Xuyến Nhã nội biên (tên sách: phần trong của bộ sách chép các phương thuốc dân gian của thầy lang đi rong), quyển bốn
Mục đơn phương nội trị (đơn phương: bài thuốc đơn giản, thường chỉ một vị hoặc vài vị; nội trị: chữa bệnh ở bên trong cơ thể bằng cách uống)
Lưu huỳnh nửa cân (cân: đơn vị cân thời xưa, khoảng 600 gam), tro củi dâu năm đấu (đấu: đơn vị đong thời xưa, khoảng 10 lít). Dội nước qua tro để lấy nước tro. Đem lưu huỳnh nấu trong nước tro ấy ba chu thời (một chu thời là trọn một ngày một đêm). Lấy thìa sắt múc một ít hơ trên lửa để thử: nếu lưu huỳnh đã "phục hỏa" (đã được chế cho thuần, gặp lửa không còn bốc cháy) thì thôi nấu. Đợi khô thì dùng lửa to nung (?) nó. Nếu chưa phục hỏa thì nấu tiếp, đến khi phục hỏa mới thôi.
Nung (?) xong thì tán thành bột. Đào một hố đất sâu một thước hai tấc (thước: đơn vị đo chiều dài thời xưa, khoảng 32 cm; một tấc bằng một phần mười thước), đổ nước vào hố, đợi nước lắng trong thì múc lấy nước ấy trộn với bột lưu huỳnh, cho vào nồi nấu cho đặc như cao. Lấy thìa sắt múc ra, tán thật nhỏ, trộn với cơm viên lại to bằng hạt vừng. Mỗi lần uống mười viên lúc bụng đói, chiêu bằng nước muối. Rất công hiệu.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Chữa ho lâu ngày và ho mới phát đột ngột. Hùng hoàng (một loại khoáng chất màu vàng cam, có độc) một lạng (lạng: một phần mười sáu cân, khoảng 37 gam), tán bột. Cho vào đồ đựng, dùng đất bùn trát kín bên ngoài (cách "cố tế" trong bào chế) rồi để khô. Lấy xích thạch chi (một loại đất sét khoáng màu đỏ) hòa nước bịt kín miệng, rồi trát thêm một lớp bùn nữa, đợi khô. Đặt lên giá trên mặt đất, chất mười cân than hồng vây quanh mà nung (?).
Đợi lửa tàn đi chừng một phần ba thì bỏ lửa ra, chờ nguội. Lấy thuốc ra thấy sáng bóng như mặt gương, màu đỏ. Cho vào bát sứ tán thật nhỏ, trộn với bánh hấp viên to bằng hạt gạo. Mỗi lần uống ba hoặc năm viên, nuốt với nước sắc cam thảo. Uống xong ngủ một lát, hồi lâu thì khỏi.
Lời bàn của Canh Sinh (người hiệu đính và chú thích sách): Bài này có vẻ quá mạnh và gắt, khi dùng phải xét kỹ người bệnh hư hay thực (hư: cơ thể suy yếu, thiếu sức; thực: tà khí, tức yếu tố gây bệnh, đang mạnh, cơ thể còn khỏe) thì mới ổn.
Tôi từng dùng một bài chữa ho lâu ngày khá hiệu nghiệm, xin chép theo sau: Hương duyên (quả phật thủ tròn, thuộc họ cam chanh) một quả, bỏ hạt, thái lát, giã nát cùng rượu trong, cho vào nồi đất, đun bằng văn hỏa (lửa nhỏ, liu riu) cho sôi từ từ, từ lúc chập tối đến canh năm (khoảng 3 đến 5 giờ sáng) thì thôi. Trộn đều với mật ong, gọi người bệnh dậy, bảo họ lấy thìa múc ăn. Ăn xong lại ngủ một lúc. Một lần là khỏi.
Bài khác: Một bó cành dâu non mọc hướng về phía nam, bẻ thành từng đoạn dài một tấc, cho vào nồi đất, đổ năm bát nước, sắc còn một bát, uống cũng hiệu nghiệm.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Chuyên chữa huyết chứng (các bệnh về máu, chủ yếu là chảy máu như ho ra máu, nôn ra máu). Tiễn thảo một cân, rửa sạch, phơi khô, tán bột, cho vào hai cân mật ong sống, trộn thành cao, đựng trong đồ chứa, không được để chạm vào đồ sắt.
