Quyển bảy
Bài thứ năm mươi ba: Các phương chữa vết thương bị móng vuốt, nanh của gấu, hổ cào cắn, trúng độc và đau nhức
Phương của họ Cát (tức Cát Hồng, tác giả gốc của sách này): đốt vải xanh, lấy khói hun vào miệng vết thương thì chất độc sẽ thoát ra. Sau đó nấu cát căn (rễ sắn dây) cho thật đặc, dùng nước ấy rửa vết thương. Lại giã cát căn khô thành bột, uống với nước sắc cát căn, mỗi lần một phương thốn chủy (một thìa đong vuông một tấc, lượng thuốc bột đầy vừa thìa ấy, khoảng vài gam). Ngày uống năm lần, đêm một lần thì tốt.
Một phương khác: nhai hạt kê rồi đắp lên vết thương. Phương của họ Diêu (một thầy thuốc có sách phương được dẫn ra để đối chiếu) cũng giống vậy.
Lại nấu sắt sống cho đến khi nước có vị, dùng rửa lên vết thương. Họ Diêu cũng giống vậy.
Phàm thú dữ và sâu bọ có độc đều chịu khuất trước cấm khí (sức của phép "cấm" – phép dùng hơi thở, ý niệm và lời chú để trấn áp, khiến muông thú không làm hại được) của con người. Khi sắp vào núi, vào bãi cỏ, nên làm phép cấm trước. Sách về đạo thuật nói như sau.
Đến chân núi, trước hết nín thở ba mươi lăm hơi, tồn tưởng (phép của đạo gia: tập trung tưởng tượng thật rõ một hình ảnh trong đầu) thấy thần tiên dắt hổ đến trước mặt mình. Rồi tưởng thấy trong phổi mình có Bạch Đế (vị thần phương Tây, màu trắng, ứng với phổi) bước ra, nắm lấy hổ, bịt hai mắt nó lại. Sau đó mình lại thở hơi của phổi ra, hơi trắng lan trùm khắp cả rừng núi. Như thế một lúc lâu, lại nín thở ba mươi lăm hơi. Hai tay bấm vào chỗ gọi là "đô giám mục" (?), bước ba bước, bước nào cũng đưa chân phải lên trước, rồi dừng lại khấn rằng: "Lý Nhĩ (tên gọi con hổ), Lý Nhĩ! Ta xem ngươi chẳng phải Lý Nhĩ đó sao (?), ngươi đã trộm chó của Hoàng Đế. Hoàng Đế sai ta hỏi ngươi, ngươi hãy trả lời." Hỏi rằng thế nào (?). Khấn xong thì đi, hổ trong cả núi ấy sẽ không xuất hiện. Nếu chạm mặt hổ thì đứng nhìn thẳng vào nó, xòe rộng bàn tay trái, nghiêng năm ngón, dồn hết sức nhảy lên. Đưa tay lên xuống ba lần, đang lúc nhảy thì hét lớn: "Đốt! Hổ kia, Bắc Đẩu quân (thần sao Bắc Đẩu) bảo ngươi đi!" Hổ sẽ bỏ chạy ngay.
Khi dừng lại nghỉ đêm cũng làm như thế về bốn hướng trước. Lại đốt sừng trâu bò, sừng dê, hổ cũng không dám đến gần người. Lại giã hùng hoàng (một loại khoáng vật màu vàng cam có tính độc, dùng làm thuốc) và tử thạch (tử thạch anh, một loại đá khoáng màu tím), khâu túi đựng lại mà đeo trên người.
Phụ phương (các phương do người đời sau thêm vào), sách Mai sư phương, chữa vết thương do hổ cắn người.
Chỉ cần uống rượu, thường xuyên để say thật say, sẽ nôn ra lông.
Quyển bảy
Bài thứ năm mươi tư: Các phương chữa bị chó cắn bất ngờ, trúng độc
Phương chữa chó dại cắn người.
Trước hết mút bỏ máu độc, cứu (đốt ngải cứu trên da để chữa bệnh) ngay trên vết thương mười tráng (mỗi tráng là đốt cháy hết một mồi ngải nhỏ). Từ hôm sau trở đi, mỗi ngày cứu một tráng, đủ một trăm tráng thì thôi. Họ Diêu nói: kiêng rượu.
Lại nói: rễ địa du (một vị thuốc rễ cây, có tác dụng cầm máu), tán bột, uống mỗi lần một phương thốn chủy (một thìa đong vuông một tấc, khoảng vài gam bột), ngày một hai lần; cũng lấy bột ấy đắp lên vết thương. Rễ tươi giã nát đắp lên càng tốt.
Một phương khác: cạo răng hổ hoặc xương hổ, uống một thìa. Người đã phát bệnh giống như chó dại mà uống thuốc này thì khỏi ngay. Họ Diêu cũng giống vậy.
Một phương khác: giết ngay con chó đã cắn, lấy óc nó đắp lên vết thương, về sau không tái phát nữa.
Một phương khác: giã củ kiệu lấy nước đắp lên. Lại uống một thăng (đơn vị đo dung tích thời xưa, khoảng 0,2 lít), ngày ba lần, vết thương sẽ khỏi.
Một phương khác: tán phèn chua thành bột, nhét vào vết thương rồi băng lại. Vết thương không bị lở loét, khỏi nhanh, hiệu nghiệm như thần.
Một phương khác: tóc người và da một loài vật (chữ bị mất, có lẽ là da nhím) (?), đốt tán bột, hòa nước uống một chén. Nếu người bệnh đã đỏ mắt, cấm khẩu (hàm nghiến chặt không mở được) thì cạy răng ra mà đổ thuốc vào. Họ Diêu nói: hai thứ lượng bằng nhau.
Một phương khác: giã địa hoàng (một vị thuốc rễ củ) lấy nước uống, đồng thời bôi lên vết thương, bôi quá trăm lần thì thôi.
Một phương khác: tán gừng khô thành bột, uống thường xuyên, đồng thời nhét vào vết thương.
Phàm chó dại cắn người thì cứ bảy ngày bệnh phát một lần. Qua hai mươi mốt ngày mà không phát thì coi như thoát. Phải qua một trăm ngày mới thật sự hết lo (?).
Cứ đến ngày thứ bảy thì phải uống nước củ kiệu hai ba thăng. Lại phải suốt đời kiêng ăn thịt chó và nhộng tằm; ăn những thứ này mà bệnh phát thì không cứu được. Trong lúc vết thương chưa lành cũng phải kiêng đồ sống.
Kiêng mọi thứ béo ngậy và đồ lạnh; chỉ cần ở gần chỗ hấp cá (?) hoặc ăn uống giữa hơi đồ béo ngậy là bệnh phát. Không nên uống rượu. Qua được một năm thì mới yên.
Phương chữa nếu bệnh tái phát.
Ăn gỏi cóc sống, rất tốt, đã nghiệm. Họ Diêu cũng giống vậy. Cũng có thể nướng chín mà ăn, không cần cho người bệnh biết. Vừa bị cắn mà làm ngay thì về sau không phát. Họ Diêu thì lột da cóc làm gỏi (?) mà nuốt, ăn kèm tỏi giã.
Một phương khác: giã củ gừng lấy nước uống, khỏi ngay.
Một phương khác: uống nước cây mạn kinh (?) cũng tốt.
Lại nữa, phàm bị chó (thường) cắn.
Lấy tro nóng trong bếp rắc lên vết thương và đắp vào. Họ Diêu cũng giống vậy.
Một phương khác: hơ sáp ong trên lửa cho chảy, rót vào vết thương. Họ Diêu cũng giống vậy.
Một phương khác: lấy chút ghét đầu (gàu, cáu bẩn trên da đầu) nhét vào vết thương, rồi lấy phân bò còn nóng bôi lên thì tốt. Họ Diêu cũng giống vậy.
Một phương khác: vò nát (?) cây nghể (một loại cây cùng họ rau răm), đắp lên vết thương.
Một phương khác: bột gừng khô, uống hai thìa. Uống nửa thăng nước gừng cũng tốt.
Một phương khác: chỉ cần làm theo cách chữa chó dại cắn thì càng tốt. Đốt cóc và tán bột phèn chua đắp lên lại càng tốt.
Bị chó (dại) cắn thì khó chữa. Phàm chó ăn thịt ngựa thì sinh dại.
Cả lúc bình thường, nếu chó bỗng khô đầu mũi, đỏ mắt, bỏ ăn, tránh người, trốn tránh, ấy đều là sắp lên cơn dại. Nên lấy nước câu kỷ (cây kỷ tử) nấu cháo cho ăn thì không dại. Nếu nó không chịu ăn cháo thì lấy muối, rình lúc thuận tiện, bất ngờ bôi lên mũi nó; nó liếm xong thì sẽ chịu ăn. Hiệu nghiệm như thần.
Phụ phương, sách Mai sư phương, chữa chó dại cắn người.
Lấy một nắm vỏ trắng (lớp vỏ trong) cây đào, ba thăng nước, sắc còn một thăng mà uống.
Sách Thực liệu (sách về chữa bệnh bằng thức ăn), chữa chó cắn người.
Giã hạnh nhân sống, đắp kín lên thì khỏi.
Quyển bảy
Bài thứ năm mươi lăm: Các phương chữa trúng độc bất ngờ và bị gai "hồ niệu" (gai cây bị cáo đái lên) đâm trúng độc
Phương chữa ngựa cắn người thành vết thương có độc, sưng nóng, đau nhức.
Chích mào gà lấy máu, nhỏ vào vết thương ba lần. Nếu là ngựa đực (?) cắn thì dùng gà mái, ngựa cái cắn thì dùng gà trống. Họ Diêu (một thầy thuốc có sách phương được dẫn đối chiếu) cũng giống vậy.
Một phương khác: cứu (đốt ngải cứu trên da để chữa bệnh) ngay trên vết thương và chỗ sưng thì khỏi.
Nếu vết thương lâu không khỏi.
Lấy đầu roi ngựa dài hai tấc, mười bốn viên phân chuột, đốt tán bột, trộn với mỡ mà đắp lên, có hiệu quả.
Một phương khác: lấy máu kinh nguyệt của phụ nữ bôi lên là tốt nhất. Họ Diêu nói: hiệu nghiệm như thần.
Người trên mình đã có sẵn vết thương mà cưỡi ngựa, mồ hôi ngựa hoặc lông ngựa lọt vào vết thương, hoặc chỉ bị hơi ngựa hun vào, đều khiến sưng đau, bứt rứt, phát sốt; độc vào đến bụng thì chết người.
Đốt da roi ngựa, tán bột, trộn mỡ đắp lên.
Một phương khác: uống thật nhiều rượu nguyên chất cho say thì khỏi.
Lại có phương chữa khi lột da ngựa chết, bị xương ngựa đâm vào tay, độc công vào người như sắp chết.
Lấy ngay phân trong bụng con ngựa chết bôi lên thì khỏi. Họ Diêu cũng giống vậy.
Một phương khác: đưa tay (bị thương) vào trong âm đạo phụ nữ thì khỏi. Người đang có thai thì không được, vì sẽ làm sẩy thai.
Phương chữa gai hồ niệu đâm vào người, sưng đau như muốn chết.
Mổ phanh con gà, áp lên chỗ bị đâm thì khỏi ngay.
Một phương khác: ngâm vào nước tro cây dâu nóng, nguội thì thay nước khác, cho đến khi khỏi.
Phương trong sách Tiểu phẩm (nguyên văn chép thành "Đoản kịch"; tức sách Kinh phương tiểu phẩm) (?): nhỏ sáp nóng vào vết thương, lại lấy khói hun, cho nước độc chảy ra thì khỏi ngay.
Đây là loại cây bị cáo đái lên, cũng giống như loại cây bị rắn nhả độc vào (?). Dưới chỗ này trong bản gốc có mục xương cá đâm người.
Phụ phương, sách Đồ kinh (sách Bản thảo đồ kinh, có hình vẽ cây thuốc) nói: chữa gai độc và gai hồ niệu.
Giã rễ và thân cây bồ công anh lấy nhựa trắng bôi lên. Bôi thật nhiều thì khỏi ngay. Phương này chép từ sách Thiên kim phương của Tôn Tư Mạo; lời tựa sách ấy viết: "Tôi vào đêm rằm tháng bảy năm Trinh Quán thứ năm (năm 631), mu ngón tay giữa bên trái chạm phải cây trong sân, đến sáng thì phát bệnh, đau không chịu nổi. Qua mười ngày, càng ngày càng đau, nhọt càng ngày càng cao to, màu như hạt đậu đỏ nấu chín. Từng nghe các bậc trưởng lão nói có phương này, bèn theo đó mà chữa. Vừa bôi thuốc lên thì khỏi, hết đau, nhọt cũng lành ngay. Chưa đến mười ngày đã bình phục." Sách Nam hành phương của Dương Viêm cũng ghi lại hiệu quả của phương này.
