Kinh Phạm Võng — Phẩm Giới Tâm Địa của Bồ-tát do Phật Lô-xá-na nói, thứ mười, quyển thượng (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật và cứu độ chúng sinh; Lô-xá-na: danh hiệu một thân của Phật, thân sáng soi khắp, là gốc sinh ra các hóa thân Phật; Tâm địa: lấy tâm làm mảnh đất nền sinh ra mọi hạnh lành)
Đời Hậu Tần, Tam tạng (danh hiệu bậc thầy thông suốt ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) người nước Quy Tư (một nước ở vùng Tân Cương ngày nay) là Cưu-ma-la-thập dịch.
Bấy giờ Phật Thích-ca Mâu-ni (đức Phật lịch sử, người giảng dạy ở cõi này) ở cung của Thiên vương Ma-hê-thủ-la (vua trời Đại Tự Tại) trên cõi Đệ tứ thiền (tầng trời cao, ứng với tầng thiền định thứ tư), cùng vô số Đại Phạm thiên vương (các vua trời cõi Phạm thiên) và chúng Bồ-tát nhiều đến không thể nói, không thể nói, giảng phẩm pháp môn (cửa vào đạo, tức phương pháp tu học) Tâm địa mà Phật Lô-xá-na ở thế giới Liên Hoa Đài Tạng (thế giới hình đài hoa sen) đã nói. Lúc ấy thân Thích-ca phóng ra ánh sáng trí tuệ, soi từ cung trời này cho đến thế giới Liên Hoa Đài Tạng. Tất cả chúng sinh (mọi loài có sự sống và tri giác) trong mọi thế giới ở khoảng giữa đều nhìn nhau vui mừng sung sướng, nhưng chưa biết ánh sáng này do nhân gì, duyên gì (nhân: nguyên nhân chính; duyên: điều kiện phụ trợ), nên đều sinh lòng ngờ. Vô số trời và người cũng sinh lòng ngờ.
Bấy giờ trong chúng có Bồ-tát Huyền Thông Hoa Quang Vương từ tam-muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vào một điểm) Đại Trang Nghiêm Hoa Quang Minh đứng dậy, nhờ sức thần của Phật phóng ra ánh sáng màu mây trắng kim cương, soi khắp mọi thế giới. Tất cả Bồ-tát trong đó đều đến tụ hội, cùng một lòng mà mỗi miệng hỏi rằng ánh sáng này là tướng trạng gì.
Lúc ấy Thích-ca liền nâng đỡ đại chúng của thế giới này trở về thế giới Liên Hoa Đài Tạng, vào trong cung ánh sáng kim cương màu vàng tía rộng trăm vạn ức, thấy Phật Lô-xá-na ngồi trên tòa trăm vạn hoa sen sáng rực. Khi ấy Phật Thích-ca và đại chúng cùng lúc lễ kính dưới chân Phật Lô-xá-na xong, Phật Thích-ca thưa: "Chúng sinh trên mặt đất và trong hư không ở thế giới này do nhân gì, duyên gì mà được thành đạo Thập địa (mười bậc tu chứng cao nhất) của Bồ-tát? Khi sẽ thành quả Phật thì có tướng trạng thế nào?" — như trong phẩm Như Như Phật Tính Bản Nguyên đã hỏi rộng về hạt giống của tất cả Bồ-tát.
Bấy giờ Phật Lô-xá-na rất vui mừng, hiện ra tam-muội "Hư không quang thể tính bản nguyên thành Phật thường trụ pháp thân" (định trong đó hiện ra pháp thân — thân chân lý thường còn của Phật — sáng như hư không, là bản thể gốc của sự thành Phật), chỉ cho đại chúng: "Hỡi các Phật tử (con Phật, người theo đạo Phật), hãy lắng nghe, khéo suy nghĩ và tu hành. Ta đã tu hành Tâm địa trải trăm a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: số nhiều không đếm được; kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), lấy đó làm nhân, mới bỏ thân phàm phu (người thường còn mê lầm) mà thành Đẳng chính giác (giác ngộ hoàn toàn, chân chính), hiệu là Lô-xá-na, ở biển thế giới Liên Hoa Đài Tạng.
Chung quanh đài ấy có một nghìn cánh hoa, mỗi cánh là một thế giới, thành một nghìn thế giới. Ta hóa thành một nghìn Thích-ca ở một nghìn thế giới. Sau đó, trong thế giới của mỗi cánh hoa lại có trăm ức núi Tu-di (núi lớn ở trung tâm mỗi thế giới theo quan niệm vũ trụ của nhà Phật), trăm ức mặt trời mặt trăng, trăm ức bốn châu thiên hạ (bốn châu lục quanh núi Tu-di), trăm ức cõi Nam Diêm-phù-đề (châu phía nam, nơi loài người ở), trăm ức Bồ-tát Thích-ca ngồi dưới trăm ức cây Bồ-đề (cây mà dưới gốc Phật thành đạo), mỗi vị đều nói về Tâm địa của Bồ-đề-tát-đỏa (tên gọi đầy đủ của Bồ-tát) mà các ông hỏi. Chín trăm chín mươi chín vị Thích-ca còn lại, mỗi vị đều hiện ra nghìn trăm ức Thích-ca cũng như vậy. Các Phật trên nghìn hoa là hóa thân của ta; nghìn trăm ức Thích-ca là hóa thân của nghìn Thích-ca. Ta là gốc, tên là Phật Lô-xá-na."
Bấy giờ Phật Lô-xá-na trên tòa Liên Hoa Đài Tạng trả lời rộng, bảo nghìn Thích-ca và nghìn trăm ức Thích-ca về phẩm pháp Tâm địa mà các vị đã hỏi: "Chư Phật nên biết: trong bậc Kiên tín nhẫn (bậc an trú vững chắc nơi lòng tin), có mười tâm Phát thú (mười tâm phát khởi, hướng tới đạo) hướng về quả: một là tâm buông xả, hai là tâm giữ giới, ba là tâm nhẫn nhục, bốn là tâm tinh tiến, năm là tâm thiền định, sáu là tâm trí tuệ, bảy là tâm phát nguyện, tám là tâm giữ gìn, chín là tâm vui mừng, mười là tâm đỉnh cao.
Chư Phật nên biết: từ mười tâm Phát thú này vào bậc Kiên pháp nhẫn (bậc an trú vững chắc nơi giáo pháp), có mười tâm Trưởng dưỡng (mười tâm nuôi lớn căn lành) hướng về quả: một là tâm từ, hai là tâm bi, ba là tâm hỷ, bốn là tâm xả, năm là tâm bố thí, sáu là tâm nói lời tốt đẹp, bảy là tâm làm lợi ích, tám là tâm đồng sự với người, chín là tâm thiền định, mười là tâm trí tuệ.
Chư Phật nên biết: từ mười tâm Trưởng dưỡng này vào bậc Kiên tu nhẫn (bậc an trú vững chắc nơi sự tu hành), có mười tâm Kim cương (mười tâm bền chắc như kim cương) hướng về quả: một là tâm tin, hai là tâm nhớ nghĩ, ba là tâm hồi hướng (xoay công đức hướng về đạo quả và chúng sinh), bốn là tâm thông đạt, năm là tâm ngay thẳng, sáu là tâm không thoái lui, bảy là tâm Đại thừa (cỗ xe lớn, đưa mọi chúng sinh đến thành Phật), tám là tâm vô tướng (không bám vào hình tướng), chín là tâm trí tuệ, mười là tâm không thể phá hoại.
Chư Phật nên biết: từ mười tâm Kim cương này vào bậc Kiên thánh nhẫn (bậc an trú vững chắc nơi quả vị thánh), có mười Địa (mười bậc) hướng về quả: một là Thể tính bình đẳng địa, hai là Thể tính thiện tuệ địa, ba là Thể tính quang minh địa, bốn là Thể tính nhĩ diệm địa, năm là Thể tính tuệ chiếu địa, sáu là Thể tính hoa quang địa, bảy là Thể tính mãn túc địa, tám là Thể tính Phật hống địa, chín là Thể tính hoa nghiêm địa, mười là Thể tính nhập Phật giới địa (thể tính: bản chất gốc; tên các bậc lần lượt nghĩa là: bình đẳng, trí tuệ khéo léo, sáng soi, ngọn lửa trí soi khắp điều cần biết, tuệ soi chiếu, hoa sáng, đầy đủ, tiếng rống của Phật, trang nghiêm bằng hoa, vào cõi Phật).
