Thiên 2 — Quyển trung – Tát-giá Ni-kiền-tử đến nước Ưu-thiền, khuyên vua và luận về công đức của Như Lai (tướng tốt, đại bi, thập lực, tứ vô úy)

 Kinh Phật nói về cảnh giới phương tiện, thần thông biến hóa trong hạnh Bồ-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; phương tiện: những cách khéo léo, linh hoạt mà Phật và Bồ-tát dùng để dẫn dắt chúng sinh), quyển giữa.

 Đời Tống (tức Lưu Tống, thời Nam triều), pháp sư Tam tạng (bậc thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Cầu-na-bạt-đà-la dịch.

 "Này Văn Thù Sư Lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ)! Như vị Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng trị cả thiên hạ bằng chính pháp, có bánh xe báu bay trước dẫn đường) chỉ thành tựu công đức nhỏ, là khối phúc đức có lúc cạn hết. Ông ta còn có tham lam, có giận dữ, có mê muội, có thủ (sự bám giữ), có kết, có sử (các loại phiền não trói buộc tâm và sai khiến tâm). Vậy mà vị Chuyển luân vương ấy không có ai làm kẻ thù với mình. Vì sao vậy? Này Văn Thù Sư Lợi, vì vị Chuyển luân vương ấy không có tranh chấp, quấy nhiễu.

 Này Văn Thù Sư Lợi, huống gì Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến). Như Lai chuyển đại pháp luân (giảng giáo pháp lớn; giáo pháp được ví như bánh xe lăn đi khắp nơi, nghiền nát mê lầm), có trí lớn không lường. Ngài được trang nghiêm đầy đủ bằng công đức, có lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho mọi chúng sinh) không hề gián đoạn. Ngài dạo đi trong hư không của pháp vô lậu (pháp không còn phiền não rò rỉ, không còn bị cuốn vào luân hồi). Ngài thành tựu báu pháp là bảy pháp trợ bồ-đề (thất giác chi: bảy yếu tố giúp đạt giác ngộ), và nhờ không quên pháp mà chuyển đại pháp luân. Vậy mà bên ngoài lại có người kiện tụng tranh cãi, có nỗi sợ kẻ thù, thì không có lẽ ấy.

 Văn Thù Sư Lợi nên biết: nếu thấy trong cõi Phật này (thế giới do một vị Phật giáo hóa) có những người xuất gia theo ngoại đạo (các đạo khác ngoài đạo Phật), thì này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp), ông nên biết rằng tất cả họ đều an trú trong một đạo duy nhất, tức là Phật đạo.

 Này Văn Thù Sư Lợi, ví như các loài cầm thú không có sức đứng nổi trước sư tử chúa. Cũng vậy, này Văn Thù Sư Lợi, những người xuất gia ngoại đạo không thể dễ dàng đi vào cảnh giới của Như Lai, cũng không thể tranh luận với Như Lai. Như Lai là bậc Đại nhân sư tử (Phật được ví như sư tử giữa loài người), giữ mười lực (thập lực: mười trí lực đặc biệt chỉ Phật mới có), được bốn vô úy (tứ vô úy: bốn điều Phật hoàn toàn tự tin, không chút sợ hãi khi thuyết pháp). Họ mà dám gầm thét trước mặt Ngài thì không có lẽ ấy, trừ khi đó là do Như Lai gia trì (dùng oai lực che chở, ban sức mạnh cho).

 Này Văn Thù Sư Lợi, ví như cung mặt trời mọc lên, tỏa lưới ánh sáng, thì mọi con đom đóm đều bị lu mờ; ánh lửa của mọi châu báu và các vì sao đều không còn chiếu sáng. Cũng vậy, này Văn Thù Sư Lợi, khi cung mặt trời lớn là Như Lai vô thượng (cao tột, không ai hơn) xuất hiện, tỏa ánh sáng của trí lớn, thì những người xuất gia ngoại đạo đều bị lu mờ, không còn chiếu sáng.

 Này Văn Thù Sư Lợi, ví như vua của loài sắt thù thắng (?), ở vùng đất nơi nó xuất hiện thì mọi thứ sắt khác không tồn tại được, vì các khối sắt kia không thể cùng có mặt với nó (?). Cũng vậy, này Văn Thù Sư Lợi, nếu cõi Phật nào có Phật ra đời, nên biết các ngoại đạo đều không còn có hạnh xuất gia. Vì sao vậy? Vì Phật, bậc không ai cùng sánh, đã ra đời.

 Này Văn Thù Sư Lợi, ví như vua ngọc như ý (ngọc báu có thể đáp ứng mọi điều mong muốn), nơi nào nó xuất hiện thì nơi đó không sinh ra mọi thứ ngọc ma-ni (ngọc báu) giả. Cũng vậy, này Văn Thù Sư Lợi, nơi nào báu trí lớn của Như Lai xuất hiện, nên biết nơi đó không xuất hiện ngoại đạo.

 Này Văn Thù Sư Lợi, ví như nơi mạch báu có xuất ra vàng Diêm-phù-đàn (loại vàng quý nhất, ánh đỏ tía, tương truyền lấy từ dòng sông chảy dưới rừng cây Diêm-phù), thì nơi ấy không xuất ra các thứ đồng hèn kém. Cũng vậy, này Văn Thù Sư Lợi, nếu thế giới nào có Phật ra đời, nơi ấy không xuất hiện mọi thứ ngoại đạo.

 Này Văn Thù Sư Lợi, nên biết rằng, xét theo lẽ thông thường, nơi Phật xuất hiện lẽ ra không có những người xuất gia ngoại đạo. Này Văn Thù Sư Lợi, nay ông nên biết, Như Lai nắm giữ cảnh giới phương tiện không thể nghĩ bàn; vì duyên cớ ấy nên trong cõi Phật này hiện ra mọi thứ người xuất gia ngoại đạo. Vì sao vậy? Vì những vị đứng đầu các ngoại đạo đều là người an trú trong sự giải thoát không thể nghĩ bàn. Họ xuất phát từ Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt đưa đến bờ giác ngộ), dùng phương tiện một cách tự tại như dạo chơi, cũng không rời bỏ việc nhớ nghĩ đến Phật, Pháp, Tăng (ba ngôi báu: Phật, giáo pháp và đoàn thể người tu hành), giáo hóa chúng sinh đến bờ bên kia (bờ giải thoát). Đó là do Như Lai nắm giữ, để giáo hóa chúng sinh."

 Khi Phật nói pháp này, tám nghìn thiên tử (các vị trời) vốn theo Thanh văn thừa (cỗ xe Thanh văn: con đường của những đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát cho mình), nghe nói về Nhất thừa (một cỗ xe duy nhất: con đường duy nhất đưa mọi người đến thành Phật), liền phát tâm cầu đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ chân chính, cao tột, tức quả Phật). Năm trăm tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thụ giới đầy đủ) đạt được tam-muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên nhất không tán loạn) tên là "Ngọn đèn Nhất thừa". Một nghìn hai trăm Bồ-tát đạt được vô sinh pháp nhẫn (sự thấu hiểu và an trụ vững chắc rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Khắp tam thiên đại thiên thế giới (cõi thế giới rộng lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) này chấn động theo sáu cách. Các vị trời trên không trung mưa xuống hoa sen cõi trời màu xanh, vàng, đỏ, trắng, mưa bột chiên-đàn (gỗ đàn hương, thơm và quý) cõi trời. Trước mặt Phật, trăm nghìn thiên tử đứng giữa hư không cất tiếng hô vang. Áo trời giữa không trung tự xoay chuyển. Các vị trời tấu nhạc và nói rằng: "Xưa nay chưa từng nghe có kinh này ra đời. Bạch Thế Tôn (bậc được cả đời tôn kính, danh hiệu của Phật), xin cho kinh điển này được lưu hành lâu dài ở Diêm-phù-đề (cõi đất loài người chúng ta ở)!" Tám trăm tỳ-kheo và tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thụ giới đầy đủ) cởi áo uất-đa-la-tăng (áo khoác ngoài của người xuất gia, mặc khi lễ bái, nghe pháp) dâng lên Phật. Bấy giờ Thế Tôn muốn nói lại ý nghĩa này nên nói kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) rằng:

 Cảnh giới phương tiện không thể nghĩ bàn, Văn Thù Sư Lợi hãy hiểu ta.

