Thiên 6 — Quyển 6 — Bệnh mắt, tai, hóc nghẹn, rụng tóc, mùi thân

 Quyển sáu

 Thiên thứ bốn mươi ba: Các phương chữa mắt đỏ đau, mắt mờ tối, mắt cộm đau như kim châm và các bệnh về mắt

 Cấm phương (bài khấn, phép đọc lời chú để trừ bệnh) của Hoa Đà (danh y cuối đời Hán).

 Bảo người bệnh tự dùng hai ngón tay banh con mắt đau ra. Hướng lên khoảng không mà khấn rằng: "Sơ sơ (?), nhà cửa chật hẹp, không chứa khách ngủ trọ, ra ngay đi!"

 Ở cuối phần các phương chữa thương hàn (bệnh sốt do cảm phải khí lạnh từ bên ngoài) cũng có phương chữa mắt, là phương của họ Diêu. Trong mắt chảy nước mắt lạnh, mắt đỏ và ngứa: phương sắc với sữa.

 Hoàng liên (rễ cây hoàng liên, vị rất đắng, tính mát, dùng để thanh nhiệt) 3 phân (đơn vị cân thời xưa; trong các phương này thường dùng để chỉ tỉ lệ phần giữa các vị thuốc), nhuy nhân (nhân hạt cây nhuy, vị thuốc làm sáng mắt) 2 phân, can khương (gừng khô) 4 phân. Ngâm vào 1 thăng (đơn vị đo dung tích thời xưa, khoảng 200 ml) sữa một đêm, rồi đun lửa nhỏ còn 3 hợp (một phần mười thăng), bỏ bã. Mỗi lần lấy một lượng bằng hạt gạo đắp vào mắt.

 Phương chữa con ngươi bị thương, bị rách.

 Lấy nước dãi trâu (?), mỗi ngày nhỏ vào mắt hai lần, tránh gió. Tròng đen bị rách cũng khỏi.

 Phụ phương (phương thêm vào về sau): phương của Phạm Chú (?), chữa trong mắt chảy nước mắt, không mở mắt được, đau như kim đâm.

 Lấy muối, lượng bằng hạt đậu to, cho vào mắt. Khi mắt thấy rưng rưng, cay xót thì bỏ muối ra, lấy nước lạnh rửa mắt nhiều lần thì khỏi.

 Sách "Bác tế phương" chữa phong độc (khí độc do gió gây bệnh) bốc lên trên, mắt sưng, ngứa, rít, đau không chịu nổi, hoặc mi mắt trên dưới (?) đỏ loét, có màng mộng nổi lên, thịt ứ lấn vào tròng mắt: dùng Thần hiệu khu phong tán (bột đuổi phong hiệu nghiệm như thần). Ngũ bội tử (tổ sâu trên cây muối) 1 lạng (đơn vị cân thời xưa, khoảng vài chục gam), mạn kinh tử (quả cây mạn kinh, vị thuốc chữa đau đầu, đau mắt) 1 lạng rưỡi, giã chung thành bột. Mỗi lần dùng 2 tiền (một phần mười lạng), 2 chén nước, sắc trong nồi đồng hoặc nồi đá còn 1 chén, để lắng bã. Dội rửa mắt khi còn nóng; giữ lại bã đủ dùng hai lần nữa, lại theo cách trên mà sắc để dội rửa. Rất làm sáng mắt, hết rít và ngứa.

 Sách "Giản yếu tế chúng" chữa can hư (gan suy yếu; theo Đông y, gan thông ra mắt nên gan yếu thì mắt bệnh), con ngươi đau, nước mắt lạnh chảy không ngừng, gân mạch đau, và mắt chói, sợ ánh nắng: dùng Bổ can tán (bột bổ gan).

 Hạ khô thảo (cây cải trời, vị thuốc mát gan sáng mắt) nửa lạng, hương phụ tử (củ cỏ gấu) 1 lạng, tán chung thành bột. Mỗi lần dùng 1 tiền, hòa với trà lạp (một loại trà bánh) mà uống, không kể giờ giấc.

 Sách "Thánh huệ phương" chữa mắt ngứa căng, đỏ và rít: nhỏ mật chó vào mắt.

 Lại một phương, chữa mắt đỏ do phong.

 Lấy 10 con giun đất, nướng khô, tán bột. Tối lúc đi ngủ hòa với trà nguội mà uống 2 tiền chủy (lượng bột xúc đầy trên một đồng tiền).

 Lại một phương, chữa sau khi bị thương hàn còn nóng, khí độc bốc lên mắt, sinh màng trắng.

 Dùng mai mực 2 lạng, bỏ lớp vỏ cứng bên ngoài, giã thành bột, cho thêm một chút long não (băng phiến), nghiền lại cho thật mịn. Mỗi ngày ba, bốn lần lấy một chút chấm vào mắt.

 Lại một phương, chữa nội chướng (bệnh mờ mắt do bên trong mắt bị đục, như đục thủy tinh thể) lâu năm.

 Xa tiền tử (hạt mã đề), can địa hoàng (củ sinh địa phơi khô), mạch môn đông (củ cây mạch môn), lượng bằng nhau, tán bột, viên với mật ong to bằng hạt ngô đồng. Uống nhiều lần đều thấy hiệu nghiệm.

 Các phương chữa mắt dùng hoàng liên đã nhiều, nhưng Dương can hoàn (viên gan dê) là đặc biệt kỳ diệu.

 Lấy 1 lạng lớn bột hoàng liên, 1 lá gan dê trắng non, bỏ màng. Cùng nghiền trong chậu sành cho thật nhuyễn, nhiều người cùng vê thành viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi bữa ăn lấy nước tương chua (nước cơm lên men chua) ấm nuốt 14 viên. Làm liền năm tễ (mỗi tễ là một lượng thuốc pha đủ một đợt) thì khỏi. Hễ là các bệnh về mắt, cùng chướng ế (màng mộng che mắt), thanh manh (mù mà nhìn bề ngoài mắt vẫn như thường), đều chữa được. Kiêng ăn thịt lợn và uống nước lạnh.

 Lưu Vũ Tích (nhà văn, nhà thơ đời Đường) kể: có người tên Thôi Thừa Nguyên, khi làm quan đã xét xử tha sống cho một tù phạm tội chết. Mấy năm sau, người tù ấy chết vì bệnh. Một hôm, Thôi bị nội chướng hành hạ, mắt mù; hơn một năm sau, nửa đêm ngồi một mình than thở, chợt nghe dưới thềm có tiếng sột soạt. Thôi hỏi là ai, thì có tiếng đáp: "Là người tù xưa kia được ông cứu sống, nay cố ý đến đây báo ơn." Rồi nói cho phương này xong thì biến mất. Thôi theo đó mà pha chế uống, chưa được mấy tháng mắt đã sáng lại, nhân đó truyền phương này ra đời.

 Lại một phương: thang rửa mắt mà các thầy chữa màng mắt bây giờ đang dùng.

 Đương quy, thược dược, hoàng liên, lượng bằng nhau, thái nhỏ (?). Dùng nước tuyết hoặc nước ngọt (nước giếng không mặn) sắc lấy nước đặc. Rửa mắt khi còn nóng; nguội thì hâm lại mà rửa.

 Rất có ích cho mắt. Hễ là mắt bị phong độc, mắt đỏ, màng hoa che mắt..., đều dùng được. Lời giải thích của phương nói: phàm bệnh về mắt đều do huyết mạch ngưng trệ (máu huyết bị ứ đọng, không lưu thông) gây ra, cho nên dùng thuốc hành huyết (làm máu lưu thông) hợp với hoàng liên để chữa. Máu gặp nóng thì chảy thông, nên phải rửa khi còn nóng. Người dùng không ai không thấy hiệu nghiệm như thần.

 Lại một phương, chữa quáng gà, không kể mùa tháng.

 Thương truật (củ cây thương truật, vị thuốc trừ thấp, sáng mắt) 2 lạng, giã, rây thành bột, mỗi lần 1 tiền. Không kể giờ giấc, lấy một lá gan dê non tốt, dùng dao tre rạch ra, rắc thuốc vào trong.

 Lấy dây gai buộc chặt, nấu với 1 chén lớn nước vo gạo kê cho đến khi chín. Người bệnh trước hết xông mắt bằng hơi bốc lên, hết hơi thuốc thì ăn. Sách "Giản yếu tế chúng" dùng cách này chữa quáng gà ở trẻ em.

 Sách "Mai Sư phương" chữa mắt mờ, lúc chạng vạng không trông thấy vật.

 Lấy gan dê xanh thái ra, chấm giấm loãng mà ăn; nấu chín ăn cũng tốt.

 Lại một phương, chữa con mắt vô cớ lồi ra một hai tấc.

 Lấy nước mới múc dội và ngâm vào mắt, thay nước nhiều lần, con mắt tự thụt vào.

 "Hải thượng phương" của Thôi Nguyên Lượng ghi ba tên: một tên là Tây quốc thảo, một tên là Tất lăng già, một tên là Phúc bồn tử (quả mâm xôi). Chữa mắt mờ không thấy vật, nước mắt lạnh chảy dầm dề không dứt, cùng thanh manh, thiên hành mục ám (mắt mờ do bệnh dịch lây lan theo mùa)... Lấy Tây quốc thảo phơi nắng cho khô, giã thật nát, bọc trong bông mỏng, ngâm vào sữa của người mẹ đang nuôi con trai. Ngâm chừng thời gian người đi bộ tám chín dặm, đem nhỏ vào mắt, rồi nằm ngửa. Không quá ba bốn ngày, nhìn vật rõ như hồi trẻ. Kiêng rượu, dầu mỡ và bột mì.

