 〔Chú: sao Thổ vào quẻ, định tốt xấu〕. Sao Chủy theo vị giáng xuống hào Kỷ Hợi Thủy 〔Chú: trong hai mươi tám tú, chia sao Chủy vào quẻ quy hồn của cung Ly, phối với hào Cửu Tam Kỷ Hợi Thủy của quẻ Thiên Hỏa Đồng Nhân〕. Chia khí hậu theo số hai mươi tám 〔Chú: khởi tích toán bằng số vị hai mươi tám, đi khắp sáu hào, xem tốt xấu vào vị nào〕.

 Trên lửa thấy Kim, hai khí tuy cùng tiến nhưng ngũ hành trái nhau (lửa khắc Kim). Sáu hào định vị, điềm tốt xấu ở hào năm và hào hai: được thời thì thuận, mất thời thì nghịch. Âm dương lên xuống, năm tháng phân ra. Hào và tượng xô đẩy nhau, trong ngoài biến đổi, tám quẻ xoay vòng; quy hồn thì trở về gốc, gốc tĩnh thì tượng sinh ra. Cho nên từ Ly chuyển sang Đoài, vào quẻ của người con gái út, chia tám quẻ theo tượng Đoài 〔Chú: Khảm (?) vào tám quẻ của cung Đoài〕.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video