Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Môn Tiệt dược tạp trị (các bài thuốc "tiệt", tức thuốc chặn đứng bệnh nhanh, dùng chữa nhiều chứng lặt vặt).
Lấy một con cá diếc lớn, bỏ ruột, nhét thạch tín (chất độc chứa arsen) vào bụng cá. Phơi sương cho khô rồi để ở chỗ râm. Chờ trên cá nổi lên một lớp như sương trắng thì cạo xuống, cho vào lọ cất giữ. Dùng kim khều sạch chân răng, chấm vào một ít thuốc, ho một cái là răng tự rụng. Hoặc để một ít thuốc lên miếng cao dán, dán lên chỗ răng sâu, răng cũng rụng ngay.
Canh Sinh chú (Canh Sinh là người hiệu đính và chú thích sách này): Thạch tín nên dùng loại trắng. Cứ một lạng (đơn vị cân cũ, khoảng 37 gam) thịt cá thì nhét một đồng cân (một phần mười lạng, khoảng 3,7 gam) bạch thạch tín, không được cho quá nhiều.
Một phương khác: một con cá diếc sống nặng khoảng bốn, năm lạng, bạch thạch tín sáu đồng cân. Nhét bột thạch tín vào bụng cá, chờ cá rữa nát thì lấy xương cá rửa sạch, phơi khô, tán bột. Mỗi lần lấy một ít chấm lên chân chiếc răng bị bệnh, răng tự rụng.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Môn Tiệt dược tạp trị.
Thục địa (củ địa hoàng đã chưng phơi nhiều lần cho chín đen) một cân (đơn vị cân cũ, bằng mười sáu lạng). Vạn niên thanh ba cân (loại nhỏ thì dùng năm cân (?)). Tang thầm (quả dâu tằm chín) một cân. Mè đen tám lạng. Sơn dược (củ hoài sơn) hai cân. Vỏ cây nam chúc bốn lạng. Hoa tiêu một lạng. Bạch quả một lạng. Cự thắng tử (một loại hạt vừng đen) ba lạng, để cả vỏ. Tất cả trộn mật ong làm hoàn (viên thuốc). Sáng và tối, mỗi lần uống năm đồng cân với rượu. Kiêng ăn củ cải.
Một phương khác: thục địa một cân; ý dĩ, sơn dược, lá dâu mỗi thứ tám lạng; bạch truật, hà thủ ô sống mỗi thứ hai lạng; cự thắng tử, bạch quả mỗi thứ ba lạng; mè đen bốn lạng; bắc ngũ vị (quả ngũ vị tử lấy ở phương bắc) hai lạng; sơn dược một cân; hoa tiêu một lạng; vỏ ô đầu (?) bốn lạng; nhân hồ đào (nhân quả óc chó) ba lạng; thêm nhân sâm thái lát ba lạng (không có cũng được). Tất cả trộn mật ong làm hoàn. Mỗi ngày nuốt năm đồng cân với nước sôi.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Môn Tiệt dược tạp trị.
Rễ hành và củ năng giã lấy một bát nước cốt. Lấy bốn lạng cao tùng hương (nhựa thông), nấu với dầu mè đến khi nhỏ một giọt vào nước thấy đọng thành hạt tròn thì mới cho nước cốt nói trên vào. Phết thành cao, dán vào chỗ bệnh là khỏi.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Môn Tiệt dược tạp trị.
Chứng sưng đau, nổi mụn lở: lấy địa cốt bì (vỏ rễ cây câu kỷ) cùng hồng hoa nghiền mịn mà đắp, hôm sau khỏi.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Môn Tiệt dược tạp trị.
Chữa trẻ em trong tai ẩm ướt, lở loét. Thượng mai băng phiến (long não kết tinh loại tốt) hai phân (một phần mười đồng cân). Lô cam thạch (một loại khoáng chất chứa kẽm) một đồng cân. Khô phàn (phèn chua đã phi khô) ba phân. Long cốt (xương hoá thạch của động vật cổ) một đồng cân. Hải phiêu tiêu (mai mực) một đồng cân. Than vỏ quýt ba đồng cân. Xích thạch chi (đất sét đỏ dùng làm thuốc), không ghi lượng (?). Các vị trên tán thành bột mịn. Thêm hai đồng cân mép giấy tẩm son (?), dùng giấy gói chặt, nhúng nước cho ướt, vùi vào lửa nướng thành than tồn tính (đốt cháy đen nhưng chưa thành tro, để giữ lại dược tính). Trộn đều, nghiền lại rồi thổi vào tai, rất hiệu nghiệm.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Đỉnh dược (thuốc đẩy ngược lên, tức thuốc làm cho nôn).