Mỗi ngày hấp một lần, phơi một lần, đủ chín lần hấp chín lần phơi thì thôi. Người bệnh vào lúc canh năm ngồi quay mặt về hướng đông, không được nói năng, lấy thìa múc bốn thìa thuốc mà ăn. Hồi lâu thì uống nước cháo kê loãng để chặn thuốc xuống. Thuốc nên uống nguội, nước cháo cũng đừng quá nóng. Uống xong nếu có nôn hay ọe cũng không sao.
Người bệnh lâu ngày tổn thương phổi mà ho ra máu, uống một lần là khỏi. Người thường ngày ho ra máu, máu chạy bậy (huyết vọng hành: máu không đi đúng đường mạch mà tràn ra ngoài gây chảy máu), mỗi lần uống một thìa là được. Thuốc này tuyệt diệu.
Lời bàn của Canh Sinh: Đây là bài thuốc của Hứa học sĩ (tức Hứa Thúc Vi, danh y đời Tống, từng giữ chức học sĩ), chuyên chữa các chứng lao trái (bệnh lao, gầy mòn kiệt sức), nôn ra máu, phổi tổn thương và máu chạy bậy. Ông Hứa hết lời khen sự kỳ diệu của nó, gọi là bài thuốc do thần truyền.
Tiễn thảo ngờ rằng chính là thiến thảo (cây thiến, rễ màu đỏ, dùng cầm máu). Sách bản thảo (sách ghi chép về dược liệu) tuy có chép tên, nhưng chỉ nói mọc ở vùng núi đầm, vị đắng, tính mát, không độc, chưa nói rõ hình dạng. Sách "Bản sự phương" nói tiễn thảo chính là thiến thảo, ở Vụ Châu và Thai Châu đều có, nhưng ít người biết. Xét kỹ ý của bài thuốc thì có lẽ chính là như lư (một tên khác của cây thiến).
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Chữa mọi bệnh phong (trong y học cổ truyền, "phong" là tà khí gió, yếu tố gây bệnh như gió, sinh ra các chứng đau nhức chạy khắp, tê dại, ngứa, co giật…). Thanh đằng (loại mọc ở Địch Cảng thuộc Thái Bình, An Huy là tốt nhất, hái vào tháng hai, tháng ba) không kể nhiều ít, cho vào nồi, đun lửa nhỏ bảy ngày bảy đêm thành cao, cất trong vò sành.
Đồng thời chuẩn bị sẵn ba đến năm cái lược. Liệu theo người bệnh hư hay thực mà cho uống một thìa nhỏ với rượu, sau đó vỗ lên người bệnh một cái, lập tức khắp người ngứa không chịu nổi, vội lấy lược chải. Hết ngứa thì cho uống một ngụm nước lạnh là giải được. Bệnh phong đều khỏi. Phải tránh gió vài ngày.
Lời bàn của Canh Sinh: Thanh đằng tên gốc là thanh phong đằng, mọc trong núi ở Thai Châu. Dây leo bám trên cây gỗ, bốn mùa xanh tốt, chủ trị bệnh phong, kiêm chữa phong thấp lưu chú (đau nhức do gió và ẩm gây ra, chạy từ chỗ này sang chỗ khác), lịch tiết (?) (đau khắp các khớp), hạc tất (đầu gối sưng to như gối con hạc, ống chân teo nhỏ), tê dại, ngứa ngáy, chấn thương, mụn nhọt sưng tấy… Bài này chép trong sách "Tập giản phương".
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Bệnh do cảm phải phong thấp (gió và khí ẩm thấp) mà thành. Khắp người đau như bị co kéo, chân không đặt xuống đất được, trăm thứ thuốc đều không công hiệu, thân thể gầy gò. Mộc thông hai lạng (thái nhỏ), lấy trường lưu thủy (nước sông chảy xa, chảy liên tục) sắc lấy nước uống. Sau chừng một giờ (một giờ xưa bằng hai tiếng ngày nay), khắp người ngứa, có khi nổi chấm đỏ, đừng sợ; ra mồ hôi khắp từ trên xuống dưới là khỏi.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Bệnh quá ba năm thì không chữa được. Một con bồ câu trắng (bỏ ruột cho sạch), nhét vào trong một lạng huyết kiệt (nhựa cây màu đỏ, gọi là máu rồng, dùng tan máu bầm); bệnh hai năm thì hai lạng, ba năm thì ba lạng. Lấy kim chỉ khâu kín lại, nấu với vô hôi tửu (rượu không pha vôi) cho sôi vài dạo, cho người bệnh ăn, ứ huyết (máu bầm ứ đọng) sẽ lưu thông. Nếu trong lòng bồn chồn rối loạn thì ăn một miếng thịt luộc trắng là hết.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Đây là bệnh ác tính, thế bệnh không cứu được nữa thì dùng thuốc này để chữa.
