Phẩm thứ tư: Giải thích tướng của Nhị thừa (hai cỗ xe: Thanh văn thừa và Duyên giác thừa — hai con đường tu cầu giải thoát cho riêng mình).
A-nan, như vậy bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát lớn; bồ-tát là người phát nguyện cầu giác ngộ để cứu độ mọi loài) thấy biết hiện tiền (thấy ngay trước mắt, trực tiếp) minh và vô minh (minh: sự sáng suốt thấy rõ chân lý; vô minh: si mê, không thấy chân lý — mắt xích đầu tiên trong mười hai nhân duyên, tức chuỗi nhân quả nối tiếp gây ra sinh tử); biết hành và không hành (hành: những tạo tác của thân, miệng, ý do vô minh dẫn dắt); biết thức và tướng của thức (thức: sự hay biết đầu tiên khi thác sinh); biết danh sắc và tướng của danh sắc (danh sắc: phần tinh thần và thể xác lúc mới thành hình); biết lục nhập và tướng của lục nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); biết xúc và tướng của xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng); biết thọ và tướng của thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ); biết ái và tướng của ái (sự ham muốn, thèm khát); biết thủ và tướng của thủ (sự nắm giữ, chiếm hữu); biết hữu và tướng của hữu (sự tồn tại, nghiệp lực dẫn tới đời sau); biết sinh và tướng của sinh (sự sinh ra); biết lão tử và tướng của lão tử (già và chết). Tu tập mà thấy hiện tiền, gọi là Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét mười hai nhân duyên, không cần thầy dạy). Bấy giờ đức Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật) nói kệ (bài thơ tụng giáo lý) rằng:
Thấy hiện tiền vô minh, mà không gì để biết, cũng không thành tựu;
như bóng trong nước. Minh cũng không lay, không chấp vào pháp;
nếu không chấp pháp, đó gọi tướng minh; vô minh như không;
tướng của mọi pháp, đến được hiện tiền, đó gọi Duyên giác (tên khác của Bích-chi Phật).
Nếu nói các hành, chẳng trong chẳng ngoài, cũng chẳng từ Phật
mà khởi ra hành; hành này tên giả, quyết định chẳng có,
không sinh không diệt, giống như hư không; đến hiện tiền này,
bồ-tát không sợ; đó là Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính, tức Phật) [nói]: Duyên giác khó nghĩ.
Biết tất cả pháp đều như huyễn hóa (trò ảo thuật); minh như huyễn rồi,
đó gọi hiện tiền. Không biết như thật, là chỗ thức đi;
là tưởng phân biệt. Biết pháp thức không; trí thức chẳng trí;
hết thảy không chấp. Nếu biết về pháp, thức như tưởng huyễn.
Nhân duyên danh sắc, đều tướng hữu vi (do điều kiện tạo thành, có sinh có diệt), không thể quyết định,
cũng không thành tựu; lìa nơi lục nhập, nói tướng lục nhập;
lời nói âm thanh, thể tính đều không. Xúc không nhân duyên,
từ lục nhập sinh; phân biệt là xúc, như huyễn đều không.
Xúc này không thể, từ vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, hư dối) sinh; xúc không chân thật,
cũng không chỗ trụ. Thấy hiện tiền xúc, biết không tướng xúc,
thành tựu nhàm lìa, gọi Bích-chi Phật. Nếu chứng nơi thọ,
không bền như bọt, tính tướng đều không, rốt ráo không thật.
Dứt trói buộc ái, được pháp không ái, dứt hết các dục,
đó gọi Duyên giác. Phân biệt nơi thủ, không, chẳng có gì,
như nắng dợn mùa nóng (ảo ảnh hơi nóng bốc lên), không có thành tựu; không có tưởng tạo tác,
tưởng sinh cũng vậy; biết thể tính sinh không lặng, chẳng có,
được lìa khỏi già, cũng không sợ chết, không gì thành tựu,
không nhận thân sau. Thấy hiện tiền pháp này, không chỗ nương tựa,
dùng tiếng Duyên giác mà thật tu hạnh bồ-tát.