(Chủ yếu là thuốc làm nôn ra đằng trên.)
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Đỉnh dược.
Chữa chứng triền hầu phong (họng sưng tấy như bị quấn chặt, nghẹt thở) gây bế tắc. Trước tiên người bệnh thấy khí ở ngực và hoành cách (vùng giữa ngực và bụng) bó chặt, rồi bỗng nhiên họng sưng đau, tay chân lạnh giá, hơi thở không thông, chỉ trong chốc lát là không chữa được nữa. Hùng hoàng (khoáng chất màu vàng chứa arsen) một đồng cân, uất kim năm phân, ba đậu bảy hạt (bóc bỏ vỏ). Băng phiến và xạ hương mỗi thứ một ít dùng làm áo ngoài viên thuốc. Dùng hồ nấu bằng giấm viên thành viên to bằng hạt gai, mỗi lần uống năm phân với nước trà. Nếu họng nghẹt tắc không nuốt được thì dùng ống tre đưa thuốc vào trong họng, chốc lát nôn ra đờm là khỏi ngay. Chưa nôn thì cho uống thêm.
Canh Sinh chú: Ba đậu nên ép bỏ dầu, lấy phần sương (bột ba đậu đã ép hết dầu) thì mới dùng được.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Đỉnh dược.
Chữa khí dồn ngược lên xung đột, đau không chịu nổi. Phương này kiêm trừ giun, tiêu tích (khối ứ đọng trong bụng), cũng tiêu được phù thũng. Hắc khiên ngưu (hạt bìm bìm đen) năm đồng cân (sao), tân lang (hạt cau) hai đồng cân năm phân, tán bột. Mỗi lần uống một đồng cân với nước sắc tía tô. Nếu là giun, tích hoặc phù thũng thì uống với rượu.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Đỉnh dược.
Chữa đờm đặc dai dẳng không tan. Thạch thanh (khoáng chất chứa đồng, màu lam) một lạng, thạch lục (khoáng chất chứa đồng, màu lục) năm đồng cân, đem thuỷ phi (nghiền trong nước rồi gạn lấy phần bột thật mịn) thành bột. Dùng hồ làm bằng men viên to bằng hạt đậu xanh, mỗi lần uống mười viên với nước ấm. Người bệnh sẽ nôn ra hai, ba bát đờm mà không hại gì.
Phong đờm thốt trúng (đờm do phong tà làm người đột ngột ngã quỵ, hôn mê): dùng hai lạng thạch lục sống, nghiền thật mịn, hoà vào nước gạn bỏ cặn đá, nấu lửa nhỏ cho cạn khô. Nghiền lại, cho thêm một phân xạ hương, dùng hồ bột gạo nếp viên to bằng viên bi, phơi trong râm cho khô. Khi bị thốt trúng thì mỗi viên chia làm hai lần uống, uống với rượu bạc hà. Các chứng phong khác thì uống với rượu chu sa. Người bệnh nôn ra dãi xanh, đi ngoài ra chất dơ là công hiệu ngay.
Trẻ em thì dùng đồng lục (gỉ đồng màu xanh) nghiền bột, dùng hồ bột mì nấu với giấm viên to bằng hạt khiếm thực (hạt súng). Mỗi lần uống một viên với rượu bạc hà, chốc lát nôn ra đờm dính như keo, hiệu nghiệm như thần.
Canh Sinh chú: Ngẫm kỹ ý của phương thì "thạch lục sống" có lẽ chính là đồng lục sống, vì đồng lục vị chua, tính bình, chủ trị phong đờm làm người đột ngột ngã quỵ. Phương này vốn tên là Bích lâm đan, chép dưới mục đồng lục trong sách "Dược phổ minh liệu" (?). Phương chữa trẻ em tên là Lục vân đan, cũng được chép trong sách ấy.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Đỉnh dược.
Chữa đau lưng, hiệu nghiệm như thần. Hắc khiên ngưu nửa để sống, nửa đem sao, lấy phần bột đầu (lớp bột mịn nhất rây được lần đầu), hoà nước viên to bằng hạt ngô đồng, lấy bột lưu hoàng làm áo. Lúc bụng đói uống năm mươi viên với nước muối và rượu.