 Sách "Thiên kim phương" (sách thuốc của Tôn Tư Mạc đời Đường): nhỏ cho trẻ em mắt có đốm đen, màng mộng, rít và đau.

 Bối xỉ (vỏ ốc tiền) 1 lạng, đốt thành tro, nghiền mịn như bột mì, cho thêm chút long não, chấm vào mắt, rất hay.

 Lại một phương: uống thường xuyên thì sáng mắt, nhìn thấu xa.

 Hồ ma (vừng đen) 1 thạch (một trăm thăng), đồ ba mươi lần, tán bột, uống với rượu, mỗi ngày 1 thăng.

 Lại một phương: phương cổ làm sáng mắt, đen tóc. Ngâm hạt hòe trong mật bò, phơi trong râm suốt một trăm ngày. Sau bữa ăn nuốt 1 hạt; mười ngày thân thể nhẹ nhõm, ba mươi ngày tóc bạc hóa đen, trong vòng một trăm ngày tinh thần thông suốt như thần.

 Sách "Thực kỵ" (Những điều kiêng trong ăn uống) của Tôn chân nhân (tức Tôn Tư Mạc), chữa mắt có màng: lấy 1 lạng lớn mang tiêu (một loại muối khoáng natri sunfat), đặt trong đồ bằng đồng, luyện trên lửa to. Để nguội, rây thật mịn qua lụa sống, chấm vào khóe mắt; mỗi đêm trước khi đi ngủ chấm một lần, rất hay.

 Sách "Kinh nghiệm phương": Bạch long tán làm tan màng, sáng mắt.

 Lấy mã nha tiêu (loại mang tiêu kết tinh hình răng ngựa) thứ trong sạch, gói bằng giấy dày, nén cho chặt. Để trong ngực áo, sát vào da thịt, ủ một trăm hai mươi ngày rồi lấy ra. Nghiền như phấn, cho thêm chút long não, nghiền chung cho mịn. Bất kể bệnh đã bao nhiêu năm, trong mắt mọc màng, mắt dần mờ tối, nhìn xa không rõ, chỉ cần đồng tử chưa vỡ tan thì đều chữa được. Mỗi lần dùng lượng bột bằng hai hạt gạo, chấm vào mắt.

 Lại một phương, chữa nội chướng và ngoại chướng (màng mộng che mắt, ở trong lẫn ở ngoài).

 Thương truật 4 lạng, ngâm nước vo gạo bảy ngày, ngày nào cũng thay nước; sau đó cạo bỏ vỏ đen, thái nhỏ, cho 1 lạng thanh diêm (muối khoáng màu xanh) vào sao chung đến khi vàng thì thôi, bỏ muối đi không dùng. Mộc tặc (cỏ tháp bút) 2 lạng,

 ngâm nước tiểu trẻ trai một đêm, đãi qua nước, sấy khô. Giã chung thành bột. Mỗi ngày không kể giờ giấc, hễ khi ăn uống rau cỏ thì cho vào hòa mà nuốt 1 tiền chủy. Uống rất nghiệm.

 Sách "Kinh nghiệm hậu phương" chữa hư lao (cơ thể suy kiệt lâu ngày) làm mắt mờ.

 Hái hoa mạn kinh vào tháng ba, phơi trong râm, tán bột. Dùng nước giếng múc đầu tiên lúc sáng sớm, mỗi lần lúc bụng đói hòa uống 2 tiền chủy. Uống lâu thì sống lâu, đọc được sách ban đêm.

 Sách "Ngoại đài bí yếu" (sách thuốc của Vương Đảo đời Đường) chữa màng mắt và mộng thịt (?).

 Dùng phàn thạch (phèn chua) loại trắng nhất, đặt một cục bằng hạt kê lên trên màng và mộng thịt, liền có nước mắt lạnh chảy ra, lấy bông lau đi. Để cho dịch độc chảy hết, bệnh ngày một giảm, màng tự tiêu mỏng đi, rồi khỏi. Phèn phải là thứ thật trắng, tốt mới dùng được.

 Lại có Bổ can tán, chữa mù ba mươi năm.

 Tật lê tử (quả cây gai ma vương), hái vào ngày mồng bảy tháng bảy, phơi trong râm, giã thành bột. Sau bữa ăn, uống với nước 1 phương thốn chủy (lượng bột xúc đầy trên một cái thìa vuông mỗi cạnh một tấc, khoảng vài gam).

 Lại một phương, chữa mù.

 Một cái mật lợn, đun trên lửa nhỏ cho đến khi vê viên được bằng hạt kê, cho vào mắt. Chừng một bữa cơm, rất tốt.

 Lại một phương, chữa màng mắt dày.

 Lấy lớp da trắng của mật lợn, phơi khô, se thành sợi dây nhỏ to bằng chân trâm cài tóc (?), đốt thành tro, để nguội. Lấy tro chấm lên màng, không quá ba đến năm lần là khỏi.

 Lại một phương: làm nhẹ mình, thêm khí lực, sáng mắt.

 Vu tinh tử (hạt củ cải tròn) 1 thăng, nước 9 thăng, nấu cho cạn nước, phơi khô; làm như vậy ba lần, giã bột, uống với nước 1 phương thốn chủy, ngày ba lần.

 Sách "Đẩu môn phương" chữa hỏa nhãn (mắt đỏ, nóng rát do nhiệt bốc lên).

 Đốt ngải cứu cho bốc khói, úp cái bát lên, chờ khói bám thành muội trên bát thì cạo xuống, hòa với nước ấm, rửa mắt thì khỏi. Cho thêm hoàng liên càng hay.

 Sách "Quảng lợi phương" chữa mắt bị va đập, thịt lòi ra (?).

 Bảy nhân hạt hạnh (hạt mơ) sống, bỏ vỏ, nhai nhuyễn, nhả ra lòng bàn tay, nhân lúc còn ấm, lấy bông quấn đầu đũa chấm lên chỗ thịt lòi. Không quá bốn năm lần là khỏi.

 Sách "Dược tính luận" nói:

 Lúc bụng đói dùng muối chà răng, một lát nhổ vào nước, lấy nước ấy rửa mắt; ban đêm nhìn được chữ nhỏ, rất tốt.

 Cố Hàm nuôi chị dâu bị mù.

 Hàm tự tay nếm thuốc, coi sóc cơm nước, lo đến mức không đội mũ, không ăn. Bệnh mắt của chị dâu cần dùng mật trăn, Hàm tìm đủ mọi cách mà không được. Có một đứa trẻ đem một cái hộp trao cho Hàm, Hàm mở ra thì chính là mật trăn.

 Đứa trẻ ra khỏi cửa liền hóa thành con chim xanh bay đi. Mắt chị dâu nhờ đó mà khỏi.

 Quyển sáu

 Thiên thứ bốn mươi bảy: Các phương chữa điếc tai đột ngột và các bệnh về tai

 Họ Cát (tức Cát Hồng, tác giả sách này): tai đột nhiên bị điếc.

 Lấy mật chuột cho vào trong tai, không quá ba lần thì khỏi. Có người nói: nằm nghiêng, nhỏ hết một cái mật. Chốc lát nước mật chảy ra ở phía dưới; lúc đầu càng điếc hơn, khoảng nửa ngày thì khỏi. Chữa được cả bệnh điếc lâu năm đến ba mươi năm.

 Lại một phương: ba đậu (hạt cây ba đậu, rất độc, tính tẩy mạnh) 14 hạt, giã ra; mỡ ngỗng nửa lạng đun chảy, cho ba đậu vào, nhào lấy viên to bằng hạt đậu nhỏ, bọc bông nhét vào tai thì khỏi. Mỗi ngày thay một lần. Họ Diêu nói chữa khỏi được điếc ba mươi năm.

 Nếu đột nhiên trúng phong (bị gió độc xâm nhập), thấy trong tai lùng bùng.

 Gấp lấy 7 thăng muối, hấp trong chõ cho nóng, áp tai gối lên muối, nguội thì thay. Cũng chữa tai đột nhiên đau nhức: hấp muối mà chườm.

 Lại một phương: rễ qua lâu (cây dưa trời) gọt cho vừa nhét vào tai, rán trong mỡ lợn tháng chạp ba lần sôi, lấy ra nhét tai. Làm hằng ngày, hai mươi mốt ngày thì khỏi.

 Họ Diêu: phương chữa tai đau có nước chảy ra.

 Rang nhân hạt hạnh cho đỏ sẫm đến đen, giã như cao, bọc bông nhét vào tai, ngày thay ba lần, ba ngày thì khỏi.

 Phương chữa đình nhĩ (?) (bệnh tai chảy mủ), trong tai đau, chảy máu mủ.

 Lấy tro dưới đáy nồi (?) thổi cho đầy tai, để vào sâu cũng không hại gì, mủ sẽ tự ra.

 Điếc tai: viên rễ xương bồ.

 Rễ xương bồ (cây thủy xương bồ, vị thuốc làm thông khiếu) 1 tấc, ba đậu 1 hạt bỏ vỏ và tim. Hai thứ giã chung, rây, chia làm bảy viên, bọc bông, lúc đi ngủ thì nhét vào tai. Đêm sau thay viên khác, mười ngày là khỏi ngay. Có nước vàng chảy ra thì khỏi ngay.

 Phương chữa trong tai chảy máu mủ.

 Bột phụ tử (củ con của cây ô đầu, rất độc) nghiền mịn, hòa với nước nhớt của hành, rót vào tai, rất tốt. Dùng riêng nước nhớt hành cũng tốt; nghiêng tai cho thuốc chảy vào.

 Phương chữa tai thường ù.

 Sinh địa hoàng (củ địa hoàng tươi) thái ra, nhét vào tai, mỗi ngày thay hơn chục lần.