Phương hiệu nghiệm, chữa đau nhức do gai hồ niệu đâm.
Hạnh nhân nghiền nhỏ, nấu sôi một hai dạo, nhân lúc còn nóng ngâm chỗ bị đâm, thay nước luôn.
Sách Ngoại Đài bí yếu, chữa người lột da ngựa bị xương đâm thủng, trúng độc như sắp chết.
Lấy phân trong bụng con ngựa bị lột da và nước tiểu ngựa để rửa, rồi đắp phân lên, rất hiệu nghiệm. Vắt nước phân mà uống cũng có hiệu quả.
Sách Thánh huệ phương, chữa ngựa cắn người, độc vào tim.
Nấu canh rau sam mà ăn thì khỏi.
Sách Linh uyển phương, chữa mồ hôi ngựa vào vết thương, sưng đau ngày càng nặng; nên chữa gấp, chậm thì độc ăn sâu khó chữa.
Lấy bột ô đầu (củ một loài cây có độc mạnh, dùng làm thuốc) sống đắp lên miệng vết thương, một lúc lâu có nước vàng chảy ra thì khỏi ngay.
Sách Bác tế phương của họ Vương, chữa bị thương do độc nước dãi lừa, mồ hôi ngựa, hiệu nghiệm như thần.
Phèn chua đã nung phi (đun cho mất nước, xốp nhẹ), hoàng đan (bột chì đỏ) sao cho đến màu tím, lượng bằng nhau, trộn đều, hòa ra dán vào chỗ bệnh.
Quyển bảy
Bài thứ năm mươi sáu: Các phương chữa bất ngờ bị rắn lục xanh (?), rắn hổ lục, rắn độc và các loài rắn cắn
Họ Cát (tức Cát Hồng): phương chữa con "thanh phong" (có lẽ là rắn lục xanh, nguyên văn có thể chép nhầm) (?) sống trong bụi tre cắn người.
Hùng hoàng (một khoáng vật màu vàng cam có độc, dùng làm thuốc), xạ hương (chất thơm lấy từ túi xạ của con hươu xạ), gừng khô, lượng bằng nhau, giã rây, lấy xạ hương hòa vào. Đựng trong ống tre nhỏ, mang theo khi đi đường. Gặp lúc nguy cấp thì đắp ngay lên vết thương; dùng chung cho độc của các loài rắn cũng rất hay.
Một phương khác: mổ phanh con gà đen, đắp lên lúc còn nóng.
Loài rắn này màu xanh lục, thích ở trên cây xanh và trên tre. Con lớn không quá bốn năm thước, người ta đều gọi là rắn "thanh điều" (rắn sợi xanh); người bị nó cắn thì chết ngay.
Họ Cát: phương chữa rắn độc cắn người.
Gấp rút đào hố, chôn chỗ bị thương xuống, nện đất thật chặt bên trên, độc sẽ đi vào đất; một lát sau đỡ đau thì rút ra.
Phương chữa rắn độc của Từ Ngọc (?).
Giã rễ địa du (một vị thuốc rễ cây), vắt lấy nước uống, đồng thời ngâm vết thương.
Một phương khác: giã tỏi nhỏ (tỏi dại) lấy nước uống, bã thì đắp lên vết thương.
Một phương khác: lấy ráy tai lợn nhét vào vết thương; ráy tai bò cũng dùng được, tốt.
Một phương khác: nhai muối nhổ lên vết thương, xong thì cứu (đốt ngải cứu trên da để chữa bệnh) ba tráng (ba mồi ngải). Lại nhai muối nhổ lên vết thương.
Một phương khác: giã củ kiệu đắp lên.
Một phương khác: đốt con rết tán bột, đắp lên vết thương.
Một phương khác: trước hết đặt một ống tre không có mắt lên vết thương, nấu chảy sáp ong và mật ong lượng bằng nhau, rót vào ống; không có mật thì chỉ dùng sáp cũng được.
Một phương khác: gấp rút đái vào vết thương, rồi quay mặt về phía mặt trời (?), nín thở bước ba bước, dùng dao đào đất thành một hố nhỏ, đổ nước sôi vào hố, lấy bùn trong đó viên lại to bằng hạt ngô đồng mà nuốt; đồng thời lấy chút bùn trát lên vết thương thì tốt.
Một phương khác: quế tâm (phần lõi trong của vỏ quế), quát lâu (một loại dây leo họ bầu bí dùng làm thuốc), lượng bằng nhau, tán bột. Đựng trong ống tre nhỏ, nút thật kín mà mang theo khi đi; bất ngờ bị rắn hổ lục cắn thì đắp ngay. Thuốc này chữa được độc của các loài rắn; nút không kín thì hơi thuốc bay hết, không dùng được.
Mọi loại độc rắn.
Gấp rút cứu lên vết thương ba đến năm tráng thì các thứ độc không lan đi được.
Độc rắn.
Giã cây quỷ châm thảo (cây xuyến chi, đơn buốt) đắp lên thì yên ngay.
Một phương khác: lá cây kinh (cây đuôi chồn, chi Vitex) đựng vào túi, đắp lên chỗ sưng của vết thương.
Một phương khác: bôi xạ hương lên chỗ sưng, máu chảy ra thì khỏi.
Một phương khác: lấy hạt tiêu Xuyên ngậm miệng (loại quả còn khép) cùng lá, giã đắp lên, không trường hợp nào không khỏi.
Một phương khác: lấy dao thái lá nung đỏ mà dí vào vết thương.
Phụ phương (các phương do người đời sau thêm vào), sách Mai sư phương, chữa rắn độc cắn người.
Lấy tỏi một tép (tỏi cô đơn) và cây chua me đất, giã, vắt nước đắp vào chỗ bị cắn.
Sách Quảng lợi phương, phương chữa rắn cắn.
Lấy lá đậu đen, băm, giã, đắp lên, ngày thay ba lần, tốt.
Sách Quảng tế phương, phương chữa rắn độc cắn.
Lấy tro rễ cây cô tưởng (cây niễng, cây lúa hoang mọc dưới nước) đắp kín lên; cây này trông giống đuôi chim yến.
Sách Binh bộ thủ tập (sách phương do một vị quan bộ Binh tự tay sưu tập), chữa độc rắn, bọ cạp, nhện.
Gõ nhẹ quả trứng gà thủng một lỗ nhỏ, úp vào chỗ bị cắn thì khỏi ngay.
Sách Truyền tín phương của Lưu Vũ Tích, chữa rắn cắn, bọ cạp đốt.
Nung đầu con dao nhỏ cho đỏ, đặt phèn chua lên dao, chờ phèn chảy thành nước thì nhỏ lúc còn nóng vào chỗ bị cắn, khỏi ngay. Phương này cực kỳ hiệu nghiệm, đã cứu được mấy chục người. Năm Trinh Nguyên thứ ba mươi hai (?), có hai nhà sư đi lang bạt về phía nam đến Đặng Châu, đều bị rắn cắn, bảo dùng phép này cứu, đắp thuốc xong thuốc phát huy tác dụng ngay, không còn khổ sở gì nữa.
Quyển bảy
Bài thứ năm mươi bảy: Các phương chữa vết rắn cắn lở loét, xương rắn đâm người, rắn chui vào miệng, rắn quấn quanh người
Họ Cát (tức Cát Hồng): phàm vết rắn cắn chưa lành thì kiêng ăn đồ nóng, ăn vào là phát lại; chữa theo cách như lúc mới bị cắn.
Phương chữa rắn cắn người khiến cửu khiếu (chín lỗ trên cơ thể: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, lỗ tiểu và hậu môn) đều chảy máu.
Lấy mười bốn con mòng (ruồi trâu) vừa hút máu trâu bò, ngựa, bụng còn căng đầy, đốt mà uống.
Trên đây là cách chữa vết rắn cắn lở loét và sưng to. Phương chữa rắn cắn người, nanh gãy cắm vào thịt, đau không chịu nổi.
Lấy gan cóc đắp lên, nanh ra ngay.
Một phương khác: trước hết lén hái lá hạnh (loại cây lá tròn nổi trên mặt nước), đục thủng ngay chỗ ứng với vết thương, đừng để ai thấy. Rồi úp lên miệng vết thương, cùng lúc ấy đặt lá vào chỗ thủng (?); vừa xuyên qua thì nanh gãy ra ngoài.
Phương chữa xương rắn đâm người, độc gây đau.
Lấy thiết tinh (bụi sắt mịn văng ra khi rèn) lượng bằng hạt đậu nành, dùng ống thổi vào trong vết thương. Họ Diêu (một thầy thuốc có sách phương được dẫn đối chiếu) cũng giống vậy.
Một phương khác: đốt chuột chết, giã nát, đắp lên vết thương.
Phương chữa rắn cắn người, vết thương đã liền miệng mà độc còn sót trong thịt, đau ngứa lan dần.
Lấy tỏi to và tỏi nhỏ mỗi thứ một thăng (đơn vị đo dung tích thời xưa, khoảng 0,2 lít), giã chung, dội nước sôi lấy nước, rót vào vết thương. Họ Diêu cũng giống vậy.
Phương chữa rắn bất ngờ quấn lấy người không chịu nhả.
Dội nước nóng lên thì rắn nhả ra; cũng có thể bảo người đái lên nó.
Phương chữa rắn chui vào miệng người không chịu ra.
Lấy ngải cứu đốt vào đuôi rắn thì rắn ra ngay. Nếu không có lửa thì lấy dao cắt một vòng quanh đuôi rắn, cắt đứt lớp da, rồi kéo da lột ngược lại thì rắn ra ngay. Sách Tiểu phẩm (nguyên văn chép thành "Đoản kịch") (?) cũng giống vậy.
Trong tháng bảy, tháng tám, độc của các loài rắn lên mạnh mà không xả ra được, chúng đều cắn vào cỏ cây, cỏ cây liền khô chết, gọi là "xà [chữ bị mất]" (?). Thứ này làm hại người còn hơn cả rắn cắn; chữa theo cách chữa rắn cắn.
Phụ phương, sách Quảng lợi phương, chữa vết rắn cắn.
Lấy rượu ấm dội rửa vết thương, ngày làm ba lần.
Sách Thánh huệ phương, chữa rắn chui vào miệng, hoặc chui vào bảy lỗ trên mặt.
Cắt đầu đuôi lợn nái, nhỏ máu vào miệng thì rắn ra ngay.
Quyển bảy
Bài thứ năm mươi tám: Các thuốc và phép thuật để trấn áp, xua đuổi rắn khi bất ngờ phải vào núi, vào bãi cỏ
Phương xua đuổi rắn.
Giống như phép tiên nhân vào núi cỏ của họ Diêu đã nói ở trước.
Thuốc xua đuổi rắn tuy nhiều, nhưng chỉ có hùng hoàng (một khoáng vật màu vàng cam có độc, dùng làm thuốc) đất Vũ Đô là tốt nhất. Đeo một cục nặng năm lạng ở khuỷu tay thì các loài rắn độc không dám phạm vào.
Người khác bị rắn cắn thì mài nó ra mà chữa. Lại đeo viên Ngũ cô hoàng hoàn cũng tốt. Vì trong viên có con rết nên phương này xếp ở mục "bị cấp" (các thuốc dự phòng cấp cứu). Dưới đây có phép cấm (phép dùng hơi thở, ý niệm và lời chú để trấn áp), nói rằng nếu không được truyền thụ đàng hoàng mà tự làm thì không linh nghiệm.
Trúng độc rắn thì chớ lội qua nước; lội qua nước thì đau còn hơn lúc mới bị cắn.
Cũng phải tồn tưởng (tập trung tưởng tượng thật rõ trong đầu) hóa thành một con rết lớn đi trước, mình theo sau mà qua sông (?). Nếu ngồi thuyền qua sông mà không làm phép thì chết người.
Vào núi không được gọi là "rắn", đều phải gọi bằng tên khác (?); người đã bị rắn cắn lại càng chớ nói nhầm.
Phép xua rắn: đến đâu thì đốt sừng linh dương ở đó, cho khói tỏa ra mặt đất thì rắn bỏ đi.
Phụ phương, sách Quảng lợi phương, chữa các loài rắn độc cắn người như sắp chết, đồng thời để xua rắn.
Gừng khô, hùng hoàng lượng bằng nhau, nghiền chung, đựng vào túi lụa nhỏ, buộc trên cánh tay, đàn ông buộc tay trái, đàn bà buộc tay phải. Rắn ngửi thấy hơi thuốc thì quay đầu tránh đi. Nếu bị cắn thì đắp thuốc này lên.