Canh Sinh chú: Phương này dùng thuốc rất khéo, nhưng chỉ hợp với người thể chất khoẻ mà bị thấp (tà khí ẩm ướt) nặng đã lâu năm. Cũng không được vội cho uống nhiều tới năm mươi viên, phải tuỳ chứng mà thêm bớt mới ổn.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Đỉnh dược.
Một thăng (đơn vị đo dung tích cũ) muối cho vào bình sành thô, lấy bùn trát chặt miệng bình. Trước dùng lửa trấu vây quanh mà đốt, dần dần thêm lửa than. Đợi bình nung thấu đỏ, muối chảy ra như nước thì lấy ra (?). Cách một lớp giấy mà sao cho ra dầu (?), phải sao vừa độ sống chín: cháy quá thì thuốc kém sức, sống quá lại hại người. Đem bốn vị giã đều (?), trộn mật viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống ba viên, uống lúc sáng sớm là tốt nhất.
Mắc thời khí (bệnh dịch theo mùa) thì uống với nước đậu xị và trà. Đau vùng tim thì uống với rượu, thuốc vào miệng là hết đau. Lỵ ra máu thì uống với nước cơm, lúc đầu chuyển thành lỵ ra nước rồi sau thì hết. Sốt rét thì uống với trà. Cốt chưng (sốt âm ỉ như từ trong xương bốc ra, thường gặp ở bệnh lao) thì uống với nước mật ong.
Uống thuốc xong mà nôn và đi ngoài thì đừng lấy làm lạ. Nếu nôn và đi ngoài nhiều quá thì uống nước hoàng liên để cầm lại. Gặp người lờn thuốc, uống vào không thấy động tĩnh gì thì cho uống thêm một, hai viên. Sau khi uống thuốc phải kiêng ăn uống hai, ba ngày.
Thuốc này nên chế vào tháng chạp, đựng trong bình sứ bịt thật kín, đừng để hở hơi. Một tễ (một mẻ thuốc) cứu được trăm người. Khi đi đường hay ở thôn xóm không tìm đâu ra thuốc, chỉ dùng thuốc này cũng thay được vài lạng đại hoàng, phác tiêu (một loại muối khoáng dùng để tẩy xổ). Đã thử nhiều lần đều hiệu nghiệm. Trẻ em và phụ nữ kiêng uống.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Đỉnh dược.
Chữa thiên hao ở trẻ em (chứng ho từng cơn dữ dội như ho gà). Quả thiên chúc (quả cây nam thiên trúc) đã qua sương và hoa lạp mai, mỗi thứ ba đồng cân, thêm một con sên nước, đều phải thu trữ sẵn từ trước. Sắc nước uống một thang là khỏi.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Đỉnh dược.
Hễ gặp chứng nào cần cho nôn ra đờm dãi thì dùng vị này thay cho qua đế (cuống quả dưa, vị thuốc gây nôn) là tốt nhất. Kim tuyến trùng lâu (tên thường gọi là "kim tuyến điếu hà mô", nghĩa là dây vàng treo cóc; hái về thì bỏ lớp vỏ đen bên ngoài), dùng đá đập vụn, không được để chạm đồ sắt, phơi khô tán bột, đựng trong bình sứ để dành.
Phong đờm kết hung (đờm do phong tà kết đọng ở ngực): dùng một đồng cân thuốc, uống với nước âm dương (nửa nước sôi, nửa nước lạnh trộn lẫn), nôn ra đờm là khỏi. Ăn uống bị tổn thương mà sinh sốt rét: lúc sắp lên cơn, khi bụng đói, uống một đồng cân với nước sôi. Cấm khẩu lỵ (lỵ nặng đến mức không ăn uống được): uống một đồng cân với nước ấm pha nước lạnh là khỏi.
Canh Sinh chú: Kim tuyến trùng lâu là loại dây leo, mọc ở đồng ruộng và kẽ đá trên núi. Lá giống lá cây tam giác phong, bóng mượt, màu xanh pha vàng. Tiết mang chủng (khoảng đầu tháng sáu dương lịch) thì nở hoa, hoa giống hoa cốc tinh. Tính thuốc rất mạnh, dùng nhiều khiến người ta nôn và đi ngoài không dứt.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Đỉnh dược.