 Sách "Đoản kịch" (?) chữa đình nhĩ chảy mủ: phương thuốc bột.

 Phèn chua 2 lạng, nung; hoàng liên 1 lạng; mai mực 1 lạng; ba thứ làm thành bột. Lấy lượng bằng hạt táo, bọc bông nhét tai, ngày thay hai lần. Thêm long cốt (xương hóa thạch của động vật thời cổ) nữa.

 Viên ba đậu chữa điếc tai.

 Ba đậu 1 hạt bỏ tim và vỏ, ban miêu (một loài bọ cánh cứng có độc) 1 con bỏ cánh và chân, hai thứ giã chung, rây, bọc bông nhét vào tai, thay hai lần là rất nghiệm. Nói rằng xưa nay đem dùng đều tốt.

 Lại một phương: từ thạch (đá nam châm), xương bồ, thông thảo (lõi cây thông thảo), huân lục hương (nhũ hương, một loại nhựa cây thơm), nhân hạt hạnh, tì ma (hạt thầu dầu), tùng chi (nhựa thông), giã, rây thành bột, lượng bằng nhau. Hòa với sáp và mỡ ngỗng, nhào cứng làm viên hơi dài, dùng trâm xuyên qua giữa thành lỗ. Trước hết móc sạch ráy tai, sau đó nhét thuốc vào, ngày hai lần. Lúc mới nhét thấy ngứa và có tiếng kêu.

 Hơn một tháng thì khỏi hẳn. Quan Hầu giám (?) trong cung điện đã dùng thấy hiệu nghiệm.

 Tai đột nhiên đau.

 Hấp muối mà chườm.

 Đau không chịu nổi, đến mức muốn chết.

 Xương bồ, phụ tử mỗi thứ 1 phân, tán bột, hòa với dầu vừng đen, luyện kỹ rồi nhỏ vào tai thì hết đau ngay.

 Đình nhĩ (?), chảy máu mủ.

 Lấy mỡ bôi trục xe nhét vào tai. Máu mủ chảy ra hết thì khỏi.

 Phụ phương, phương của sách "Trửu hậu" (tức sách này): chữa tai đột nhiên sưng, chảy mủ nước.

 Phèn chua nung, tán bột, dùng ống bút thổi vào trong tai, ngày ba bốn lần; hoặc bọc bông nhét vào tai, khỏi ngay.

 Sách "Kinh nghiệm phương": phương chữa để nhĩ (bệnh tai chảy mủ lâu ngày từ sâu bên trong).

 Tang phiêu tiêu (tổ trứng bọ ngựa bám trên cây dâu) 1 cái, nướng lửa nhỏ chín chừng tám phần, tồn tính (đốt cháy xém nhưng chưa thành tro hẳn để giữ tính thuốc), nghiền mịn, cho thêm 1 tự (một phần tư tiền chủy) xạ hương, làm thành bột, rắc vào trong tai. Mỗi lần dùng nửa tự, hiệu nghiệm như thần. Nếu có mủ, trước hết dùng nắm bông lau sạch, sau đó rắc bột thuốc vào tai.

 Lại một phương, chữa tai đột nhiên điếc.

 Ba đậu 1 hạt, bọc sáp, dùng kim đâm thủng cho thông suốt, nhét vào tai.

 Sách "Mai Sư phương" chữa tai điếc lâu năm.

 Tùng chi 3 lạng đã luyện, ba đậu 1 lạng, trộn với nhau, giã nhuyễn cho vê viên được, bọc bằng bông mỏng, nhét vào lỗ tai, mỗi ngày thay một lần.

 Sách "Thánh huệ phương" chữa thận khí hư tổn (thận suy yếu; theo Đông y, thận thông ra tai nên thận yếu thì tai điếc) làm điếc tai.

 Dùng một cặp thận hươu, bỏ mỡ và màng, thái ra, cho vào nước đậu xị (đậu đen lên men), thêm 2 hợp gạo tẻ, nấu thành cháo, nêm năm vị như cách nấu thường cho vừa ăn. Ăn lúc bụng đói; làm thành canh hoặc ngâm rượu cũng đều được.

 Phương của Đỗ Nhâm: chữa điếc tai do thận hư gây ra; bệnh trong vòng mười năm thì uống một lần là khỏi.

 Bọ cạp loại thật nhỏ 49 con, gừng sống thái thành 49 lát, mỗi lát to bằng con bọ cạp. Hai thứ sao trong nồi đồng đến khi gừng khô thì thôi. Tán bột, uống hết trong một lần: đầu hôm uống với rượu ấm, đến hết canh hai (khoảng 11 giờ đêm) thì uống rượu hết sức mình, say cũng không sao. Hôm sau trong tai nghe như tiếng sênh tiếng kèn là có hiệu.

 Sách "Thắng kim phương" chữa điếc tai, hiệu nghiệm ngay.

 Lấy giun đất khô, cho muối vào, đựng trong đuôi lá hành, để hóa thành nước, nhỏ vào tai.

 Sách "Thiên kim phương" chữa điếc tai.

 Hùng hoàng (khoáng vật asen sunfua màu vàng cam), lưu hoàng (lưu huỳnh), lượng bằng nhau, tán bột, bọc bông, nhét vào tai.

 Lại một phương: 3 thăng rượu, ngâm 1 thăng mẫu kinh tử (hạt cây mẫu kinh) đã đập vụn, ngâm bảy ngày, bỏ bã. Uống tùy sức cho đến hết; điếc ba mươi năm cũng khỏi.

 Lại một phương: dùng giấm nguyên chất, đun lửa nhỏ với phụ tử, gọt phụ tử cho nhọn, nhét vào tai, có hiệu.

 Sách "Ngoại đài bí yếu" chữa điếc.

 Hạt cải giã vụn, hòa với sữa người, bọc bông, nhét vào tai thì khỏi.

 Sách "Sản nhũ" của họ Dương chữa ù tai suốt ngày đêm.

 Ô đầu (củ cái của cây ô đầu, rất độc) đốt thành tro, với xương bồ, lượng bằng nhau, tán bột, bọc bông nhét vào tai, ngày dùng hai lần, có hiệu.

 Quyển sáu

 Thiên thứ bốn mươi tám: Các phương chữa sâu bọ và vật lạ chui vào tai

 Họ Cát: các loại sâu bọ chui vào tai.

 Rót rượu ngon vào tai, đứng dậy đi lại thì sâu tự ra.

 Lại một phương: nín thở, nhờ người dùng ống sậy thổi vào một bên tai.

 Lại một phương: lấy lá đào nhét hai tai, sâu ra ngay.

 Rết chui vào tai.

 Lấy lá cây gói muối và tro, làm cho nóng, áp lên tai; nguội thì thay, rết ra ngay.

 Do diên (loài sâu nhiều chân, giống con rết nhỏ) chui vào tai.

 Rang vừng, đựng trong túi vải sợi sắn, gối đầu lên. Sâu ngửi thấy mùi thơm thì tự bò ra.

 Kiến chui vào tai.

 Nướng mỡ lợn hoặc vật gì thơm, đặt cạnh lỗ tai, kiến sẽ tự ra.

 Sách "Thần hiệu phương": do diên chui vào tai.

 Rót sữa bò đặc cho đầy tai, do diên ra ngay, khi ra đã tan mất một nửa. Nếu nó vào đến trong bụng thì lúc bụng đói ăn 1–2 thăng sữa đặc tốt, nó sẽ hóa thành nước vàng mà ra. Nếu chưa ra hết thì uống thêm. Dùng thần nghiệm không gì sánh bằng; phương này mới có được gần đây.

 Lại một phương: một con gà con, bỏ lông và chân, rán dầu cho vàng, lấy đũa chọc thủng thành lỗ, gối tai lên.

 Lại một phương: lấy giun đất bỏ vào trong lá hành, để cả hai hóa thành nước, nhỏ vào tai; do diên cũng hóa thành nước.

 Phụ phương, sách "Thắng kim phương": chữa các loại sâu bọ vào tai không ra.

 Lấy máu mào gà nhỏ vào trong tai, sâu ra ngay.

 Lại sách "Thiên kim phương": giã hẹ lấy nước, rót vào tai thì khỏi.

 Lại một phương, chữa trong tai có vật không lấy ra được.

 Lấy dây gai, cắt cho đầu tưa ra, bôi keo tốt, đặt vào vật trong tai cho dính. Đợi dính chặt rồi từ từ kéo ra.

 Lại sách "Mai Sư phương": lấy mỡ bôi trục xe, bôi vào lỗ tai, vật tự ra.

 Sách "Tục thập toàn phương" chữa sâu vào tai.

 Bột tần tiêu (hạt tiêu Tần, một loại hoa tiêu) 1 tiền, ngâm nửa chén giấm một lúc lâu, rót vào tai từng ít một, sâu tự ra.

 Sách "Ngoại đài bí yếu" dẫn sách "Trửu hậu", chữa kiến vào tai.

 Đốt vảy tê tê, tán bột, hòa nước, rót vào tai, kiến ra ngay.

 Sách "Truyền tín phương" của Lưu Vũ Tích chữa do diên vào tai.

 Dùng dầu vừng làm bánh rán, gối đầu lên mà nằm, chốc lát do diên tự ra, liền khỏi. Thượng thư (chức quan đứng đầu một bộ trong triều) Lý Nguyên Thuần khi ở Hà Dương bị do diên chui vào tai, không có cách gì chữa. Nửa tháng sau, trong óc ầm ầm có tiếng, đầu nặng bức bối không chịu nổi, đến mức tự đập đầu vào cột cửa. Tâu lên triều đình bệnh trạng nguy kịch, vua nhân đó ban thuốc ngự để chữa, cũng không khỏi. Vì quá khổ sở, ông không còn thiết sống nữa; bỗng có người dâng phương này, mới khỏi.