 Ta giác ngộ bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn) vào thời đã được tôi luyện trong sạch (?), ta lại hiện ra cho thấy vào thời như thế này.

 Lỗi lầm của thời đại ta không hề có, luôn luôn là thời của pháp nhiệm mầu.

 Chúng sinh nghe pháp ta mà vượt qua được, lỗi lầm của chúng sinh ta không có.

 Kiếp (khoảng thời gian cực dài) tôi luyện, vật công đức còn lại (?); ruộng phúc (phúc điền: nơi gieo phúc, cúng dường thì được phúc như ruộng sinh lúa) tôi luyện, trong sạch không nhơ.

 Ta được bồ-đề vào thời tôi luyện, vì thế biết rằng ta không có vẩn đục.

 Ta đã từ nhiều ức kiếp lâu xa, thành tựu trí tuệ Phật không lường.

 Như khi ta đắc đạo, thọ mạng cũng như thế, ở khoảng giữa ấy không có diệt độ (nhập Niết-bàn, tức Phật qua đời).

 Ta dùng phương tiện mà hiện ra diệt độ, vì người tưởng là thường còn nên ta chỉ bày lẽ vô thường.

 Nay ta hiện ra phần còn sót lại (?), thọ mạng ta dài bằng các kiếp tương lai.

 Ta chỉ có một thừa, một diệt độ, các thừa sai khác của ta không thể có được.

 Làm như vậy, ba lần nói ba thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát), nên biết đó là cảnh giới phương tiện.

 Người có tâm lười biếng và tâm nhỏ hẹp, nghe (đạo lớn) liền sinh kinh hoàng sợ hãi.

 Vì những người ấy mà chỉ bày ba thừa, chỉ có một thừa, không có hai.

 Ta tùy theo người ham pháp mà nói, vì việc pháp đưa người vào Phật đạo.

 Lấy một thừa mà diễn nói thành ba, nhưng thừa này không hề bị tổn hại.

 Như người khéo trí đưa người qua đến bờ kia, lấy trí ấy mà bày ra thành ba.

 Thế Tôn cũng thế, biết pháp thù thắng, lấy một thừa mà diễn nói thành ba.

 Với tâm bình đẳng điều ngự (dạy dỗ, uốn nắn, như người khéo luyện ngựa) chúng sinh, ta hoàn toàn không có ý phân biệt khác nhau.

 Nếu ý ta vui thích, coi trọng thừa thấp, thì ta mắc lỗi keo kiệt bủn xỉn.

 Ngọc lưu ly xanh biếc đứng trên các thứ báu, tùy nơi nó ở, chỗ nó dừng,

 Tất cả đều cùng thành một màu, mà là màu xanh biếc không khác biệt.

 Báu trí của bậc Điều Ngự (danh hiệu của Phật: bậc khéo dạy dỗ chúng sinh) cũng thế, tỏa sáng khắp mọi cõi Phật,

 Khiến mọi chúng sinh thành một màu, màu tâm bồ-đề không khác biệt.

 Như lửa nhỏ đốt cháy, dần dần tăng trưởng thành ngọn lửa lớn,

 Ngọn lửa trí của hàng Thanh văn cũng thế, rồi cũng tỏa ánh sáng công đức của Phật.

 Kẻ hướng về núi chúa Tu-di (ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), nhờ uy đức của núi mà cùng một màu.

 Quy y (nương tựa) bậc Thập Lực (Phật, bậc có mười trí lực) cũng thế, người nhu hòa nhẫn nhịn được màu bồ-đề.

 Ví như miệng bầy ong, hút nhặt đủ thứ tinh chất trong sạch nhiệm mầu,

 Mọi thứ hòa hợp lại, đều thành một vị mật.

 Bậc Biết đời, được đời khen ngợi (Phật) cũng thế, sau khi bày ra ba thừa,

 Mọi điều trắng sạch hòa hợp rồi, đều thành ý tưởng bồ-đề, không có ý tưởng khác.

 Vua người Chuyển luân không lo phiền, vì không có kẻ thù ở phương nào khác.

 Ta dùng pháp giới (toàn thể mọi pháp, mọi cõi) mà truyền lệnh khắp nơi, làm sao còn có cõi của ngoại đạo?

 Như khi cung mặt trời mới mọc, làm lu mờ đom đóm và các vì sao,

 Cung trí tuệ xuất hiện cũng thế, che lấp ánh sáng vô minh (sự tối tăm, không hiểu chân lý) của ngoại đạo.

 Tùy nơi có sắt thù thắng ở, mọi thứ sắt khác không thể lưu hành.

 Nếu cõi nước nào có Như Lai đi đến, nơi ấy không có ngoại đạo lưu hành.

 Tùy nơi xuất ra vàng ngọc, nơi ấy không sinh ra thứ đồng khác.

 Nếu cõi nào có người chứng bồ-đề, nơi ấy không lẫn chúng ngoại đạo.

 Ngọc như ý và ngọc giả không trộn lẫn, quá khứ, tương lai cũng không lẫn.

 Báu Phật và ngoại đạo cũng thế, trong một cõi luôn không lẫn lộn.

 Thiền định, thần thông, nhẫn nhục, tự tại, cửa vào Nhất thiết trí (trí biết hết thảy của Phật) — đó chính là những ngoại đạo này.

 Bậc trí tuệ thực hành tuệ phương tiện, hiện ra đủ mọi sự biến hóa.

 Nghe về cảnh giới phương tiện rồi, bấy giờ các Phật tử (con Phật, người theo đạo Phật) rất vui mừng,

 Sinh niềm hân hoan, vui sướng không lường, rải hoa cúng dường bậc Điều Ngự.

 Đất này chấn động lớn theo sáu cách, trên không nhạc trời trỗi lên vang dậy.

 Ức vị trời giữa hư không chắp tay, khen rằng: "Lành thay, lời bậc Điều Ngự nói!"

 Khi Phật nói kệ này, Tát-già Ni-kiền tử (một vị thầy thuộc phái Ni-kiền, tức phái tu khổ hạnh lõa thể, nay gọi là Kỳ-na giáo) cùng tám mươi ức người Ni-kiền, từ phương nam lần lượt dạo qua các nước, hướng về thành lớn Ưu-thiền-ni (kinh đô một nước ở miền tây Ấn Độ). Trăm nghìn đại chúng vây quanh trang nghiêm, hò reo kêu gọi.

 Bấy giờ vua Chiên-đà Ba-thụ-đề (vua nước Ưu-thiền-ni) từ xa thấy Tát-già Ni-kiền tử đến, liền đối với Tát-già sinh lòng yêu mến, sinh lòng trong sạch kính tin. Vua cùng các đại thần, quyến thuộc trong cung, nhân dân trong nước, các con cái, bốn binh (bốn loại quân: quân voi, quân ngựa, quân xe, quân bộ), với uy đức của bậc đại vương, thần lực của bậc đại vương, dùng trăm nghìn chiếc bình đầy để trang hoàng, đánh trăm nghìn thứ nhạc, giương cờ phướn, lọng báu để trang nghiêm, rồi ra nghênh đón Tát-già Ni-kiền.