Chữa hen suyễn, phải bệnh đã ba năm trở lên mới dùng được (?). Thịt lợn nạc ba mươi lạng, thái miếng vuông như hạt xúc xắc. Bạch tín (thạch tín trắng) một lạng nghiền mịn, rắc lên thịt trộn cho đều. Dùng bùn vàng trộn xơ giấy bọc lại, để cho khô. Đốt bằng lửa than trắng ở chỗ không có người (?), đợi khói xanh bay ra hết thì nghiền mịn, ngâm nước nóng, chưng lên rồi trộn làm viên to bằng hạt đậu xanh.
Uống trước bữa ăn với nước trà: người lớn hai mươi viên, trẻ em bốn, năm viên, phải liệu người bệnh hư hay thực (cơ thể yếu hay khoẻ) mà cho uống.
Phương chữa suyễn do đờm tích: hễ trời mưa là phát bệnh, ngồi nằm không yên, ăn uống không vào. Đó là vì trong khiếu phổi đã tích đờm lạnh lâu ngày, gặp khí âm (khí ẩm lạnh) chạm động thì phát.
Dùng một lạng đậu xị nhạt của Giang Tây (chưng rồi giã nhuyễn như bùn), cho vào một đồng cân bột thạch tín, ba đồng cân khô phàn, viên to bằng hạt đậu xanh. Mỗi lần uống bảy viên với trà nguội hoặc nước lạnh, nặng thì chín viên, trẻ em năm viên. Uống xong thì kê gối cao nằm ngửa, kiêng ăn đồ nóng.
Hai phương trên, người thể chất yếu tuyệt đối không được dùng.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Đỉnh dược.
Người bị trúng phong (đột quỵ) đột ngột thì mê man như say, thân thể rũ rượi không cử động được, có khi ngã, có khi không ngã, có khi khoé miệng chảy dãi. Chốc lát không chữa thì thành bệnh nặng.
Chứng này là do dãi đờm vì phong tà mà dâng lên trên, khiến ngực bế tắc, khí không thông, nên dùng phương này cho nôn. Bột tạo giáp (quả bồ kết) một lạng, bột phèn sống năm đồng cân, nị phấn (khinh phấn, một chế phẩm từ thuỷ ngân) năm đồng cân. Mỗi lần hoà nước một, hai đồng cân, nuốt qua họng là nôn. Dùng phèn là để đưa dãi ở hoành cách xuống.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Đỉnh dược.
Các chứng trúng phong, đờm quyết (ngất do đờm), điên giản (động kinh), kinh phong (co giật ở trẻ em) mà đờm dãi ùn lên, răng hàm cắn chặt, mắt trợn ngược, co giật, đều nên dùng phương này. Đầu nhọn củ ô đầu, đầu nhọn củ phụ tử, đuôi bọ cạp, mỗi thứ bảy mươi cái. Thạch lục (nghiền nhiều lần, đã thuỷ phi) mười lạng. Tán bột, dùng hồ bột mì viên to bằng hạt khiếm thực. Mỗi lần dùng một viên, hoà tan trong nửa chén nước cốt bạc hà mà uống, lại uống thêm nửa cáp (đơn vị dung tích, một phần mười thăng) rượu ấm, chốc lát nôn ra đờm dãi là tốt. Trẻ em bị kinh phong thì thêm bạch cương tàm (con tằm bị bệnh chết cứng), lượng bằng các vị kia.
Canh Sinh chú: Phương này chỉ dùng được cho thực chứng (bệnh mà cơ thể còn khoẻ, tà khí mạnh) trúng đờm, trúng phong, người lớn bị bế tắc do ăn uống và trẻ em bị bế tắc do đờm. (Thạch lục tức là đồng lục.)
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Đỉnh dược.
Chữa thượng tiêu (phần trên của thân thể, từ ngực trở lên) muốn nôn mà không nôn được. Nước sôi và nước lạnh mỗi thứ một bát, thêm một nhúm muối rang, đánh hơn trăm cái cho nổi bọt rồi uống, nôn ngay mà khỏi.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược (thuốc xuyên xuống, tức thuốc tẩy xổ).
(Chủ yếu là thuốc làm cho đi ngoài xuống dưới.)