 Sách "Binh bộ thủ tập" chữa do diên vào tai.

 Nước tỏi nhỏ chữa mọi loài sâu chui vào tai, đều như nhau.

 Sách "Khiếp trung phương" của Tiền tướng công chữa rết (?) (loài trăm đốt), do diên và kiến chui vào tai.

 Nhỏ giấm chua vào tai, đứng dậy đi lại thì ra ngay.

 Sách "Thánh huệ phương" chữa thiêu thân bay vào tai.

 Rót nước tương vào tai thì ra ngay; lại gõ đồ đồng bên cạnh tai.

 Sách "Kinh nghiệm phương" chữa nước vào tai.

 Lấy nước cốt bạc hà nhỏ vào, hiệu nghiệm ngay.

 Quyển sáu

 Thiên thứ bốn mươi chín: Các phương chữa đột nhiên ăn bị nghẹn, nuốt không trôi

 Phương của họ Cát: ngậm một chút mật ong thì trôi xuống ngay.

 Lại một phương: lấy bọt dãi của trâu già, lượng bằng hạt táo, bỏ vào nước mà uống. Suốt đời không bị nghẹn nữa.

 Phụ phương, sách "Ngoại đài bí yếu": chữa nghẹn.

 Mạt sừng linh dương, chỉ một vị, nhiều ít tùy ý, tán bột, uống với nước 1 phương thốn chủy (lượng bột xúc đầy trên thìa vuông mỗi cạnh một tấc). Cũng có thể lấy sừng xoa lên chỗ nghẹn, rất tốt.

 Sách "Thực y tâm kính" chữa đột nhiên ăn bị nghẹn.

 Trần bì (vỏ quýt để lâu năm) 1 lạng, ngâm nước nóng, bỏ lớp cùi trắng bên trong, sấy khô, tán bột. Lấy 1 chén lớn nước sắc còn nửa chén, uống lúc nóng.

 Sách "Thánh huệ phương" chữa cách khí (bệnh khí bị nghẽn ở vùng hoành cách mô, khiến ăn uống nuốt không trôi), cổ họng nghẹn tắc, ăn uống không xuống được.

 Lấy cám mịn bám trên đầu chày cối giã gạo, viên với mật ong to bằng viên đạn, không kể giờ, ngậm 1 viên, nuốt nước bọt.

 Sách "Quảng ngũ hành ký" chép: trong năm Vĩnh Huy (niên hiệu vua Đường Cao Tông, 650–655), có một nhà sư ở Giáng Châu bị bệnh nghẹn, không ăn được. Ông dặn đệ tử: "Sau khi ta chết, hãy mổ ngực và cổ họng ta

 để xem có vật gì." Nói xong thì mất. Đệ tử làm theo lời, mổ ra xem trong ngực, được một vật, hình như con cá nhưng có hai đầu, khắp mình là vảy thịt. Đệ tử đặt nó vào đồ đựng, nó nhảy mãi không thôi. Thử bỏ các thứ đồ ăn vào, đều bị nó làm tan hết. Lúc ấy đang giữa mùa hè, người ta làm nhiều chàm (bột nhuộm xanh chế từ cây chàm); có một nhà sư bỏ chàm vào đồ đựng, con vật bèn chạy vòng quanh trong đó, chốc lát hóa thành nước.

 Quyển sáu

 Thiên thứ năm mươi: Các phương chữa đột nhiên bị hóc các thứ, nuốt không trôi

 Ăn cá bị hóc xương.

 Đặt xương cá lên đỉnh đầu, khỏi ngay. Rồi đằng hắng một tiếng (?) thì xương ra.

 Lại một phương: nhai sơ củ kiệu cho mềm, lấy dây buộc ngang giữa củ, cầm đầu dây, nuốt củ kiệu xuống đến chỗ bị hóc rồi kéo ra, xương sẽ theo ra.

 Chữa hóc xương.

 Lấy chỗ xương còn thừa lại, dùng tay trái tay phải luân phiên ném ra sau lưng, xương ra ngay.

 Phương chữa hóc các vật khác.

 Cởi dây lưng, đưa mắt nhìn xuống chỗ kín; nếu vật không trôi xuống thì sẽ ra.

 Lại một phương: lấy mật ong tốt, dùng thìa xúc, nuốt dần dần cho trôi xuống.

 Phương chữa xương cá hóc trong họng mà dùng nhiều cách vẫn không lấy ra được.

 Lấy kẹo mạch nha, vê viên to bằng lòng đỏ trứng gà mà nuốt. Chưa ra thì lại nuốt, làm viên to dần lên, dùng thấy có hiệu.

 Phụ phương, sách "Đẩu môn phương": chữa hóc xương.

 Sừng hươu tán bột, ngậm rồi nuốt theo nước bọt, rất hay.

 Sách "Ngoại đài bí yếu" chữa hóc.

 Lấy xương hổ tán bột, uống với nước 1 phương thốn chủy.

 Lại một phương: lấy óc dế dũi, chỉ một vị ấy mà nuốt. Cũng chữa được dằm đâm không ra: đắp vào thì dằm ra ngay.

 Lại một phương: miệng gọi to "Lô từ!" (tên chim cốc) thì trôi xuống.

 Lại sách "Cổ kim lục nghiệm" chữa xương cá mắc ngang trong họng sáu bảy ngày không ra: lấy vảy và da cá chép, đốt chung thành bột, uống với nước,

 thì xương ra; nếu chưa ra thì uống nữa.

 Sách "Thắng kim phương": phương chữa trẻ em và người lớn mọi loại hóc xương, hoặc dằm tre, dằm gỗ đâm trong họng không xuống.

 Vào tháng chạp, lấy mật cá quế (cá rô mo), treo dưới mái hiên phía bắc cho khô. Mỗi khi bị hóc xương cá, lấy một lượng bằng hạt bồ kết, đun với rượu cho tan, nhấp từng ngụm lúc còn ấm.

 Nếu thấy buồn nôn thì nôn, xương sẽ theo đờm dãi đặc mà ra. Nếu chưa nôn thì uống thêm rượu ấm. Nôn ra được là hay nhất; còn rượu thì tùy tửu lượng mà uống. Nếu chưa ra thì đun thêm một cục nữa, không có trường hợp nào không ra. Thuốc này, hễ vật hóc nằm trong tạng phủ đã lâu ngày gây đau, người vàng vọt, gầy nhiều, uống vào đều ra cả. Nếu gấp quá không kiếm được cá quế thì mật cá lóc, cá trắm cỏ, cá diếc đều dùng được. Thu lấy vào tháng chạp là tốt nhất.

 Mạnh Sằn (danh y đời Đường) nói: người bị đột nhiên hóc (?).

 Lấy nhân hạt hạnh 3 phân, bỏ vỏ và đầu nhọn, rang, giã riêng; quế 1 phân; trộn cho nhuyễn như bùn, lấy một lượng bằng hạt mận, bọc bông ngậm, nuốt từ từ. Ngày năm lần, đêm ba lần.

 Quyển sáu

 Thiên thứ năm mươi mốt: Các phương chữa đột nhiên nuốt nhầm các vật và những chứng do đó gây ra

 Họ Cát: phương chữa nuốt nhầm trâm cài tóc.

 Lấy củ kiệu phơi nắng cho héo, nấu chín, không cắt. Ăn một bó to, cây trâm sẽ theo ra. Rau lúa mì tươi, hoặc các thứ rau có sợi dài (?), đều dùng được.

 Phương chữa nuốt nhầm đinh, mũi tên, kim vàng, tiền, sắt và các vật tương tự.

 Ăn nhiều mỡ dê và các loại thịt béo, mỡ sẽ tự bọc lấy vật, ắt ra được.

 Phương chữa nuốt các thứ hạt ngọc, khoen (?), sắt mà bị hóc.

 Nung lẫy nỏ bằng đồng cho đỏ, nhúng vào nước, uống nước ấy, khỏi ngay.

 Nuốt nhầm tiền.

 Lấy than lửa tán bột, uống 1 phương thốn chủy (lượng bột xúc đầy trên thìa vuông mỗi cạnh một tấc), ra ngay. Sách "Đoản kịch" (?) cũng chép như vậy.

 Lại một phương: uống 3 thăng mật ong, ra ngay.

 Họ Diêu: phương chữa trong lúc ăn nuốt phải tóc, quấn trong họng không ra.

 Lấy tóc rụng khi chải đầu đốt thành tro, uống 1 tiền chủy (lượng bột xúc đầy trên một đồng tiền).

 Nuốt phải khoen (?), hoặc móng tay (?).

 Đốt vài cái lông ngỗng, tán bột, uống với nước.

 Nuốt tiền.

 Kẹo mạch nha gạo làm vào tháng chạp, uống một lần hết nửa thăng.

 Lại một phương: sắc đặc nước ngải cứu mà uống, có hiệu.

 Phụ phương, sách "Thánh huệ phương": chữa nuốt nhầm khoen bạc (?), trâm cài tóc.

 Lấy nửa lạng thủy ngân mà uống; uống lần thứ hai thì ra.

 Lại một phương, chữa trẻ em nuốt nhầm kim.

 Lấy một viên đá nam châm to bằng hạt táo, mài cho nhẵn, khoan lỗ, xỏ sợi tơ, cho trẻ ngậm, kim sẽ tự ra.

 Lại một phương, chữa trẻ em nuốt nhầm vật bằng đồng, sắt, mắc trong họng không xuống.

 Lấy rễ cây nam chúc (cây dâu rượu tím), đốt, nghiền mịn, hòa 1 tiền với nước đun sôi, cho nuốt xuống.

 Sách "Khiếp trung phương" của Thiết tướng công (có lẽ là Tiền tướng công) (?) chữa nuốt nhầm tiền.