Bốn mươi phẩm pháp môn này là gốc nguồn mà khi ta còn làm Bồ-tát đã tu để vào quả Phật. Như vậy, mọi chúng sinh vào Phát thú, Trưởng dưỡng, Kim cương, Thập địa, sẽ chứng thành quả: vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt), vô tướng, đại viên mãn, thường còn; Mười lực (mười năng lực trí tuệ chỉ Phật mới có), hạnh Mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất riêng của Phật, không ai có chung); pháp thân và trí thân đều đầy đủ."
Bấy giờ, trên tòa đại quang minh sáng rực của Phật Lô-xá-na ở thế giới Liên Hoa Đài Tạng, có các Phật trên nghìn hoa, nghìn trăm ức Phật, Phật của mọi thế giới. Trong hội ấy có một Bồ-tát tên là Hoa Quang Vương Đại Trí Minh, từ chỗ ngồi đứng dậy thưa với Phật Lô-xá-na: "Bạch Thế Tôn (bậc được đời tôn kính, danh hiệu của Phật), ở trên Phật đã mở bày sơ lược tên gọi và tướng trạng của mười Phát thú, mười Trưởng dưỡng, mười Kim cương, mười Địa, nhưng từng nghĩa một chúng con chưa thể hiểu rõ. Cúi mong Phật nói ra, cúi mong Phật nói ra cửa Nhất thiết trí (trí biết rõ tất cả) nơi kho báu kim cương mầu nhiệm tột bậc." [Điều này] trong phẩm Như Lai Bách Quán đã hỏi rõ.
Bấy giờ Phật Lô-xá-na nói: "Nghìn Phật hãy lắng nghe. Điều các ông hỏi trước đây là nghĩa thế nào, thì trong Phát thú:
Hỡi Phật tử, tâm buông xả là buông bỏ tất cả: đất nước, thành ấp, ruộng nhà, vàng bạc, ngọc sáng, con trai con gái, thân mình, mọi vật hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) đều buông bỏ hết, [mà an trú nơi] vô vi, vô tướng. Cái ta, người, sự hiểu biết và cái thấy đều do giả hợp mà thành; cái 'chủ' tạo tác, cái thấy có ta, mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối nhau làm thành vòng sinh tử) — đều không hợp, không tan, không có người thọ nhận. Mười hai nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức), năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân xác, cảm thọ, tri giác, hành động ý chí, nhận thức) — tất cả đều là tướng một khối hợp lại, không có tướng 'ta' và 'cái của ta'; các pháp đều do giả hợp mà thành. Đối với mọi pháp bên trong và mọi pháp bên ngoài, không bỏ cũng không nhận. Bồ-tát lúc ấy gọi là phép quán 'như giả hợp' hiện ra trước mắt. Cho nên tâm buông xả đi vào Không tam-muội (định quán thấy mọi pháp đều trống rỗng, không có tự tính).
Hỡi Phật tử, tâm giữ giới là: chẳng phải giới, chẳng phải không giới (?), không có người thọ nhận. Mười điều thiện là giới, không cần thầy nói pháp (?). Từ lừa dối, trộm cắp cho đến tà kiến (thấy biết sai lệch) đều không chất chứa. Lòng thương, hiền lành, trong sạch, ngay thẳng, chân thật, chính kiến (thấy biết đúng đắn), buông xả, vui mừng… là thể tính của mười giới. Ngăn chặn tám điên đảo (tám cái thấy lộn ngược: phàm phu cho cái vô thường, khổ, không có ta, không sạch là thường, vui, có ta, sạch; người tu Tiểu thừa lại cho Niết-bàn là vô thường, khổ, không có ta, không sạch), mọi tính đều lìa, một đường thanh tịnh.
Hỡi Phật tử, tâm nhẫn nhục là: lấy tuệ vô tướng của có và không làm thể tính; nhẫn tất cả đều Không của Không, nhẫn ở mọi nơi, gọi là Vô sinh hành nhẫn (nhẫn do thấu lẽ các pháp vốn không sinh ra); ở mọi nơi đều được gọi là Như khổ nhẫn (?); vô lượng hạnh, mỗi mỗi đều gọi là nhẫn. Không có người chịu, không có người đánh, không có dao gậy; lòng giận đều như như (y như thật tướng, vốn vậy, không khác). Không có từng chân lý riêng một tướng (?), cũng không có cái không tướng; có, không, có tướng; chẳng phải tướng của tâm; duyên và không duyên; đứng, ở, động, dừng, ta, người, trói buộc, cởi mở — mọi pháp đều như vậy; tướng nhẫn không thể nắm bắt được.
Hỡi Phật tử, tâm tinh tiến là: trong bốn oai nghi (bốn tư thế: đi, đứng, nằm, ngồi), mọi lúc đều thực hành, chế phục [mà thấy rõ] Không và giả hợp nơi pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), lên núi Vô sinh, thấy tất cả có và không đều như có như không. Mặt đất xanh, vàng, đỏ, trắng, tất cả nhập (phép quán trong đó một sắc màu hay một yếu tố trùm khắp tất cả), cho đến tính trí của Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), tất cả đều tin và tiến lên đạo: Không, vô sinh, vô tác (không tạo tác), vô tuệ. Khởi từ Không mà vào pháp Thế đế (chân lý theo cách nhìn của thế gian) cũng không có hai tướng; nối tiếp tâm Không, thông đạt căn lành thuộc phần tinh tiến.
Hỡi Phật tử, tâm thiền định là: lặng dứt, vô tướng. Người vô tướng lúc ấy vào Nội không (thấy thân tâm bên trong vốn trống rỗng), gặp chúng sinh có tâm đạo (?), không lấy đạo làm duyên, không thấy vô tướng — đó là tam-muội của vô lượng hạnh, vô lượng tâm. Phàm phu hay thánh nhân không ai không vào tam-muội, thể tính tương ứng với tất cả. Nhờ sức định, [thấy rằng] ta, người, kẻ làm, kẻ nhận, mọi cái thấy trói buộc, tính của chúng là nhân duyên gây chướng ngại; gió tán loạn làm động tâm, không lặng mà diệt; Không của Không, tám điên đảo không còn duyên để bám. Nhờ cái lặng giả tạm, tuệ quán thấy mọi thứ giả hợp đều diệt trong từng niệm (từng khoảnh khắc ý nghĩ); tính tội phải nhận quả trong cả ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc — ba tầng của thế giới sinh tử) đều nhờ định mà diệt, và sinh ra mọi điều lành.
Hỡi Phật tử, tâm trí tuệ là: tuệ Không chẳng phải không có duyên. Biết được thể thì gọi là tâm; phân biệt mọi pháp, những danh xưng giả như 'chủ thể', đều thông suốt cùng với đạo. Lấy quả làm nhân, vào bậc thánh bỏ phàm, diệt tội khởi phúc; trói buộc và cởi mở đều là công dụng của thể tính. Mọi cái thấy về thường, lạc, ngã, tịnh (thường còn, an vui, có ta, trong sạch) cùng phiền não đều do tính tuệ không sáng, cho nên lấy tuệ làm đầu. Tu quán tuệ không thể nói, vào một chân lý Trung đạo (con đường giữa, lìa hai đầu có và không). Vô minh (sự mê muội không thấy chân lý) che lấp tuệ ấy chẳng phải tướng, chẳng phải đến, chẳng phải duyên, chẳng phải tội, chẳng phải tám điên đảo. Ánh sáng ngọn lửa tuệ không sinh không diệt soi chiếu niềm vui hư không (?), phương tiện biến chuyển, thần thông — vì lấy thể tính của trí làm cái dụng của tuệ.
Hỡi Phật tử, tâm phát nguyện là: nguyện lớn để cầu, cầu tất cả, vì lấy quả làm nhân. Tâm nguyện nối tâm nguyện, nối nhau liên tục, trăm kiếp được thành Phật, diệt tội. Cầu rồi lại cầu đến hết lòng, vô sinh, Không là một (?). Nguyện quán, quán vào định soi chiếu. Vô lượng trói buộc của tà kiến nhờ tâm cầu mà được giải thoát; vô lượng hạnh mầu nhiệm nhờ tâm cầu mà thành; vô lượng công đức của Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn) lấy sự cầu làm gốc. Ban đầu phát tâm cầu, khoảng giữa tu đạo, hạnh đầy nguyện trọn, nên quả Phật liền thành. Quán một chân lý Trung đạo: chẳng soi, chẳng cõi, chẳng chìm (?); sinh ra cái thấy, mà cái thấy ấy chẳng phải tuệ hiểu (?). Đó là thể tính của nguyện, gốc nguồn của mọi hạnh.