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
Phương này chữa được rất nhiều chứng: tà nhiệt (nhiệt độc gây bệnh) xông lên, đờm dãi ùn tắc; phiên vị (ăn vào rồi lại nôn ra); thập cách ngũ ế (các chứng nghẹn, tắc đường ăn); các loại bĩ tích (khối đầy cứng trong bụng) do rượu, do giun, do huyết ứ, do khí; mụn nhọt nóng sưng đau; đại tiểu tiện không thông; phụ nữ, con gái sắc mặt vàng úa; quỷ thai (bụng to như có thai mà không phải thai); trưng hà (khối u cục trong bụng); nuốt nhầm đồng, sắt, bạc.
Vào canh năm (khoảng 3 đến 5 giờ sáng), uống ba đồng cân với trà nguội, đến sáng thì xem được những thứ đã thải ra. Thuốc này có bệnh thì trừ bệnh, có giun thì trừ giun, mà không làm hại nguyên khí (sinh lực gốc của cơ thể) và tạng phủ. Trẻ em giảm một nửa, đàn bà có thai kiêng uống.
Bột đầu bạch khiên ngưu (hạt bìm bìm trắng) bốn lạng năm đồng cân (sao còn nửa sống). Bạch tân lang một lạng. Nhân trần năm đồng cân. Bồng truật (nga truật) năm đồng cân (nấu với giấm). Tam lăng năm đồng cân (tẩm giấm nướng). Các vị trên tán bột, dùng hồ giấm viên to bằng hạt đậu xanh. Uống theo liều nói ở trên. Đi ngoài xong thì ăn cháo ấm để bồi bổ, kiêng ăn thứ khác.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
(Tất thắng tán; "tán" là thuốc bột) chữa đại ma phong lại sang (bệnh hủi, phong cùi lở loét), dù bị đã lâu năm hay mới mắc. Đại hoàng năm đồng cân, tân lang năm đồng cân, bạch khiên ngưu năm đồng cân, phấn sương (một chế phẩm luyện từ thuỷ ngân) năm phân, mỗi vị tán riêng thật mịn, chia làm ba lần uống. Lấy bốn lạng gừng sống vắt nước, cho vào nửa chén rượu đường cát, hoà nước cho đều. Buổi tối lúc sắp ngủ, khi bụng hơi đói, nằm trên giường mà uống.
Đến canh ba (khoảng nửa đêm), toàn thân, tay chân đều tê dại như kim châm, đầu, mắt, kẽ răng đều đau. Đó là thuốc đang đi tìm bệnh. Đại tiểu tiện sẽ ra những thứ màu xanh, trắng, đen, vàng, hoặc những thứ như giun đỏ, ấy chính là gốc bệnh. Trong ba mươi ngày uống thuốc ba lần thì bệnh dần khỏi, lông mày, râu tóc đều mọc lại, da thịt trở lại như cũ. Nếu kẽ răng chảy máu thì dùng thuốc súc răng chép dưới đây.
Thuốc súc răng: quán chúng năm đồng cân, hoàng liên năm đồng cân, tán bột. Dùng một chén nước sắc sôi bốn, năm dạo, cho vào một ít băng phiến, khuấy đều mà súc miệng. Mỗi ngày sắc một thang để súc. Kiêng ăn đồ dầu mỡ và đồ động phong (đồ ăn dễ làm bệnh phong phát lại). Một tháng thì khỏi.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
(Thâu đao tán) chữa hoành huyền (?), tiện độc (nhọt sưng ở háng, bẹn). Nhọt chưa thành mủ thì tự tiêu bên trong, đã thành mủ thì mủ theo đại tiện mà ra. Đại hoàng hai đồng cân, bạch chỉ hai đồng cân, xuyên sơn giáp (vảy con tê tê) hai đồng cân đốt tồn tính, tán bột. Mỗi lần uống ba đồng cân với rượu lúc bụng đói.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
Chữa các bệnh của đàn ông, đàn bà. Phụ nữ thì chữa kinh nguyệt không thông, xích bạch đới hạ (ra khí hư màu đỏ hoặc trắng), băng lậu (ra huyết ồ ạt hoặc rỉ rả) không dứt, trường phong hạ huyết (đi ngoài ra máu), ngũ lâm (năm loại đái rắt, đái buốt), sau đẻ huyết ứ, trưng hà đau bụng. Đàn ông thì chữa ngũ lao thất thương (các chứng hư tổn, suy kiệt do làm lụng và sinh hoạt quá sức). Trẻ em thì chữa cốt chưng triều nhiệt (sốt âm ỉ, lên từng cơn theo giờ như thuỷ triều). Hiệu quả rất nhanh.