 Bấy giờ Tát-già Ni-kiền tử từ xa thấy vua Chiên-đà Ba-thụ-đề, liền nói lời dịu dàng thân ái: "Lành thay, đại vương đã đến! Trong nước của vua không có kẻ thù bức bách chứ? Không có bệnh tật, khổ não, nóng bức chứ? Các bề tôi, các binh lính, những kẻ xấu ác bất tài, những người canh giữ cửa ải, thu thuế của nước này, những kẻ ấy không làm rối loạn, phá hoại đất nước chứ? Đại vương, các sa-môn (người xuất gia tu hành) và các bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế của đạo Bà-la-môn) trong nước vua sống an vui chứ? Đại vương thường yên ổn dùng pháp mà trị nước chứ?

 Đại vương không nên làm hại chúng sinh như săn bắn, giăng lưới bắt cá, bức hại chúng sinh. Vì sao vậy? Đại vương nên biết, mọi chúng sinh đều tiếc mạng sống. Vì thế đại vương nên giữ giới không giết hại, không nên trộm cướp; với bờ cõi nước mình nên biết đủ; không nên tà dâm, hãy bằng lòng với vợ mình; trọn đời không nói dối, nói lời chân thật; không nên nói hai lưỡi (nói lời đâm thọc, gây chia rẽ), nói với người này một kiểu, người kia một kiểu; không nên nói lời độc ác, hãy thường nói lời dịu dàng; không nên nói lời thêu dệt (lời bóng bẩy, vô ích), hãy nói đúng như điều mình nghĩ (?); với tài sản, bờ cõi của người khác chớ sinh lòng tham. Đại vương, nên lìa bỏ giận dữ, dùng lòng từ mà trang nghiêm thân, miệng và ý. Đại vương, không nên sinh tà kiến (cái thấy sai lệch), hãy thực hành chánh kiến (cái thấy đúng đắn) của bậc thánh. Đại vương, nay không nên buông lung, hãy khéo quán xét lẽ vô thường. Đại vương nên biết, thọ mạng ngắn ngủi, chóng đến đời sau. Đại vương, nay nên biết sợ đời sau, nên tin nghiệp báo (quả báo của việc mình làm)." Rồi ông nói lại bằng bài kệ hay:

 Bậc chủ loài người thường nên không buông lung, giữ gìn bờ cõi chớ buông lung.

 Nếu buông lung thì rơi vào đường ác, nếu không buông lung thì sinh vào đường lành.

 Cũng chớ giết oan mạng chúng sinh, mọi chúng sinh đều tiếc thọ mạng.

 Người trí không nên hại chúng sinh, hãy thương giữ chúng sinh như thân mình.

 Thường nên xa lìa trộm cắp, thường không nên nói lời dối trá.

 Thường nên giữ gìn lời thề chân thật, đại vương đời sau sẽ sinh vào cõi lành.

 Lời nói ra khiến tai vui nghe, không nên nói lời cứng cỏi, thô ác.

 Thường nên nói lời thân ái, lời dịu dàng; đại vương không nên nói hai lưỡi.

 Bậc chủ loài người không nên nói lời thêu dệt, có nói gì thì nói cho thuận lẽ.

 Lìa bỏ cái ác, lỗi lầm của giận dữ, như voi chúa lớn được sinh vào đường lành.

 Vua không nên làm điều tà dâm, với vợ con gái người hãy lìa lòng ham muốn.

 Với vợ mình thường biết đủ, đời sau ngài sẽ sinh vào đường lành.

 Đại vương không nên ôm giữ tà kiến, hãy an trú trong cái thấy chân chính tốt đẹp.

 Hãy tu hành những pháp như vậy, đại vương sẽ hưởng niềm vui sướng cõi trời.

 Giữ giới, kính trọng sa-môn và bà-la-môn, cùng hiếu thuận phụng dưỡng cha mẹ,

 Được xa lìa đường ác rồi, sẽ hưởng niềm vui hoan hỷ trong cõi trời.

 Tát-già Ni-kiền tử dùng pháp không buông lung này khuyên vua Ba-thụ-đề xong, bấy giờ vua Chiên-đà Ba-thụ-đề nói với Tát-già Ni-kiền tử bằng lời thân ái, dịu dàng, êm ả, tự nói rằng mình không làm những việc như thế, rồi nói: "Ông bà-la-môn hãy đến nhà ta. Vì sao vậy? Nay ta mời ông và quyến thuộc, muốn bày cơm nước cúng dường." Ni-kiền tử nói: "Lành thay, lành thay! Nên làm như thế. Vì sao vậy? Đại vương, ta đi đường xa đến đây, đói mệt, đang cần dùng. Đại vương, xin theo như lời vua mời."

 Bấy giờ đại vương đi sau quyến thuộc của Tát-già Ni-kiền tử, rồi đi trước vào cung vua. Vào rồi, Tát-già Ni-kiền ngồi lên ghế ngự của vua, các Ni-kiền khác theo thứ tự mà ngồi. Bấy giờ nhà vua với lòng tốt cung kính, tự tay lo liệu dọn ăn. Tát-già Ni-kiền và quyến thuộc ăn uống no đủ rồi, nhà vua suy nghĩ thế này: "Nay ta hãy hỏi qua Tát-già Ni-kiền tử xem ông ta có lòng tin kính đối với Như Lai không." Vua nghĩ thế rồi, lấy một chiếc ghế thấp nhỏ, ngồi trước mặt Tát-già Ni-kiền tử mà nói: "Bà-la-môn, ta muốn bàn luận đôi chút. Nếu ông cho phép, ta sẽ hỏi, ông hãy giảng cho ta." Tát-già Ni-kiền nói với đại vương: "Vua muốn hỏi gì cứ tùy ý mà hỏi, ta sẽ khéo trả lời cho vừa lòng vua."

 Vua được cho phép rồi, liền hỏi: "Bà-la-môn, trong chúng sinh ở đời, có chúng sinh nào là người trí, sáng suốt, tâm trí không rối loạn, mà vẫn có lỗi chăng?" Tát-già đáp: "Thật có, đại vương." Vua lại hỏi: "Bà-la-môn, đó là ai?" Tát-già đáp: "Đó là bà-la-môn Bạt-sa." Vua lại hỏi: "Bà-la-môn Bạt-sa có lỗi gì?" Tát-già đáp: "Bà-la-môn Bạt-sa giỏi xem sao và làm lịch, giỏi biết các tiết khí và ngày hội, giỏi học xướng tụng, giỏi biết nguyệt thực, giỏi biết động đất, giỏi biết năm được mùa hay mất mùa, giỏi biết các lễ hội thế tục, giỏi học xem tướng; nhưng thật ra lại tà dâm, ham mê vợ người. Đại vương, người trí không nên tà dâm. Vì sao vậy? Đại vương, kẻ tà dâm thì đời này và đời sau đều chịu khổ lớn, cho đến bị trời và người quở trách. Như kệ nói:

 Tham muốn đàn bà con gái của người, không giữ mình trước cảnh xấu ác,

 Không biết đủ với vợ mình, thì bị cả đời quở trách."