Hỡi Phật tử, tâm giữ gìn là: giữ gìn Tam bảo, giữ gìn công đức của mọi hạnh, khiến ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật), tám điên đảo và tà kiến xấu ác không quấy nhiễu được lòng tin chân chính. Diệt sự trói buộc của cái ta, sự trói buộc của tà kiến, [vào] vô sinh; soi thấu hai đế (Chân đế: chân lý tối hậu; Tục đế: chân lý theo cách nhìn thế gian), tâm quán hiện ra trước mắt. Lấy sự giữ gìn vô tướng làm gốc mà giữ gìn: giữ Không, Vô tác, Vô tướng. Lấy tuệ của tâm nối vào vô sinh; đạo Không và đạo Trí đều sáng; ánh sáng soi, giữ gìn, quán vào Không. Những thứ giả hợp từng phần đều như huyễn hóa (ảo ảnh do phép thuật tạo ra), do huyễn hóa mà khởi lên, như không, như không. Thể của pháp tụ hay tan đều không thể giữ; quán pháp cũng vậy.
Hỡi Phật tử, tâm vui mừng là: thấy người khác được vui thì thường sinh lòng vui mừng; và đối với mọi vật thì soi thấy là giả, là Không, là vắng lặng, mà không rơi vào hữu vi, cũng chẳng phải không, vắng lặng. Niềm vui lớn không hợp; có nhận mà giáo hóa, có pháp mà thấy; pháp tính huyền diệu giả lập; một phép quán bình đẳng, tâm tâm thực hành; nghe nhiều về công đức của mọi hạnh Phật; trí vui mừng vô tướng, tâm tâm sinh niệm mà lặng lẽ soi chiếu; tâm vui duyên khắp mọi pháp.
Hỡi Phật tử, tâm đỉnh cao là: người này có trí cao nhất, diệt cái thấy xoay vòng [về ta và] vô ngã (?), nghi ngờ, thân kiến (chấp thân này là ta), mọi sân hận…, như ở trên đỉnh. Quán nối quán, như đỉnh. Nhân quả trong pháp giới (toàn thể mọi pháp) như như một đường, tối thắng cao nhất, như đỉnh, như đỉnh đầu người. Chẳng phải thân kiến, chẳng phải sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai thứ tà kiến của ngoại đạo); năm chúng (tức năm ấm) sinh diệt; thần ngã (linh hồn bất biến mà ngoại đạo chấp là có), chủ nhân, chuyển động co duỗi — không làm, không nhận, không đi, không thể nắm bắt trói buộc. Người này lúc ấy vào Nội không, gặp đạo; tâm chúng sinh không thấy duyên, không thấy phi duyên; trụ trong Đỉnh tam-muội, định lặng dứt; phát hạnh hướng tới đạo.
Tính thật thì từ ta, người, thường kiến (chấp mọi thứ còn mãi) mà sinh tám điên đảo (?); duyên vào pháp môn Bất nhị (không hai, vượt khỏi mọi đối đãi); không chịu tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe pháp); quả huyễn hóa rốt cuộc không chịu. Chỉ một chúng sinh (?) đi, lại, ngồi, đứng, tu hành diệt tội, trừ mười điều ác, sinh mười điều thiện, vào đạo làm người chính, có trí chính, hạnh chính; Bồ-tát quán thấu hiện ra trước mắt, không chịu quả của sáu đường (sáu cõi luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, quỷ đói, địa ngục), quyết không thoái lui khỏi chủng tính Phật (dòng giống, phẩm chất sẽ thành Phật), đời đời sinh vào nhà Phật, không lìa lòng tin chân chính. Như phẩm Thập Thiên Quang ở trên đã nói rộng.
Phật Lô-xá-na nói: "Nghìn Phật, điều các ông hỏi trước về mười tâm Trưởng dưỡng, thì: Hỡi Phật tử, tâm từ là: thường thực hành lòng từ (lòng thương, ban niềm vui cho chúng sinh), tạo nhân vui rồi, trong trí vô ngã (không có cái ta), tương ứng với tướng vui, quán mà vào pháp. Trong các pháp lớn như cảm thọ, tri giác, hành động ý chí, nhận thức, thân xác, đều không sinh, không trụ, không diệt, như huyễn hóa, như như không hai. Cho nên mọi sự tu hành thành bánh xe pháp, giáo hóa trùm khắp tất cả, có thể sinh lòng tin chân chính, không theo lời dạy của ma, cũng có thể khiến mọi chúng sinh được quả vui của lòng từ — chẳng phải thật, chẳng phải quả thiện ác; hiểu tam-muội thể tính Không.
Hỡi Phật tử, tâm bi là: lấy lòng bi (lòng thương xót, cứu khổ cho chúng sinh) mà [quán] Không của Không, vô tướng; nhờ duyên lòng bi mà hành đạo, tự diệt mọi khổ. Ở giữa vô lượng khổ của mọi chúng sinh mà sinh ra trí. Không giết là duyên chúng sinh, không giết là duyên pháp, không chấp là duyên ta (?) (ba cách duyên của lòng bi: duyên vào chúng sinh, duyên vào pháp, và không duyên vào gì). Cho nên thường thực hành không giết, không trộm, không dâm, không làm phiền não một chúng sinh nào. Người phát tâm Bồ-đề (tâm cầu giác ngộ để cứu mình và người) thì nơi Không thấy mọi pháp đúng như thật tướng; trong hạnh chủng tính sinh ra tâm trí đạo. Đối với sáu người thân (cha, mẹ, anh, em, vợ, con), sáu kẻ thân mà ác, ba bậc kẻ ác, đều ban cho niềm vui trí tuệ cao nhất; trong duyên ác bậc trên, cả chín bậc đều được vui. Khi quả Không hiện ra thì thân mình, người khác và mọi chúng sinh đều bình đẳng, một niềm vui, khởi lòng đại bi.
Hỡi Phật tử, tâm hỷ là: lúc vui mừng với tâm vô sinh, thì thể tướng chủng tính và trí đạo đều Không của Không. Tâm vui không chấp vào 'cái của ta'; ra vào nhân quả ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) mà không chất chứa. Mọi cái có đều vào quán Không, hạnh thành, bình đẳng vui với mọi chúng sinh. Khởi từ Không mà vào đạo, lìa ác tri thức (người dẫn dắt sai đường), tìm thiện tri thức (bậc thầy bạn tốt) chỉ cho ta đường tốt, khiến các chúng sinh vào nhà Phật pháp; trong pháp thường khởi lòng vui mừng, vào ngôi vị pháp; lại khiến các chúng sinh ấy vào lòng tin chân chính, bỏ tà kiến, quay lưng với khổ của sáu đường, cho nên vui.
Hỡi Phật tử, tâm xả là: thường sinh lòng buông xả; trong pháp Không không tạo tác, không tướng, như hư không. Đối với hai bên thiện và ác, có thấy và không thấy, tội và phúc, đều soi chiếu một cách bình đẳng; chẳng phải tâm người, chẳng phải tâm 'cái của ta', mà thể tính của mình và người đều không thể nắm bắt — đó là đại xả. Và thịt thân mình, tay chân, con trai con gái, nước, thành, đều như huyễn hóa, như nước chảy, như ngọn đèn, tất cả đều buông bỏ, mà không sinh tâm [bám víu], thường tu hạnh xả.
Hỡi Phật tử, tâm bố thí là: có thể lấy tâm bố thí trùm khắp mọi chúng sinh: bố thí bằng thân, bố thí bằng miệng, bố thí bằng ý, bố thí của cải, bố thí giáo pháp; dạy dỗ dẫn dắt mọi chúng sinh. Thân trong thân ngoài, nước, thành, con trai con gái, ruộng nhà, đều là tướng như như; cho đến không còn nghĩ đến của cải. Người nhận và người cho, cũng trong cũng ngoài, không hợp không tan. Không khởi tâm mà thực hành giáo hóa, thấu lẽ, thấu sự bố thí; mọi tướng hiện ra trước mà thực hành.
Hỡi Phật tử, tâm nói lời tốt đẹp là: vào tam-muội thể tính ái ngữ (lời nói dịu dàng, thương mến), nói lời pháp, lời nghĩa theo Đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối thượng). Mọi lời chân thật đều thuận theo một lời; điều hòa tâm mọi chúng sinh, không giận, không tranh. Trí thấy mọi pháp đều Không, không duyên mà thường sinh lòng thương mến; tâm hành thuận ý Phật, cũng thuận với mọi người khác. Lấy lời pháp của bậc thánh dạy các chúng sinh, thường làm đúng như tâm, phát khởi căn lành.