Một cân đại hoàng chia làm bốn phần. Phần thứ nhất ngâm với một bát nước tiểu trẻ em và hai đồng cân muối ăn, ngâm một ngày rồi thái, phơi. Phần thứ hai ngâm với một bát rượu ngon một ngày rồi thái, phơi; sau đó lấy ba mươi lăm hạt nhân ba đậu sao chung cho vàng, rồi bỏ ba đậu đi. Phần thứ ba lấy bốn lạng hồng hoa ngâm vào một bát nước, rồi ngâm đại hoàng một ngày, thái, phơi. Phần thứ tư lấy bốn lạng đương quy cho vào một bát giấm muối, ngâm chung một ngày, bỏ đương quy, thái, phơi.
Tất cả tán bột, trộn mật viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống năm mươi viên với rượu ấm lúc bụng đói. Đi ngoài ra chất dơ là thuốc có hiệu, chưa ra thì uống nữa.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
Chữa các bệnh vùng tim, bụng và trăm bệnh cấp phát đột ngột. Đại hoàng, ba đậu, can khương (gừng khô) mỗi thứ một lạng, giã rây, trộn mật làm viên to bằng hạt đậu nhỏ. Mỗi lần uống ba viên.
Phàm bị khách ngỗ, trúng ác (đột nhiên phát bệnh như bị tà khí ở ngoài xâm phạm) (?), vùng tim bụng trướng đầy, đau như bị dao cắt, thở gấp, cấm khẩu, ngất lịm như chết, thì cho uống với nước ấm hoặc rượu, hoặc đổ thuốc vào miệng. Không khỏi thì uống thêm ba viên, trong bụng tự nhiên sôi ùng ục, hễ nôn được là khỏi. Nếu miệng đã cấm không mở được thì đổ thuốc vào cũng khỏi.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
(Nhất lạp kim đan, còn gọi là Tróc hổ đan) chuyên chữa cước khí (chân sưng, tê, đau, yếu) do phong, hàn, thử, thấp (gió, lạnh, nắng nóng, ẩm ướt), không kể bị đã lâu năm hay mới mắc. Mọi chứng tẩu chú (đau chạy khắp các khớp) đau không chịu nổi, lúc sắp phát cơn thì uống một viên khi bụng đói. Thuốc đuổi bệnh xuống mu bàn chân, nếu chỗ đó sưng đỏ đau không tan thì uống thêm một viên. Đuổi đến lòng bàn chân, ra mồ hôi đen là trừ được tận gốc. Nếu đau ở phần trên thì uống với rượu sau bữa ăn, lúc đi ngủ. Nếu răng hàm cắn chặt không mở được thì nghiền một viên, hoà rượu đổ vào miệng, cũng hiệu nghiệm.
Bạch giao hương (nhựa cây phong, nghiền), thảo ô (bỏ vỏ và rốn), ngũ linh chi (phân con sóc bay), thổ long (giun đất, bỏ đất), mộc miết tử (hạt gấc, bỏ dầu), mỗi thứ một lạng năm đồng cân. Nhũ hương, một dược, đương quy, mỗi thứ bảy đồng cân năm phân. Xạ hương hai đồng cân hai phân. Mực tàu loại Kinh (ngâm rượu trắng) một đồng cân năm phân. Tất cả tán bột, trộn đều, dùng bột gạo nếp làm viên to bằng hạt khiếm thực. Mỗi lần lấy rượu ấm nghiền tan một viên mà uống, hiệu nghiệm như thần.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
Phòng chướng khí (khí độc ở vùng núi rừng gây bệnh) và làm sáng mắt. Thăng ma, tê giác, hoàng cầm, phác tiêu, chi tử (quả dành dành), đại hoàng mỗi thứ hai lạng, đậu xị hai thăng. Hơi rang rồi giã chung thành bột, trộn mật viên to bằng hạt ngô đồng. Khi thấy tay chân nóng nhiều, đại tiện bí kết thì uống ba mươi viên, đi ngoài nhẹ là vừa. Tay chân hơi nóng thì uống ba mươi viên sau bữa ăn. Thuốc này không những phòng được chướng khí mà còn rất sáng mắt.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
Phương do Hàn Phi Hà chế. Có tác dụng thông lợi thuỷ đạo (đường nước trong cơ thể, chủ yếu là đường tiểu tiện).