 Vua nói: "Bà-la-môn, trong chúng sinh ở đời, lại có chúng sinh nào là người trí, sáng suốt, tâm trí không rối loạn, mà vẫn có lỗi chăng?" Tát-già đáp: "Thật có, đại vương." Vua hỏi: "Là ai?" Tát-già đáp: "Bà-la-môn Pha-la-đọa này là người trí, sáng suốt, biết lúc nào nên và lúc nào không nên, nhưng ông ta có lỗi." Vua lại hỏi: "Có lỗi gì?" Đáp: "Đại vương, bà-la-môn này ngủ quá nhiều. Đại vương, người trí không nên ngủ nhiều. Vì sao vậy? Đại vương, ngủ nghỉ làm mất đi trí tuệ và sự dứt trừ phiền não, cả trong pháp thế gian lẫn pháp xuất thế gian (pháp vượt khỏi đời, đưa đến giải thoát). Như kệ nói:

 Nếu ham ngủ nhiều, bị lười biếng che lấp,

 Bị ngủ nghỉ, buông lung che phủ, kẻ phàm phu mất các lợi ích."

 Vua lại hỏi: "Bà-la-môn, trong chúng sinh ở đời, lại có chúng sinh nào thành tựu những phẩm chất như vậy mà vẫn có lỗi chăng?" Tát-già đáp: "Thật có, đại vương." Vua hỏi: "Là ai?" Đáp: "Đại vương, đó là Hắc vương tử (vị hoàng tử tên là Đen)." Vua lại hỏi: "Hắc vương tử này có lỗi gì?" Đáp: "Đại vương, ông ta hay ghen ghét. Đại vương, người trí không nên hay ghen ghét. Vì sao vậy? Đại vương, nếu người được đất phong mà hay ghen ghét, thì đất phong của người ấy không bền vững, rồi phải chết với hai bàn tay trắng; chết rồi liền rơi vào cõi ngạ quỷ (loài quỷ đói, chịu khổ đói khát). Như kệ nói:

 Ghen ghét che lấp tâm, người ấy dù được đất phong,

 Rồi cũng chết tay trắng, rơi vào cõi ngạ quỷ."

 Vua lại hỏi: "Lại có chúng sinh nào thành tựu những phẩm chất công đức cao như thế mà có lỗi chăng?" Tát-già đáp: "Thật có, đại vương." Vua hỏi: "Là ai?" Đáp: "Đại vương, đó là Cát Quân vương tử." Vua lại hỏi: "Cát Quân vương tử có lỗi gì?" Đáp: "Đại vương, Cát Quân vương tử rất ham thú vui giết hại sinh vật. Đại vương, người trí không nên ham vui giết hại. Vì sao vậy? Giết hại thì chết yểu, sẽ rơi vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh. Như kệ nói:

 Vua người mà giết hại, thì ít sức và chết yểu,

 Hết mạng rơi vào địa ngục, vì thế chớ hại sinh linh."

 Vua lại hỏi: "Bà-la-môn, lại có chúng sinh nào là người trí, sáng suốt, tâm trí không rối loạn, mà có lỗi chăng?" Tát-già đáp: "Thật có, đại vương." Vua hỏi: "Là ai?" Đáp: "Đại vương, đó chính là Vô Úy vương tử." Vua lại hỏi: "Vô Úy vương tử có lỗi gì?" Đáp: "Đại vương, ông ta thương xót người khác quá nhiều. Đại vương, người trí không nên thương xót người khác quá mức. Vì sao vậy? Đại vương, kẻ cầm quyền mà thương xót người quá mức thì nước sẽ nhiều giặc cướp, khó hàng phục, sinh nhiều tai hại. Như kệ nói:

 Thương xót người khác quá nhiều, nếu là người cầm quyền,

 Thì không thể hàng phục được bọn ấy, không thể nắm giữ, chế ngự kẻ lầm lỗi (?)."

 Vua lại hỏi: "Trong chúng sinh, lại có chúng sinh nào là người trí, được người trí khen, mà có lỗi chăng?" Tát-già đáp: "Thật có, đại vương." Vua hỏi: "Là ai?" Đáp: "Đại vương, đó là Thiên Lực vương tử. Ông ta là người trí, được người trí khen, nhưng thật có lỗi." Vua nói: "Bà-la-môn, Thiên Lực vương tử có lỗi gì?" Đáp: "Đại vương, Thiên Lực vương tử uống rượu buông thả. Đại vương, người trí không nên uống rượu nhiều. Vì sao vậy? Đại vương, rượu nhiều thì mất sự tỉnh táo, ngăn trở những điều cao quý, cũng làm mất điều lợi ích của thế gian và xuất thế gian. Như kệ nói:

 Thường làm điều buông thả, mọi việc của nhà vua đều bị rượu và buông thả che lấp,

 Mất đi lợi ích xuất thế."

 Vua lại hỏi: "Bà-la-môn, lại có chúng sinh nào là người trí, được người trí khen, mà có lỗi chăng?" Tát-già đáp: "Thật có, đại vương." Vua hỏi: "Là ai?" Đáp: "Đại vương, đó là Thiên Huân vương tử. Ông ta là người trí, được người trí khen, nhưng có lỗi." Vua nói: "Bà-la-môn, Thiên Huân vương tử có lỗi gì?" Đáp: "Đại vương, Thiên Huân vương tử có lỗi suy tính quá lâu. Đại vương, người trí không nên suy tính quá lâu. Vì sao vậy? Đại vương, người suy tính quá lâu thì làm lỡ việc, mất lợi, khiến chuyện lớn nảy sinh, không được yên ổn. Vì thế, đại vương, bậc đại thông tuệ không nên suy tính dây dưa. Như kệ nói:

 Nếu có ai suy tính quá lâu, việc sẽ hỏng, chẳng tốt lành,

 Dù có khéo sửa soạn như thế (?), cũng làm lỡ việc mình định làm."

 Vua lại hỏi: "Tát-già, lại có chúng sinh nào là người trí, được người trí khen, mà có lỗi chăng?" Tát-già đáp: "Thật có, đại vương." Vua hỏi: "Là ai?" Đáp: "Đại vương, đó là Đại Quân vương tử. Ông ta là người trí, được người trí khen, nhưng có lỗi." Vua lại hỏi: "Đại Quân vương tử có lỗi gì?" Đáp: "Đại vương, ông ta có lỗi bị lòng keo kiệt độc ác nặng nề che lấp, cướp đoạt của cải người khác. Đại vương, người trí không nên keo kiệt độc ác nặng nề. Như kệ nói:

 Nếu bậc chủ loài người keo kiệt, được đất phong mà không biết đủ,

 Thì của cải gom góp ấy, đến đời sau thành nỗi lo buồn."

 Vua lại hỏi: "Tát-già, lại có người trí, được người trí khen, mà có lỗi chăng?" Tát-già đáp: "Thật có, đại vương." Vua hỏi: "Là ai?" Đáp: "Đại vương, đó là vua Ba-tư-nặc (vua nước Kiều-tát-la, cùng thời với Phật). Ông ấy là người trí, được người trí khen, nhưng có lỗi." Vua nói: "Bà-la-môn, vua Ba-tư-nặc có lỗi gì?" Đáp: "Đại vương, vua Ba-tư-nặc có lỗi ăn nhiều. Đại vương, người có trí không nên ăn nhiều. Vì sao vậy? Đại vương, nếu ăn nhiều thì lười biếng, thân thể nặng nề, đồ ăn khó tiêu. Như kệ nói:

 Bậc chủ loài người ăn nhiều, thì lười biếng, thân nặng nề, lại tổn hại sự tỉnh biết,

 Dung mạo không tươi tắn."