 Lấy một cục đá nam châm to bằng quả táo, ngậm vào, tiền ra ngay.

 Lại một phương: lấy một nắm ngải hao, thái nhỏ, dùng 5 thăng nước sắc còn 1 thăng, uống một lần hết thì trôi xuống.

 Lại sách "Ngoại đài bí yếu":

 Lấy 1 cân kẹo mạch nha, ăn dần cho hết; khoen (?) và trâm sẽ ra.

 Lại sách "Sản nhũ" của họ Dương:

 Một nắm "nhĩ đầu" (?) (có lẽ là củ kiệu), nhúng vào 1 thăng nước hơn mười lần, uống nước ấy thì khỏi.

 Phương của Tôn Dụng Hòa: chữa nuốt nhầm vàng bạc hoặc tiền, nằm trong bụng không ra.

 Vôi một cục to bằng hạt mơ, lưu huỳnh một cục to bằng hạt bồ kết, nghiền chung thành bột, hòa rượu mà uống, không kể giờ giấc.

 Phương của họ Diêu: chữa trong lúc ăn nuốt nhầm tóc, quấn trong họng không ra.

 Lấy tóc rối trên đầu chính mình đốt thành tro, hòa nước uống 1 tiền chủy.

 Trần Tàng Khí (nhà dược học đời Đường) nói:

 Lưỡi cưa cũ không độc, chữa nuốt nhầm tre gỗ vào họng, không lên không xuống được. Nung cho đỏ, nhúng vào rượu, uống lúc còn nóng; (rượu nguội) cũng đều được.

 Quyển sáu

 Thiên thứ năm mươi hai: Các phương chữa bệnh ở mặt, tóc rụng hói, thân thể hôi, đầu óc kém cỏi và dung mạo xấu xí

 Họ Cát: chữa người trẻ tuổi khí huyết sung thịnh, mặt mọc mụn (?).

 Hồ phấn (phấn chì trắng), thủy ngân, mỡ lợn tháng chạp, trộn với nhau nghiền thật kỹ cho thủy ngân tan hết. Chập tối thoa lên mặt, sáng lau đi. Không rửa bằng nước, đến tối lại thoa. Ba lần thì khỏi. Phương của họ Diêu cũng vậy.

 Lại một phương: thoa mỡ nai thì khỏi.

 Lại một phương: lấy giấm để lâu ba năm ngâm trứng gà ba đêm, khi vỏ mềm thì lấy lòng trắng thoa lên.

 Sách "Ẩn cư hiệu phương" (sách phương thuốc của Đào Hoằng Cảnh, hiệu Hoa Dương Ẩn cư): phương chữa mụn.

 Hoàng liên, mẫu lệ (vỏ con hàu) mỗi thứ 2 lạng (đơn vị cân thời xưa), hai thứ giã, rây, hòa nước thành bùn, đắp lên mụn; nếu có mủ đặc thì rắc bột thuốc lên. Thần nghiệm.

 Đông quỳ tán (bột hạt cây quỳ mùa đông).

 Đông quỳ tử (hạt cây quỳ mùa đông), bá tử nhân (nhân hạt trắc bá), phục linh (nấm mọc ở rễ cây thông, vị thuốc bổ, an thần), hạt dưa, mỗi thứ 1 lạng. Bốn thứ làm thành bột, sau bữa ăn uống 1 phương thốn chủy (lượng bột xúc đầy trên thìa vuông mỗi cạnh một tấc), ngày ba lần, uống với rượu.

 Phương chữa mặt và mũi bị tửu tra (mũi đỏ, nổi sần như bã rượu).

 Trân châu, hồ phấn, thủy ngân, lượng bằng nhau, hòa với mỡ lợn mà thoa. Lại lấy phân chim cốc hòa với mỡ lợn tháng chạp mà thoa, cũng rất nghiệm, hiệu như thần.

 Mặt có nhiều vết nám (?), hoặc có màu như vỏ trứng chim sẻ (tàn nhang).

 Lấy giấm nấu bạch truật (củ cây bạch truật), thường xuyên lau mặt, vết sẽ dần tự mất.

 Lại một phương: một quả trứng gà mới đẻ, khoét lỗ bỏ lòng đỏ, cho 1 lạng bột chu sa (khoáng vật thủy ngân sunfua màu đỏ) vào, trát sơn bịt kín. Phương khác nói bịt bằng sáp, rồi cho gà ấp như trứng thường.

 Lấy ra thoa mặt, vết mất ngay và da trắng ra. Lại một phương khác, xuất từ sách "Tây Vương Mẫu chẩm trung" (sách quý giấu trong gối của Tây Vương Mẫu), là phương cao mà Trương quý phi đời Trần thường dùng: trứng gà 1 quả, đan sa (chu sa) 2 lạng, tán bột; cũng nói đặt dưới bụng gà mái trắng cho ấp, các bước khác như trên. Trứng gà làm cho da mặt căng và láng mịn, đan sa làm cho da hồng hào. Không quá năm lần

 thoa mặt, mặt sẽ trắng như ngọc, láng mịn rạng ngời, rất tốt.

 Sau khi khỏi bệnh đột ngột, mặt như bị rắc bột gạo.

 Phèn chua rang, hòa với rượu mà thoa. Họ Diêu nói không quá ba lần.

 Lại một phương: bạch liễm (củ cây bạch liễm) 2 phân, nhân hạt hạnh nửa phân, phần trắng trong phân gà 1 phân, giã rây, hòa với mật ong. Pha với nước mà lau mặt, rất tốt.

 Phương chữa đầu mặt người bị lịch dương (?) (bệnh lang ben, da nổi đốm loang lổ).

 Hùng hoàng, lưu huỳnh, phèn chua, tán bột, hòa với mỡ lợn mà thoa.

 Lại một phương: lấy nước đọng (?) trong hốc cây còn sống mà lau. Rồi lấy bột quế hòa đắp lên, ngày hai ba lần.

 Lại một phương: lấy xác rắn lột đã nướng chín, chà xát lên chỗ bệnh vài trăm lần cho nóng, rồi vứt vào bụi cỏ, đừng ngoảnh lại nhìn.

 Chữa mặt và thân thể đen sạm, da thô, dày và xấu.

 Giã nhỏ xương ống chân linh dương, hòa lòng trắng trứng gà thoa mặt; khô thì rửa bằng nước vo gạo kê trắng. Ba ngày da trắng như lụa trắng, hiệu như thần.

 Lại một phương: hạt củ cải tròn 2 lạng, nhân hạt hạnh 1 lạng, giã chung; bổ quả qua lâu bỏ hạt; tụy lợn 5 bộ. Hòa với rượu nguyên chất, ban đêm thoa lên. Những tháng giá lạnh thì dùng làm cao thoa tay và mặt. Phương khác nói: người già hóa trẻ, người đen hóa trắng; cũng có thể thêm 1 lạng rễ thổ qua (cây vương qua), 7 quả táo đỏ, da ngày càng trắng tươi. Phương của họ Diêu dùng 5 bộ tụy lợn, thần nghiệm.

 Sách "Ẩn cư hiệu nghiệm phương": phương làm mặt đen hóa trắng, trừ vết thâm.

 Mai mực, tế tân (rễ cây tế tân, vị cay thơm), qua lâu, gừng khô, hạt tiêu, mỗi thứ 2 lạng. Năm thứ thái ra, ngâm giấm ba ngày, rồi đun với 2 cân tủy bò đã luyện sẵn. Hết mùi giấm là thuốc thành. Dùng thoa mặt, người xấu cũng trở nên tươi đẹp khác thường; là phương thần diệu.

 Lại một phương làm mặt trắng như ngọc.

 Mỡ dê, mỡ chó mỗi thứ 1 thăng, bạch chỉ (rễ cây bạch chỉ, vị thơm) nửa thăng, cam thảo 7 thước, bán hạ (củ cây bán hạ) nửa lạng, ô uế (củ nhỏ của cây ô đầu, có độc) 14 củ, nấu chung. Đựng trong đồ màu trắng, thoa mặt; hai mươi ngày thì thay đổi hẳn, đến anh em cũng không nhận ra nhau, huống chi người khác.

 Phương truyền đã hiệu nghiệm: phương chữa "hóa diện" (?) (làm đổi mới da mặt).

 Bột trân châu, quang minh sa (chu sa loại sáng bóng tốt nhất), đều nghiền thật kỹ riêng từng thứ. Hạt bí đao, hàm nhân (?), mỗi thứ 2 lạng, cũng nghiền. Thủy ngân 4 lạng, đựng trong túi bằng lụa luyện bốn năm lớp, đặt vào nồi đồng có chân, đổ giấm và nước tương chua vào, nấu lửa nhỏ một ngày một đêm thì dùng được. Lấy thủy ngân hòa với cao thoa mặt, nghiền kỹ cho tan, rồi trộn với bột trân châu, chu sa và bột hạt bí, hòa lại cho đều, sau đó thoa mặt.

 Lại một phương: chữa mặt người không láng mịn, đen sạm (?) và nhăn nheo; phương cao thường dùng thoa mặt.

 Tế tân, uy nhuy (ngọc trúc), hoàng kỳ (?), thự dự (củ mài, hoài sơn), bạch phụ tử, tân di (búp hoa mộc lan), xuyên khung (?), bạch chỉ mỗi thứ 1 lạng; qua lâu, vỏ cây mộc lan mỗi thứ 1 phân; mỡ lợn đã luyện 2 thăng. Mười một thứ thái ra, bọc bông, ngâm với một ít rượu một đêm, rồi cho vào mỡ lợn mà đun: bảy lần đun sôi, bảy lần nhấc xuống. Riêng thả thêm một lát bạch chỉ vào cùng đun, chờ lát bạch chỉ ngả màu vàng là cao thành, bỏ bã. Vắt lấy nước cao thoa mặt. Đây là phương nghìn vàng cũng không truyền. Cao này cũng chữa kim sang (vết thương do dao, binh khí) và thổ huyết.