Tạo giác thích (gai cây bồ kết) hai cân (rửa sạch), tán thành bột thô, hấp một hai lần, phơi khô, lại tán nhỏ, sắc thật đặc, thêm đại hoàng (rễ cây đại hoàng, thuốc tẩy xổ) một tiền (tiền: một phần mười lạng, khoảng 3,7 gam), hòa với nước sôi để uống. Râu tóc sẽ mọc lại.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Người răng hàm cắn chặt, sắp chết.
Năm cọng hành trắng, bỏ vỏ và rễ, giã lấy nước, dùng thìa đưa vào họng, rồi đổ thêm bốn lạng dầu vừng. Chỉ cần nuốt xuống được là tỉnh lại. Một lát sau, giun sán tích tụ trong bụng đều hóa thành nước vàng.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Vỏ cây long não, cạo bỏ lớp đen vàng ở mặt ngoài, dùng lớp vỏ thứ hai giã nát sắc nước uống thì hết đau, cũng không phát lại.
Lời bàn của Canh Sinh: Chứng tâm thống (đau tim) đời ít gặp, thực ra là vị khí thống (đau dạ dày do khí trong dạ dày bị uất trệ) mà thôi. Họ Mạc có một bài chữa đau dạ dày khá hiệu nghiệm: Lá ngải cứu mười lá, vò nát cho vào đồ đồng, sao lửa nhỏ cho vàng, trộn vào hai tiền diêm lỗ (nước ót, nước đắng còn lại khi làm muối), sao khô, lấy ra tán thật nhỏ, uống với một chén rượu trắng. Chờ trong bụng sôi lên, hoặc trung tiện hoặc nôn ra nước trong là khỏi.
Kiêng uống trà, nước lã, ăn đồ dầu mỡ vài ngày. Đến ngày mùng hai và ngày mười sáu (âm lịch) uống thêm một liều, chiêu bằng nước muối nhạt, thì vĩnh viễn không phát lại. Bài này bình thường mà hiệu nghiệm, chỉ có điều phải đến lúc dùng mới bào chế.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Hạt cây chổi (địa phu tử) ba tiền, sao vàng tán bột, hòa với rượu vàng uống thì hết.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Ốc ruộng không kể nhiều ít, ngâm rửa sạch, nhỏ một chén dầu vừng vào nước, ốc sẽ tự nhả nhớt ra. Lấy nhớt ấy phơi khô tán bột, mỗi lần uống không quá ba phân (phân: một phần mười tiền), hòa với rượu mà uống. Nước sẽ theo đường tiểu ra, khí theo đường đại tiện ra, chứng phù thũng (sưng phù) tiêu tan. Sau đó uống thuốc bồi bổ tỳ vị (lá lách và dạ dày, tức hệ tiêu hóa) là khỏi hẳn.
Lời bàn của Canh Sinh: Dùng bài trên chữa thủy thũng (phù nề do ứ nước) thì hợp với người bên trong có tích nhiệt (nhiệt tích tụ lâu ngày). Nhớ trong sách "Hương Tổ bút ký" có chép một bài khá đơn giản tiện lợi, tôi từng thử thấy hiệu nghiệm. Bài thuốc dùng ba cái xơ mướp già (bỏ hạt, cắt vụn), bốn mươi chín hạt ba đậu (hạt cây ba đậu, thuốc xổ rất mạnh, có độc; bỏ vỏ). Đem ba đậu sao chung với xơ mướp, đợi ba đậu chuyển màu vàng sẫm thì bỏ ba đậu đi, cho vào ba hợp gạo kê vàng (hợp: một phần mười thăng; thăng: đơn vị đong khoảng 1 lít), sao chung với xơ mướp cho đến khi gạo vàng thì thôi. Lấy gạo tán bột làm viên to bằng hạt ngô đồng, mỗi lần uống ba mươi viên, chiêu bằng nước sắc ý dĩ, công hiệu như thần.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Bì tiêu (muối khoáng mang tiêu loại thô) trong sáng một chén, nước ba bát, đun cho tan, để ngoài trời hứng sương một đêm, lọc sạch cho lắng trong. Sáng tối rửa mắt, ba ngày thì hết đỏ, dù bệnh nhiều năm cũng khỏi.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Bạch tật lê (quả cây gai ma vương) ba tiền, sắc nước rửa mắt, ba ngày là hết "tinh" (những đốm trắng nhỏ như sao mọc trên lòng đen mắt).