Chú: Trong phương cần dùng nhân sâm, nếu không có thì thay bằng cao ly sâm, hoặc đảng sâm Lộ An loại thật cũng được.
Bấc đèn một cân (nhúng hồ bột gạo, phơi khô, tán bột, cho vào nước để bột gạo lắng xuống rồi bỏ đi, lấy phần nổi phơi khô, được hai lạng năm đồng cân). Xích bạch phục linh (phục linh loại đỏ và loại trắng, bỏ vỏ) năm lạng. Hoạt thạch (đã thuỷ phi) năm lạng. Trư linh hai lạng. Trạch tả ba lạng. Nhân sâm một cân (thái lát nấu thành cao). Trộn thuốc làm viên to bằng hạt nhãn, lấy chu sa làm áo.
Mỗi lần uống một viên, tuỳ chứng mà dùng thuốc dẫn (thứ uống kèm để dẫn thuốc đến chỗ bệnh) hoà uống. Phương này dựa vào lẽ huyền diệu "trời một sinh nước" (theo thuyết số học cổ, nước là thứ được sinh ra đầu tiên), cho nên chữa bệnh lấy việc thông lợi thuỷ đạo làm con đường nhanh nhất. Phương này cũng chữa được đẻ khó, thai không ra.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
Chữa đàn ông, đàn bà bị năm loại khí tích tụ thành khối.
Hắc khiên ngưu một cân, giã sống lấy tám lạng bột. Phần bã còn lại sao thơm trên viên ngói mới rồi giã lại, lấy bốn lạng. Trộn mật viên to bằng hạt ngô đồng. Bệnh rất nặng thì uống ba mươi lăm viên với nước sắc trần bì và gừng sống, uống lúc đi ngủ. Đến nửa đêm chưa thấy động tĩnh thì uống thêm ba mươi viên, sẽ đi ngoài ra những thứ tích tụ. Bình thường muốn hành khí (làm cho khí lưu thông) thì mỗi lần uống mười viên. Người hư yếu phải dùng thận trọng.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
Chữa các bệnh thuỷ ẩm (nước và dịch ứ đọng trong cơ thể).
Bột đầu hắc khiên ngưu bốn lạng, hồi hương một lạng (sao), tán bột. Mỗi lần uống một, hai đồng cân, hoà với nước cốt gừng sống nguyên chất, thì khí thông mà ẩm (dịch ứ đọng)… (câu bị thiếu chữ (?)).
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
Chữa mọi chứng ung thư (nhọt độc lớn), phát bối (nhọt mọc ở lưng), vô danh thũng độc (chỗ sưng độc không rõ tên), dùng cho người trẻ tuổi, khí lực còn mạnh. Hắc khiên ngưu và bạch khiên ngưu mỗi thứ một lạng, bọc vải đập vụn, nấu với một bát giấm ngon còn tám phần mười, để ngoài trời một đêm. Canh năm hôm sau hâm ấm mà uống, đại tiện ra mủ máu là tốt.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
Chữa bĩ tích ở bụng, vùng tim và hai bên sườn, cùng mọi chứng đau, công hiệu ngay. Trầm hương, đinh hương, mộc hương, đàn hương, nhũ hương (bỏ dầu), ba đậu sương, mỗi thứ ba đồng cân. Đại hoàng, cam thảo, uất kim, thương truật, ngũ linh chi, trần bì, hậu phác, hùng hoàng, mỗi thứ năm đồng cân. Nhục đậu khấu sáu đồng cân.
Các vị trên cùng tán bột, dùng hồ giấm viên to bằng hạt ngô đồng, lấy hai đồng cân chu sa làm áo. Mỗi lần uống năm viên, bệnh nặng thì bảy, chín viên, có khi đến mười một viên. Uống với rượu nóng lúc bụng đói. Kiêng đồ sống lạnh, dầu mỡ. Người khí hư (khí lực yếu) và đàn bà có thai không được uống.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
(Tên là Chuyển độc tán) chữa phát bối và ung thư, không kể nhọt sâu hay nông, lớn hay nhỏ. Tẩy trừ được gốc bệnh thì tránh được truyền biến (bệnh lan sang chỗ khác, chuyển thành nặng hơn). Xa ngao (một loại sò lớn, tức loại "xương nga" (?) có lưng màu tím bóng, vỏ dày; trát kín bằng bùn trộn muối, nung đỏ rồi khử hoả độc) một lạng. Bột cam thảo sống một đồng cân năm phân. Khinh phấn năm phân. Tán bột. Cứ bốn đồng cân thuốc thì dùng một quả qua lâu và hai chén rượu, sắc còn một chén, hoà thuốc vào mà uống. Đến canh năm đi ngoài ra chất dơ là được, chưa ra thì uống nữa, bệnh nặng cũng không quá hai lần.