Quyển bảy
Bài thứ năm mươi chín: Các phương chữa bất ngờ bị rết, nhện cắn
Phương của họ Cát (tức Cát Hồng): cắt mào gà lấy máu bôi lên.
Một phương khác: lấy muối bịt kín lên vết thương thì khỏi. Có người nói rết đã bò đi xa rồi thì độc không trở lại nữa (?).
Một phương khác: hơ nóng muối mà ngâm vết thương.
Một phương khác: nhai tỏi to hoặc tỏi nhỏ, hoặc lấy nhựa trắng cây dâu bôi lên. Cũng có thể lấy đất dưới đế giày gai chà vào, tốt.
Rết cắn người rất đau nhưng độc nhẹ hơn ong nhiều; lúc bị cắn chỉ hơi đau mà dễ hết. Độc nhện cũng chữa (bằng phương dưới đây).
Lấy gỉ sắt sống mài với giấm, lấy nước đặc bôi lên. Lại lấy dầu vừng đen trộn với hồ phấn (bột chì trắng) đắp lên, khô thì thay, cho đến khi khỏi. Lấy lá cây dương đào đắp lên thì khỏi ngay.
Phụ phương (các phương do người đời sau thêm vào; kèm cả giun đất, dế dũi, tằm cắn, nước tiểu con cù sưu, và sâu bọ độc cắn người)
Sách Mai sư phương, chữa rết cắn người đau không dứt.
Lấy tỏi một tép chà xát chỗ bị cắn cho đến khi hết đau (?).
Lại sách Kinh nghiệm hậu phương: đốt phân gà, hòa rượu đắp lên, tốt. Lại lấy phân gà hòa giấm đắp lên.
Sách Thánh huệ phương, phương chữa rết cắn.
Lấy ốc sên chà ra lấy nước, nhỏ vào chỗ bị cắn.
Sách Binh bộ thủ tập, chữa nhện cắn khiến khắp người nổi mụn lở.
Lấy rượu xuân loại thật ngon uống cho say, bảo người giữ không cho trở mình, cứ nằm nguyên một tư thế. Sợ độc rượu làm hại người (?), nhưng chỉ chốc lát sau, con sâu trong thịt nhỏ như hạt gạo sẽ tự chui ra.
Lại sách Tiểu nhi phương của họ Đàm: lấy một cọng hành, bỏ phần ngọn, khoét lỗ ở đầu, cho con giun đất vào trong lá hành, bóp chặt hai đầu, đừng để xì hơi.
Lắc luôn tay thì giun tan thành nước, chấm vào chỗ bị cắn thì khỏi.
Sách Truyền tín phương của Lưu Vũ Tích, chữa sâu bọ cắn.
Lấy một bát nước cây đại lam (cây chàm), cho hùng hoàng (khoáng vật vàng cam có độc, dùng làm thuốc) và xạ hương (chất thơm lấy từ túi xạ của hươu xạ) vào, hai thứ tùy ý ước lượng nhiều ít, nghiền nhỏ bỏ vào nước chàm, chấm vào chỗ bị cắn. Nếu độc nặng thì uống thêm chút nước ấy, thần diệu vô cùng.
Ngày trước có viên ngoại (chức Viên ngoại lang, một chức quan trong triều) Trương Tiến làm phán quan (quan phụ tá) cho Trương Diên Thưởng ở Kiếm Nam, bỗng bị nhện vằn cắn ở cổ. Qua một đêm, chỗ bị cắn có hai vệt đỏ nhỏ như chiếc đũa quấn quanh cổ, từ trước ngực chạy xuống đến vùng tim. Qua hai đêm, đầu mặt sưng đau, to như cái bát đựng mấy thăng, bụng cũng sưng dần, gần như không cứu nổi. Tướng quốc Trương Diên Thưởng vốn quý trọng Tiến, bèn bỏ tiền nhà mình năm trăm nghìn, cộng thêm tiền nhà Tiến mấy trăm nghìn nữa, treo thưởng tìm người chữa được.
Bỗng có một người đến ứng tuyển, nói chữa được. Tướng quốc Trương ban đầu rất không tin, muốn thử phương thuốc, bèn bắt người ấy pha thuốc ngay trước mắt. Người ấy nói: "Tôi không tiếc gì phương thuốc, chỉ cốt cứu tính mạng người ta thôi." Bèn lấy một bát sứ nước chàm, bắt con nhện thả vào, một lúc lâu nó mới bò ra được, trong nước rất mệt lả, không cử động được. Lại giã riêng nước chàm, thêm bột xạ hương, lại bắt nhện thả vào, vừa chạm nước thì chết. Lại lấy nước chàm, xạ hương, thêm hùng hoàng trộn đều, lại bắt một con nhện thả vào, nhện liền tan thành nước. Tướng quốc Trương và mọi người đều rất kinh ngạc, bèn sai chấm vào chỗ bị cắn; trong hai ngày khỏi hẳn, chỉ có chỗ bị cắn thành một mụn nhỏ, vảy bong ra thì lại như cũ.
Sách Kinh nghiệm phương, chữa nhện cắn khiến khắp người mọc tơ.
Uống một thăng sữa dê. Năm Trinh Nguyên thứ mười (năm 794), viên ngoại Thôi Tòng Chất kể rằng tận mắt thấy có người bị nhện cắn, bụng to như đàn bà chửa, gia đình bỏ mặc.
Người ấy đi xin ăn ngoài đường, gặp một nhà sư dạy uống sữa dê, chẳng bao lâu thì khỏi.
Một phương khác, chữa giun đất cắn.
Pha nước muối thật đặc, ngâm mình nhiều lần thì khỏi. Tướng quân Trương Thiều trong quân Chiết Tây bị loài này cắn, hình dạng như mắc bệnh đại phong (bệnh phong hủi), lông mày, râu đều rụng hết, đêm nào cũng nghe giun đất kêu trong người. Có nhà sư dạy phương này thì khỏi.
Một phương khác, chữa giun đất cắn, hình dạng như mắc bệnh phong hủi, lông mày, râu rụng hết.
Lấy nước vôi ngâm mình cũng tốt.
Sách Thánh huệ phương, phương chữa giun đất cắn người.
Lấy phân gà đắp lên.
Một phương khác, chữa dế dũi cắn người.
Lấy vôi hòa giấm bôi lên.
Sách Quảng lợi phương, chữa tằm cắn người.
Xạ hương nghiền nhỏ, hòa mật ong bôi lên thì khỏi.
Sách Thiên kim phương, chữa mụn lở do nước tiểu con cù sưu (con sâu kìm, sâu tai; người xưa tin nước tiểu của nó gây lở loét).
Lấy vỏ cành cây xoan đốt thành tro, trộn mỡ lợn đắp lên.
Một phương khác: giã đậu xị (đậu nành lên men) đắp lên.
Một phương khác: lấy giấm hòa bột đắp lên.
Một phương khác, chữa con cù sưu đái vào bóng người.
Chỗ trúng phải sẽ khiến trên người nổi mụn lở, hình như những hạt kê mọc chi chít, từng cụm đau buốt. Trên người bỗng có chỗ khô rát đau như bị gai nhọn đâm, cũng như sau khi bị sâu có gai đốt; những mụn nhỏ (?) mọc thành chùm, trông như hạt ngô thù du, xung quanh đỏ, giữa có mủ trắng như hạt kê. Lại khiến da căng cứng, toàn thân sợ lạnh mà sốt cao; nặng thì mụn lan nối liền nhau, vòng khắp eo, hông sườn và ngực.
Cách chữa: vừa mắc thì mài sừng tê giác bôi lên, khỏi.
Sách Bác vật chí: chữa con cù sưu đái vào bóng người, trúng chỗ nào thì lở loét chỗ ấy.
Lấy nước cây kê tràng thảo (cây rau xương cá, cỏ tầm xuân) đắp lên, tốt.
Sách Ngoại Đài bí yếu, chữa mụn lở do nước tiểu con cù sưu; nếu lan vòng khắp quanh người thì chết.
Lấy đất trong tổ chim yến, mỡ lợn, hòa với giấm mà đắp lên.
Một phương khác, chữa mụn lở do nước tiểu con cù sưu.
Đốt sừng hươu tán bột, hòa giấm bôi lên.
Phương của Tiền tướng công (ông Tiền, một vị quan lớn), chữa mụn lở do nước tiểu con cù sưu chảy nước vàng.
Nhai lá lê đắp lên, khô thì thay.
Sách Thắng kim phương, chữa nước tiểu con cù sưu khiến người thành mụn lở. Lúc đầu như những hạt kê rắc lên da, dần dần to như hạt đậu, rồi to hơn nữa như bọng nước do bị lửa bỏng, đau dữ dội. Nên gấp rút dùng chè thô, hoặc chè sáp (loại chè bánh nén cao cấp) đều được, hòa với dầu sống mà đắp lên; thuốc vừa đến thì hết đau ngay, rất hay.
Sách Thánh huệ phương, chữa sâu bọ độc cắn người.
Lấy dầu tử thảo (rễ một loài cây màu tím dùng làm thuốc) bôi lên.
Một phương khác: lấy bơ sữa trộn muối đắp lên.
Quyển bảy
Bài thứ sáu mươi: Các phương chữa bất ngờ bị bọ cạp (loài có nọc độc ở đuôi) đốt
Lấy viên Ngọc hồ hoàn hoặc viên Ngũ cô hoàn bôi lên chỗ bị đốt, thứ nào cũng được.
Phương của các viên ấy nằm ở mục các thuốc viên, thuốc bột dự phòng cấp cứu.
Một phương khác: lấy đất dưới mái hiên, hòa nước đắp lên.
Quyển bảy
Bài thứ sáu mươi mốt: Các phương chữa bất ngờ bị ong đốt
Ong đốt người.
Lấy nước tiểu người rửa.
Một phương khác: lấy nhựa trắng của cây [chữ bị mất, có lẽ là cây dó] (?) và cây dâu bôi lên, đều tốt.
Một phương khác: cạo cao răng bôi lên; hoặc giã nát con nhện; hoặc nấu tổ ong mà bôi lên. Đốt sừng trâu bò thành tro, hòa giấm bôi lên. Hoặc bẻ củ tỏi to mà chà vào. Hoặc nhai thanh hao (cây thanh cao) mà đắp lên.
Phụ phương (các phương do người đời sau thêm vào), sách Thiên kim phương, chữa ong đốt người.
Lấy lộ phong phòng (tổ ong vò vẽ treo ngoài trời) tán bột, trộn mỡ lợn đắp lên. Sách Sản nhũ của họ Dương: sắc tổ ong lấy nước rửa cũng được.
Lại sách Ngoại Đài bí yếu: vò nát (?) lá bạc hà dán lên thì khỏi.
Lại sách Thánh huệ phương: lấy bơ sữa đắp lên thì khỏi.
Sách Bút đàm của Thẩm Tồn Trung (tức Thẩm Quát, tác giả Mộng Khê bút đàm) kể: xử sĩ (người có học mà không ra làm quan) Lưu Thang ở ẩn trên núi Vương Ốc. Có lần trong phòng đọc sách, ông thấy một con ong to bay vụt qua, bị tơ mạng nhện quấn lại. Con nhện bị ong đốt, rơi xuống đất; chốc lát bụng nhện phồng to như sắp vỡ, nó chậm chạp bò vào bãi cỏ, cắn cuống cây khoai sọ cho hơi rách ra, rồi đem chỗ bị đốt cọ xát vào chỗ vừa cắn; một lúc lâu bụng xẹp dần, lại nhanh nhẹn như cũ. Từ đó về sau, người bị ong đốt vò nát (?) cuống khoai sọ đắp lên thì khỏi.
Quyển bảy
Bài thứ sáu mươi hai: Các phương chữa bất ngờ bị bọ cạp đốt
Bọ cạp đốt người.
Lấy nước ấm ngâm chỗ bị đốt.
Một phương khác: giã (?) rau sam và tỏi to; hoặc nhai gừng khô bôi lên, tốt. Phương của họ Diêu (một thầy thuốc có sách phương được dẫn đối chiếu): lấy nước lạnh ngâm chỗ bị đốt thì hết đau; nước hơi ấm lên thì lại đau, phải thay nước ngay. Lại lấy mảnh vải cũ nhúng nước lạnh áp lên, thay nhiều lần.
Phương mới có hiệu quả: hoa thục quỳ, hoa lựu, ngọn non ngải cứu, lượng bằng nhau, đều hái vào giờ Ngọ (khoảng giữa trưa) ngày mồng năm tháng năm, phơi trong râm cho khô, giã chung, hòa nước bôi lên chỗ bị đốt, yên ngay. Nếu chưa có (?) hai thứ hoa ấy thì giã cây quỷ châm thảo (cây xuyến chi) lấy nước đắp lên, khỏi ngay.