Bài phụ: Mắt nổi đốm sao, lấy sữa người mài với sơn từ cô (củ một loại lan đất) lấy nước nhỏ vào mắt, mỗi ngày ba bốn lần thì lui.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Lấy nước củ năng bôi lên là khỏi.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Lấy nước sinh địa hoàng (củ địa hoàng tươi) ngâm nửa thăng gạo tẻ rồi phơi khô, ba lần ngâm ba lần phơi, lấy gạo ấy nấu cháo ăn một chén, vài ngày là khỏi, vì nó có thể làm mát huyết nhiệt (nhiệt tà xâm nhập vào máu).
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Hạt gấc (mộc miết), dùng mảnh bát vỡ cạo bỏ vỏ lông, lấy nhân thái lát mỏng, ngâm vào nước lạnh chừng ba giờ (khoảng sáu tiếng). Cạy miệng người bệnh ra, nhỏ cả nước lẫn thuốc vào cho thấm đến cổ họng, lập tức thấy hiệu quả.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Bột mật đà tăng (khoáng chất oxit chì) một thìa, hòa với nước trà uống là khỏi.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Nước và cơm đều không xuống được, nguy kịch sắp chết.
Bách thảo sương (muội đen bám dưới đáy nồi, trong bếp đun bằng cỏ) viên với mật ong to bằng hạt khiếm thực (hạt súng). Lấy nước giếng mới múc hòa tan một viên đổ cho uống, bệnh nặng cũng không quá hai viên. Gọi là Bách Linh hoàn (viên thuốc trăm phần linh nghiệm).
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Tỏi một củ, bóc vỏ giã nhuyễn như bùn, nặn thành bánh nhỏ to bằng đồng tiền. Mũi trái chảy máu thì dán vào lòng bàn chân phải, mũi phải chảy máu thì dán vào lòng bàn chân trái, cả hai lỗ mũi đều chảy thì dán cả hai, khỏi ngay.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Lấy đốt ngó sen chỗ có rễ tơ, đốt tồn tính (đốt cháy đen nhưng không để thành tro trắng, vẫn giữ được dược tính) rồi tán bột, thổi vào chỗ đau. Bài này chép trong sách "Dưỡng sinh kinh nghiệm toàn tập".
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Chữa các chứng trúng phong (đột quỵ) không nói được, thi quyết (đột ngột ngất lịm, nằm bất động như xác chết)…; chữa trúng ác (đột ngột ngã vật, ngất xỉu do tà khí độc ác xâm nhập) cũng rất hay.
Bán hạ sống (củ cây bán hạ, có độc) ba tiền tán bột, viên với nước to bằng hạt đậu nành, nhét vào lỗ mũi, ắt sẽ hắt hơi. Nếu hắt hơi không dứt thì uống nước lạnh, lập tức dứt.
Lời bàn của Canh Sinh: Bài này còn chữa được ngũ tuyệt (năm kiểu chết đột ngột: thắt cổ, bị tường đè, chết đuối, bị bóng đè, sinh nở) và trúng đàm (đờm dãi ùn lên làm tắc nghẽn mà ngất). Bán hạ nên tán bột thật nhỏ thổi vào mũi thì thích hợp hơn, vì viên lại nhét mũi thường làm tắc thở, ngược lại gây hại; hoặc đến lúc dùng mới viên với nước, thì không lo viên khô cứng làm tắc lỗ mũi.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Chữa phong giản (bệnh động kinh) lâu ngày hay mới mắc, tâm dạng phong cuồng (bệnh tâm thần, điên cuồng), trúng phong đờm dãi trào lên, răng hàm cắn chặt, phá thương phong (bệnh uốn ván do vết thương nhiễm độc) co giật. Dùng một cân bồ kết loại mập, bỏ vỏ, gân và hạt, thái vụn, ngâm trong toan tương thủy (nước gạo để chua), mùa xuân mùa thu ngâm ba bốn ngày, mùa hè một hai ngày, mùa đông bảy ngày. Vò rồi vớt bỏ bã, lấy nước cho vào đồ bạc hoặc nồi đất, đun lửa nhỏ cho thật kỹ, dùng cành hòe, cành liễu khuấy thành cao, lấy ra phết lên giấy dày, hong khô trong bóng râm rồi cất giữ.