 Phương chữa nám da (?), làm da mặt mỏng mịn như hoa (?).

 Lấy đầu nhọn của sừng hươu, chọn chỗ đặc và trắng, mài trên phiến đá phẳng. Khi nước mài hơi đặc thì lấy 1 lạng lớn. Gừng khô 1 lạng lớn, giã, rây qua lụa dày, hòa với nước sừng hươu, khuấy cho đều. Mỗi tối, trước hết rửa mặt bằng nước tương chua ấm, lau bằng lụa mềm, thoa mật ong trắng, lấy tay vỗ cho mật thấm hết, đến khi ngón tay không còn dính mới thôi, sau đó thoa thuốc. Sáng ra lại rửa bằng nước tương chua ấm. Sau hai ba lần bảy ngày, sắc mặt đẹp đến kinh ngạc. Khi đã thoa thuốc thì không được để gặp gió nắng, phải cẩn thận.

 Lại một phương: trên mặt đột nhiên nổi mụn (?).

 Nhân hạt hạnh sống, bỏ vỏ, giã, hòa lòng trắng trứng gà cho sệt như bột làm bánh rán. Đến tối rửa mặt, lau khô rồi thoa; sáng ra rửa bằng nước, khỏi ngay. Phương họ Diêu nói để qua đêm rồi lau đi.

 Mặt có đốm (?) — phương "hóa diện", cũng chữa được; lại làm da láng mịn và căng.

 Rễ thổ qua giã, rây, hòa với nước tương chua cho đều. Đến tối rửa mặt bằng nước tương chua rồi thoa thuốc; sáng ra lại rửa. Một trăm ngày thì da láng mịn rạng rỡ, đến vợ chồng cũng không nhận ra nhau.

 Họ Cát: phương uống thuốc cho da trắng.

 Lấy hoa đào của ba cây, phơi trong râm, tán bột. Trước bữa ăn uống 1 phương thốn chủy, ngày ba lần. Họ Diêu nói còn làm eo lưng thon nhỏ.

 Lại một phương: nhân trong hạt qua trắng 5 phân, vỏ cây bạch dương 2 phân, hoa đào 4 phân, giã thành bột. Sau bữa ăn uống 1 phương thốn chủy, ngày ba lần. Muốn trắng thì thêm hạt qua, muốn hồng thì thêm hoa đào. Ba mươi ngày mặt trắng, năm mươi ngày tay chân đều trắng. Lại có một phương có vỏ quýt 3 phân mà không có vỏ bạch dương.

 Lại một phương: nữ uyển (rễ cây nữ uyển) 3 phân, duyên đan (chì đỏ) 1 phân, tán bột, uống với nước giấm tương 1 đao khuê (lượng bột rất nhỏ, khoảng một phần mười phương thốn chủy). Ngày uống ba lần. Mười ngày thì đại tiện ra đen, ngày mười tám, mười chín thì đen như sơn, ngày hai mươi mốt thì trắng hẳn. Khi ấy thì ngừng, uống quá sẽ trắng quá. Người đã quá ba mươi tuổi thì khó chữa lại được. Khi uống thuốc kiêng ngũ tân (năm thứ rau gia vị cay nồng như hành, tỏi, hẹ, kiệu...).

 Lại một phương: chu đan (chu sa) 5 lạng, hoa đào 3 lạng, tán bột, uống với nước giếng múc lúc sáng sớm 1 phương thốn chủy. Ngày uống ba lần. Mười ngày thì thấy hiệu, hai mươi ngày thì rất trắng; tiểu tiện ra nước đen.

 Lại một phương: tùng chi trắng 10 phân, can địa hoàng 9 phân, can tất (sơn khô) 5 phân, rang; phụ tử 1 phân, bào (vùi tro nóng cho chín để giảm độc); quế tâm (lớp vỏ quế bên trong) 2 phân. Giã, rây, viên với mật ong, uống 10 viên, ngày ba lần. Các loài giun sán đều ra hết, người liền béo trắng.

 Lại một phương: gừng khô, quế, cam thảo lượng bằng nhau, tán bột. Lại lấy 1 quả trứng gà sống cho vào 1 thăng rượu, khuấy, hâm ấm, dùng để uống 1 phương thốn chủy bột thuốc.

 Mười ngày thì thấy hiệu, một tháng thì trắng và láng mịn.

 Lại một phương: trừ đen sạm.

 Mật dê, tụy lợn, tế tân, lượng bằng nhau, đun ba lần sôi, thoa lên mặt và lúm má (?); sáng ra rửa bằng nước giấm tương.

 Lại một phương: phục linh, bạch thạch chi (một loại đất sét trắng), lượng bằng nhau, hòa mật ong mà thoa, ngày ba lần.

 Phương uống một thứ thuốc, một tháng là được béo trắng.

 Đậu nành vàng rang, giã như bã làm tương. Lấy riêng phần vàng một thăng lớn, giã, rây, hòa với mỡ lợn đã luyện cho nhuyễn, vê viên, uống với rượu 20 viên, ngày hai lần, tăng dần đến 30–40 viên. Uống hết 5 thăng thì chưa đầy một tháng đã ăn rất khỏe, béo trắng. Hãy dùng thử.

 Phương chữa râu tóc, tóc mai rụng không mọc dài.

 Nhân hạt gai 3 thăng, tần tiêu 2 hợp, ngâm trong nước vo gạo một đêm, bỏ bã. Mỗi ngày gội một lần, một tháng tóc dài 2 thước.

 Lại một phương: mạn kinh tử 3 phân, phụ tử 2 củ, đập vụn, với 7 thăng rượu, cho chung vào bình, bịt kín mười bốn ngày, rồi dùng làm dầu thoa và gội; mười ngày dài 1 thước. Đừng để gần mặt, sợ mặt mọc lông.

 Lại một phương: tang bạch bì (vỏ rễ cây dâu) thái 2–3 thăng, đổ nước ngập, nấu năm sáu lần sôi, bỏ bã, dùng rửa râu tóc, làm thường xuyên thì tự không rụng.

 Lại một phương: nhân hạt gai 3 thăng, lá ngô đồng trắng 1 nắm, nấu với nước vo gạo năm sáu lần sôi, bỏ bã, dùng để gội, gội nhiều lần thì tóc dài.

 Lại một phương: lấy rễ dâu mọc về hướng đông dài 3 thước, đặt phần giữa lên chõ cơm mà hấp, hứng lấy nước chảy ra ở hai đầu, thoa lên râu tóc, khỏi ngay.

 Phương chữa râu tóc vàng.

 Đốt cây ngô đồng lấy tro, hòa với sữa, thoa lên da và râu tóc, tốt.

 Phương nhuộm râu tóc bạc thành đen.

 Lấy nước tương chua nấu đậu, phết lên như phết sơn, sẽ đen như màu sơn.

 Lại một phương: trước hết gội râu tóc cho sạch, lấy vôi và hồ phấn lượng bằng nhau, hòa với nước tương chua ấm, tối trước khi đi ngủ thoa lên. Lấy áo vải dầu bọc lại, sáng hôm sau rửa đi, liền đen, rất tốt.

 Lại một phương: nhổ lông trắng cho mọc lông đen.

 Nhổ sợi trắng đi, lấy mật ong trắng tốt thoa vào lỗ chân lông, sẽ mọc lông đen. Lông mày không có lông thì cũng dùng kim khều cho xước, thoa mật vào cũng mọc lông. Gần đây thấy nhiều người lấy đá mài với nước (?), mài lấy nước đinh hương, nhổ lông xong thì nhanh tay thoa vào, trong lỗ chân lông cũng liền mọc lông đen. Cách này rất thần nghiệm.

 Nếu bị đầu phong (chứng đau đầu, ngứa da đầu do phong) có gàu trắng thì tra các phương ở mục bệnh phong. Các phương dầu sáp thoa tóc thì ở cuối thiên này.

 Phương của họ Diêu, chữa nám da (?).

 Lấy mật ong trắng hòa với phục linh thoa lên, đủ bảy ngày thì khỏi.

 Lại một phương chữa phấn thích (mụn trứng cá) trên mặt.

 Giã dây thỏ ty (dây tơ hồng) tươi, vắt lấy nước mà thoa, không quá ba đến năm lần.

 Lại một phương chữa mặt đen.

 Mật dê đực, mật bò, rượu nguyên chất 3 thăng, nấu chung ba lần sôi, thoa mặt, tốt.

 Phương chữa ác sang (nhọt độc) trên mặt.

 Hoàng liên, hoàng bá (vỏ cây hoàng bá), hồ phấn mỗi thứ 5 lạng, rây, rắc lên nhọt trên mặt. Các phương chữa nhọt đều có ở mục riêng; ai mắc bệnh thì nên tra mà dùng.

 Họ Cát: phương chữa hồ xú (mùi hôi nồng như mùi cáo) ở thân thể và nách.

 Sáng mồng một Tết lấy nước tiểu rửa nách thì hết hôi. Họ Diêu nói rất thần nghiệm.

 Lại một phương: nung phèn chua loại tốt, tán bột, đựng trong túi lụa, thường xuyên rắc vào nách. Lại dùng phèn mã xỉ (phèn kết khối hình như răng ngựa), nung cho hết nước, rắc vào thì khỏi.

 Lại một phương: thanh mộc hương (rễ cây mã đâu linh, có mùi thơm) 2 lạng, phụ tử 1 lạng, vôi 1 lạng, tán bột mịn, rắc vào trong nách. Hễ ra mồ hôi thì rắc. Phương của họ Diêu có thêm nửa lạng phèn chua nung.