Lại lấy hoàng đan (bột chì đỏ) hòa giấm bôi lên; hoặc bột ô đầu (củ một loài cây có độc mạnh) sống hòa nước bọt đắp lên; nhai gừng khô bôi lên; lại lấy xạ hương đắp kín lên; ngâm bằng rượu ấm thì khỏi.
Phụ phương, sách Thực kỵ của Tôn chân nhân (tức Tôn Tư Mạo), chữa bọ cạp đốt.
Lấy phèn chua một lạng, giấm nửa thăng (đơn vị đo dung tích thời xưa, khoảng 0,2 lít), đun lên, bỏ bột phèn vào giấm, ngâm chỗ bị đốt.
Lại sách Thắng kim phương: một ít bột ô đầu, hòa với giấm đầu (giấm nước đầu, chua đậm nhất) đắp lên.
Lại sách Khiếp trung phương của Tiền tướng công: lấy bán hạ (củ một loài cây dùng làm thuốc) mài với nước bôi lên, hết ngay.
Lại sách Thực y tâm kính: lấy phụ tử (củ con của cây ô đầu, dùng làm thuốc) mài với giấm đắp lên.
Lại sách Kinh nghiệm phương: lấy ráy tai lừa đắp lên thì khỏi. Do quan cấp sự (chức Cấp sự trung, quan can gián trong triều) họ Thôi truyền lại.
Sách Quảng lợi phương, phương chữa bọ cạp đốt người đau không dứt.
Lấy nhựa trắng cây dó bôi lên, khỏi ngay.
Quyển bảy
Bài thứ sáu mươi ba: Các phương chữa trúng độc cổ (thứ độc do người nuôi nhiều loài sâu bọ, rắn rết độc chung một chỗ cho chúng ăn thịt lẫn nhau, con sống sót gọi là "cổ", dùng nó làm độc hại người; cũng chỉ chứng bệnh do độc ấy gây ra)
Phương của họ Cát (tức Cát Hồng), chữa trúng độc cổ đi ngoài ra máu.
Da linh dương một miếng vuông ba tấc, có da trống rách cũng tốt; lá nhương hà (một loài cây họ gừng), khổ sâm, hoàng liên, đương quy, mỗi thứ hai lạng; bảy thăng (đơn vị đo dung tích thời xưa, khoảng 0,2 lít) nước, sắc còn hai thăng, chia ba lần uống. Một phương khác thêm sừng tê giác, thăng ma mỗi thứ ba lạng; không có rễ nhương hà thì dùng bốn lạng rễ thiến thảo thay vào, tốt.
Có người nuôi cổ để hại người khác; cách chẩn đoán như sau.
Trúng độc cổ khiến vùng tim và bụng đau như cắt, như có con gì gặm cắn, hoặc nôn ra máu, đi ngoài ra máu. Nếu không chữa ngay, độc sẽ ăn đến ngũ tạng (năm tạng chính trong cơ thể: tim, gan, lá lách, phổi, thận) thì chết. Muốn biết có phải trúng cổ hay không, hãy bảo người bệnh nhổ nước bọt vào nước: chìm là phải, nổi là không. Sách Tiểu phẩm (nguyên văn chép thành "Đoản kịch") (?) và họ Diêu (một thầy thuốc có sách phương được dẫn đối chiếu) đều giống vậy.
Phương để biết tên họ chủ nuôi cổ.
Lấy một chút da trống, đốt tán bột cho người bệnh uống. Chốc lát người bệnh sẽ tự gọi ra tên họ chủ nuôi cổ; có thể bảo nó đi đi (?) thì khỏi. Cũng có kẻ dùng rắn và rết (?) hợp lại làm độc cổ bỏ vào đồ ăn thức uống, khiến người mắc chứng hà (khối u, cục rắn trong bụng). Loại này phải nhiều năm mới chết; mỗi loại có thuốc chữa riêng. Lại lấy lá nhương hà lén đặt dưới chiếu nằm của người bệnh thì người bệnh sẽ tự gọi ra tên họ chủ nuôi cổ.
Phương chữa trúng độc cổ nôn ra máu hoặc đi ngoài ra máu, máu đều như gan nát.
Rễ thiến thảo, rễ nhương hà mỗi thứ ba lạng, phủ trớ (cắt vụn thành mẩu nhỏ, xưa vốn là nhai vụn), bốn thăng nước, sắc còn hai thăng, bỏ bã. Để nguội vừa phải rồi uống hết một lần thì khỏi. Người bệnh lại sẽ tự gọi tên họ chủ nuôi cổ. Thiến thảo tức là cỏ dùng để nhuộm màu đỏ thẫm. Sách Tiểu phẩm và phương của họ Diêu đều giống vậy.
Một phương khác: ba đậu (một loại hạt có độc, gây tả mạnh) một hạt bỏ mầm và vỏ, rang lên; đậu xị (đậu nành lên men) ba hạt; muội đáy nồi một phương thốn chủy (một thìa đong vuông một tấc, khoảng vài gam bột); giã chung làm ba viên. Uống một viên sẽ tả ra độc; nếu chưa được thì uống thêm một viên, sẽ tả ra.
Một phương khác: một thăng muối hòa với giấm thật nguyên chất, uống một lần sẽ nôn ra ngay thì khỏi. Sách Tiểu phẩm cũng giống vậy. Phương của Chi thái y (thầy thuốc họ Chi): một thăng giấm nấu cho muối tan rồi uống thì khỏi.
Một phương khác: lấy mười bốn con giun đất ngâm trong ba thăng giấm cho giun chết. Chỉ uống nước ấy; người dù đã chết (ngất lịm) cũng đều có thể sống lại.
Một phương khác: một quả bầu đắng, hai thăng nước, sắc còn một thăng mà uống, nôn ra ngay thì khỏi. Sách Tiểu phẩm cũng giống vậy. Phương của Chi thái y dùng một thăng giấm nấu cho tan rồi uống, hiệu nghiệm như thần.
Một phương khác: ba quả bồ kết, nướng, bỏ vỏ và hạt, ngâm trong năm thăng rượu một đêm, bỏ bã, chia ba lần uống. Sách Tiểu phẩm cũng giống vậy.
Phương chữa uống phải độc cổ, khiến trong bụng rắn đau, mặt mắt xanh vàng, người gầy rộc trơ xương, bệnh biến đổi không thường: lấy thiết tinh (bụi sắt mịn văng ra khi rèn) giã, rây thật mịn; lại giã riêng gan gà đen để trộn vào; viên to bằng hạt ngô đồng, uống ba viên. Nặng thì không quá mười ngày, nhẹ thì khỏi ngay. Còn có một phương thiết tinh khác.
Một phương khác: một bộ gan lợn, một thăng mật ong, nấu chung cho chín, chia làm hai mươi lần uống. Phương bí truyền; sách Tiểu phẩm cũng giống vậy; phương của Chi thái y thì làm thành viên cũng được.
Một phương khác: lấy lõi gỗ cây táo, băm nhỏ, được một hộc (đơn vị đo dung tích lớn, bằng mười đấu), cho vào nồi lớn, đổ nước ngập, cho mặt nước cao hơn ba tấc, nấu còn hai đấu, để lắng lấy nước trong.
Đun lửa nhỏ còn năm thăng. Đêm trước nhịn ăn, sáng sớm uống năm hợp (một hợp bằng một phần mười thăng), sẽ nôn ra độc cổ. Sách Tiểu phẩm và họ Diêu đều giống vậy.
Một phương khác: hùng hoàng (khoáng vật vàng cam có độc), đan sa (chu sa, khoáng vật đỏ), lê lô (rễ một loài cây có độc, gây nôn), mỗi thứ một lạng, giã tán bột. Sáng sớm lấy tỉnh hoa thủy (nước múc đầu tiên từ giếng lúc rạng sáng) uống một đao khuê (một thìa đong rất nhỏ, khoảng một phần mười phương thốn chủy), sẽ nôn hoặc tả ra con cổ.
Một phương khác: lấy nước cây ẩn nhẫn thảo uống một hai thăng. Cây này là mầm cây cát cánh, người ta vẫn ăn.
Chữa độc cổ đã ăn đến hạ bộ (vùng hậu môn), bụng rỗng kiệt, ruột thủng.
Lấy một con cóc chân dài lưng xanh, xương gà; theo phương của Chi thái y thì mỗi thứ một phân (đơn vị trọng lượng nhỏ), đốt thành tro, trộn chung, nhét sâu vào hậu môn. Sách Tiểu phẩm cũng giống vậy. Phương của Chi thái y dùng nhiều lần rất hiệu nghiệm; phương của họ Diêu cũng giống vậy.
Một phương khác: nhỏ mật lợn vào hậu môn, dùng bông đẩy sâu vào trong rồi nút lại.
Một phương khác: viên Ngũ cổ hoàng hoàn là thuốc chủ yếu nhất để chữa độc cổ; phương thuốc nằm ở mục các thuốc dự phòng cấp cứu.
Lại có loại "phi cổ" (độc cổ bay) tự nhiên mà có, trạng thái như trúng tà khí ma quỷ, khó chữa.
Các loại ấy có sừng tê giác thật, xạ hương, hùng hoàng là thuốc tốt. Người mang những thứ này theo bên mình cũng phòng ngừa trước được.
Họ Diêu chữa trúng độc cổ, đi ngoài ra máu như gan gà, ra hơn một thạch (?), bốn tạng đều đã hỏng, chỉ còn tim chưa hư, hoặc mũi đã bị phá (?).
Phương chữa khi đã như chờ chết.
Tán bột cát cánh, uống với rượu mỗi lần một thìa, ngày một hai lần. Đây là phương của họ Cát.
Chi thái y có phương đã truyền dùng hơn mười lần.
Lấy rễ mã đâu linh (một loài dây leo dùng làm thuốc), giã tán bột, uống với nước một phương thốn chủy; nôn ra là độc ra theo, cực kỳ hiệu nghiệm. Cây này mầm giống dây sắn, leo bám vào cành củi mà mọc, quả giống quả quýt.
Phàm người sợ mình đã trúng độc cổ, muốn uống nước cam thảo.
Thì nên nấu cam thảo sống mà uống, sẽ nôn, độc ra nhanh. Nếu lúc bình thường muốn uống dự phòng độc cổ thì nên nướng chín rồi mới nấu mà uống; như thế độc tự tiêu bên trong, không làm nôn, hiệu nghiệm như thần.
Một phương khác: cam thảo nướng, thường ngậm nuốt nước. Nếu ăn phải đồ có độc cổ thì sẽ tự nôn ra, rất tốt. Thường xuyên ngậm nuốt thì mãi mãi không phải lo thuốc độc và độc cổ.
Lại có Giải bách độc tán (thuốc bột giải trăm thứ độc), ở mục độc do thuốc phía sau, cũng chữa được. Phương như sau.
Nhựa trắng cây dâu một hợp, uống vào; chốc lát sẽ nôn và tả, con cổ ra ngoài.
Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Tịch Biện truyền hai phương hiệu nghiệm, nói đều đã dùng thử, thấy linh nghiệm như thần.
Ban miêu (một loài bọ cánh cứng có độc, dùng làm thuốc) bốn con, bỏ chân và cánh, nướng; vỏ cây đào (hái vào ngày mồng năm tháng năm), bỏ lớp vỏ đen, phơi trong râm cho khô; đại kích (rễ một loài cây có độc, gây tả mạnh). Ba thứ đều giã, rây riêng; lấy ban miêu một phân, vỏ đào và đại kích mỗi thứ hai phân, trộn chung, viên to bằng hạt táo, uống với nước cơm trong. Sẽ nôn ra con cổ; uống một lần chưa khỏi thì mười ngày sau uống thêm một lần nữa, sẽ khỏi.
Loại cổ này ở Hồng Châu nhiều nhất. Có một bà lão biết chữa, chữa cho một người được hai mươi tấm lụa dày. Phương bí truyền không chịu truyền ra; con cháu bà phạm pháp, đúng lúc Hoàng Hoa công Nhược Can Tắc (?) làm Đô đốc (quan đứng đầu quân chính một vùng), nhân đó mà có được phương này rồi truyền ra đời. Bà lão không còn được lụa nữa. Tịch Biện nói đã chữa khỏi hơn mười người.
Một phương khác: da linh dương một miếng vuông một tấc (?), rễ nhương hà bốn lạng, khổ sâm, hoàng liên mỗi thứ hai lạng, đương quy, sừng tê giác, thăng ma mỗi thứ ba lạng; bảy vị này dùng chín thăng nước sắc còn ba thăng, chia ba lần uống, con cổ sẽ ra ngay. Tịch Biện nói đã từng cho một người uống, người ấy lập tức nôn ra mấy thăng ấu trùng ong, rồi khỏi. Đây là phương của Diêu đại phu.