Khi dùng lấy một miếng to bằng bàn tay, hòa tan với nước ấm trong bát, đổ vào lỗ mũi người bệnh, hồi lâu đờm dãi chảy ra là thuốc có hiệu nghiệm. Nếu muốn dãi ngừng chảy thì uống một hai ngụm nước muối ấm là ngừng. Kiêng ăn thịt gà, cá, đồ sống lạnh, mì ướt và những thứ tương tự.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Sinh địa hoàng cắt khúc, gói giấy vùi lửa nướng, nhét vào tai vài lần là khỏi.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Ngõa tùng (cây thông mọc trên mái ngói, một loại cây mọng nước) giã lấy nước, đổ cho uống.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Chữa mọi chứng đau răng, khử hôi miệng, rất công hiệu. Đại hoàng đốt tồn tính tán bột, sáng sớm chà răng rồi súc miệng.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Tháng tám, sau tiết Bạch Lộ (tiết khí "sương trắng", khoảng đầu tháng chín dương lịch), hứng sương đọng trên cây lúa nếp, buổi tối uống hai lần thì tiêu.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Ngũ bội tử (tổ sâu trên cây muối, vị chát, dùng làm se) bỏ bột sâu mọt, nướng khô tán bột. Đàn ông thì dùng nước bọt đàn bà, đàn bà thì dùng nước bọt đàn ông, trộn thành hồ, nhét đầy rốn, bên ngoài dán miếng cao dán cũ, đừng để hở hơi. Hai lần là khỏi.
Lời bàn của Canh Sinh: Dùng bài này chữa đạo hãn (ra mồ hôi trộm khi ngủ) cực kỳ linh nghiệm, lại có lợi không có hại. Tôi từng thêm long cốt (xương hóa thạch của động vật cổ) lượng bằng nhau, cùng tán bột dùng theo cách trên. Còn chữa được các chứng mộng di (mộng tinh, xuất tinh khi nằm mơ), hoạt tinh (tinh tự chảy ra không kìm được), công hiệu khác thường.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Sừng dê nung (?) trên lửa, cạo lấy tro ba tiền, uống với rượu, khỏi ngay.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Hạt đậu rựa đốt tồn tính, hòa với nước sôi uống, dứt ngay.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Chữa xích bạch lị (bệnh kiết lị đi ngoài ra máu gọi là xích lị, ra mũi trắng gọi là bạch lị, lẫn cả hai gọi là xích bạch lị), ngày đêm đi không biết bao nhiêu lần, và chứng trường phong hạ huyết (đại tiện ra máu tươi do phong nhiệt ở ruột). Hoàng liên hai lạng, ngô thù du hai lạng, ngâm nước sôi bảy lần, sao chung rồi nhặt riêng ra, mỗi thứ tán bột riêng, viên với cơm kê to bằng hạt ngô đồng, đựng riêng. Mỗi lần uống ba mươi viên. Xích lị dùng mười lăm viên hoàng liên, chiêu bằng nước sắc cam thảo; bạch lị dùng mười lăm viên thù du, chiêu bằng nước sắc gừng khô; xích bạch lị thì mỗi thứ mười lăm viên, chiêu bằng nước cơm.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Không kể đàn ông, đàn bà, con gái chưa chồng, phụ nữ có thai, trẻ nhỏ đều chữa được. Củ cải trắng hai ba cân, rửa sạch, để cả vỏ cho vào cối đá giã nát, vắt lấy nước cốt đặc. Trẻ dưới mười tuổi mỗi ngày uống một bát cơm, người lớn mỗi ngày hai ba bát cơm, đều phải uống nguội, không đun lửa. Kiêng đồ mặn tanh, các vị lặt vặt. Còn chữa dịch lị (kiết lị lây lan thành dịch) như thần.
Lời bàn của Canh Sinh: Chữa kiết lị dùng kim ngân hoa (hoa kim ngân) sao thành than; xích lị thì hòa với đường trắng uống ba tiền, bạch lị thì hòa với đường đỏ uống ba tiền, dứt ngay.