A-nan, nay ông nên biết, đó là Như Lai Đẳng Chánh Giác (Như Lai: danh hiệu của Phật, "đấng đến từ chân như"; Đẳng Chánh Giác: bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn và bình đẳng) vì các bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện (cách khéo léo thích hợp với người nghe) nói Bích-chi Phật. Bấy giờ A-nan (Ānanda, thị giả và là em họ của Phật) liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, chắp tay hướng về Phật mà nói kệ rằng:
Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử) chẳng niết-bàn, cứu độ cho thế gian;
giống như nút thắt giữa hư không, nhờ không mà tự cởi.
Nếu nói được như thế, cũng gọi là có nói;
Thế Tôn khéo phương tiện, nói pháp không bám chấp.
Bấy giờ A-nan nói kệ xong, bạch Phật: Thưa Thế Tôn, tất cả thế gian bị ngu si che lấp mà tự lừa dối mình, không hiểu rằng Như Lai dùng tên giả mà nói: tín hành, pháp hành (tín hành: người căn cơ chậm, tu nhờ lòng tin theo lời người khác; pháp hành: người căn cơ lanh lợi, tự y theo giáo pháp mà tu), tám bậc (bát bối: tám bậc thánh — bốn bậc đang hướng tới và bốn bậc đã chứng bốn quả) v.v., Tu-đà-hoàn (quả thứ nhất, "dự vào dòng thánh"), Tư-đà-hàm (quả thứ hai, còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (quả thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (quả cao nhất, đã dứt sạch phiền não, không còn sinh tử), Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ), Duyên giác. Bấy giờ Phật bảo A-nan: Ông ở chỗ các Phật quá khứ không quên tên giả, đã trồng các căn lành; vì khéo hiểu tên giả nên không bị sự ngu tối cướp đoạt. Vì sao? Các pháp mang tên giả như huyễn, như bóng trong nước, như nắng dợn mùa nóng, như tiếng vang của tiếng gọi. Tên giả là như vậy. A-nan, nay ông nên biết, ông không bị các điều ác xâm hại, đầy đủ trang nghiêm mà tự trang nghiêm, biết được nhân duyên tên giả của các pháp, không quên mất, thành tựu tinh tấn mà cũng không chấp tướng tinh tấn; không có quên mất, được trí tối thắng mà cũng không chấp tướng của trí. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:
Các chúng sinh ngu si, kẻ lười biếng ít trí,
thì không biết tên giả; nên phải siêng tinh tấn.
Hiểu được nơi tên giả, biết như thật các ấm (các nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý chí tạo tác, thức là sự hay biết phân biệt),
cứu độ cho thế gian, khiến được trí chân thật.
Biết tên giả là không, liền giác ngộ bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn);
cũng không được bồ-đề, đó gọi nói bồ-đề.
Tên giả tức tướng không, cái không chẳng biết không;
không chỉ có âm thanh, lìa mọi sự tranh luận.
Chỉ bày nghĩa như thế, với không chẳng nắm giữ;
cũng không chỗ để chứng, sao lại có người được?
Đó gọi là không không (ngay cả cái không cũng là không).
Như vậy, A-nan nên biết, pháp không rất sâu, không thể đo lường, không sinh buông lung, cũng không mất gì; đó gọi là nói về địa vị hạnh tu đầy đủ của Bích-chi Phật. Bấy giờ trong chúng có năm trăm ức (ức: một con số cực lớn) tỳ-kheo (người nam xuất gia tu theo Phật) đều được tín hành, từ chỗ ngồi đứng dậy, đến trước Thế Tôn, cùng nói kệ rằng:
Lìa nghi, được chánh trí, đấng cứu đời vô thượng;
Thế Tôn nói tên giả, tín hành trụ bồ-đề.
Bấy giờ trong chúng lại có năm trăm ức tỳ-kheo pháp hành, nghe nói kệ xong, từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, cùng nói kệ rằng:
Chúng con trừ nghi hoặc, được ánh sáng bồ-đề;
Như Lai nói pháp giả, pháp hành trụ bồ-đề.
Bấy giờ trong chúng lại có mười ức tỳ-kheo thuộc tám bậc, nghe nói kệ xong, từ chỗ ngồi đứng dậy, đứng trước Phật, cùng nói kệ rằng:
Chúng con trước lìa nghi hối, lâu tu nơi tám bậc;
Như Lai nói tên giả, tám bậc trụ bồ-đề.