Phương phụ thêm, theo sách "Thiên kim dực phương" (sách thuốc của Tôn Tư Mạc đời Đường): chữa cổ độc (bệnh người xưa cho là do trúng chất độc lấy từ các loài trùng độc nuôi chung trong vò, gọi là "cổ", hoặc do bị kẻ khác bỏ bùa ngải bằng loại độc ấy).
Lấy một nắm lớn vỏ trắng ở phía bắc, phía khuất nắng, của cây hộc (một loại cây sồi), mỗi miếng dài năm tấc (tấc: đơn vị đo chiều dài xưa, khoảng 2,5–3 cm). Nấu với ba thăng nước (thăng: đơn vị đo dung tích xưa, thời ấy khoảng 0,2 lít), lấy còn một thăng. Uống lúc bụng đói, chia làm nhiều lần, sẽ nôn con cổ ra.
Lại chữa cổ độc làm đi ngoài ra máu.
Đốt vỏ cây hộc, tán thành bột, uống với nước một phương thốn chủy (thìa đong thuốc bột hình vuông mỗi cạnh một tấc, lượng bột vừa đầy thìa, khoảng 2–3 gam), sẽ nôn ra cổ độc.
Sách "Ngoại Đài bí yếu" (sách thuốc của Vương Đảo đời Đường): cứu gấp người trúng cổ.
Lấy lông và phân của chim bồ câu trắng, đốt thành tro, hòa với nước mà uống.
Sách "Sản nhũ" của họ Dương: chữa trúng cổ độc.
Lấy mai đồi mồi sống, mài với nước cho đặc như nước cháo, uống một chén thì độc tự giải.
Sách "Thánh huệ phương" (sách thuốc do triều Tống sai biên soạn): chữa trẻ con trúng cổ, đi ngoài ra máu, sắp chết.
Giã cây chàm lấy nước, cho uống luôn, mỗi lần nửa hợp (hợp: đơn vị dung tích, bằng một phần mười thăng).
Quyển bảy
Phương chữa đột ngột trúng khê độc (chất độc ở khe suối, vùng nước núi, gây bệnh sốt kèm lở loét), thiên thứ sáu mươi tư
Họ Diêu (Diêu Tăng Viên, thầy thuốc thời Nam Bắc triều): phương bí truyền chữa trúng thủy độc (chất độc trong nước, cùng loại với khê độc).
Lấy bèo tấm phơi khô, uống với rượu một phương thốn chủy, khỏi thì thôi. Lại nói: trúng bệnh nước thì ngón tay, ngón chân lạnh; thấy vậy là đúng bệnh này, còn nếu ấm thì không phải. Chỗ lạnh có khi chỉ một tấc, nặng nhất thì lạnh suốt cả ngón. Chưa vượt quá khuỷu tay, đầu gối một tấc là bệnh còn nhẹ; lạnh lên tới khuỷu tay, đầu gối là bệnh nặng.
Họ Cát (tức Cát Hồng, tác giả sách này) nói: thủy độc trúng vào người còn gọi là "trúng khê", còn gọi là "trúng sái" (?), còn gọi là "bệnh nước". Bệnh giống bệnh do trùng xạ công gây ra, nhưng không có con vật nào. Cách chẩn đoán như sau.
Lúc mới mắc thì sợ lạnh, đầu hơi đau, mắt nhức, trong lòng bứt rứt khó chịu, tay chân run rẩy rùng mình, các khớp xương đều cứng. Gân co rút, chỉ muốn ngủ; sáng thì tỉnh táo, chiều tối thì nặng thêm. Tay lạnh ngắt từ đầu ngón trở lên. Ba ngày thì lại sinh trùng ăn thành lở loét ở phần dưới (vùng hậu môn), không đau, không ngứa, không lạnh; người ta phải để ý xem mới biết. Nếu không chữa ngay, quá sáu bảy ngày thì phần dưới mưng mủ lở loét, trùng ăn vào ngũ tạng (năm tạng chính trong cơ thể: tim, gan, lách, phổi, thận), nóng đến cực độ, bứt rứt dữ dội, đi ngoài tháo dạ không cầm được. Đến tám chín ngày thì thầy thuốc giỏi cũng không chữa nổi. Khi phát hiện bệnh thì phải gấp, nên xem kỹ phần dưới.
Nếu có vết loét đỏ tươi như miếng thịt mới cắt, thì đó là dương độc, gấp nhất. Nếu vết loét như răng cá lễ (cá chuối, cá quả), thì đó là âm độc, còn hơi chậm hơn một chút, nhưng tóm lại đều giết người, không quá hai mươi ngày. Muốn biết có phải trúng thủy độc hay không, nên nấu vài thăng nước nóng, lấy tỏi nhỏ dài năm tấc thái nhỏ bỏ vào, đừng để nước nóng quá, nóng thì thuốc mất sức. Vắt bỏ bã, để nước ấm vừa phải rồi tắm. Nếu thân thể nổi vằn ban đỏ (?) thì đúng là bệnh này; nếu không có dấu hiệu gì khác thường thì nên chữa theo bệnh khác.
Phương chữa bệnh trúng thủy độc.
Lấy lá mơ hoặc lá đào, giã nát, vắt lấy nước chừng ba thăng, pha thêm chút nước cho uống. Họ Diêu nói: trẻ con không uống được thì bôi nước thuốc lên đầu vú mẹ cho bú.
Lại phương: cỏ thường tư (tức cây ké đầu ngựa), giã nát vắt lấy nước, uống một hai thăng; đồng thời lấy một miếng bông cỡ một tấc (?) thấm nước thuốc, nhét vào phần dưới, ngày ba lần thì khỏi.
Lại phương: giã cây chàm xanh lấy nước, pha chút nước, bôi khắp đầu mặt, thân thể cho giáp vòng.
Lại phương: lấy một nắm lá lê, giã thật nhuyễn, hòa với một chén rượu rồi vắt lấy nước uống, không quá ba lần là khỏi.
Lại phương: lấy rễ cỏ xà mai (cây dâu rắn), giã thành bột mà uống, đồng thời dùng bột ấy nhét vào phần dưới; cũng có thể uống nước giã của nó một hai thăng. Mùa hè thường phải đi đường, khi muốn xuống nước tắm thì trước hãy bỏ một ít bột vào dòng nước, như vậy không còn gì phải sợ. Thuốc này lại trừ được xạ công. Ở nhà, dù dùng đồ chứa nước để tắm, cũng nên bỏ một ít bột vào nước, rất tốt.
Nay các huyện miền núi vùng phía đông (?) không nơi nào không có bệnh khê độc, mùa xuân thì ai cũng mắc. Bệnh cũng giống thương hàn (bệnh sốt do cảm phải khí lạnh), người ta gọi là "khê ôn" (bệnh sốt khe suối). Chưa chắc đã do loài xạ công gây ra, nhưng cũng đều bị lở loét và kiết lỵ; chỉ cần nóng lạnh, bứt rứt, đau nhức mãi không giải là đến chết. Các thầy thuốc dùng thuốc tương tự như chữa thương hàn và ôn bệnh (các bệnh sốt nóng truyền nhiễm). Nay đưa ra các phương đơn giản sau đây.
Rễ ngũ gia (cây ngũ gia bì) đốt tán bột, uống với rượu hoặc với tương thủy (nước gạo nấu để lên men chua). Nước lá kinh (cây quan âm) cũng tốt; phương này ngàn vàng cũng không truyền, giữ làm bí mật.
Lại phương: lặng lẽ hái cây nghể (rau răm dại), giã lấy nước, uống một hai hợp, lại bôi khắp người cho giáp vòng.
Lấy một nắm thân cây ngưu tất, ngâm với một chén gồm nước và rượu, vắt lấy nước mà uống, ngày ba lần. Ngưu tất đực là loại thân màu tím.
Nếu phần dưới sinh lở loét, đã thủng sâu.
Một thăng gạo nếp, năm thăng muối, một thạch nước (thạch: đơn vị dung tích, bằng một trăm thăng), nấu thành cháo loãng, cho người bệnh ngồi vào trong thì khỏi.
Lại phương: vỏ và lá cây đào giã thật nhuyễn, ngâm nước cho đặc, bỏ bã, đổ vào chậu, cho người bệnh ngồi ngâm vào, sẽ có trùng ra.
Lại phương: quả bồ kết đốt tán bột, bọc trong bông nhét vào phần dưới, cũng tốt. Lại uống vỏ rễ mẫu đơn một phương thốn chủy, ngày ba lần.
Quyển bảy
Phương chữa đột ngột trúng độc xạ công, thủy nỗ (tên một loài trùng sống dưới nước theo lời truyền, được cho là phun cát hoặc hơi bắn vào người như bắn nỏ mà gây bệnh), thiên thứ sáu mươi lăm
Vùng Giang Nam (vùng phía nam sông Trường Giang) có loài trùng độc gọi là xạ công, còn gọi là đoản hồ, còn gọi là vực. Nó thường ở trong nước vùng núi, nơi người qua lại và xuống tắm. Trong miệng con trùng này có một cái xương nằm ngang như cái nỏ bằng sừng; nó phun ra bắn vào hình hoặc bóng người thì người ấy bị bệnh. Cách chẩn đoán như sau.
Lúc mới mắc thì có khi giống thương hàn, có khi giống trúng ác (bệnh đột ngột ngã vật, người xưa cho là do trúng phải khí xấu, tà khí), có khi miệng không nói được, có khi sợ lạnh rồi phát sốt. Tay chân co quắp, buổi sáng còn đỡ, chiều tối thì nặng. Người bệnh nặng thì đến ngày thứ ba chân răng chảy máu, không chữa thì chết.
Khi nó trúng vào người thì có bốn loại; lúc mới phát hiện thì phải xem khắp thân thể. Loại thứ nhất là một chấm đen như hạt mực, có vòng bao quanh bốn bên; người chạm vào thì đau như bị gai đâm.
Loại thứ hai thành vết lở, lở lâu thì thủng lõm xuống. Loại thứ ba nổi gồ lên như hòn đá có góc cạnh. Loại thứ tư như lửa đốt vào thịt người, phồng lên thành lở. Loại này gấp nhất, nhưng cả bốn loại đều giết người. Nó ở bên khe suối, chỗ đất ẩm thấp; khi trời mưa to, có khi nó theo dòng nước đọng chảy trên đường người đi mà vào nhà để bắn người. Lại nên nuôi ngỗng, vịt, chúng có thể ăn con trùng ấy (?). Khi đi đường thì mang theo ngỗng trắng toàn thân để trừ nó; vịt trắng cũng tốt; đeo sừng tê giác sống loại tốt cũng hay.
Nếu thấy trên người có chỗ lở thuộc bốn loại này thì phải gấp chữa ngay.
Gấp cứu khắp một vòng xung quanh, cách mép vết lở một tấc, mỗi chỗ cứu một trăm tráng (cứu: đốt ngải cứu đặt trên da để chữa bệnh; mỗi mồi ngải đốt hết là một tráng); trên chính vết lở cũng cứu một trăm tráng thì khỏi.
Lại phương: thân và lá rau dền đỏ, giã nát, vắt lấy nước mà uống, lấy bã đắp lên vết lở. Họ Diêu nói: mỗi lần uống bảy hợp, ngày uống bốn năm lần.
Lại phương: tỏi, thái mỏng (?) đắp áp lên vết lở, đặt ngải lên trên lát tỏi mà cứu một nghìn tráng thì khỏi.
Lại phương: lấy hai cục phân gà trắng, chọn phần trắng, hòa với một ít mạch nha cho đều, bôi lên vết lở.
Lại phương: con mọt ẩm (thử phụ, loài bọ nhỏ sống chỗ ẩm, chạm vào thì cuộn tròn), đậu xị (đậu đen ủ lên men) mỗi thứ bảy hợp, ba hạt ba đậu (hạt cây ba đậu, vị thuốc tẩy mạnh, có độc) bỏ tim, trộn với mỡ lợn, chỉ cần lấy thuốc này bôi lên.
Lại phương: bắt một con trùng "thị mẫu" chạy nổi trên mặt nước, đặt vào miệng thì khỏi. Người ta nói con trùng này đen tuyền, to như hạt đậu nành, nổi trên mặt nước bơi lượn qua lại.
Lại phương: lấy một quả bồ kết dài một thước hai tấc (thước: bằng mười tấc), đập vụn, cho vào một thăng giấm, nấu đặc như mạch nha, bỏ bã, đắp lên chỗ đau thì khỏi.
Lại phương: rau sam giã lấy nước uống một thăng, bã đắp lên vết lở. Ngày làm bốn năm lần thì rất hiệu nghiệm.
