Đi xem đua thuyền rồng
Từ đó Chung Quỳ dốc lòng vào việc học, không lúc nào lơi lả. Bỗng một hôm, thầy không có ở trường, đám học trò bày trò cờ bạc, thi nhau đùa cợt. Quỳ giả như không biết. Trong đám có một người bạn họ Trần tên Tiêu, bèn nói với Quỳ: “Sao anh lại chăm chỉ khổ nhọc đến thế?”
Quỳ đáp: “Học vấn của thánh hiền, không gì là không từ chăm chỉ khổ nhọc mà ra; chưa từng có kẻ lười biếng mà làm nên việc. Thử bàn với anh thế này: nhà nông không chịu làm thì nhà không có thóc dư; nhà buôn không siêng thì túi không có tiền dư. Huống chi việc học của chúng ta!”
Tiêu nói: “Anh học không biết mỏi, chẳng phải là tính chuyện làm rạng danh cha mẹ, nổi tiếng với đời đó sao?”
Quỳ đáp: “Đâu chỉ làm rạng danh cha mẹ, nổi tiếng với đời mà thôi! Chúng ta sinh ra giữa trời đất, phải làm sao cho lòng trung thành tinh thành thấu tới mặt trời, khí tiết vững vàng hơn cả sương giá; có thể đối diện với trời đất, có thể đem ra cho quỷ thần xét hỏi; việc làm sáng ngang mặt trời mặt trăng, tên tuổi còn mãi cùng trời đất, như thế mới không thẹn với người.”
Tiêu nói: “Chí khí và tấm lòng của anh lớn thật, tôi quả không bằng được một phần vạn.”
Nói xong thì thầy về tới trường. Trần Tiêu bèn đem lời của Quỳ kể lại với thầy từng câu một. Thầy bảo: “Cậu Chung chí khí hơn người, lời lẽ vượt ra ngoài lẽ thường; cử chỉ đoan trang, dáng dấp vượt trên kẻ tầm thường, không phải các trò theo kịp được đâu.”
Một lát sau, Quỳ cũng đến bên thầy. Thầy bèn ra một vế câu đối: “Trẻ con cao ba thước, phải đem thi thư nhớ cho thuộc làu.” Quỳ chẳng cần nghĩ ngợi, buột miệng đối ngay: “Một tấm lòng son, chỉ mong nước nhà yên ổn.” Thầy hết lời khen ngợi, các bạn ai nấy đều kính phục.
Qua mấy ngày, đến Tết Đoan Dương (tết mùng năm tháng năm âm lịch, có tục đua thuyền rồng để tưởng nhớ Khuất Nguyên). Dưới sông người ta đua thuyền rồng. Trai gái nườm nượp đi xem chơi. Các bạn giấu thầy, rủ Quỳ cùng đi. Đến nơi, chỉ thấy trống nhạc vang trời, tiếng người dậy đất. Các bạn ai cũng vui lòng thoả chí, tận hưởng cái vui trong chốc lát. Riêng Quỳ thì buồn bực không vui, chẳng có chút nét mừng nào.
Các bạn hỏi: “Chuyến đi chơi này cũng là một dịp giúp lòng thư thái, không thể bảo là không vui. Sao riêng anh lại buồn bã, vì cớ gì vậy?”
Quỳ đáp: “Bày ra cuộc đua thuyền rồng là để viếng Khuất Nguyên (vị trung thần nước Sở thời Chiến Quốc, bị vua ruồng bỏ, ôm đá trầm mình xuống sông Mịch La; dân chèo thuyền đi tìm xác ông, về sau thành tục đua thuyền). Nhìn cảnh này tôi bất giác rơi lệ, còn vui gì nữa?”
Đến chiều tối, Quỳ cùng đám học trò về trường. Thầy trách rằng: “Con đường học vấn không có gì khác, chỉ là tìm lại cái tâm đã buông lạc mà thôi. Các trò giấu thầy đi chơi lêu lổng, thật chẳng ra thể thống gì. Mỗi trò hãy làm một câu đối để chuộc tội, nếu không thì tội không tha nhẹ đâu.”
Thầy bèn ra một vế: “Dưới sông đua thuyền rồng, để tranh hơn thua.” Đám học trò ngơ ngác không biết đối thế nào. Quỳ bước lên nói: “Trước điện lên bảng hổ (bảng ghi tên những người thi đỗ), để phân cao thấp.”
Thầy kinh ngạc nói: “Mở miệng làm người kinh sợ, thật là thần đồng trong thiên hạ, nghìn năm mới gặp một lần, đời đâu dễ có nhiều!” Thầy theo phép mà phạt từng trò, chỉ riêng Quỳ là được miễn.
Từ đó Quỳ theo học ở nhà thầy Trâu, đã được bốn năm. Gặp lúc cuối năm, Chung Huệ (cha của Chung Quỳ) sai đầy tớ mang lễ vật đến tạ ơn thầy, rồi gọi Quỳ về. Quỳ bèn lạy chào từ biệt thầy, chia tay các bạn.
Một hôm về đến nhà, Quỳ quỳ lạy trước cha mẹ, thưa: “Đứa con bất tài này đã lâu xa cha mẹ, bỏ thiếu việc sớm hôm hầu hạ (?), tội lỗi hổ thẹn thật nhiều. Nhưng lòng nhớ thương chưa lúc nào nguôi, xin tha cho con tội bất hiếu!”
Huệ nói: “Ta nghe nói người con hiếu là người làm rạng rỡ tổ tông, vẻ vang nhà cửa; trên thì hết lòng trung với triều đình, dưới thì ban ơn cho dân chúng. Nếu không được như thế thì dù có hiếu cũng như không hiếu. Ta lại nghe nói chí của bậc trượng phu là ở bốn phương, sao có thể khư khư giữ lấy quê nhà mà chẳng làm nên được việc gì? Xưa vua Vũ (vua thời thượng cổ, có công trị thuỷ) đi trị nước lụt, ba lần đi qua cửa nhà mình mà vẫn không vào. Sao con lại cứ quanh quẩn vấn vương chuyện nhà, mà không lấy chí trượng phu để tự kỳ vọng?
Nay con đã lớn khôn, nếu không theo một người thầy giỏi, ngày ngày giảng giải bàn bạc thêm, thì dù có bạc đầu dùi mài kinh sách mà không thấu được một lẽ nào, thì có ích gì? Nay ở trong quận có thầy Dư Nam Hoa, tâm đầu ý hợp với ta, cùng giúp nhau theo đường đạo lý đã lâu lắm rồi. Ông ấy từng thi đỗ khoa giáp (đỗ đạt trong các kỳ thi lớn của triều đình), tính vốn thanh đạm, bỏ chức quan về vui cảnh ở ẩn, tinh thông kinh sử, học vấn sâu rộng, thật là bậc kỳ tài trong thiên hạ, bậc thầy mẫu mực ở đời. Đợi sang tháng Giêng năm tới ta sẽ đưa con đến xin ông dạy bảo. Nếu con tiến bộ được chút ít thì mới mong an ủi được lòng trông mong của ta, mà con cũng không đến nỗi phải than thở vì bỏ dở việc học.”
Chưa biết rồi sẽ ra sao, hãy nghe hồi sau phân giải.
Trong lòng ôm chí lớn, nâng đỡ cả đất trời,
Miệng nhả lời châu ngọc, khiến người lạnh thấu gan.
Nhà ai may mắn có được người con ấy,
Ắt sẽ thành rường cột của triều đình.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video