 Lại một phương: thổi cơm, nhân lúc còn nóng vê thành nắm, lau vào chỗ hôi dưới nách, rồi đem cho chó ăn. Bảy ngày làm một lần như thế thì khỏi.

 Lại một phương: luộc chín hai quả trứng gà, bóc vỏ, mỗi bên nách kẹp một quả, nguội thì đem vứt ở ngã ba đường, đừng ngoảnh lại nhìn. Làm ba lần, rất tốt.

 Phương của họ Diêu: lấy mỡ bò, hồ phấn, trộn với hạt tiêu, thoa dưới nách. Một đêm thì khỏi; làm hai ba lần thì khỏi hẳn.

 Lại một phương: hai bên nách, lòng bàn tay bàn chân, dưới hạ bộ và trong bẹn thường ra mồ hôi ẩm ướt sinh hôi.

 Rễ câu kỷ khô, rễ súc (?) khô, cam thảo nửa lạng, thương lục (rễ cây thương lục) khô, hồ phấn, hoạt thạch (bột đá tan) mỗi thứ 1 lạng. Sáu thứ hòa với giấm, thoa dưới nách, sẽ có nước rỉ ra. Thay áo rồi thoa lại, không quá ba lần thì khỏi. Nếu tái phát thì lại thoa, nhưng không được thoa nhiều vì sẽ hại người. Những chỗ khác ngoài nách cũng thoa được.

 Phương chữa trong bẹn, dưới hạ bộ thường ẩm ướt lại hôi, hoặc sinh nhọt.

 Chỉ lấy hồ phấn 1 phân rắc vào là khỏi. Là phương nghiệm thường dùng.

 Sách "Ẩn cư hiệu phương" chữa hồ xú.

 Kê thiệt hương (nụ đinh hương), hoắc hương, thanh mộc hương, hồ phấn mỗi thứ 2 lạng, làm thành bột, bọc bông kẹp dưới nách, làm thường xuyên thì khỏi.

 Phương làm người thơm tho.

 Bạch chỉ, huân thảo (cỏ thơm), đỗ nhược, đỗ hành (hai loại cỏ thơm), cảo bản (rễ cây cảo bản), lượng bằng nhau, viên với mật ong. Sáng uống 3 viên, tối uống 4 viên. Hai mươi ngày thì dưới bàn chân đều thơm; nói là rất thần nghiệm.

 Lại một phương: hạt dưa, xuyên khung, cảo bản, đương quy, đỗ hành, tế tân mỗi thứ 2 phân; bạch chỉ, quế mỗi thứ 5 phân. Giã, rây, sau bữa ăn uống 1 phương thốn chủy, ngày ba lần. Uống năm ngày thì miệng thơm, mười ngày thì trong thịt đều thơm, hiệu nghiệm như thần.

 Sách "Đoản kịch" (?), lại một phương:

 Cam thảo, rễ và vỏ cây thông, táo đỏ, hạt dưa ngọt, bốn thứ lượng bằng nhau, tán bột, uống 1 phương thốn chủy, ngày ba lần. Hai mươi ngày thấy hiệu, năm mươi ngày thân thể đều thơm, một trăm ngày đến quần áo, giường màn đều thơm. Họ Diêu cũng vậy.

 Chữa tâm khiếu (lỗ khiếu của tim; người xưa cho rằng tim là nơi chứa trí tuệ, khiếu thông thì sáng suốt) bị bế tắc, hay quên, hay nhầm lẫn.

 Ngày mồng bảy tháng bảy, lấy mạng nhện đặt vào cổ áo, đừng để ai biết, thì mãi không quên. Phương họ Diêu cũng vậy.

 Lại một phương: ngày Đinh Dậu (một ngày tính theo can chi), lén một mình ra chợ mua viễn chí (rễ cây viễn chí, vị thuốc an thần, sáng trí), buộc vào góc khăn mang về, tán bột mà uống, đừng để ai biết. Họ Diêu cũng vậy.

 Lại một phương: ngày Bính Ngọ, lấy mai ba ba buộc vào dải áo, tốt.

 Lại một phương: lấy tim trâu, ngựa, lợn, gà phơi khô, tán bột, hướng về phía mặt trời uống với rượu 1 phương thốn chủy, ngày ba lần; sẽ hỏi một biết mười.

 "Phương trong gối của bậc đại thánh đại trí Khổng Tử" đã có ở quyển thứ chín. Họ Diêu cũng vậy.

 Lại một phương: phục linh, phục thần (phần nấm phục linh ôm quanh rễ thông), nhân sâm 5 phân, viễn chí 7 phân, xương bồ 2 phân, tán bột, uống 1 phương thốn chủy, ngày ba lần, đêm một lần.

 Lại một phương: hoa thương lục phơi trong râm một trăm ngày, giã thành bột, tối uống với nước 1 phương thốn chủy. Tối nằm nghĩ ngợi về việc mình muốn biết, liền sẽ tỉnh ngộ ra trong giấc ngủ.

 Lại một phương: nhân sâm đất Thượng Đảng nửa cân, ma bột (hoa cây gai dầu) hái ngày mồng bảy tháng bảy 1 thăng, giã chung rồi hấp cho hơi thấu khắp. Uống 1 đao khuê, tối nằm thì biết trước được việc chưa xảy ra.

 Phương chữa người ham ngủ, hay buồn ngủ.

 Xương đầu ngựa đốt thành tro, tán bột, uống 1 phương thốn chủy, ngày ba lần, đêm một lần.

 Lại một phương: mắt chuột đực 1 con, đốt thành bột vụn, hòa với mỡ cá, nhỏ vào đuôi mắt (?), thì không chịu ngủ. Kèm theo lấy hai con mắt chuột bọc trong túi lụa đỏ mà đeo.

 Lại một phương: ma hoàng (thân cây ma hoàng), bạch truật mỗi thứ 5 phân, cam thảo 3 phân, giữa trưa quay mặt về hướng nam mà giã, tán bột, uống 1 phương thốn chủy, ngày ba lần. Phương họ Diêu dùng cho người hay quên (?).

 Lại một phương: xương bồ 3 phân, phục linh 5 phân, phục thần, nhân sâm mỗi thứ 5 phân, viễn chí 7 phân, tán bột, uống 1 phương thốn chủy, ngày ba lần, đêm một lần; năm ngày thì thấy hiệu,

 hiệu nghiệm như thần.

 Phương truyền dùng: tóc không bóng mượt, phương làm sáp thơm để chải đẹp tóc.

 Thanh mộc hương, bạch chỉ, linh lăng hương, cam tùng hương, trạch lan (các loại cây cỏ có mùi thơm) mỗi thứ 1 phân, bọc bông, ngâm rượu hai đêm, cho vào dầu đun trong hai đêm (?). Thêm sáp vào, cân nhắc độ cứng mềm cho vừa, rồi đun lửa to. Cho một ít hồ phấn và yên chi (phấn son đỏ) vào xong, lại đun lửa nhỏ cho thật sánh dính, bỏ bã, nặn thành thỏi để chải đẹp tóc, thần hiệu.

 Phương làm dầu thơm thoa tóc.

 Theo các vị thuốc làm sáp thơm ở trên, ngâm vào dầu mà đun, rồi dùng thoa tóc ngay; cũng bọc bông mà đun. Cách làm cao thoa tay:

 Tụy lợn 1 bộ; bạch chỉ, nhân hạt đào đập vụn mỗi thứ 1 lạng; tân di 2 phân; nhân hạt bí đao 2 phân; tế tân nửa phân; hoàng qua (?), nhân hạt qua lâu mỗi thứ 3 phân; dầu 1 thăng lớn. Nấu bạch chỉ và các vị kia hai ba lần sôi, bỏ bã. Nghiền vắt (?) tụy lợn lấy cho hết, rồi cho bột hạt bí đao và nhân hạt đào vào, trộn đều, cao thành. Dùng thoa lòng bàn tay thì láng bóng.

 Cách làm bột tắm thơm bằng đậu tất (đậu Hà Lan).

 Đậu tất 1 thăng; bạch phụ tử, xuyên khung, bạch thược dược, thủy qua lâu, thương lục, nhân hạt đào, nhân hạt bí đao mỗi thứ 2 lạng; giã, rây, trộn đều.

 Trước dùng nước rửa tay mặt, sau đó xoa bột thuốc lên để làm đẹp.

 Phương hương xông áo gồm sáu vị.

 Trầm hương 1 miếng; xạ hương 1 lạng; tô hợp hương, thoa mật nướng lửa nhỏ cho hơi đổi màu; bạch giao hương (nhựa cây phong thơm) 1 lạng. Giã trầm hương cho vỡ thành hạt cỡ hạt đậu to; đinh hương 1 lạng, cũng giã riêng cho gãy thành hai ba đoạn. Giã xong các thứ hương còn lại, hòa mật làm thành nén, đem đốt. Nếu xông áo thì dùng khoảng nửa lạng. Thêm 1 lạng hoắc hương nữa thì tốt.

 Họ Cát (nói): đã có các phương cao thoa mặt, nhuộm tóc, nên chép thêm các cách làm dầu sáp thơm, vì đó cũng là thứ cần cho việc trang điểm.

 Phương làm mọc tóc.

 Mạn kinh tử 3 phân, phụ tử 2 củ dùng sống, đều đập vụn; hai thứ hòa với 7 thăng rượu, cho vào bình sứ, bịt kín qua mười bốn ngày thì thuốc thành. Trước hết dùng nước tro gội sạch râu tóc, lau thật khô. Lấy mỡ gà ác chà vào, ngày ba lần, làm suốt bảy ngày. Sau đó mới thoa thuốc, ngày ba bốn lần. Bốn mươi ngày tóc dài 1 thước. Những chỗ khác thì đừng thoa.