Lại phương: thăng ma (rễ cây thăng ma, vị thuốc giải độc), ô (?) (chữ thiếu, có lẽ là ô phiến, tức củ xạ can) mỗi thứ hai lạng (lạng: đơn vị đo khối lượng xưa), ba thăng nước, nấu lấy một thăng, uống hết. Bã đắp lên vết lở; không khỏi thì làm lại. Họ Diêu dùng giống vậy, thêm hai lạng sừng tê giác.
Họ Diêu nói: loài trùng này ngậm cát bắn vào bóng người thì người ấy bị bệnh. Khi muốn lội qua nước thì trước hãy ném đá xuống. Câu "bên miệng có nỏ bằng sừng bắn ra tên" có nghĩa là hai cái sừng ở chỗ miệng thở của nó có thể co duỗi được.
Mùa đông thì nó ngủ đông.
Nó có một cái sừng dài nằm ngang trước miệng, cái càng nỏ áp sát vào đầu sừng, cong như cái nỏ đã giương dây; nó lấy hơi làm tên, nhờ sức nước mà bắn người. Người trúng phải thì không nói được; các triệu chứng khác đều như họ Cát đã nói.
Quyển bảy
Phương chữa đột ngột trúng độc sa sắt (loài mạt cực nhỏ sống ở cát, nước và cỏ, nay gọi là ấu trùng mò, gây bệnh sốt mò), thiên thứ sáu mươi sáu
Vùng núi sông có nhiều sa sắt, rất nhỏ, gần như không nhìn thấy được. Khi người xuống nước tắm, hoặc múc nước lên tắm rửa, thì loài trùng ở trong nước này bám vào thân người; lúc trời âm u có mưa mà đi trong cỏ, nó cũng bám vào người, rồi chui vào trong da. Cách chẩn đoán như sau.
Lúc mới mắc thì trên da nổi chấm đỏ tươi, to như hạt đậu nhỏ, hạt kê, hạt lúa; lấy tay xoa lên chỗ đỏ thì đau như kim châm. Sau ba ngày thì khắp các khớp cứng đờ, đau nhức, nóng lạnh, trên chỗ đỏ nổi thành lở loét. Trùng dần dần chui vào tới xương thì giết người. Mỗi khi tắm ở suối núi xong, nên lấy vải lau người nhiều lần, rồi lấy lụa cũ lau thêm một lượt, sau đó xoa phấn lên người.
Lại có phương chữa độc sa sắt.
Lấy mười tép tỏi lớn, vùi vào tro nóng nướng cho nóng, cắt đôi tép tỏi khi còn nóng ấn lên vết lở, dùng hết cả mười tép, rồi lại đặt ngải lên vết lở mà cứu bảy tráng thì tốt.
Lại phương: hai con ban miêu (một loài sâu cánh cứng có độc, dùng làm thuốc), sao lên. Một con tán bột mà uống. Một con đốt cho đến khi hết khói, tán bột đắp lên vết lở thì khỏi. Lại lấy xạ hương đắp lên cũng tốt.
Lại phương: xạ hương sống và tỏi lớn giã chung, hòa với mỡ dê, cho vào một ống nhỏ đeo theo người khi đi. Nay nước ở vùng phía đông không đâu là không có loài này. Tắm xong thì lau người; trong lúc lau (chữ hỏng) (?) thấy như có sợi lông gai, như kim châm, nhìn thấy thì dùng lá tre khều bỏ đi.
Gần đây thấy người vùng Lĩnh Nam (vùng phía nam dãy Ngũ Lĩnh, nay là Quảng Đông, Quảng Tây), lúc mới mắc bệnh này, liền lấy lá cỏ tranh cạo nhẹ (?) cho trùng bật ra. Chỉ cần hơi trầy da là tốt; rồi vẫn bôi nhiều lần nước rau diếp đắng thì tốt.
Nếu trùng đã vào sâu thì lấy kim khều con trùng ra; nó giống hệt con cái ghẻ, đặt lên móng tay rồi soi ra chỗ sáng mới thấy nó cựa quậy. Nếu khều ra được thì cứu ngay tại chỗ ấy ba bốn tráng thì trùng chết, bệnh hết.
Nếu thấy vẫn còn (chữ thiếu) (?), biết là trùng đã vào quá sâu, thì nên theo tục địa phương làm phép thuật mà phẩy cho nó ra, rồi dùng các thang thuốc để tắm; đều phải làm cho nó ra hết sạch mới thôi (?). Cũng dựa theo phương này, kết hợp các cách chữa trúng khê độc và trúng xạ công mà chữa. Nếu cứu chữa gấp thì trong bảy ngày sẽ khỏi. Nếu không, thì vẫn còn trùng bay trong người, ăn vào tim tạng người thì chết; phải thận trọng, không được coi nhẹ.
Quyển bảy
Phương chữa đột ngột uống thuốc quá liều gây bứt rứt khó chịu, thiên thứ sáu mươi bảy
Phương chữa uống thuốc quá liều sinh bứt rứt, cùng trúng độc nặng bứt rứt muốn chết.
Cạo một ít đất ở bức tường phía đông, hòa với một hai thăng nước mà uống, tốt.
Lại phương: dưới mái hiên (?) đào một cái hố vuông hai thước, sâu ba thước, đổ bảy thăng nước vào hố, lấy vật khuấy hất lên cho nổi bọt, rồi lấy một thăng nước ấy uống; chưa giải thì làm lại.
Lại phương: giã cây chàm lấy nước uống vài thăng. Không có chàm thì giặt tấm lụa nhuộm xanh, lấy nước ấy uống cũng được.
Phương chữa uống thuốc sai mức, trong lòng bứt rứt khổ sở.
Uống nước củ sắn dây tươi, rất tốt. Không có củ tươi thì lấy sắn dây khô tán bột, uống với nước năm hợp; cũng có thể nấu lên mà uống.
Lại phương: nuốt vài lòng đỏ trứng gà thì khỏi. Không khỏi thì làm lại.
Người uống thạch dược (các thuốc làm từ khoáng thạch, như loại "ngũ thạch tán" mà người xưa uống để mong khỏe mạnh, sống lâu) quá liều.
Phân vịt trắng tán bột, hòa nước mà uống thì khỏi.
Lại phương: đại hoàng (rễ cây đại hoàng, vị thuốc tẩy xổ) ba lạng, mang tiêu (một loại muối khoáng dùng để tẩy xổ) hai lạng, nước ép sinh địa hoàng (củ địa hoàng tươi) năm thăng, nấu lấy ba thăng, chia ba lần uống; đi ngoài được thì khỏi.
Nếu đột ngột uống thuốc mà nôn không dứt.
Uống một thăng nước giếng mới múc thì dứt.
Phương chữa nếu trong thuốc có ba đậu gây đi lỵ không dứt.
Can khương (gừng khô) và hoàng liên (rễ cây hoàng liên, vị đắng, chữa lỵ) tán bột, uống một phương thốn chủy thì khỏi.
Lại phương: nấu một thăng nước đậu mà uống thì khỏi.
Phương phụ thêm, theo "Ngoại Đài bí yếu": chữa uống thuốc quá liều, cùng trúng độc bứt rứt muốn chết.
Đốt sừng tê giác tán bột, uống với nước một phương thốn chủy.
Quyển bảy
Phương cứu giải đột ngột trúng độc các loại thuốc, thiên thứ sáu mươi tám
Phương chữa ăn phải dã cát (cây lá ngón, cực độc) đã như chết.
Lấy vật cạy miệng ra, lấy ba quả trứng gà, đánh đều cho nuốt; chốc lát sẽ nôn dã cát ra.
Lại phương: hâm ấm một thăng mỡ lợn cho uống.
Lại phương: lấy con vịt sống, đưa sát miệng người bệnh mà chặt đầu vịt, cho máu nhỏ vào miệng, máu xuống tới họng thì sống. Nếu miệng không cạy ra được, thì lấy ống tre lớn đục thông các đốt, áp một đầu ống vào sườn người bệnh, đổ nước (chữ thiếu, có lẽ là nước nóng) (?) vào ống tre, thay nước nhiều lần; chốc lát miệng mở ra thì cho uống thuốc được. Nếu có nhiều người giúp thì đặt ở hai bên sườn và rốn mỗi chỗ một ống, rất tốt.
Lại phương: uống nhiều nước cam thảo, tốt.
Phương của họ Diêu: chữa trúng các thuốc độc, và ăn dã cát đã như chết.
Nước tiểu mới hòa với phân người, vắt lấy một thăng nước, uống một hơi. Vào bụng thì sống; giải các thứ độc, không gì hơn nước này.
Trúng độc trẫm (độc của chim trẫm, loài chim theo lời truyền có lông độc, ngâm rượu thành thuốc độc giết người) đã như chết.
Ba hợp phấn (bột gạo) (?), ba thăng nước, hòa mà uống. Nếu hàm cắn chặt thì lấy ống tre cạy mạnh ra mà đổ vào.
Trúng độc xạ võng (chữ thiếu; xạ võng là chất độc tẩm đầu tên, làm từ nước ép cây ô đầu) (?).
Nước chàm, đậu nành, máu lợn, máu chó đều giải được.
Trúng độc lang độc (rễ cây lang độc, vị thuốc có độc), giải bằng nước chàm.
Trúng độc lang quỳ (?), giải bằng nước rễ cây quỳ (cây đông quỳ).
Trúng độc lê lô (rễ cây lê lô, vị thuốc có độc, dùng gây nôn), dùng hùng hoàng (khoáng chất màu vàng, chứa thạch tín) và nước hành đều giải được.
Trúng độc trịch trục (hoa đỗ quyên vàng, có độc), giải bằng nước quả dành dành.
Trúng độc ba đậu.
Hoàng liên, nước lá đậu đỏ, nước đậu nành đều giải được.
Trúng độc hùng hoàng, giải bằng nước phòng kỷ (rễ cây phòng kỷ, vị thuốc).
Trúng độc thục tiêu (hạt tiêu xứ Thục, tức xuyên tiêu), trúng độc rết.
Hai thứ độc này dùng nước cây dâu, nước nấu rễ dâu đều giải được.
Trúng độc phàn thạch (phèn), giải bằng nước đậu nành.
Trúng độc nguyên hoa (nụ hoa cây nguyên hoa, vị thuốc trục nước, có độc), dùng phòng phong (rễ cây phòng phong, vị thuốc), cam thảo, quế đều giải được.
Trúng độc bán hạ (củ một loại cây họ ráy, để sống thì có độc), dùng nước gừng tươi và gừng khô đều giải được.
Trúng độc phụ tử, ô đầu (rễ con và rễ cái của cây ô đầu, rất độc), nước đậu nành, nước viễn chí (rễ cây viễn chí, vị thuốc) đều giải được.
Trúng độc hạnh nhân (nhân hạt mơ), giải bằng nước hạt chàm.
Người nuốt vàng đã như chết: lấy nửa thăng phân gà, dội nước lọc lấy một thăng, cho uống, ngày ba lần.
Lại phương: nuốt hai lạng thủy ngân thì nó bọc lấy vàng mà ra; vàng ít thì một lạng cũng đủ.
Họ Diêu nói: mỗi lần uống một lạng, uống ba lần. Đỡ người bệnh ngồi dậy mà cho uống, vào được bụng thì sống.
Lại phương: máu vịt và trứng gà cũng giải được.
Nay lấy một thứ mà giải được nhiều độc.
Lấy cam thảo thái nhỏ nấu đặc, uống nhiều nước ấy, đồng thời ăn nhiều nhớt trong cọng hành, đều tốt.
Lại phương: nấu đậu nành cho sôi trào, uống nhiều nước ấy; không có đậu nành thì dùng đậu xị cũng tốt.
Lại phương: chàm xanh, hạt chàm cũng giải chung được các độc, nên thường trữ sẵn.
Lại phương: nấu tề ni (chữ thiếu; tề ni là rễ một loại cây họ hoa chuông, vị ngọt, giải độc) cho đặc, uống một hai thăng, đây là phương bí truyền. Gấp quá không kịp nấu thì nhai ăn; cũng có thể làm thành thuốc tán (thuốc bột) mà uống. Vị thuốc này cho vào trong các thuốc khác thì các thuốc ấy đều hết độc (?).
Lại phương: phàm nấu các nước thuốc này để giải độc thì không được uống nóng, vì các độc gặp nóng càng mạnh thêm; nên để hơi nguội là tốt.
Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Tịch Biện nói: người Lý (dân tộc bản địa ở Lĩnh Nam) ở Lĩnh Nam, bị thuốc độc đều do ăn uống mà mắc. Phần nhiều không phát hiện ngay, dần dần không ăn được, hoặc trong ngực dần dần trướng lên, lưng căng tức, lúc đầu thấy lạnh giống bệnh chướng (bệnh sốt do khí độc vùng rừng núi, tương tự sốt rét).