Một phương khác: xa ngao bốn con (trát kín bằng bùn vàng, nung đỏ để khử độc, tán bột), bấc đèn ba mươi sợi, qua lâu một quả (lấy nhân sao thơm), đốt cam thảo (sao) hai đồng cân, gộp tất cả uống một lần. Cho ba vị (bấc đèn, qua lâu, cam thảo) vào hai bát rượu, sắc còn nửa bát, bỏ bã (?), cho vào một thìa mật ong, hoà với hai đồng cân bột xa ngao và một ít nị phấn, uống ấm lúc bụng đói. Đi ngoài ra dãi độc dơ là được.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
Cổ trướng (bụng to căng phình) đã nhiều năm mà người bệnh không chết thì chắc chắn không phải thuỷ cổ (cổ trướng do nước), mà là khí cổ, huyết cổ, thực cổ (do ăn uống), trùng cổ (do giun sán). Chỉ cần tiểu tiện thông và còn ăn uống được thì đều chữa được.
Phục linh năm lạng, nhân sâm một lạng, lôi hoàn ba đồng cân, cam thảo hai đồng cân, hạt củ cải một lạng, bạch truật năm đồng cân, đại hoàng một lạng, phụ tử một đồng cân. Dùng mười bát nước sắc còn hai bát. Sáng sớm uống một bát, trong bụng ắt sôi như sấm, chốc lát đi ngoài ra chất dơ đầy thùng, phải mau đổ đi, thay thùng khác. Lại uống bát thứ hai, ắt lại đi ngoài nhiều, đến chập tối thì dứt. Cho uống nước cơm loãng thì không đi nữa. Nhưng người bệnh lúc ấy đã mệt lả lắm, phải mau uống phương sau để điều dưỡng.
Nhân sâm một đồng cân, phục linh năm đồng cân, ý dĩ một lạng, sơn dược bốn đồng cân, trần bì năm phân, bạch giới tử (hạt cải trắng) một đồng cân. Sắc nước uống, một thang là khỏi.
Canh Sinh chú: Phương này lấy từ sách "Thạch thất bí lục", lại thấy chép trong sách "Quan tụ phương yếu bổ". Tôi từng thử dùng, rất hiệu nghiệm. "Quan tụ phương" dùng phục linh năm lạng, nên theo như thế, vì vị này nhạt, không có vị gì. "Quan tụ phương" dùng trần bì năm phân, cũng nên theo như thế, nếu không thì quá phá khí (làm hao tán khí của cơ thể).
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
Hùng hoàng một lạng, bạch phàn (phèn trắng) một lạng, tán bột, trộn hồ bột mì thành cao, phết ra mà dán. Chưa hiệu thì dán tiếp, vài tháng ắt khỏi.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
Trường hợp còn ngờ ngợ chưa rõ bệnh thì lấy tần giao sắc với sữa bò mà uống, đi ngoài thông khoái ba đến năm lần là khỏi.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
Chữa trẻ em bị hoàng đản (vàng da), mắt vàng, tỳ nhiệt (tỳ vị bị nóng). Qua lâu sấy khô, mỗi lần dùng một đồng cân, cho vào nửa thăng nước sắc còn bảy phần mười, uống lúc đi ngủ. Đến canh năm đi ngoài ra chất vàng là khỏi ngay.
Xuyến nhã nội biên, quyển ba.
Xuyến dược.
Phân ngựa một lạng (sao đen), cho thêm một nhúm đất vàng (sao qua). Mỗi lần uống năm đồng cân với rượu vàng khi còn nóng, cơn đau sẽ mất hẳn như chưa từng có. Uống vào không nôn thì cũng đi ngoài, khí đã thông thì hết đau.
Chú: Phương này kiêm chữa hoắc loạn (chứng nôn mửa và tiêu chảy dữ dội, phát cấp tính), công hiệu như thần. Hoà với nước sôi mà uống cũng được, không nhất thiết phải dùng rượu vàng.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video