Hỡi Phật tử, tâm làm lợi ích là: lúc có tâm làm lợi ích thì lấy thể tính của trí chân thật mà thực hành rộng khắp đạo trí; gom mọi pháp môn sáng như ngọn lửa; gom bảy của báu (bảy tài sản tinh thần: lòng tin, giữ giới, biết hổ thẹn với mình, biết hổ thẹn với người, nghe nhiều, buông xả, trí tuệ) của quán hạnh. Vì để người trước mặt được lợi ích mà nhận thân mạng, vào tam-muội lợi ích; hiện ra mọi thân, mọi miệng, mọi ý, làm chấn động thế giới lớn. Mọi việc làm đều khiến người khác vào trong hạt giống pháp, hạt giống Không, hạt giống đạo, được lợi được vui. Hiện hình trong sáu đường, vô lượng việc khổ não cũng không lấy làm lo, chỉ lấy việc làm lợi ích cho người làm lợi.
Hỡi Phật tử, tâm đồng sự là: lấy trí của đạo tính mà đồng trong pháp Không, vô sinh; lấy trí vô ngã mà đồng sinh không hai; Không đồng với cảnh gốc, các pháp đều như tướng; thường sinh, thường trụ, thường diệt; pháp thế gian nối tiếp xoay vần vô lượng; mà có thể hiện vô lượng hình thân, các nghiệp (hành động tạo quả báo) như thân, sắc, tâm…, vào sáu đường, mọi việc đều đồng; Không đồng với vô sinh, ta đồng với không vật; mà phân thân, tán hình, cho nên vào tam-muội Đồng pháp.
Hỡi Phật tử, tâm Không (?) là: lại từ tâm định, quán tuệ chứng Không, tâm tâm lặng duyên. Đối với pháp của ta, thức giới, sắc giới mà không động chuyển, ra vào xuôi ngược; cho nên thường vào trăm tam-muội, mười thiền chi (mười yếu tố hợp thành thiền định) (?). Lấy trí trong một niệm mà thấy như vầy: mọi ta, người, trong hay ngoài, hạt giống của các chúng (?), đều không hợp không tan; tụ thành, khởi làm mà không thể nắm bắt.
Hỡi Phật tử, tâm trí tuệ là: tạo tâm thấy bằng tuệ, quán các tà kiến, kết sử (phiền não trói buộc), hoạn nạn và các trói buộc, không có thể tính cố định; vì thuận nhẫn, đồng với Không, nên chẳng phải ấm, chẳng phải giới, chẳng phải nhập, chẳng phải chúng sinh, chẳng phải một cái ta, chẳng phải nhân quả, chẳng phải pháp ba đời. Tính tuệ khởi ánh sáng, một ngọn lửa sáng ngời, thấy hư vô, không có thọ nhận. Phương tiện (cách khéo léo) của tuệ ấy sinh ra tâm Trưởng dưỡng; tâm này vào đạo khởi Không của Không, phát tâm vô sinh. Như phẩm Thiên Hải Minh Vương ở trên đã nói về Tâm bách pháp minh môn (cửa sáng trăm pháp của tâm).
Phật Lô-xá-na nói: "Nghìn Phật, điều các ông hỏi trước về hạt giống Kim cương có mười tâm, thì: Hỡi Phật tử, tâm tin là: mọi hạnh lấy lòng tin làm đầu, là gốc của mọi đức, không khởi tâm tà kiến của ngoại đạo. Các cái thấy gọi là chấp; kết nghiệp, có tạo nghiệp, quyết không chịu. Vào trong pháp Không, vô vi: ba tướng (sinh, trụ, diệt) đều không; không cả vô sinh; vô sinh, vô trụ; trụ không, diệt không. Mọi pháp có đều Không; trí của Thế đế và Đệ nhất nghĩa đế diệt hết cái Không khác (?). Sắc Không, tâm vi tế Không; vì tâm vi tế Không nên tin rồi lại tin, lặng dứt. Không có thể tính hòa hợp, cũng không có chỗ nương; nhưng chủ thể, ta, người, chỉ là tên gọi và công dụng; cái ta trong ba cõi là ta giả, không có tướng tụ hợp, cho nên gọi là Vô tướng tín (lòng tin không bám tướng).
Hỡi Phật tử, tâm nhớ nghĩ là: tạo niệm, sáu niệm (nhớ nghĩ Phật, Pháp, Tăng, giới, bố thí, cõi trời) thường tỉnh giác, cho đến thường bố thí; Đệ nhất nghĩa đế là Không, không chấp không mở; tướng sinh, trụ, diệt không động, không đến, không đi lại. Mà đối với các nghiệp và người nhận quả, là một tướng hợp, hồi hướng vào trí pháp giới. Tuệ tuệ nối nhau, nối nối lặng dứt; lửa lửa vô thường, ánh ánh vô sinh; vô sinh không khởi, chuyển đổi đạo Không, biến trước chuyển sau, biến biến chuyển hóa, hóa hóa chuyển chuyển; biến cùng thời, cùng trụ, lửa lửa một tướng, sinh diệt một lúc; đã biến, chưa biến, biến biến hóa; cũng được một thọ, cũng như vậy (?).
Hỡi Phật tử, tâm hồi hướng là: Đệ nhất nghĩa Không. Trong trí Không của pháp chân thật, soi thấy có chân lý thật: nhân duyên nối tiếp của nghiệp đạo, Trung đạo, gọi là Thật đế; các pháp danh giả như ta, người, chủ thể, gọi là Thế đế. Đối với hai đế có ấy, vào thật sâu nơi Không mà không đi không lại; như huyễn hóa mà nhận quả, mà không có người nhận; cho nên tâm rất sâu được giải thoát.
Hỡi Phật tử, tâm thông đạt soi chiếu là: nhẫn, thuận theo mọi tính chân thật; tính tính không buộc, không mở, không ngại; thông đạt pháp, thông đạt nghĩa, thông đạt lời, thông đạt việc giáo hóa. Nhân quả ba đời, căn tính và hạnh của chúng sinh, như như không hợp không tan; không có dụng thật, không có dụng, không có dụng của danh; dụng dụng tất cả Không của Không, Không soi thấu Không, gọi là thông đạt mọi pháp đều Không. Không của Không như như, tướng không thể nắm bắt.
Hỡi Phật tử, tâm ngay thẳng là: soi thẳng, nắm lấy duyên, thần ngã vào trí vô sinh; vô minh và thần ngã đều Không trong Không của Không; tâm lý Không của Không ở nơi có, ở nơi không, mà không hoại hạt giống đạo; một phép quán Trung đạo vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy), mà giáo hóa mọi chúng sinh mười phương, chuyển mọi chúng sinh đều vào Tát-bà-nhã (trí biết tất cả của Phật) Không, chân tính, chân tính chân hạnh nơi Không; sự trói buộc của chủ thể trong ba cõi thì không chịu.
Hỡi Phật tử, tâm không thoái lui là: không vào mọi địa vị phàm phu, không khởi các kiến chấp lẫn tạp mà nuôi lớn; cũng không khởi ta và người giống như tập nhân (nhân do thói quen tạo nên) (?); vào nghiệp ba cõi mà vẫn thực hành Không, không dừng ở thoái lui. Giải thoát nơi Trung đạo đệ nhất; vì hạnh hợp làm một nên không hành thoái lui; vì bản tế (gốc ban đầu) không hai nên không nghĩ thoái lui. Trí quán sinh từ Không, như như nối tiếp; tâm từng thừa vào bất nhị; thường Không sinh tâm, một đạo một sạch, là không thoái lui, một đạo một soi.
Hỡi Phật tử, tâm chỉ một Đại thừa là: vì hiểu rồi lại hiểu một Không, nên mọi hạnh tâm gọi là Nhất thừa (cỗ xe duy nhất đưa đến thành Phật). Cưỡi trí của một Không; trí là xe, hạnh là xe, xe là trí. Tâm tâm tùy vận, tùy dùng, tùy chở, chở mọi chúng sinh qua sông ba cõi, sông trói buộc, sông sinh diệt. Người tu ngồi xe, mặc sức dùng, chở mà dùng; tâm trí hướng vào biển Phật. Cho nên mọi chúng sinh chưa được dùng trí Không thì không gọi là Đại thừa, chỉ gọi là cỗ xe được qua biển khổ.
Hỡi Phật tử, tâm vô tướng là: giải thoát khỏi vọng tưởng; soi Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt đưa sang bờ giải thoát) không hai. Mọi kết nghiệp và pháp ba đời như như một chân lý, mà đi vào Không vô sinh, tự biết mình sẽ được thành Phật. Mọi Phật là những người ngang bằng ta, mọi bậc hiền thánh là bạn đồng học của ta, đều cùng là Không vô sinh, cho nên gọi là tâm vô tướng.