Vừa hơi phát hiện thì gấp lấy một miếng bạc trắng ngậm vào; qua một đêm mà bạc đổi màu thì đúng là đã bị thuốc độc. Bạc thành màu xanh là "lam dược" (thuốc độc loại xanh); bạc thành màu vàng đỏ là thuốc (chữ hỏng) (?). Để lâu ngày thì độc lên tới mắt, mắt hoặc xanh, hoặc vàng đỏ; xanh là lam dược, vàng đỏ là thuốc (chữ hỏng) (?). Trong người Lý có người biết cách giải chữa, nhưng sợ người khác biết, nên ra ngoài nói trước rằng đó là "thuốc ba trăm con bò", hoặc "thuốc ba trăm lạng bạc". Tôi làm quan ở đó lâu, nhờ thân thiết với các thủ lĩnh nên biết thuốc ấy là thứ thường dùng; người Lý không biết sách bản thảo (sách ghi chép các vị thuốc) nên nói bừa như thế. Các phương ấy đều ghi như dưới đây.
Phương lúc mới trúng thuốc độc của người Lý, tạm cho bệnh ổn định.
Gừng tươi bốn lạng, cam thảo ba lạng nướng, thái ra, lấy sáu thăng nước nấu còn hai thăng. Sáng sớm chia ba lần uống; uống xong rồi mới tìm thuốc chữa.
Phương chữa.
Thường sơn (rễ cây thường sơn, vị thuốc gây nôn, chữa sốt rét) bốn lạng thái ra, muối trắng bốn đồng cân (đồng cân: một phần mười lạng), ngâm với một đấu nước (đấu: bằng mười thăng) một đêm; ngâm vào ngày cuối tháng. Đến canh năm (khoảng 3–5 giờ sáng) ngày mồng một tháng sau, nấu bằng nồi đất, đừng để đầy tớ hay gà chó trông thấy, nấu còn hai thăng. Sáng sớm chia hai lần uống; uống xong một lúc thì nôn, lấy đồ bằng đồng hứng lấy. Nếu chất nôn màu xanh, lấy que nhấc lên cao năm thước mà không đứt, thì độc chưa hết, hai ngày sau uống thêm một thang. Tịch Biện từng uống rượu mà bị thuốc độc, hơn một tháng mới biết; thủ lĩnh Lương Phần đem thường sơn địa phương cho, gọi là "thuốc một trăm con bò", uống vào thì khỏi. Khỏi rồi suốt hai mươi ngày kiêng thức ăn độc, chỉ nấu cơm mà ăn. Trước sau chữa khỏi tất cả chín người.
Lại phương: hoàng đằng (dây hoàng đằng) mười lạng, Lĩnh Nam đâu cũng có, thái ra, lấy một đấu nước nấu còn hai thăng, chia ba lần uống. Uống xong thì thuốc độc tiêu đi ở bên trong. Nếu muốn đề phòng thuốc độc của người Lý, thường uống dây này thì dù có trúng cũng tự nhiên không phát bệnh. Tịch Biện nói: thường uống thứ này thì dễ đi tiểu; ông cũng đã chữa được mấy người.
Lại phương: đô lâm đằng (một loại dây leo) mười lạng, Lĩnh Nam đâu cũng có, người địa phương ai cũng biết, người Lý gọi là "ba trăm lạng bạc". Lá nhỏ và dài, dây nhỏ dài ba thước (?). Thái tươi, lấy một đấu nước hòa với hai thăng rượu, nấu còn ba thăng, chia ba lần uống. Uống xong thì thuốc độc đều theo nước tiểu ra ngoài. Trong mười ngày kiêng thức ăn độc; không khỏi thì uống thêm, sẽ khỏi.
Lại phương: hạt chàm khô bốn lạng, bạch hoa đằng (dây hoa trắng, một loại dây leo) bốn lạng, loại mọc ở châu (chữ thiếu) (?) là tốt nhất, không được lấy loại mọc chung chỗ với dã cát. Thái ra, lấy bảy thăng nước, một thăng rượu, nấu còn nửa thăng, uống một hơi lúc bụng đói. Uống xong hơi bứt rứt thì đừng lấy làm lạ. Chỉ dùng riêng hạt chàm khô giã bột, uống một hơi, cũng khỏi.
Lại chữa các thứ độc trong bụng.
Đô lâm đằng hai lạng, cắt từng đoạn dài ba tấc, rồi băm nhỏ, cho vào vò cùng với ba thăng rượu, bịt kín, đốt lửa trấu bốn bên cho sôi ba lần, đợi nguội lấy ra, hâm ấm mà uống. Thường uống sao cho người có hơi men (?); cũng không phải kiêng gì, rất hiệu nghiệm.
Nếu bất đắc dĩ phải ăn thức ăn của người Lý.
Trước hãy lấy một tấc cam thảo nướng lên, nhai kỹ rồi nuốt. Nếu ăn phải thuốc độc thì sẽ nôn ra, đó là đã bị thuốc; theo các cách trên mà chữa. Tịch Biện nói ông thường đựng mười lát cam thảo trong túi để tự phòng.
Phương phụ thêm, theo "Thắng kim phương": chữa mọi thứ độc.
Lấy đởm phàn (phèn xanh, tức đồng sunfat) tán bột, dùng hồ gạo nếp viên thành viên to bằng hạt khiếm thực (hạt súng), lấy chu sa (khoáng chất màu đỏ chứa thủy ngân) làm áo bọc ngoài. Thường cất trong chu sa để giữ. Hòa một viên với nước lạnh mà uống, khỏi ngay.
Sách "Kinh nghiệm phương": bài "Như thánh tán" giải độc thuốc xông ngược lên trên.
Tổ ong treo ngoài trời và cam thảo, lượng bằng nhau, sao với cám cho vàng, bỏ cám, tán bột. Lấy hai bát nước sắc còn tám phần của một bát, để ấm, trước khi đi ngủ uống một hơi; sáng hôm sau sẽ đi ngoài ra vật xấu.
Sách "Ngoại Đài bí yếu": phương chữa sau khi uống các thạch dược, có khi người nóng, cắn chặt răng (?), hay nằm chỗ đất lạnh, lại không ăn được các thứ nóng như mì, rượu.
Ngũ gia bì hai lạng, bốn thăng nước, nấu còn hai thăng rưỡi; đợi lúc thạch dược phát tác thì uống ngay. Chưa yên thì uống thêm.
Tôn Tư Mạc (danh y đời Đường) bàn rằng: có người trúng độc ô đầu, ba đậu.
Cam thảo vào bụng thì yên. Các phương nói đậu nành giải được trăm thứ độc thuốc; ta từng thử thì không hiệu, bèn thêm cam thảo vào thành bài "Cam đậu thang" (nước sắc cam thảo với đậu), hiệu quả càng nhanh.
Sách "Mai Sư phương": hạt thục tiêu loại khép miệng thì có độc; ăn nhầm thì hơi thở như muốn tắt, hoặc thải ra bọt trắng, thân thể lạnh. Gấp sắc nước quế cho uống, và uống nhiều nước lạnh một hai thăng. Nếu ăn uống vào lại nôn ra nước, thì sắc nước đậu xị đặc cho uống.
Sách "Thánh huệ phương": chữa uống lưu huỳnh bỗng phát khó thở, bứt rứt; uống một hợp máu dê thì hiệu nghiệm.
Lại phương: chữa thịt các loài có độc xạ võng (?), và độc lậu bô (thịt khô bị nước dột từ mái nhà thấm vào).
Lấy bột bối tử (vỏ ốc tiền, loại ốc nhỏ xưa dùng làm tiền), hòa nước nửa đồng cân mà uống thì hiệu nghiệm. Nếu ăn phải độc của mì (chữ thiếu) (?) cũng dùng như vậy.
Sách thuốc của Sơ Ngu Thế (thầy thuốc đời Tống): chữa độc thuốc, bí truyền, hiệu nghiệm.
Ba đậu bỏ vỏ, không ép bỏ dầu, và mã nha tiêu (muối tiêu kết tinh như răng ngựa), lượng bằng nhau, nghiền chung thành cao, mỗi lần lấy cỡ một viên đạn hòa nước lạnh mà uống thì khỏi.
Quyển bảy
Phương chữa trúng các độc trong thức ăn, thiên thứ sáu mươi chín
Hạt thục tiêu loại khép miệng có độc, làm rát họng người, hơi thở như muốn tắt, lại khiến người nôn ra bọt trắng.
Uống nhiều nước quế hoặc nước lạnh một hai thăng, và ăn nhiều tỏi thì khỏi ngay. Phải cẩn thận, không được uống đồ nóng, sẽ giết người. Gần đây thấy người trúng độc tiêu, ngậm tỏi và tề ni thì khỏi.
Phương chữa: lá câu vẫn (cây ngón) giống lá cải, ăn nhầm thì giết người.
Tề ni tám lạng, sáu thăng nước, nấu còn ba thăng, mỗi lần uống năm hợp, ngày năm lần. Lại có thuyết nói thứ này không phải câu vẫn.
Phương chữa ăn các thứ rau trúng độc, phát cuồng, bứt rứt, nôn mửa, tiêu chảy, muốn chết.
Lấy phân gà đốt tán bột, uống một phương thốn chủy. Chưa giải thì uống thêm; lại nấu sắn dây lấy nước uống.
Độc lang đãng (hạt cây lang đãng, có độc, ăn vào gây cuồng loạn): nấu nước cam thảo, hoặc giã nước chàm mà uống, đều tốt.
Độc bầu đắng: nấu thân cây kê cho đặc, uống mấy thăng nước ấy, tốt.
Ăn gan ngựa trúng độc.
Lấy hai lần bảy (mười bốn) viên phân chuột cái, loại hai đầu nhọn là đúng, hòa nước mà uống. Chưa giải thì làm lại.
Ăn thịt lục súc (sáu loài vật nuôi: ngựa, bò, dê, lợn, chó, gà), chim thú mà trúng độc.
Ghét bẩn ở đầu tóc một tiền chủy (lượng thuốc bột vừa phủ kín một đồng tiền). Sách "Đoản kịch" (?) nói thuốc này cứu sống được người như đã chết. Lại uống mấy thăng nước đậu xị cũng tốt.
Phàm gan và nội tạng của con vật vốn không nên ăn bừa; con vật tự chết thì lại càng không được ăn. Ăn gan sống mà trúng độc.
Giã phụ tử thành bột, uống một đao khuê (lượng thuốc bột rất nhỏ, khoảng một phần mười phương thốn chủy), ngày ba lần.
Thịt con vật bị bắn bằng tên tẩm độc: dùng nước chàm và đậu nành để giải độc xạ võng.
Ăn uất nhục, tức là thịt để trong đồ đậy kín qua đêm, và lậu bô, tức thịt khô bị nước dột từ mái tranh thấm vào; những thứ này đều có độc.
Đốt phân người tán bột, uống với rượu một phương thốn chủy.
Lại phương: giã củ kiệu lấy nước, uống hai ba thăng; lấy cả cây liền (?), pha thêm chút nước.
Phương chữa ăn thịt khô cất trong gạo kê mà trúng độc.
Đây là uất bô (thịt khô bị ủ kín). Nấu đậu nành sôi một dạo, uống mấy thăng nước ấy thì giải; giải luôn cả độc lậu bô của các thứ thịt.
Phương chữa ăn thịt các loài lục súc tự chết mà trúng độc.
Bột hoàng bá (vỏ cây hoàng bá, vị đắng), uống một phương thốn chủy. Chưa giải thì uống nhiều lần.
Lục súc tự chết đều do mắc dịch, có độc; ăn vào thì tiêu chảy xối xả, cũng gây thành khối cứng tích trong bụng; đều nên dùng hoàn thuốc xổ để tẩy ra.
Ăn cá trúng độc.
Nấu đặc vỏ quýt, uống nước. Sách "Đoản kịch" nói nước bí đao là nghiệm nhất.
Phương chữa ăn thịt lợn quá lạnh không tiêu, ắt thành bệnh trùng trưng (khối báng trong bụng do trùng), tẩy cho ra.
Đại hoàng, phác tiêu (muối khoáng dùng tẩy xổ) mỗi thứ một lạng, dùng mang tiêu thay cũng được. Nấu còn một thăng, uống hết. Nếu vẫn không tiêu, thì nghiền cả vỏ hạt mơ nấu thành ba thăng nước, hòa vào, chia ba lần uống. Nôn ra được thì nghiệm như thần.
Ăn thịt bò trúng độc: nấu cam thảo, uống nước một hai thăng.
Ăn thịt ngựa, tiêu chảy xối xả muốn chết.