Bài khác: Xích lị dùng hoa mào gà trắng, bạch lị dùng hoa mào gà đỏ, đốt tồn tính, uống với rượu, thần nghiệm. Còn chữa được xích bạch lâm (chứng tiểu buốt, tiểu rắt ra máu hoặc ra chất trắng đục).
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Cỏ tử hoa địa đinh (cỏ hoa tím, một loại cây họ hoa tím) giã thành cao, dán lên rốn, dứt ngay.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Gương sen ba mươi cái, lấy cả cuống lẫn hạt. Mỗi lần lấy mười cái cả cuống cả vỏ, dùng năm bát nước sắc còn ba bát mà uống. Không dứt thì uống thêm một thang; uống liền ba thang thì dứt hẳn tận gốc.
Lời bàn của Canh Sinh: Chữa lâm chứng (bệnh tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu khó) dùng hai ba quả bí đao, mỗi ngày nấu ăn hai ba cân thì tự khỏi, rất có công hiệu lạ. Nếu là huyết lâm (tiểu rắt ra máu) thì dùng hồng khô đốt tồn tính tán bột, chiêu bằng nước cơm, cũng thần hiệu.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Tằm trắng (?) tán bột, uống với rượu hai tiền, một lát sau uống tiếp một chén trà vừng, chải đầu vài chục lượt, sữa sẽ ra như suối.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Sau khi sinh không có sữa, dùng ba đến năm cây rau diếp sắc uống, sữa xuống ngay.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Mắt trợn ngược, miệng chúm lại, co giật không ngừng.
Đại giả thạch (quặng sắt đỏ hematit) nung lửa rồi nhúng vào giấm, làm như vậy mười lần, tán thật nhỏ, thủy phi (nghiền trong nước rồi gạn lấy phần bột mịn lơ lửng) phơi khô. Mỗi lần uống một tiền hoặc năm phân, hòa với nước đun sôi cùng một món đồ bằng vàng, uống liền ba thang. Nếu trên ống chân đứa trẻ hiện ra những vết đỏ thì đó là khí kinh phong (bệnh co giật ở trẻ em) đã thoát ra, bệnh sẽ yên; không có chấm đỏ thì không chữa được.
Xét: Cấp kinh phong (co giật phát đột ngột, dữ dội, thuộc chứng nhiệt) thì dùng con sâu trong thân cây thanh hao, sấy khô tán bột, hòa với một chút tro bấc đèn, uống vào cực kỳ thần hiệu. Còn mạn kinh phong (co giật kéo dài, yếu ớt, thuộc chứng hư hàn) thì phải dùng thuốc ôn bổ (thuốc làm ấm và bồi bổ), bài này nên cân nhắc khi dùng.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Trẻ nhỏ không chịu bú mà khóc, thì xem trên lưỡi có nổi một nốt phồng trắng, gọi là thiệt duẩn (mầm lưỡi); nếu không chữa thì chết. Lấy sinh địa tươi vắt lấy nước. Nếu không có loại tươi thì lấy sinh địa khô ngâm nước giếng mát cho nở ra, giã nát lấy nước, bôi lên chỗ bệnh vài lần, khỏi ngay.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Kinh nguyệt ba tháng không có, muốn biết có phải có thai hay không thì dùng cách này để thử.
Bột xuyên khung (thân rễ cây khung cùng, loại ở đất Thục) một thìa, dùng ngải cứu đất Kỳ (ngải cứu ở Kỳ Châu, loại tốt nhất) sắc nước, hòa thuốc uống lúc bụng đói. Trong bụng hơi động đậy là có thai, không động là không phải.
Xuyến Nhã nội biên, quyển bốn
Mục đơn phương nội trị
Chữa gân xương đau nhức, tay chân co quắp.
Xuyên ô (củ cây ô đầu loại ở đất Thục, có độc mạnh) một cân tán bột mịn, cho giấm lâu năm (để cách năm) vào nồi đất, đun lửa nhỏ cho đến khi có màu như tương, đắp lên chỗ đau. Nếu bệnh đã một năm thì đắp xong một ngày ắt sẽ ngứa; khi ngứa thì bảo người lấy tay vỗ nhẹ, đến khi hết ngứa mới thôi. Trước đó dùng thăng ma, bì tiêu, gừng tươi sắc nước rửa chỗ đau, sau đó mới đắp thuốc, không được để gặp… (?) (nguyên văn bị đứt ở đây)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video