 Phụ phương, phương của sách "Trửu hậu", họ Diêu chữa nám da (?).

 Bột phục linh hòa với mật ong trắng thoa lên, đủ bảy ngày thì khỏi.

 Lại một phương: chữa mặt nhiều vết thâm nám, màu như vỏ trứng chim sẻ.

 Lấy 1 cái mật linh dương, 2 thăng rượu, nấu chung ba lần sôi, dùng để thoa lau, ngày ba lần thì khỏi.

 Sách "Thiên kim phương" chữa mặt sạm (?) và nhăn.

 Lấy mạn kinh tử nghiền nát, cho vào cao thoa mặt thường dùng, tốt.

 "Hải thượng phương" của Thôi Nguyên Lượng: cao làm mất sẹo.

 Hoàng phàn thạch (phèn vàng) nung cho chảy nước, hồ phấn sao vàng, mỗi thứ 8 phân, chỉ cần nghiền thật mịn. Hòa với mỡ lợn tháng chạp, nghiền lại nhuyễn như bùn. Trước hết lấy vải thô chà lên sẹo cho đau, rồi thoa thuốc, làm năm lần. Lại lấy phần trắng trong phân diều hâu và cỏ trong tổ chim én, đốt thành tro, lượng bằng nhau, hòa với sữa người mà thoa. Sẹo sẽ tự mất, da thịt bằng phẳng như cũ.

 Lại một phương: chữa trên mặt có nốt ruồi đen.

 Lấy nhân trong hạt mận, bỏ vỏ, nghiền mịn, hòa với lòng trắng trứng gà sệt như mạch nha loãng mà thoa. Đến tối thì rửa bằng nước tương chua nhạt, sau đó thoa hồ phấn. Không quá năm sáu ngày, hiệu nghiệm như thần. Phải tránh gió.

 Sách "Thực kỵ" của Tôn chân nhân: trừ nốt ruồi (?).

 Lấy vôi rang trên than cho nóng, cắm hạt gạo nếp lên trên vôi. Đợi gạo nhũn ra thì lấy gạo ấy chấm lên nốt ruồi.

 Sách "Ngoại đài bí yếu": phương cấp cứu trừ nốt ruồi đen.

 Ban đêm rửa mặt bằng nước tương chua ấm, lấy vải chà lên nốt ruồi cho đỏ và đau, mài bạch đàn hương (gỗ đàn hương trắng) với nước lấy nước đặc mà thoa. Sáng ra lại rửa mặt bằng nước tương chua, rồi rắc bột phân diều hâu lên nốt ruồi.

 Lại một phương làm mặt sáng bóng.

 Lấy mật đà tăng (khoáng chì oxit) đun với sữa thoa mặt, tốt. Kiêm chữa mũi đỏ sần (?).

 Sách "Thánh huệ phương": phương chữa nám, tàn nhang (?) có đốm.

 Dùng mật đà tăng 2 lạng, nghiền mịn, hòa với sữa người, thoa mặt, mỗi tối dùng một lần.

 Lại một phương, chữa nốt ruồi đen mọc trên mình và mặt.

 Dùng tro cây lê lô 5 lạng, 1 bát lớn nước, lọc lấy nước tro đựng trong đồ đồng, đun cách thủy cho thành cao đen. Lấy kim khều nhẹ cho rách chỗ nốt ruồi, rồi chấm cao vào. Không quá ba lần, thần nghiệm.

 Lại một phương: làm mọc lông mày.

 Lấy hoa vừng đen tháng bảy, phơi trong râm, tán bột, ngâm trong dầu vừng đen sống, mỗi tối thoa lên.

 Sách "Thiên kim dực phương": phương làm mặt người già láng mịn.

 Một bộ móng giò lợn to, rửa sạch, làm như cách sơ chế để ăn, nấu cho nước sánh như keo. Tối thoa lên mặt, sáng rửa mặt bằng nước tương chua, da sẽ láng mịn.

 Sách "Đàm thị tiểu nhi phương": chữa sẹo đậu mùa trên mặt.

 Lấy mật đà tăng nghiền mịn, hòa nước, tối thoa lên, sáng hôm sau rửa đi, da sẽ phẳng lại như cũ.

 Có ba phương chữa lịch dương (lang ben), đều chép ở mục bệnh phong.

 Sách "Thiên kim phương" chữa các chứng hôi nách.

 Lấy phục long can (đất nung dưới lòng bếp lâu năm) tưới nước làm thành bùn, đắp vào thì khỏi ngay.

 Sách "Ngoại đài bí yếu" chữa hồ xú; hoặc trong bẹn, dưới hạ bộ thường ẩm ướt và hôi, hoặc sinh nhọt.

 Lấy thanh mộc hương ngâm với giấm tốt, đặt vào dưới nách, kẹp lại thì khỏi.

 Lại chữa hôi nách mới phát.

 Lấy giấm đặc để ba năm, hòa với vôi mà đắp.

 Sách "Kinh nghiệm phương": chữa hôi nách rất hay.

 Dùng gừng sống thoa dưới nách, dứt hẳn tận gốc.

 Lại một phương: làm râu tóc đen, giữ nhan sắc tươi trẻ, mạnh gân xương, sáng tai mắt, trừ phong khí, làm da dẻ mịn màng; uống lâu khiến người nhẹ nhõm, khỏe mạnh.

 Thương truật không kể nhiều ít, ngâm nước vo gạo hai ba ngày, ngày nào cũng thay nước. Đủ ngày thì lấy ra, cạo bỏ vỏ đen, thái thành lát, phơi khô, sao lửa nhỏ cho vàng, giã thành bột mịn. Cứ mỗi 1 cân bột thì dùng nửa cân phục linh đã hấp, viên với mật ong đã luyện, to bằng hạt ngô đồng. Lúc bụng đói và lúc đi ngủ uống 15 viên với nước đun sôi để ấm. Riêng lấy 6 lạng bột truật, 1 lạng bột cam thảo, trộn đều, pha với nước nóng, dùng để uống kèm viên truật, rất hay. Kiêng đào, mận, chim sẻ, sò hến và "tam bạch" (ba thứ màu trắng, thường được hiểu là hành, tỏi, củ cải trắng) (?).

 Sách "Thiên kim phương" chữa tóc rụng không mọc, làm cho tóc dài.

 Hạt gai 1 thăng, rang đen, ép lấy dầu, thoa lên đầu, tóc mọc dài, rất hay.

 Lại chữa tóc không mọc.

 Lấy tro phân dê, lọc lấy nước mà gội. Ba ngày gội một lần, không quá mười lần thì tóc mọc.

 Lại chữa lông mày, tóc, râu rụng.

 Vôi 3 thăng, trộn đều với nước, sao lửa to cho cháy xém, đựng vào túi lụa, ngâm vào 1 đấu (mười thăng) rượu tốt. Bịt kín: mùa đông mười bốn ngày, mùa xuân và mùa thu bảy ngày. Lấy ra uống mỗi lần 1 hợp, thường giữ cho hơi rượu trong người không dứt. Người họ Nghiêm (?) nói một trăm ngày thì râu tóc mới mọc lên, không rụng nữa.

 Sách "Thực kỵ" của Tôn chân nhân: phương làm mọc tóc.

 Lấy lá trắc bá, phơi trong râm, tán bột, hòa với dầu mà thoa.

 Lại một phương: làm tóc và tóc mai đen nhánh.

 Lấy giấm nấu đậu đen, bỏ đậu đi, cô cho đặc, thoa lên tóc.

 Lại một phương: chữa hói đầu.

 Bột hạt củ cải tròn, hòa giấm mà đắp, ngày ba lần.

 Sách "Mai Sư phương" chữa người trẻ tuổi tóc bạc: nhổ tóc bạc đi,

 lấy mật ong trắng thoa vào lỗ chân tóc, sẽ mọc tóc đen. Nếu tóc không mọc thì giã hạt ngô đồng lấy nước thoa lên, ắt mọc tóc đen.

 Sách "Thiên kim dực phương" chữa tóc vàng.

 Lấy mỡ gấu thoa lên tóc, chải cho tơi ra, rồi chui đầu vào gầm giường, nằm sấp sát đất chừng một bữa ăn mới ra. Tóc liền đen hết. Dùng không quá 1 thăng mỡ, có nghiệm.

 Sách "Sản nhũ" của họ Dương chữa bạch ngốc sang (bệnh nấm da đầu làm tóc rụng thành mảng, da trắng loang) và hắc lào mọc trong tóc.

 Lấy hùng bạch (mỡ trắng ở lưng con gấu) mà đắp.

 Lại chữa ngốc sang (bệnh nấm da đầu làm rụng tóc).

 Lấy mỡ hổ mà thoa.

 Sách "Thánh huệ phương" chữa bạch ngốc.

 Lấy phân bồ câu trắng giã, rây thật mịn thành bột. Trước hết dùng giấm và nước vo gạo rửa sạch chỗ bệnh, rồi đắp bột lên, khỏi ngay.

 Lại chữa xích ngốc (bệnh nấm da đầu làm rụng tóc, da đỏ).

 Lấy móng ngựa trắng đốt thành tro, tán bột, hòa với mỡ lợn tháng chạp mà đắp.

 Sách "Giản yếu tế chúng" chữa nhọt trên đầu.

 Lấy bẹ măng to đốt thành tro, tùy nhọt lớn nhỏ mà lấy lượng thích hợp, hòa với dầu sống mà đắp; cho thêm một chút nị phấn (khinh phấn, một loại muối thủy ngân dùng ngoài da) thì tốt.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video