Hỡi Phật tử, tâm tuệ như như là: vô lượng pháp giới không tụ, không nhận sinh; sinh rồi lại sinh phiền não mà không bị trói. Mọi pháp môn, đạo mà mọi bậc hiền thực hành, pháp mà mọi bậc thánh quán, tất cả cũng như vậy. Mọi pháp phương tiện giáo hóa của chư Phật, ta đều gom vào trong tâm. Mọi luận thuyết của ngoại đạo, công dụng của tà định, huyễn hóa, lời ma nói, lời Phật nói, đều phân biệt được. Vào chỗ hai đế, chẳng một chẳng hai, chẳng có ấm, giới, nhập. Đó là ánh sáng tuệ; ánh sáng soi tính, vào mọi pháp.
Hỡi Phật tử, tâm không thể phá hoại là: vào trí của địa vị thánh, gần ngôi giải thoát, được cửa chính của đạo, làm sáng tâm Bồ-đề. Phục nhẫn (bậc nhẫn chế phục được phiền não) thuận Không, tám thứ ma (?) không phá được. Các bậc thánh xoa đầu, chư Phật khuyến khích, vào Ma đỉnh tam-muội (định được Phật xoa đầu ban phước), phóng ánh sáng thân soi khắp cõi Phật mười phương; vào oai thần của Phật, ra vào tự tại, làm rung động cõi Đại thiên (thế giới lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ). Tâm cùng với Bình đẳng địa không hai không khác, nhưng chưa phải là quán Trung đạo mà biết đạo (?).
Nhờ sức tam-muội, trong ánh sáng thấy vô lượng cõi nước của Phật, Phật hiện ra nói pháp. Lúc ấy liền được Đỉnh tam-muội, lên Hư không bình đẳng địa; pháp môn Tổng trì (nắm giữ trọn mọi nghĩa không quên mất), hạnh thánh đầy đủ; tâm tâm hành Không; vì tuệ Không của Không và Trung đạo vô tướng soi chiếu, nên mọi tướng diệt, được cửa Kim cương tam-muội (định bền chắc như kim cương, phá được mọi phiền não), vào mọi cửa hạnh, vào Hư không bình đẳng địa — như trong kinh Phật Hoa đã nói rộng.
Phật Lô-xá-na nói: "Nghìn Phật, điều các ông hỏi trước: Thập địa có nghĩa gì? Hỡi Phật tử, Bồ-đề-tát-đỏa vào Bình đẳng tuệ thể tính địa (bậc thứ nhất: bản chất trí tuệ bình đẳng), lấy pháp chân thật mà giáo hóa, mọi hạnh như hoa sáng đều đầy đủ; quả của bốn cõi trời (?), dùng cỗ xe mặc sức giáo hóa; giáo hóa theo lẽ không giới hạn; thần thông, Mười lực (mười năng lực trí tuệ chỉ Phật mới có), Mười hiệu (mười danh hiệu của Phật), Mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất riêng của Phật); ở cõi tịnh độ (cõi trong sạch) của Phật; vô lượng đại nguyện, biện tài (tài ăn nói giảng giải), vô úy (không sợ hãi); mọi luận, mọi hạnh ta đều vào được; sinh ra trong nhà Phật, ngồi trên đất Phật tính (bản tính có thể thành Phật); mọi chướng ngại và nhân quả phàm phu rốt cuộc không chịu; rất mực vui mừng.
Từ một cõi Phật vào vô lượng cõi Phật, từ một kiếp vào vô lượng kiếp; pháp không thể nói thành pháp có thể nói; soi thấy mọi pháp, thấy mọi pháp theo chiều xuôi và ngược; thường vào hai đế mà ở trong Đệ nhất nghĩa. Lấy một trí biết thứ tự của mười địa, từng việc chỉ cho chúng sinh, mà tâm tâm thường ở Trung đạo. Lấy một trí biết sự khác biệt của mọi cõi Phật và pháp Phật nói, mà thân tâm không đổi. Lấy một trí biết mười hai nhân duyên và chủng tính mười điều ác, mà thường ở trong đạo lành. Lấy một trí thấy hai tướng có và không. Lấy một trí biết mà vào hạnh của mười thiền chi và ba mươi bảy phẩm đạo (ba mươi bảy pháp hỗ trợ đi đến giác ngộ), mà hiện mọi sắc thân (thân có hình tướng) trong sáu đường. Lấy một trí biết mọi sắc ở mười phương, từng phần rõ ràng khởi lên, vào nhận quả báo sắc thân, mà tâm tâm không bị trói; ánh sáng soi tất cả.
Vì vậy, lòng tin, nhẫn vô sinh, tuệ Không thường hiện trước mắt. Từ địa thứ nhất, địa thứ hai cho đến cõi Phật, mọi pháp môn ở khoảng giữa đều thực hành cùng lúc. Cho nên nay chỉ nêu sơ lược kho tàng biển công đức và hạnh nguyện của Bình đẳng địa, như một giọt nước của biển, như việc nhỏ bằng đầu sợi lông.
Hỡi Phật tử, Bồ-đề-tát-đỏa ở Thiện tuệ thể tính địa (bậc thứ hai: bản chất trí tuệ khéo léo) thì trong sạch, sáng suốt, thông đạt mọi căn lành, tức là từ, bi, hỷ, xả, tuệ. Gốc của mọi công đức là từ phép quán ban đầu mà vào trong trí đạo phương tiện của tuệ Không lớn. Thấy các chúng sinh không ai không ở trong Khổ đế (chân lý về khổ), đều có tâm thức. Trong các duyên khổ não như dao gậy ở ba đường ác (địa ngục, quỷ đói, súc sinh) mà sinh thức, gọi là Khổ đế.
Tướng của ba khổ là: như lúc thân mới cảm biết, từ hai duyên là dao gậy và sắc ấm (phần thân xác) mà sinh cảm giác, đó là duyên của Hành khổ (khổ do mọi thứ biến đổi không ngừng). Tiếp đến cảm giác của ý duyên vào chỗ thân cảm biết, gặp dao gậy và thân bị thương sưng, nên cảm thấy duyên của Khổ khổ (khổ chồng thêm khổ, nỗi đau trực tiếp); vì nặng thêm nên gọi là khổ khổ. Tiếp đến hai tâm cảm thọ và hành cảm biết, duyên vào chỗ thân thể bị hoại, bị thương, sinh cảm giác khổ, nên gọi là duyên của Hoại khổ (khổ khi cái mình ưa thích bị hư hoại). Vì vậy ba cảm giác lần lượt sinh ra ba tâm, cho nên là khổ khổ (?). Mọi chúng sinh có tâm thấy ba khổ này mà khởi vô lượng nhân duyên khổ não; vì thế ta ở trong đó vào tam-muội Đạo giáo hóa, hiện mọi sắc thân trong sáu đường, dùng mười thứ biện tài nói các pháp môn.
Tức là: thức khổ, duyên khổ, duyên dao gậy đầy đủ; thức khổ, hành, thân bị thương sưng, phát lở, hư hoại; trong sự xúc chạm trong ngoài, hoặc đủ hoặc không đủ. Trong hai duyên đầy đủ mà sinh thức; thức làm, thức nhận, thức xúc chạm, gọi là thức khổ. Vì hai duyên của hành, tâm tâm duyên vào sắc; khi tâm xúc chạm, xúc chạm gây não, nhận lấy nỗi phiền độc, đó là khổ khổ. Tâm duyên vào thức, ban đầu ở nơi giác quan cảm biết, gọi là cảm giác khổ. Tâm làm, tâm nhận, thức xúc chạm, cảm giác xúc chạm, khi chưa nhận nỗi phiền độc, gọi là hành khổ. Bị bức bách mà sinh cảm giác, như lửa tóe khi đập đá; nơi thân tâm từng niệm sinh diệt; thân tan hoại, chuyển biến, đổi khác; thức vào duyên hư hoại, duyên tụ tan, tâm khổ, tâm não; nhận niệm, duyên về sau, nhiễm chấp, tâm tâm không bỏ, đó là hoại khổ. Đó là mọi Khổ đế trong ba cõi.
Lại quán vô minh tụ lại vô lượng tâm, tạo mọi nghiệp, nối nhau liên tục, tập nhân, tụ nhân, gọi là Tập đế (chân lý về nguyên nhân của khổ). Chính kiến, giải thoát, trí đạo Không của Không, tâm tâm, gọi là lấy trí đạo làm Đạo đế (chân lý về con đường dứt khổ). Hết quả báo của cõi có, hết nhân của cõi có, thể tính trong sạch một soi chiếu, trí mầu lặng dứt, là một đế (tức Diệt đế: chân lý về sự dứt hết khổ). Phẩm tuệ đầy đủ gọi là căn; mọi tính tuệ khởi Không vào quán, đó là căn lành thứ nhất.