 Vua lại hỏi: "Bà-la-môn, trong chúng sinh ở đời, lại có người trí, được người trí khen, mà có lỗi chăng?" Tát-già đáp: "Thật có, đại vương." Vua hỏi: "Là ai?" Đáp: "Đại vương, chính là ngài. Ngài là người trí ở đời, được người trí khen, nhưng ngài cũng có lỗi." Vua nói: "Bà-la-môn, ta có lỗi gì?" Đáp: "Đại vương, ngài hay bạo ngược, tính ác, nóng nảy, thô bạo, không có lòng từ. Đại vương, người có trí không nên thô bạo. Nếu người trí mà thô bạo thì người ta ít theo về, cho đến cha mẹ cũng không vừa lòng, huống là những chúng sinh khác. Đại vương, người thông tuệ không nên thô bạo. Đại vương, người có trí nên suy nghĩ sâu xa. Như kệ nói:

 Nếu có ai thô bạo, không suy xét sâu xa, ắt bị quở trách,

 Không ai thân cận theo về."

 Bấy giờ vua Chiên-đà Ba-thụ-đề nghe người ta nói thẳng lỗi mình trước mặt, liền giận dữ, bực bội, không vừa ý, không thể chịu nổi, nói với Tát-già Ni-kiền tử: "Ông dám ở giữa đại chúng này mà quở trách ta sao?" Vì giận dữ, vua ra lệnh chém đầu. Bấy giờ Tát-già hoảng sợ, thưa với vua rằng: "Đại vương, xin chớ làm việc vội vàng thô bạo như thế. Xin vua tha cho ta khỏi sợ hãi, nghe ta thưa bày." Vua nói: "Cho ông khỏi sợ, ông muốn nói gì?" "Đại vương, ta cũng có lỗi. Ta ở trước mặt vua mà nói lỗi xấu của vua, rằng vua hay bạo ngược, tính ác, nóng nảy, thô bạo, không có lòng từ, nói đúng như sự thật. Đại vương, người trí không nên lúc nào cũng nói ra sự thật về người khác. Đại vương, người trí nên biết lúc nào nên nói, lúc nào không nên. Vì sao vậy? Đại vương, nói đúng sự thật về người khác thì phần nhiều khiến họ không vừa lòng, người ta không thân cận, lại bị kẻ không có trí quở trách. Như kệ nói:

 Nói đúng sự thật với vua người, thì bị kẻ phàm phu chê bai,

 Vì thế người có trí tuệ, suy lường kỹ rồi mới nói."

 Bấy giờ nhà vua khen: "Nói hay lắm!" rồi lại hỏi tiếp: "Bà-la-môn, trong chúng sinh ở đời, có chúng sinh nào là người trí, sáng suốt, tâm trí không rối loạn, mà không có lỗi chăng?" Tát-già đáp: "Thật có, đại vương." Vua hỏi: "Là ai?" Đáp: "Đại vương, đó là sa-môn Cù-đàm (họ của Phật Thích-ca). Ngài thuộc dòng vua họ Thích, từ họ Thích mà xuất gia. Theo chỗ chúng tôi xem xét, Ngài không có lỗi. Vì dòng giống cao quý nên không có lỗi. Vì sinh trong dòng dõi Chuyển luân vương nên không có lỗi. Vì không sinh trong dòng hèn hạ nên không có lỗi. Vì sinh trong họ Thích nên không có lỗi. Vì dung mạo, uy đức cực kỳ đoan nghiêm nên không có lỗi. Vì được trang nghiêm bằng các tướng tốt nên không có lỗi. Vì những lẽ ấy nên không có lỗi.

 Vị Thích Cù-đàm này, nếu không xuất gia thì sẽ làm Đại Chuyển luân vương, thành tựu bảy báu, tức là: bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc ma-ni báu, người nữ báu, quan giữ kho báu, quan cầm binh báu; có đủ một nghìn người con dũng mãnh, đoan chính, có thể phá tan quân địch, các con cũng đều có tướng Chuyển luân vương. Ngài sẽ thống lĩnh tự tại bốn thiên hạ (bốn châu lớn quanh núi Tu-di, tức toàn cõi đất), làm vua theo chánh pháp, không dùng đến binh khí, dùng chánh pháp mà trị nước.

 Đã xuất gia rồi, Ngài tu khổ hạnh sáu năm, mỗi ngày chỉ ăn một hạt mè, một hạt gạo. Ngài ngồi dưới cây bồ-đề, hàng phục quân ma. Hàng phục xong, với trí tuệ trong một niệm tâm, đúng như điều đã biết, như điều đã đạt được, như điều đã tiếp xúc, như điều đã nhận ra, như điều đã chứng nghiệm, Ngài biết rõ tất cả. Không có chúng sinh nào ngang bằng Ngài, huống là hơn Ngài. Sa-môn Cù-đàm không có ai sánh bằng, nên không có lỗi. Vì sao vậy? Đại vương, sa-môn Cù-đàm dòng họ không ai bằng, đoan chính và uy đức không ai bằng, trí tuệ và uy đức không ai bằng. Vì thế không có lỗi. Như kệ nói:

 Mang đủ ba mươi hai tướng tốt, bậc sư tử trong loài người sinh ra từ họ Thích,

 Là thái tử của vua Tịnh Phạn, Thế Tôn bậc Nhất thiết trí (trí biết hết thảy) không có lỗi."

 Tát-già Ni-kiền tử nói như vậy xong, vua Ba-thụ-đề nói: "Đại bà-la-môn, nay ông hãy nói: ba mươi hai tướng đại trượng phu (ba mươi hai đặc điểm thân thể của bậc vĩ nhân, chỉ Chuyển luân vương và Phật mới có) của Như Lai là những gì?" Bà-la-môn nói: "Nay ta sẽ nói." Vua hỏi: "Là những gì?"

 "Đại vương, sa-môn Cù-đàm đứng vững vàng an ổn, lòng bàn chân bằng phẳng đầy đặn. Dưới chân có hình bánh xe đủ nan hoa tròn đầy. Tay chân mềm mại. Ngón tay ngón chân dài, thon đều. Tay chân có màng lưới giữa các ngón. Sa-môn Cù-đàm gót chân đầy đặn bằng phẳng, xương chân móc nối nhau như dây xích. Sa-môn Cù-đàm bắp chân như bắp chân nai chúa (?). Sa-môn Cù-đàm thân hình đoan chính. Sa-môn Cù-đàm có tướng âm tàng (bộ phận sinh dục ẩn kín vào trong). Sa-môn Cù-đàm mỗi sợi lông đều xoáy về bên phải. Sa-môn Cù-đàm lông đều mọc hướng lên trên. Sa-môn Cù-đàm tóc xanh biếc. Sa-môn Cù-đàm da màu vàng, cực kỳ mịn màng mềm mại. Sa-môn Cù-đàm bảy chỗ tròn đầy (hai bàn tay, hai bàn chân, hai vai và gáy). Sa-môn Cù-đàm thân thể cân đối đầy đặn. Sa-môn Cù-đàm các khớp tay chân rất đẹp. Sa-môn Cù-đàm thân không cong vẹo. Sa-môn Cù-đàm thân rất cao và rộng. Sa-môn Cù-đàm thân tròn đầy khắp chung quanh như cây ni-câu-đà (một loại cây đa, tán tròn đều, chiều cao bằng bề rộng). Sa-môn Cù-đàm thân như sư tử chúa. Sa-môn Cù-đàm có đủ bốn mươi cái răng. Sa-môn Cù-đàm răng khít khao. Sa-môn Cù-đàm răng đều đặn bằng phẳng. Sa-môn Cù-đàm răng trắng tươi. Sa-môn Cù-đàm nếm được vị ngon bậc nhất. Sa-môn Cù-đàm lưỡi rộng và dài. Sa-môn Cù-đàm có phạm âm (giọng nói trong trẻo, vang xa như tiếng của trời Phạm thiên). Sa-môn Cù-đàm khi chớp mắt thì hai mắt cùng chớp, như mắt bò chúa (?). Sa-môn Cù-đàm mắt xanh biếc. Sa-môn Cù-đàm có đủ tướng bạch hào (sợi lông trắng xoáy tròn giữa hai chân mày). Sa-môn Cù-đàm trên đỉnh đầu có nhục kế (khối thịt nhô lên như búi tóc). Đại vương, sa-môn Cù-đàm có đủ ba mươi hai tướng đại trượng phu; vì lẽ ấy nên không có lỗi. Như kệ nói:

 Sinh ra từ họ Thích, đỉnh đầu có nhục kế, tóc xanh biếc lại xoáy về bên phải.