Hai trăm hạt đậu xị, hai mươi hạt mơ, thái nhỏ, hấp dưới năm thăng cơm cho chín, rồi giã chung, uống vào hai buổi sáng cho hết.
Bò, ngựa ở đây đều nói loại chết vì bệnh.
Ăn gan cá lư (cá vược) và cá (chữ thiếu) (?) mà trúng độc.
Băm rễ lau sậy nấu lấy nước, uống một hai thăng, tốt.
Giải độc: nấu đặc tía tô, uống một thăng nước.
Ăn uống trúng độc mà không biết là độc gì.
Theo các phương trên, cam thảo và tề ni chữa chung được loại độc này, đều cứu được.
Ăn dưa muối mà nuốt nhầm con đỉa, đỉa hút máu ở tạng, ruột đau, người dần vàng vọt gầy yếu. Uống chừng một hai thăng máu bò, máu dê còn nóng, qua một đêm thì ấm lại (?). Uống một thăng mỡ lợn thì đỉa sẽ ra.
Phương chữa ăn nấm gặp độc như đã chết.
Vắt nước phân người, uống một thăng thì sống. Uống các hoàn thuốc gây nôn, gây xổ cũng tốt. Lại đào đất làm thổ tương (đào hố đất, đổ nước vào khuấy rồi để lắng, lấy nước trong), uống hai ba thăng thì tốt.
Ăn nhầm khoai dại muốn chết, chữa giống cách chữa trúng độc nấm.
Phàm trồng khoai ba năm không đào thì cũng thành khoai dại, ăn vào giết người.
Phương phụ thêm, theo "Mai Sư phương": chữa ăn uống trúng độc cá, thịt, rau v.v.
Khổ sâm (rễ cây khổ sâm, vị rất đắng) ba lạng, sắc với một thăng giấm sôi ba năm dạo, bỏ bã, uống, nôn ra thì khỏi. Hoặc lấy một thăng nước nấu sừng tê giác cũng tốt.
Lại phương: chữa ăn thịt chó không tiêu, vùng dưới tim cứng, hoặc bụng trướng, miệng khô, phát sốt, nói nhảm: nấu rễ lau sậy cho uống.
Lại phương: một thăng hạnh nhân bỏ vỏ, ba thăng nước, sắc sôi, bỏ bã lấy nước, chia ba lần uống, đến khi tẩy ra được thịt là được.
Phương trong sách "Kim quỹ" (tức "Kim quỹ yếu lược" của Trương Trọng Cảnh đời Hán): chữa ăn cua trúng độc.
Tía tô nấu lấy nước, uống ba thăng; dùng nước hạt tía tô mà uống cũng chữa được. Phàm cua chưa qua mùa sương thì nhiều độc.
Lại theo "Thánh huệ phương": dùng nước ngó sen tươi, hoặc nước nấu tỏi khô, hoặc nước bí đao, đều tốt.
Lại phương: chữa thịt chim trĩ làm thành (chữ thiếu) (?), ăn vào thì nôn mửa, tiêu chảy.
Dùng bột sừng tê giác sống một phương thốn chủy, hòa với nước giếng mới múc mà uống thì khỏi.
Thôi Ngụy công đời Đường (tức Thôi Huyễn, tể tướng đời Đường, được phong tước Ngụy quốc công) kể: Huyễn ban đêm đột nhiên ngất như chết. Có thầy thuốc Lương Tân nghe tin, đến xem mạch rồi nói: đây là trúng độc thức ăn. Người hầu nói: ông thường thích ăn gà tre. Lương Tân nói: gà tre hay ăn mầm bán hạ, ắt là độc bán hạ. Bèn sai giã gừng tươi lấy nước, cạy răng mà đổ vào, thì sống lại.
Phương trong sách "Kim quỹ": vào hai mùa xuân, thu, rồng để tinh vào rau cần, người ăn phải thì thành bệnh. Khi phát thì tay xanh, bụng đầy, đau không chịu nổi, gọi là bệnh giao long (bệnh "rồng" trong bụng); uống hai ba thăng đường cứng (mạch nha nấu đặc).
Ngày uống hai lần, nôn ra hai ba con như con thằn lằn thì khỏi.
Sách "Minh Hoàng tạp lục" (sách chép chuyện thời vua Đường Huyền Tông) chép: có viên hoạn quan phụng mệnh đi Giao, Quảng (Giao Châu và Quảng Châu, vùng Lĩnh Nam và miền bắc Việt Nam ngày nay) trở về. Thầy thuốc Chu (?) nhìn ngắm rồi nói: trong bụng người này có giao long. Vua giật mình, hỏi viên hoạn quan: khanh có bệnh gì không? Đáp: thần phi ngựa qua núi Đại Dữu Lĩnh (núi nằm giữa Giang Tây và Quảng Đông), lúc ấy trời nóng gắt, vừa mệt vừa khát, bèn uống nước; từ đó thấy trong bụng có khối cứng đầy tức như cái chén. Thầy thuốc Chu bèn lấy tiêu thạch (muối diêm) và hùng hoàng nấu cho uống. Lập tức nôn ra một vật dài mấy tấc, to bằng ngón tay, nhìn kỹ thì có đủ vảy. Ném vào nước, chốc lát nó dài ra mấy thước; lại lấy giấm tưới lên thì trở lại như cũ. Lấy đồ úp lại, sáng hôm sau đã thành một con rồng. Vua rất kinh ngạc.
Quyển bảy
Phương phòng tránh các độc trong ăn uống, thiên thứ bảy mươi
Các điều kiêng về chim thú và các vật khác.
Thịt dê trắng không được ăn lẫn với thịt gà trống. Gan dê không được ăn chung với ô mai và tiêu. Thịt lợn không được ăn lẫn với gan dê. Ruột bò không được ăn chung với thịt chó. Thịt gà trống không được ăn chung với hành sống. Thịt gà, thịt vịt không được ăn chung với tỏi, quả mận, thịt ba ba, v.v. Gan sống ném xuống đất mà bụi rác không dính vào thì không được ăn. Thịt khô phơi nắng mà không chịu khô, nướng trên lửa mà không co động, gặp nước lại động đậy, đều không được ăn. Chim thú tự chết mà miệng không há ra thì không được ăn.
Các điều kiêng về cá và các loài dưới nước.
Đầu cá có vệt trắng tuyền chạy liền lên sống lưng thì không được ăn. Cá không có ruột, mật, và đầu không có (chữ thiếu, có lẽ là mang) (?) thì đừng ăn. Cá không được ăn chung với thịt gà ác. Cá sống mắt đỏ thì không được làm gỏi. Cá đừng ăn chung với lá đậu đỏ. Cá trắm đen làm (chữ thiếu) (?) không được ăn chung với rau mùi sống. Ba ba mắt lõm không được ăn. Thịt ba ba không được ăn chung với trứng gà, trứng vịt và rau dền đỏ. Phụ nữ có thai không được ăn cá (chữ thiếu) (?).
Các điều kiêng về quả và rau.
Quả mận không được ăn chung với trứng gà, và không được ăn khi đứng bên nước. Ngày mồng năm tháng năm không được ăn rau sống. Người bệnh không được ăn rau hồ giới (?).
Có thai thì đừng ăn quả dâu tằm và trứng vịt. Ba đậu kiêng canh lá đậu (?); bán hạ, xương bồ kiêng thịt dê; tế tân (rễ cây tế tân, vị thuốc cay), cát cánh (rễ cây cát cánh, vị thuốc chữa ho) kiêng rau sống (?). Cam thảo kiêng cải thìa. Vỏ rễ mẫu đơn kiêng rau mùi. Thường sơn kiêng hành. Hoàng liên, cát cánh kiêng thịt lợn. Phục linh (một loại nấm mọc ở rễ thông, vị thuốc) kiêng giấm. Thiên môn đông (rễ củ cây thiên môn, vị thuốc) kiêng cá chép.
Phương phụ thêm, theo sách "Thực y tâm kính" (sách về ăn uống chữa bệnh đời Đường): Hoàng Đế nói ăn dưa ngọt xong mà ăn muối thì thành hoắc loạn (bệnh nôn mửa, tiêu chảy dữ dội cùng lúc, như bệnh tả).
Sách "Thực kỵ" của Tôn chân nhân (tức Tôn Tư Mạc): ké đầu ngựa ăn chung với thịt lợn thì hại người. Lại nói: tháng chín đừng ăn dưa đã bị sương phủ; ăn vào khiến người mắc bệnh phản vị (ăn vào rồi lại nôn ngược ra).
Quyển bảy
Phương chữa các bệnh do đột ngột uống rượu say nặng, thiên thứ bảy mươi mốt
Say nặng, sợ ruột gan trong bụng bị nát.
Nấu nước nóng trong đồ chứa lớn, ngâm người say vào; nước nguội thì thay.
Người say nặng không được nằm yên một chỗ, phải thường lay động, trở mình. Lại kiêng ngồi nằm dưới đất chỗ gió lùa, kiêng rửa bằng nước lạnh, kiêng uống nước; kiêng nhất là giao hợp.
Phương chữa uống say đau đầu.
Cạo năm lạng vỏ tre tươi (tinh tre), tám thăng nước, nấu còn năm thăng, bỏ bã; sau đó cho năm quả trứng gà vào, khuấy đều, nấu sôi lại hai dạo, lấy hai ba thăng, uống hết.
Uống rượu xong đi lỵ không dứt.
Nấu long cốt (xương hóa thạch của động vật cổ, dùng làm thuốc) mà uống, cũng có thể tán bột mà uống.
Uống rượu liền mấy tháng, cổ họng nát, trên lưỡi sinh lở.
Giã một thăng hạt gai, hai lạng hoàng bá tán bột, viên với mật ong mà uống.
Phương chữa uống rượu, nhiệt tích lại rồi phát hoàng (bệnh vàng da).
Bảy quả trứng gà ngâm giấm, đậy kín trong đồ đựng, thả xuống đáy giếng hai đêm, lấy ra, mỗi lần nuốt hai quả, ăn dần cho hết thì khỏi.
Phương chữa say rượu nặng, liền mấy ngày bứt rứt khó chịu không chịu nổi.
Rau mạn thanh (cây củ cải tròn) nấu chín với một ít gạo, bỏ bã, để nguội rồi uống thì tốt.
Lại phương: nước sắn dây tươi một hai thăng; hoặc sắn dây khô nấu mà uống cũng được.
Phương làm cho khó say, mà say thì không hại người.
Giã bá tử nhân (nhân hạt cây trắc bá) và hạt gai mỗi thứ hai hợp, uống một lần, thì uống rượu được nhiều gấp hai lần.
Lại phương: hoa sắn dây cùng hoa và hạt đậu đỏ, tán bột làm thuốc tán, uống hai ba thìa. Lại thỉnh thoảng uống nước sắn dây, nước lá tỳ bà, cùng các thứ khác như cỏ bồ khô, hạt gai, v.v.; đều khiến người uống rượu mà không sinh bệnh. Hạt vừng cũng giải được rượu. Trước ăn một thìa muối rồi sau mới uống rượu, cũng uống được gấp đôi.
Phương phụ thêm, theo "Ngoại Đài bí yếu": chữa say rượu không tỉnh.
Hoa cúc thật hái vào ngày mồng chín tháng chín, tán bột, uống với nước một phương thốn chủy.
Lại phương: để cai rượu, dùng nhau của lừa con đốt thành tro, uống với rượu.
Lại phương: tro phân chim cốc (chữ thiếu, tức chim lư từ), uống với nước một phương thốn chủy.
Sách "Thánh huệ phương": phương chữa độc rượu, hoặc say rượu mê man, bứt rứt, khát nước, cần cho mau tỉnh.
Lấy hai lạng vỏ quả cam, sấy khô tán bột, mỗi lần lấy ba tiền chủy, với một chén vừa nước, sắc sôi ba năm dạo, cho muối vào, uống như cách uống trà, rất hay.
Lại phương: chữa say rượu không tỉnh.
Dùng hai hợp hạt cải thìa nghiền mịn, hòa với một chén nước tỉnh hoa (nước giếng múc đầu tiên lúc sáng sớm), chia hai lần uống.
Sách "Thiên kim phương" (sách thuốc của Tôn Tư Mạc): cách cai rượu.
Lấy bảy thăng rượu cho vào bình, nửa lạng chu sa nghiền mịn cho vào rượu, bịt chặt miệng bình, đặt trong chuồng lợn, mặc cho lợn lắc động, qua bảy ngày thì uống một hơi.
Lại phương: ngày mồng một tháng giêng, lấy năm thăng rượu dội lên đầu cối giã gạo, hứng ở dưới chày (?) mà uống.
Lại phương: chữa bệnh do rượu.
Đậu xị và củ hành trắng mỗi thứ nửa thăng, hai thăng nước, nấu còn một thăng, uống một hơi.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video