Thứ hai, quán buông bỏ mọi tham chấp, thực hành buông xả Không bình đẳng với tất cả; không duyên mà quán bờ Không của các pháp, cùng một ý tưởng: "Ta quán mọi đất đai mười phương đều là đất cũ thân ta xưa đã dùng; nước của bốn biển lớn là nước cũ của ta; mọi lửa kiếp (lửa thiêu hủy thế giới vào cuối kiếp) là lửa thân ta xưa đã dùng; mọi phong luân (tầng gió nâng đỡ thế giới) là hơi thở cũ ta đã dùng. Nay ta vào địa này, pháp thân đầy đủ, bỏ thân cũ của ta, rốt cuộc không nhận thân cũ bất tịnh, thân phần đoạn (thân có giới hạn về tuổi thọ và hình dáng) do bốn đại (đất, nước, lửa, gió) hợp thành." Đó là phẩm Xả đầy đủ.
Thứ ba, tiếp đến quán mọi chúng sinh mình giáo hóa, ban cho họ niềm vui cõi người cõi trời, niềm vui của mười địa, niềm vui lìa nỗi sợ mười điều ác, niềm vui được Diệu hoa tam-muội, cho đến niềm vui của Phật. Quán như vậy thì phẩm Từ đầy đủ. Bồ-tát lúc ấy ở trong địa này, không si, không tham, không sân, vào trí một đế bình đẳng, là gốc của mọi hạnh, dạo khắp mọi thế giới của Phật, hiện hóa vô lượng pháp thân — như phẩm Nhất Thiết Chúng Sinh Thiên Hoa đã nói.
Hỡi Phật tử, Bồ-đề-tát-đỏa ở Quang minh thể tính địa (bậc thứ ba: bản chất sáng soi), lấy trí hiểu rõ của tam-muội, biết mọi pháp môn của chư Phật ba đời, tên gọi, ý vị, câu văn của mười hai phẩm pháp (mười hai thể loại kinh văn): Trùng tụng (kệ nhắc lại ý văn xuôi), Ký biệt (lời báo trước sẽ thành Phật), Trực ngữ (văn xuôi), Kệ (thơ), Không thỉnh mà tự nói, Luật giới, Thí dụ, Phật giới (?), Chuyện xưa, Phương chính (giáo lý rộng lớn), Việc chưa từng có, Đàm thuyết (luận bàn). Thể tính của pháp này gọi là Đệ nhất nghĩa biệt (?).
Đó là trong tên gọi, ý vị, câu văn mà nói mọi pháp hữu vi: từng phần nhận sinh; ban đầu thức vào thai; bốn đại tăng trưởng, sắc và tâm gọi là sáu trụ (sáu giác quan); nơi giác quan khởi cảm biết thật, chưa phân biệt khổ vui, gọi là thức xúc chạm; lại cảm biết khổ vui, gọi là ba thọ (ba thứ cảm thọ: khổ, vui, không khổ không vui); liên tục cảm biết, đắm chấp, cảm thọ không cùng; rồi ham muốn, ngã kiến (chấp có cái ta), giới thủ (chấp giữ những giới cấm sai lầm), thiện ác, hữu (sự tồn tại tạo đời sau); thức lúc đầu gọi là sinh, thức lúc cuối gọi là chết. Đó là phép quán nhân duyên khổ và quả hiện tại gồm mười phẩm. Đó là Trung đạo trong tướng của hành; vì ta đã lìa từ lâu nên không có tự thể tính.
[Người ấy] vào ánh sáng thần thông, tổng trì, biện tài; tâm tâm hành Không, mà trong cõi Phật mười phương hiện kiếp giáo hóa, chuyển hóa trăm kiếp nghìn kiếp; trong cõi nước nuôi lớn thần thông, lễ kính trước Phật, thưa hỏi, nhận lời pháp; lại hiện thân trong sáu đường, trong một âm thanh nói vô lượng phẩm pháp, mà chúng sinh mỗi người tùy phần mình được nghe pháp mà tâm mình mong muốn: âm thanh của một đế là khổ, không, vô thường, vô ngã. Cõi nước không đồng thì thân tâm giáo hóa khác. Đây là trong Diệu hoa quang minh địa mở sơ lược một chút bằng đầu sợi lông, như phẩm Giải Quán Pháp Môn Thiên Tam Muội đã nói (?).
Hỡi Phật tử, Bồ-đề-tát-đỏa trong Nhĩ diệm thể tính địa (bậc thứ tư: bản chất ngọn lửa trí soi khắp mọi điều cần biết), [thấy] nhĩ diệm là chân, là tục (?); không đoạn, không thường; tức sinh, tức trụ, tức diệt; một đời, một thời, một cõi có; vì giống khác nhau, hiện khác, khác nhau, nên Trung đạo trong nhân duyên chẳng một chẳng hai, chẳng thiện chẳng ác, chẳng phàm chẳng Phật; cho nên cõi Phật, cõi phàm mỗi mỗi [riêng], đó gọi là Thế đế. Phép quán trí đạo của nó thì không một không hai.
Phẩm định đạo huyền diệu, tức là nói tâm hành của Phật, nhân của định ban đầu là giác: tín giác (tỉnh thức bằng lòng tin), tư giác (bằng suy nghĩ), tĩnh giác (bằng sự lặng yên), thượng giác (hướng lên), niệm giác (bằng nhớ nghĩ), tuệ giác (bằng trí tuệ), quán giác (bằng quán xét), ỷ giác (thân tâm nhẹ nhàng an ổn), lạc giác (an vui), xả giác (buông xả). Đó là đạo phương tiện của từng phẩm, tâm tâm vào quả định. Người này ở trong định, ngọn lửa trí thấy pháp hành Không. Nếu khởi niệm định, vào định sinh tâm, sinh yêu thích, thuận theo đạo, đạo pháp hóa sinh, thì gọi là Pháp lạc nhẫn, Trụ nhẫn, Chứng nhẫn, Tịch diệt nhẫn (các bậc nhẫn: vui trong pháp, an trụ, chứng đắc, lặng dứt).
Cho nên chư Phật trong lúc [người ấy] vào Quang quang hoa tam-muội, hiện vô lượng Phật lấy tay xoa đầu, một âm thanh nói pháp, trăm nghìn lần khơi dậy mà [người ấy] không ra khỏi định. Ở trong định, nếm vị định, vui định, chấp định, tham định, ở trong định một kiếp, nghìn kiếp, thấy Phật trên tòa sen nói trăm pháp môn; người này cúng dường, nghe pháp, ở trong định một kiếp. Khi ấy trong ánh sáng chư Phật xoa đầu, khơi dậy, vì các tướng ra khỏi phẩm định, tướng tiến lên, tướng hướng đi, nên không chìm, không lui, không rơi, không dừng; Pháp lạc nhẫn trên Đỉnh tam-muội dứt hẳn, không còn sót.
Liền vào mọi cõi Phật tu hành vô lượng phẩm công đức, hạnh nào cũng sáng, vào phương tiện quyền xảo (cách khéo léo, linh hoạt), giáo hóa mọi chúng sinh, khiến họ được thấy thể tính Phật là thường, lạc, ngã, tịnh. Người này sinh ra và ở trong địa này, thực hành pháp môn giáo hóa, dần dần trí quán hoa sâu mầu đi vào Trung đạo thể tính; mọi phẩm pháp môn đầy đủ, như kim cương. Phẩm Nhật Nguyệt Đạo ở trên đã làm rõ nghĩa này.
Hỡi Phật tử, Bồ-đề-tát-đỏa ở Tuệ chiếu thể tính địa (bậc thứ năm: bản chất tuệ soi chiếu), pháp có mười loại phẩm sinh ra sức, khởi mọi hạnh công đức. Lấy một phương tiện tuệ biết hai nghiệp thiện ác hành khác nhau: đó là phẩm Xứ lực (sức biết điều hợp lẽ và không hợp lẽ). Biết nghiệp làm thiện làm ác: phẩm Trí lực. Biết mọi ham muốn, mong cầu, nguyện, quả sinh đi sinh lại trong sáu đường: phẩm Dục lực. Biết tính của sáu đường phân biệt không đồng: phẩm Tính lực. Biết mọi căn thiện ác mỗi mỗi không đồng: phẩm Căn lực. Tà định, chính định, bất định, gọi là phẩm Định lực. Mọi nhân quả: cỗ xe này là nhân, cỗ xe này là quả, đến chỗ quả, cỗ xe nhân là đạo — đó là phẩm Đạo lực. Năm mắt (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) biết mọi pháp, thấy mọi sự thọ sinh, nên là phẩm Thiên nhãn lực. Việc của trăm kiếp đều biết từng việc: phẩm Túc thế lực (sức biết các đời trước). Đối với mọi đời sống, phiền não diệt, mọi cảm thọ, vô minh diệt: phẩm Giải thoát lực.