 Mắt như sen xanh, chớp mắt như bò chúa, vì thế Thế Tôn không có lỗi.

 Giọng phạm âm như chim ca-lăng-tần-già (loài chim có tiếng hót cực hay), lưỡi dài rộng, sạch sẽ, tươi, mỏng.

 Thế Tôn trong loài người răng đều khít, ngậm bốn mươi răng trắng sạch.

 Mọi người đời và các vị trời, ngắm vẻ đẹp ấy đều vui mừng.

 Lưỡi của Phật Thế Tôn phủ khắp cả mặt, vì thế chúng sinh không ai bằng.

 Mọi vị đều hòa hợp lại, nơi tướng lưỡi Thế Tôn tiết ra,

 Mọi vị đều thành một vị, vì thế Thế Tôn không có lỗi.

 Thân như sư tử, môi như quả tần-bà (loại quả màu đỏ tươi), đôi vai đoan nghiêm, rộng, đầy đặn, đẹp đẽ.

 Thân Thế Tôn như cây ni-câu, tròn đầy khắp quanh, đứng vững vàng.

 Thế Tôn trang nghiêm, thân ngay thẳng, thân bậc sư tử trong loài người rất cao rộng.

 Bảy chỗ tròn đầy không ai bằng, màu vàng tuyệt diệu tươi sáng trong sạch.

 Lông của bậc sư tử trong loài người mọc hướng lên, da thân thể cực kỳ mịn màng mềm mại.

 Các lọn tóc đều xoắn lại như vỏ ốc, vì thế chúng sinh không ai bằng.

 Lại đứng như sư tử, không cong không rủ, âm tàng ẩn kín như ngựa chúa.

 Đùi tròn đầy, bắp chân như nai chúa, ai nhìn thấy mà chẳng vui mừng?

 Tay chân Thế Tôn có màng lưới, ngón thon dài, móng màu đồng đỏ.

 Gót chân đầy đặn bằng phẳng, xương móc nối nhau, lòng bàn chân bằng phẳng không cao thấp.

 Tay chân Thế Tôn trang nghiêm mềm mại, ngón thon dài, khắp nơi có tướng bánh xe.

 Bậc tôn quý trong loài người đứng vững vàng bằng phẳng, khi bước đi trên đất không nghiêng lay.

 Những tướng không ai bằng như thế, ngọn đèn của đời được trang nghiêm đẹp đẽ như vậy.

 Ở giữa đại chúng thật tôn quý nhiệm mầu, như vầng trăng chúa giữa muôn vì sao.

 Sắc tướng của bậc Đại trượng phu là như thế, Thế Tôn làm đèn sáng cho đời.

 Huống chi những pháp vô lậu khác, nhờ những pháp ấy mà tự nhiên giác ngộ.

 Đại vương, sa-môn Cù-đàm sắc tướng tôn quý nhiệm mầu, mọi chúng sinh không ai bằng; vì lẽ ấy nên không có lỗi. Đại vương, sa-môn Cù-đàm thành tựu sức đại từ (lòng thương yêu lớn, muốn đem niềm vui cho mọi chúng sinh), đối với chúng sinh tâm không ngăn ngại, thường thực hành đại từ không ngại, không chấp trước, tự nhiên đến khắp mọi thế giới, đi vào lòng chúng sinh. Đại vương, như ngọc ma-ni có thể làm trong nước đục; vì bản chất ngọc trong sạch nên khiến mọi thứ nước đục trở nên trong sạch. Đại vương, sa-môn Cù-đàm cũng như thế; vì bên trong thanh tịnh nên có thể làm sạch bùn nhơ đục bẩn của kết sử (các phiền não trói buộc và sai khiến tâm) của mọi chúng sinh. Vì thế không có lỗi. Như kệ nói:

 Tâm từ trùm khắp cõi đời, khắp các thế giới trong ba đời (quá khứ, hiện tại, tương lai),

 Tâm của mọi chúng sinh, bậc Nhất thiết trí đều thương yêu khắp.

 Không chỗ nào không đến khắp, lòng từ ấy không gì sánh bằng,

 Che phủ khắp cõi hư không, bậc Nhất thiết trí không có lỗi.

 Ngọc ma-ni khéo trong sạch, làm trong được nước bùn đục,

 Thế Tôn làm sạch các cõi hữu (các cõi tồn tại trong vòng luân hồi), làm sạch cáu nhơ kết sử của chúng sinh.

 Đại vương, sa-môn Cù-đàm thành tựu ba mươi hai hạnh đại bi. Ba mươi hai hạnh ấy là gì?

 Thấy chúng sinh ở đời chìm trong bóng tối ngu si, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy thực hành đại bi. Thấy chúng sinh ở đời nằm trong vỏ trứng lớn của vô minh, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy thực hành đại bi. Thấy chúng sinh ở đời rơi vào vòng luân hồi sinh tử lớn, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy thực hành đại bi. Thấy chúng sinh ở đời thường siêng làm những việc không lành, không yên tịnh, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy thực hành đại bi. Thấy chúng sinh ở đời bị dòng nước lớn (dòng sinh tử) cuốn trôi, xuôi theo dòng mà đi, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời rơi từ núi lớn xuống, bị khổ lớn bức bách, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời lìa đường thánh, rơi vào đường tà, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời bị giam trong ngục lớn, tự mình trói buộc mình, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời tham đắm sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm mà không chán không đủ, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời làm nô bộc cho lòng ái dục, luôn bị lệ thuộc vào thứ khác, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi.

 Thấy chúng sinh ở đời bị già và chết bức bách, gầy yếu khốn khổ, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời thường bị bệnh tật bức bách, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời bị ba thứ lửa (tham, sân, si) đốt, thường bị thiêu cháy hừng hực, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời bị những trói buộc thấp hèn quấn chặt, làm tăng thêm sinh tử, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời tâm luôn kinh sợ, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời ham thích chút vị ngọt nhỏ nhoi mà không thấy tai hại, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời ngủ say lâu dài trong buông lung, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời rơi vào nạn đói lớn, thường hại lẫn nhau, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời thường suy sụp tổn hại, cướp đoạt lẫn nhau, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời bị vô minh làm mù, luôn không sáng suốt, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời tranh đấu với nhau, quấy phá không ngừng, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi.