Bấy giờ trong chúng lại có mười ức vị Tu-đà-hoàn, nghe nói kệ xong, từ chỗ ngồi đứng dậy, đứng trước Phật, cùng nói kệ rằng:
Chúng con nay được soi, bậc thánh chủ cứu đời;
biết pháp Phật đã nói, là mở bày tên giả.
Bấy giờ trong chúng lại có hai trăm lẻ năm vạn tỳ-kheo Tư-đà-hàm, nghe nói kệ xong, từ chỗ ngồi đứng dậy, đứng trước Phật, cùng nói kệ rằng:
Chúng con trước chấp giữ, mà được Tư-đà-hàm;
nay lìa các vọng tưởng, vắng lặng, không hý luận (lời bàn luận vô ích, phân biệt rỗng tuếch).
Bấy giờ trong chúng lại có mười ức vị A-na-hàm, nghe nói kệ xong, từ chỗ ngồi đứng dậy, đứng trước Phật, cùng nói kệ rằng:
Đấng cứu đời vô thượng, khiến con lìa hý luận;
nhổ bỏ tưởng về quả, soi sáng đạo bồ-đề.
Bấy giờ trong chúng lại có ba mươi lăm ức tỳ-kheo, đều trụ nơi tứ thiền (bốn tầng thiền định của cõi Sắc) và chứng A-la-hán, nghe nói kệ xong, từ chỗ ngồi đứng dậy, đứng trước Phật, cùng nói kệ rằng:
Chúng con nay lìa cấu, tự chứng niết-bàn vô dư (niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân và phiền não);
các thừa vào nhất thừa (thừa: cỗ xe, ví cho pháp môn tu; nhất thừa: con đường duy nhất dẫn đến thành Phật), như huyễn, không quyết định.
Bấy giờ trong chúng lại có hai vạn tỳ-kheo, nghe nói kệ xong, từ chỗ ngồi đứng dậy, đứng trước Phật, cùng nói kệ rằng:
Chúng con vốn chấp lời sai, Thế Tôn nói tên giả;
tự cho là Thanh văn, trụ trong pháp tên giả.
Bấy giờ trong chúng lại có năm nghìn tỳ-kheo trụ nơi thừa Bích-chi Phật, nghe kệ ấy xong, từ chỗ ngồi đứng dậy, đứng trước Phật, cùng nói kệ rằng:
Chúng con nay thấy hiện tiền, vì bồ-đề Duyên giác;
Như Lai nói tên giả, Duyên giác không nghĩ bàn.
Bấy giờ trong chúng lại có một trăm vạn tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia tu theo Phật) vốn chấp tưởng về các quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, nghe nói kệ xong, từ chỗ ngồi đứng dậy, đứng trước Phật, cùng nói kệ rằng:
Nguyện cho tướng thân nữ, đều vào pháp bình đẳng;
Thế Tôn không nói khác, sự soi sáng cao nhất.
Bấy giờ trong chúng lại có tám trăm ức vạn ưu-bà-tắc, ưu-bà-di (cư sĩ nam, cư sĩ nữ — người tu tại gia, giữ giới theo Phật), đều chấp tưởng về các quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, nghe nói kệ xong, từ chỗ ngồi đứng dậy, đứng trước Phật mà nói kệ rằng:
Chúng con nay tâm không cấu, trong như ngọc tỳ-lưu-ly (ngọc lưu ly, đá quý màu xanh trong suốt);
nay mới gọi xuất gia, được trụ trong Phật pháp.
Bấy giờ trong hư không có sáu mươi ức na-do-tha (một con số cực lớn) chư thiên (các vị trời), đem hoa mạn-đà-la cõi trời (một loài hoa ở cõi trời, đẹp đẽ, ai thấy cũng vui lòng) rải lên Phật, rồi trước Như Lai cùng nói kệ rằng:
Chúng con trước chấp tưởng thừa, tham đắm vào các quả;
nay chúng con bỏ hết, mới giác ngộ đạo bồ-đề.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video