Trí mười phẩm lực này biết nhân quả tự mình tu, cũng biết sự phân biệt nhân quả của mọi chúng sinh, mà thân, tâm, miệng dùng khác nhau. Lấy cõi sạch làm cõi ác, lấy cõi ác làm cõi vui mầu; có thể chuyển thiện làm ác, chuyển ác làm thiện; sắc làm phi sắc, phi sắc làm sắc; lấy nam làm nữ, lấy nữ làm nam; lấy sáu đường làm phi sáu đường, phi sáu đường làm sáu đường; cho đến đất, nước, lửa, gió làm phi đất, nước, lửa, gió. Người này lúc ấy nhờ sức đại phương tiện, từ mọi chúng sinh mà thấy điều không thể nghĩ bàn; việc giơ chân, hạ chân [của vị ấy] các địa dưới không thể biết. Người này có trí sáng lớn, dần dần tiến lên trí từng phần, ánh sáng vô lượng vô lượng, pháp môn không thể nói không thể nói hiện ra trước mà thực hành.
Hỡi Phật tử, Bồ-đề-tát-đỏa ở Hoa quang thể tính địa (bậc thứ sáu: bản chất hoa sáng), có thể ở mọi thế giới, dùng phẩm trí sáng của mười thần thông mà chỉ cho mọi chúng sinh các thứ biến hóa. Lấy trí sáng thiên nhãn (mắt thấy suốt mọi nơi) biết mọi sắc nhỏ như bụi trong cõi nước ba đời, từng phần thành thân chúng sinh sáu đường; biết từng phần sắc nhỏ như bụi của mỗi thân hợp thành sắc lớn. Lấy trí thiên nhĩ (tai nghe suốt mọi nơi) biết âm thanh khổ vui của chúng sinh sáu đường ở mười phương ba đời, chẳng phải âm, chẳng phải tiếng, mọi tiếng của pháp. Lấy trí thiên thân biết mọi sắc, sắc và phi sắc, hình chẳng nam chẳng nữ; trong một niệm khắp mười phương ba đời, số lượng kiếp của cõi nước, thân như bụi trong cõi nước lớn nhỏ.
Lấy trí thiên tha tâm (biết tâm người khác) biết những điều chúng sinh ba đời làm trong tâm, những việc khổ vui thiện ác mà mọi chúng sinh trong sáu đường mười phương tâm tâm nghĩ đến. Lấy trí thiên nhân (?) biết khổ vui và thọ mạng đời trước của mọi chúng sinh trong cõi nước mười phương ba đời, biết từng mạng nối tiếp suốt trăm kiếp. Lấy trí thiên giải thoát biết chúng sinh mười phương ba đời giải thoát, dứt trừ mọi phiền não, hoặc nhiều hoặc ít, từ một địa cho đến mười địa, diệt rồi lại diệt đều hết. Lấy trí thiên định tâm biết tâm chúng sinh trong cõi nước mười phương ba đời, định, không định, chẳng định chẳng không định, phương pháp khởi định, có tam-muội nhiếp thọ, trăm tam-muội.
Lấy trí thiên giác biết mọi chúng sinh đã thành Phật, chưa thành Phật, cho đến tâm tâm của mọi người trong sáu đường; cũng biết pháp nói ra từ tâm Phật mười phương. Lấy trí thiên niệm biết trong trăm kiếp nghìn kiếp, kiếp lớn kiếp nhỏ, thọ mạng dài ngắn của mọi chúng sinh. Lấy trí thiên nguyện biết từng hạnh nguyện trong mười địa, ba mươi tâm của mọi chúng sinh hiền thánh, hoặc cầu khổ vui, hoặc pháp, phi pháp, mọi sự cầu, mười nguyện, trăm nghìn phẩm đại nguyện đầy đủ. Người này ở trong địa, trong mười thần thông sáng, hiện vô lượng thân, tâm, miệng dùng khác nhau; nói công đức của địa này thì trăm nghìn vạn kiếp cũng không thể nói hết. Mà chừng ấy vị Thích-ca chỉ mở sơ lược phẩm thần thông sáng, như trong phẩm Quán Thập Nhị Nhân Duyên đã nói.
Hỡi Phật tử, Bồ-đề-tát-đỏa ở Mãn túc thể tính địa (bậc thứ bảy: bản chất đầy đủ), vào trong pháp này có phẩm trí của mười tám bậc thánh, các địa dưới không có chung, tức là: thân không có lỗi rỉ chảy, miệng không có tội lời nói, niệm không bị mất niệm, lìa tám pháp (tám ngọn gió đời: được lợi, mất lợi, bị chê sau lưng, được khen sau lưng, được khen trước mặt, bị chê trước mặt, khổ, vui), buông xả trong mọi pháp, thường ở trong tam-muội. Đó là sáu phẩm vào địa đã đầy đủ.
Lại từ trí này sinh sáu thứ trí đầy đủ: vì kết sử và tập khí (thói quen sâu dày) trong ba cõi rốt cuộc không chịu nên ý muốn đầy đủ; vì mọi công đức, mọi pháp môn sở cầu đã đầy nên tâm tinh tiến đầy đủ; vì mọi việc pháp, mọi việc kiếp, mọi việc chúng sinh, trong một tâm một lúc đều biết, nên tâm nhớ nghĩ đầy đủ; vì tướng hai đế và mọi pháp của chúng sinh sáu đường nên trí tuệ đầy đủ; vì biết từ người ở mười Phát thú cho đến mọi Phật không kết sử, không tập khí, nên giải thoát đầy đủ; vì biết mọi chúng sinh, người khác, chính mình, đệ tử đều vô lậu, không còn các phiền não tập khí, lấy trí biết thân người khác, nên giải thoát đầy đủ (?).
Người này vào trong trí sáng sáu đầy đủ liền khởi trí; thân theo tâm hành của chúng sinh sáu đường, miệng biện thuyết vô lượng phẩm pháp môn, để chỉ cho mọi chúng sinh. Vì theo tâm hành của mọi chúng sinh, thường vào tam-muội, mà mười phương đất lớn rung động, hư không hóa ra hoa, nên có thể khiến tâm hành của chúng sinh [được hóa độ] (?). Lấy sự sáng lớn đầy đủ thấy chư Phật ra đời trong mọi kiếp quá khứ, cũng là để chỉ cho tâm mọi chúng sinh. Lấy trí không chấp thấy mọi Phật trong mọi cõi nước mười phương hiện tại và tâm hành của mọi chúng sinh. Lấy trí thần thông thấy mọi kiếp vị lai, mọi Phật ra đời, mọi chúng sinh theo Phật ấy nhận đạo, nghe pháp.
Ở trong mười tám bậc thánh này, tâm tâm tam-muội, quán sắc nhỏ như bụi trong ba cõi đều là thân cũ của ta, mọi chúng sinh đều là cha mẹ ta. Mà nay vào địa này, mọi công đức, mọi ánh sáng thần, mọi pháp Phật thực hành, cho đến mọi phẩm pháp môn trong địa thứ tám, thứ chín, ta đều đã vào; cho nên trong mọi cõi Phật thị hiện làm Phật, thành đạo, chuyển pháp luân (quay bánh xe pháp, tức giảng dạy giáo pháp), thị hiện nhập diệt độ (vào Niết-bàn, lìa đời), chuyển sang giáo hóa trong mọi cõi nước phương khác ở quá khứ, vị lai, hiện tại.
Hỡi Phật tử, Bồ-đề-tát-đỏa ở Phật hống thể tính địa (bậc thứ tám: bản chất tiếng rống của Phật — tiếng thuyết pháp oai hùng như sư tử rống), vào tam-muội ngôi Pháp vương (vua của giáo pháp, chỉ Phật), trí như Phật; vì tam-muội Phật hống nên mười phẩm cửa định đại minh thường hiện trước mắt; tam-muội Hoa quang âm nhập tâm. Tuệ Không ấy gồm: cửa tuệ Nội không (bên trong là Không), cửa tuệ Ngoại không (bên ngoài là Không), cửa tuệ Hữu vi không, cửa tuệ Vô vi không, cửa tuệ Tính không (bản tính là Không), cửa tuệ Vô thủy không (không có khởi đầu cũng là Không), cửa tuệ Đệ nhất nghĩa không, cửa tuệ Không không (Không cũng là Không), cửa tuệ Không không lại Không, cửa tuệ Không không lại Không không. Mười cửa Không như vậy các địa dưới không biết được.