 Thấy chúng sinh ở đời như cỏ gai mọc rậm rạp rối ren, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời giao hợp nhơ bẩn, lìa xa sự trong sạch, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời đi vào các chốn hoạn nạn (hoàn cảnh khó gặp được đạo, khó tu hành), xa lìa chốn không hoạn nạn, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời nhiều nghi ngờ, chấp vào các tà kiến, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời như bông đâu-la (thứ bông nhẹ như bông gòn, bay theo gió) nương theo đủ thứ kiến chấp, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời có tư tưởng, tâm và cái thấy đều điên đảo: cái vô thường lại tưởng là thường, cái khổ lại tưởng là vui, cái không sạch lại tưởng là sạch, cái không có "ta" lại tưởng là có "ta", sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời gánh vác gánh nặng, thường chịu khổ sở thiếu thốn, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời nương vào chỗ yếu ớt, không có ý tưởng vững chắc (?), sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời thường ở trong nhơ bẩn, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời bị trói buộc vào dục và hữu (lòng ham muốn và sự tồn tại trong luân hồi), tâm tham đắm, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời bị lợi lộc cúng dưỡng che lấp, luôn mưu cầu lợi lộc, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Thấy chúng sinh ở đời rơi vào đủ thứ bệnh khổ, lo buồn, khóc lóc, sầu não, cả một khối khổ lớn, sa-môn Cù-đàm đối với những chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Đại vương, sa-môn Cù-đàm này thành tựu ba mươi hai hạnh đại bi như thế, vì vậy không có lỗi. Như kệ nói:

 Vô minh ngu si tối tăm dày đặc, thấy vỏ trứng vô minh che lấp chúng sinh,

 Thấy chúng sinh đi vào ngục sinh tử, vì thế bậc Tôn quý trong loài người sinh đại bi.

 Chúng sinh thường siêng tạo các nghiệp, bậc Chánh Giác (Phật, bậc giác ngộ chân chính) thấy chúng sinh trôi dạt,

 Luôn luôn xuôi theo dòng trôi ấy, bậc Thập Lực thường sinh tâm đại bi.

 Rơi rớt từ núi rất cao lớn, thấy chúng sinh đi theo đường tà,

 (Ngài muốn đặt họ) an trụ vững vàng trong đường thánh, ở chốn an tịch không phiền não.

 Bị các tà kiến trói buộc, nơi cảnh yêu thương và giận ghét không biết đủ,

 Bị sinh, già, chết nhấn chìm, vì thế bậc Thập Lực có đại bi.

 Bị đủ thứ khổ bức bách, thấy đời bị ba thứ lửa đốt cháy rực,

 Kinh hoàng sợ hãi như con nai mang da nai (?), vì duyên cớ ấy bậc Thập Lực xót thương.

 Chúng sinh tham đắm ưa thích mùi vị, buông lung tham đắm các cảnh trần,

 Thấy họ rơi vào đường đói khát, bậc Điều Ngự có thể cứu khỏi oán hại.

 Thấy các chúng sinh hại lẫn nhau, bị bóng tối vô minh che phủ,

 Như cỏ gai mọc rậm rối ren, vì duyên cớ ấy bậc Thập Lực xót thương.

 Những trói buộc sinh ra từ dâm dục, thấy các chúng sinh đi con đường khó đi,

 Đi trong rừng rậm tà kiến, vì duyên cớ ấy bậc Thập Lực xót thương.

 Trong cái không sạch mà tưởng là sạch, vô thường tưởng là thường, không có "ta" tưởng là có "ta",

 Thấy các chúng sinh mỏi mệt vì gánh nặng, vì thế bậc Thập Lực sinh lòng bi.

 Thấy họ gánh vác gánh nặng lớn, phàm phu thường nương vào chỗ yếu ớt,

 Thường bị các kết sử làm ô nhiễm, vì thế bậc Thập Lực có đại bi.

 Thấy họ bị lợi lộc cúng dưỡng che lấp, lại với các cảnh trần không biết chán đủ,

 Rơi vào biển lớn của dục và hữu, vì thế bậc Thập Lực có đại bi.

 Nhiều thứ lo buồn, bệnh tật, thấy các chúng sinh khổ não rồi,

 Vì tất cả những khổ não ấy, vì thế bậc Thập Lực có đại bi.

 Ngài biết chẳng phải có cũng chẳng phải không, mà vẫn thường có tâm đại bi,

 Tâm trùm khắp mọi chúng sinh, vì thế bậc Nhất thiết trí không có lỗi.

 Đại vương, nay ta lại nói tóm lược: sa-môn Cù-đàm thành tựu bốn niệm xứ (bốn phép quán: thân là không sạch, cảm thọ là khổ, tâm là vô thường, các pháp là không có "ta"), bốn chánh cần (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều lành chưa sinh, tăng điều lành đã sinh), bốn như ý túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét), bốn thiền (bốn bậc thiền định), năm căn (năm gốc lành: tin, siêng, nhớ, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), bảy pháp trợ đạo (bảy yếu tố giúp giác ngộ), tám phần thánh đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ đúng, định đúng), thành tựu đầy đủ. Vì thế, đại vương, sa-môn Cù-đàm không có lỗi. Như kệ nói:

 Thường siêng tinh tấn tu các niệm xứ, bậc Đại Giác khéo biết chánh đoạn (sự dứt trừ chân chính, tức bốn chánh cần),

 Bậc Đại Tiên (danh hiệu của Phật) được tự tại trong thiền định, vượt hơn chúng sinh, không có lỗi.

 Bậc Điều ngự thế gian thành tựu các thần thông, tự tại với mọi tài biện luận, đã đến bờ kia.

 Như Lai khéo biết thần chú giải thoát (?), bậc Đại Giác thông suốt các đế (các chân lý, như bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự hết khổ, con đường đưa đến hết khổ).

 Được tự tại nơi phạm hạnh (đời sống thanh tịnh của người tu), tu từ, bi, hỷ, xả (thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả bình đẳng),

 Khéo an trụ trong định và tuệ, vì thế thường không có mọi lỗi.

 Bậc Đại Tiên khéo biết các pháp trợ bồ-đề, Như Lai khéo biết tám đường thánh,

 Thấy chúng sinh khổ, (đưa họ) vào đường thánh, rốt ráo an trụ nơi bến bờ an lạc.

 Trong mọi thế giới không có chúng sinh nào, ngang bằng bậc Điều ngự thế gian.

 Bậc Nhất thiết trí thành tựu mọi đức, luôn luôn không chê bai người khác.

 Đại vương, sa-môn Cù-đàm thành tựu mười lực." Vua nói: "Đại bà-la-môn, những gì gọi là mười lực của Như Lai?" "Đại vương, Phật Như Lai ấy biết đúng như thật điều gì là có thể xảy ra và điều gì là không thể xảy ra. Ngài biết đúng như thật những nghiệp đã làm, những nghiệp đã nhận, nơi chốn, nguyên nhân và quả báo trong quá khứ, tương lai, hiện tại. Ngài biết đúng như thật vô lượng cõi giới, đủ loại thế giới. Ngài biết đúng như thật những hiểu biết đủ loại của mọi người, mọi chúng sinh khác. Ngài biết đúng như thật căn tính hơn kém của mọi chúng sinh, mọi người khác. Ngài biết đúng như thật mọi con đường dẫn đến các cõi. Ngài biết rõ đúng như thật, theo từng chỗ một, các căn, các lực, các pháp trợ đạo, các thiền, các giải thoát, các định, các định theo thứ lớp, cùng mọi kết sử ô nhiễm và mọi điều trắng sạch của các chúng sinh, các người khác. Ngài nhớ lại vô lượng đủ loại đời trước, dù một đời hay vô lượng đời, biết đúng như thật đã làm những gì, đã nói những gì. Ngài có thiên nhãn (con mắt như của trời, thấy xa không bị ngăn che) trong sạch vượt hơn mắt người, thấy các chúng sinh sinh ra, chết đi đủ kiểu, cho đến sinh vào đường lành hay đường ác, đều biết đúng như thật. Ngài biết đúng như thật các lậu (phiền não rò rỉ khiến chúng sinh trôi lăn trong luân hồi) đã dứt hết, được tâm giải thoát (tâm thoát khỏi phiền não) vô lậu và tuệ giải thoát (nhờ trí tuệ mà thoát khỏi vô minh). Đại vương, đó gọi là Như Lai thành tựu mười lực. Vì đầy đủ các lực nên gọi là bậc Giữ Mười Lực, gọi là bậc Không Ai Hàng Phục Được. Vì thế không có lỗi. Như kệ nói:

 Điều có thể và không thể, Ngài biết đúng như thật; bậc Đại nhân nói lời chân thật,

 Ngài không có lỗi; với quá khứ không bị ngăn ngại, Ngài có trí tuệ,

 Với tương lai và hiện tại, Ngài biết không sai sót; khéo biết nghiệp báo,

 Biết có nhân duyên, đúng như thật không lầm; bậc Điều ngự thế gian biết rõ,

 Biết vô lượng đủ loại cõi giới; khéo biết các cõi giới,

 Người đời không ai bằng; biết đủ loại hiểu biết của thế gian; vô lượng chư Phật

 Soi sáng cõi đời, biết rõ đúng như thật không khác; biết người căn tính chậm lụt,

 Cũng biết người căn tính bậc trung, lại biết người căn tính đã chín muồi; đã đến bờ kia,

 Mọi con đường dẫn đến các cõi, Ngài biết đúng như thật; các căn, các lực, các pháp trợ đạo,

 Thần thông, giải thoát, ô nhiễm và trắng sạch, Ngài biết rõ từng thứ,

 Không có chướng ngại; thấy biết không ngăn ngại; nhớ lại đời trước một cách bình đẳng,

 Vô lượng đời, đúng với sự thật, của mình và của người, như thật không khác.

 Thiên nhãn trong sạch, vượt hơn mắt người; chúng sinh trong sinh tử,

 Bậc Điều Ngự đều thấy cả; biết các lậu đã dứt hết, cũng biết sự giải thoát,

 Cái vô lậu và những chỗ sai khác, cũng đều thấy biết; đó là sức của bậc Tôn quý trong loài người.

 Giác ngộ tự tại, có ngay trong một niệm; tâm không phân biệt,

 Khởi hay không khởi, đều tự nhiên mà có; từ lúc mới chuyển pháp luân,

 Hành không phân biệt, một tâm mà biết được ý nghĩ của các chúng sinh,

 Và tâm của chúng sinh, không có hai tướng; vì thế không có lỗi.

 Phật được tự tại, nơi mọi pháp lành, sinh ra mọi việc đức hạnh.

 Đại vương, sa-môn Cù-đàm thành tựu bốn vô úy." Vua lại hỏi: "Đại bà-la-môn, bốn vô úy của Như Lai là những gì?"

 "Đại vương, sa-môn Cù-đàm tự nói: 'Ta đã đạt chánh biến tri (sự hiểu biết chân chính và trùm khắp mọi pháp).' Nếu có sa-môn, bà-la-môn, ma (ma vương, kẻ chuyên ngăn trở việc tu hành), Phạm (Phạm thiên, vị trời ở cõi trên) hay người đời nói rằng: 'Ông không biết chân chính và trùm khắp mọi pháp', thì Ta không thấy có dấu hiệu nào như thế. Vì không thấy dấu hiệu ấy nên Ta được đi đứng an ổn, được đi đứng không sợ hãi. Ngài tự nói: 'Ta được đứng ở địa vị cao nhất, ở giữa đại chúng rống tiếng sư tử chân chính (sư tử hống: tuyên bố chân lý một cách dứt khoát, không sợ hãi, như sư tử gầm khiến muôn thú khiếp phục), có thể chuyển phạm luân (bánh xe pháp thanh tịnh, tức giáo pháp của Phật)'; các sa-môn, bà-la-môn và mọi người khác ở đời, không ai có thể chuyển được chánh pháp ấy.

 Phật tự thề rằng: 'Ta đã dứt hết các lậu.' Nếu có ai nói: 'Ông chưa dứt hết lậu', thì Phật không thấy có dấu hiệu nào như thế. Vì không thấy dấu hiệu ấy, Như Lai được đi đứng an lạc, được đi đứng không sợ hãi, được đứng ở địa vị cao nhất, ở giữa đại chúng rống tiếng sư tử chân chính, có thể chuyển phạm luân; các sa-môn, bà-la-môn và mọi người khác ở đời, không ai có thể chuyển được chánh pháp ấy.

 Phật nói ra những pháp chướng đạo (những điều ngăn trở con đường tu hành). Nếu có ai nói: 'Gần gũi những pháp ấy cũng không có chướng ngại gì', thì Phật không thấy có dấu hiệu nào như thế. Vì không thấy dấu hiệu ấy, Ngài được đi đứng an lạc, được đi đứng không sợ hãi, được đứng ở địa vị cao nhất, ở giữa đại chúng rống tiếng sư tử chân chính, chuyển phạm luân; các sa-môn, bà-la-môn và mọi người khác ở đời, không ai có thể chuyển được chánh pháp ấy.

 'Ta nói con đường thánh đưa ra khỏi sinh tử.' Nếu có ai nói: 'Gần gũi con đường ấy cũng không thể ra khỏi thế gian', thì Phật không thấy có dấu hiệu nào như thế. Vì không thấy dấu hiệu ấy, Ngài được đi đứng an lạc, được đi đứng không sợ hãi, được đứng ở địa vị cao nhất, ở giữa đại chúng rống tiếng sư tử chân chính, có thể chuyển phạm luân; các sa-môn, bà-la-môn và mọi người khác ở đời, không ai có thể chuyển được bánh xe chánh pháp ấy.

 Đại vương, đó là bốn điều không sợ hãi của Như Lai. Như Lai thành tựu bốn vô úy này, ở giữa đại chúng rống tiếng sư tử chân chính; vì thế không có lỗi. Như kệ nói:

 Giữa đại chúng rống tiếng sư tử, bậc Điều ngự loài người không sợ hãi gì,

 Không ai ngang bằng ta, huống là chúng sinh có lỗi.

 Những pháp mà ta đã giác ngộ, là chân thật không hư dối,

 Là thấy biết chân chính trùm khắp, như nai chúa, như sư tử rống.

 Nếu có kẻ nào chống trái, ta không thấy có dấu hiệu ấy,

 Vì không thấy dấu hiệu ấy, bậc Điều ngự loài người không sợ hãi.

 Ta đã dứt hết mọi lậu, thân ta là vô lậu,

 Không có ai giống hay bằng ta, trong các vị trời và người đời.

 Có những pháp chướng ngại ấy, do bậc Điều ngự thế gian nói ra,

 Là chân thật, là rỗng không (?), không thể đổi khác.

 Ta nói pháp đạo đưa ra khỏi sinh tử, tự mình giác ngộ rồi mới diễn nói,

 Người tu hành pháp này, không gặp chướng ngại.

 Bậc Đại Kiện (bậc rất mạnh mẽ, chỉ Phật) biết như thế rồi, Như Lai được an lạc,

 Được niềm vui không sợ hãi, hạnh thù thắng của bậc đại trượng phu.

 Chuyển bánh xe phạm pháp, không ai khác chuyển được,

 Thế gian không ai chuyển được, chỉ trừ bậc Lưỡng Túc Tôn (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân, tức Phật)."

 Kinh Phật nói về hạnh phương tiện của Bồ-tát, quyển giữa.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video