Hư không bình đẳng địa, không thể nói không thể nói, trí đạo thần thông; lấy trí một niệm biết mọi pháp từng phần phân biệt khác nhau, mà vào vô lượng cõi Phật, trước mỗi vị Phật thưa hỏi nhận pháp, chuyển pháp độ cho mọi chúng sinh, lấy thuốc pháp ban cho mọi chúng sinh, làm Đại pháp sư (bậc thầy lớn giảng pháp), làm Đại đạo sư (bậc thầy lớn dẫn đường), phá tan bốn ma (bốn thứ phá hại người tu: phiền não, năm ấm, cái chết, và ma trời). Pháp thân hóa rồi lại hóa vào cõi Phật, ở trong số chư Phật, ở trong số địa thứ chín, thứ mười, nuôi lớn pháp thân. Trăm nghìn cửa đà-la-ni (pháp tổng trì, thần chú giữ trọn mọi nghĩa), trăm nghìn cửa tam-muội, trăm nghìn cửa kim cương, trăm nghìn cửa thần thông, trăm nghìn cửa giải thoát; trong trăm nghìn cửa Hư không bình đẳng như vậy, rất mực tự tại, một niệm một lúc thực hành.
Kiếp nói là phi kiếp, phi kiếp nói là kiếp; phi đạo nói là đạo, đạo nói là phi đạo; phi chúng sinh sáu đường nói là chúng sinh sáu đường, chúng sinh sáu đường nói là phi chúng sinh sáu đường; phi Phật nói là Phật, Phật nói là phi Phật. Mà ra vào trong tam-muội thể tính của chư Phật: soi ngược, soi thuận, soi nghịch, soi trước, soi sau, soi nhân, soi quả, soi Không, soi có, soi nghĩa đế Trung đạo đệ nhất. Trí này chỉ địa thứ tám chứng được, các địa dưới không theo kịp: không động, không đến, không ra, không vào, không sinh, không diệt. Phẩm pháp môn của địa này vô lượng vô lượng, không thể nói không thể nói; nay chỉ mở sơ lược một phần trăm nghìn, việc nhỏ bằng đầu sợi lông trong địa. Phẩm La Hán đã làm rõ.
Hỡi Phật tử, Bồ-đề-tát-đỏa ở Phật hoa nghiêm thể tính địa (bậc thứ chín: bản chất trang nghiêm bằng hoa của Phật), lấy oai nghi của Phật, tam-muội Như Lai, định Tự tại vương vương, ra vào không kể lúc nào. Trong ba nghìn thế giới mười phương, trăm ức mặt trời mặt trăng, trăm ức bốn châu thiên hạ, cùng lúc thành Phật, chuyển pháp luân cho đến diệt độ; mọi việc Phật trong một tâm một lúc đều thị hiện cho mọi chúng sinh. Mọi sắc thân, tám mươi vẻ đẹp phụ, ba mươi hai tướng tốt (những đặc điểm hình tướng đặc biệt của thân Phật), vui tự tại đồng như hư không, trang nghiêm bằng tướng tốt sáng của vô lượng đại bi; chẳng phải trời, chẳng phải người, chẳng phải sáu đường, ở ngoài mọi pháp mà thường đi trong sáu đường; hiện vô lượng thân, vô lượng miệng, vô lượng ý, nói vô lượng pháp môn.
Mà có thể chuyển cõi ma vào cõi Phật, cõi Phật vào cõi ma; lại chuyển mọi kiến vào Phật kiến, Phật kiến vào mọi kiến; Phật tính vào tính chúng sinh, tính chúng sinh vào Phật tính. Địa ấy ánh sáng rồi lại ánh sáng soi chiếu, tuệ tuệ soi, sáng như ngọn lửa, sáng như ngọn lửa; vô úy, vô lượng, Mười lực, Mười tám pháp bất cộng, giải thoát, Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), vô vi, một đường thanh tịnh. Mà coi mọi chúng sinh như cha mẹ anh em, vì họ nói pháp suốt mọi kiếp cho được đạo quả. Lại hiện mọi cõi nước, vì mọi chúng sinh mà nhìn nhau như cha như mẹ; thiên ma (ma ở cõi trời) và ngoại đạo cũng nhìn nhau như cha mẹ. Ở trong địa này, từ bờ sinh tử khởi lên đến bờ kim cương, trong một niệm tâm hiện những việc như vậy, mà có thể chuyển vào vô lượng cõi chúng sinh. Như vậy là vô lượng, nói sơ lược chỉ như một giọt nước biển.
Hỡi Phật tử, Bồ-đề-tát-đỏa vào Nhập Phật giới thể tính địa (bậc thứ mười: bản chất vào cõi Phật), tuệ lớn ấy là Không, Không lại Không, Không lại Không, như tính hư không. Trí bình đẳng có tính Như Lai, mười phẩm công đức đầy đủ. Không đồng một tướng, thể tính vô vi; thần trống rỗng, thể là một, pháp đồng với pháp tính; cho nên gọi là Như Lai (bậc đến từ chân như, tức từ thật tướng của muôn pháp). Ứng hợp, thuận theo bốn đế (Khổ, Tập, Diệt, Đạo — bốn chân lý về khổ, nguyên nhân khổ, sự dứt khổ và con đường dứt khổ) và hai đế, dứt hết bờ bánh xe sinh tử; lấy pháp nuôi pháp thân không hai; đó gọi là Ứng cúng (bậc đáng được cúng dường).
Trùm khắp mọi việc trong mọi thế giới; trí chính, trí giải thoát của bậc thánh, biết mọi pháp có không và căn tính của mọi chúng sinh, cho nên là Chính biến tri (bậc biết đúng và biết khắp tất cả). Sáng rồi lại sáng, lúc tu hành quả Phật đã đủ, cho nên là Minh hạnh túc (trí sáng và đức hạnh đều đầy đủ). Khéo đi qua pháp Phật ba đời, pháp đồng với Phật trước; Phật đi, lúc đi khéo khéo, lúc đến khéo khéo, đó gọi là Thiện thệ (bậc khéo đi đến giải thoát). Người này làm đức cao nhất ấy, vào thế gian giáo hóa chúng sinh, khiến chúng sinh giải thoát mọi trói buộc, cho nên gọi là Thế gian giải thoát (bậc hiểu rõ và giải thoát cho thế gian). Người này trên mọi pháp vào oai thần của Phật, dáng như Phật, là chỗ hành của bậc Đại sĩ, là giải thoát thế gian, gọi là Vô thượng sĩ (bậc cao nhất, không ai hơn). Điều phục, thuận hòa mọi chúng sinh, gọi là Trượng phu (bậc điều phục, dẫn dắt mọi người). Ở trong trời và người giáo hóa mọi chúng sinh, để họ thưa hỏi, nhận lời pháp, cho nên là Thiên nhân sư (thầy của trời và người).
Gốc mầu không hai, Phật tính giác ngộ huyền diệu, thường thường đầy trọn; mọi chúng sinh lễ bái, tôn kính, cho nên là Phật Thế Tôn (bậc giác ngộ được đời tôn kính). Mọi người thưa hỏi, vâng theo lời dạy, cho nên là Phật địa. Địa này là chỗ mọi bậc thánh đi vào, cho nên gọi là Phật giới địa. Lúc ấy ngồi trên hoa sen báu, mọi vị đều trao thọ ký (lời báo trước rằng sẽ thành Phật), vui mừng; pháp thân lấy tay xoa đầu; các Bồ-tát đồng kiến giải, đồng học, khác miệng cùng tiếng ngợi khen không hai. Lại có mọi Phật, mọi Bồ-tát trong trăm nghìn ức thế giới cùng lúc tụ về như mây, thỉnh chuyển bánh xe pháp không thể nói, pháp môn giáo hóa dẫn dắt Hư Không Tạng.
Địa này có phẩm pháp môn kỳ diệu không thể nói, cửa tam minh (ba trí sáng: biết đời trước, thấy suốt sinh tử của chúng sinh, dứt sạch phiền não) kỳ diệu, cửa tam-muội, cửa đà-la-ni, không phải tâm thức của phàm phu và các địa dưới biết được; chỉ có Phật với Phật, bằng vô lượng thân, miệng, tâm, ý, mới thấu tận nguồn gốc. Như trong phẩm Quang Âm Thiên đã nói: mười vô úy đồng với đạo Phật.
Kinh Phạm Võng, quyển thượng.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video