Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương tạp trị (đơn phương: bài thuốc đơn giản, chỉ một hai vị; tạp trị: chữa các chứng lặt vặt)
Lấy gừng già, cạo lấy vỏ, đủ một thăng lớn (thăng: đơn vị đo dung tích thời xưa, khoảng một lít). Bỏ vào cái nồi đã dùng lâu năm, bám đầy dầu mỡ, không cần rửa cọ. Trát kín miệng nồi, không để hơi thoát ra. Giao cho người cẩn thận canh, nấu bằng văn vũ hỏa (lửa nhỏ và lửa vừa thay nhau), không được để lửa to. Nấu từ sáng đến tối là được. Đem nghiền thành bột. Sau khi nhổ sợi tóc bạc, trước hết dùng cây trâm nhỏ chấm một lượng bằng hạt vừng nhét vào lỗ chân tóc, hoặc trước tiên chấm vào dưới râu, rồi… (?) (nguyên văn bị đứt ở đây)
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương tạp trị
Đàn ông hay đàn bà, do ăn đồ sống đồ chín bị đọng lại trong ruột và dạ dày, lâu ngày sinh ra giun sán. Lâu dần người bệnh thèm ăn gạo sống; không được ăn thì cả ngày buồn bực, người tiều tụy, da vàng vọt, không muốn ăn uống. Lấy thương truật (củ một loài cây họ cúc, vị thuốc chữa thấp, kiện tỳ) ngâm nước vo gạo một đêm, thái nhỏ, sấy khô, tán bột, trộn với bánh hấp viên thành viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống năm mươi viên với nước cơm, ngày uống ba lần thì khỏi.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương tạp trị
Lấy cám gạo nếp đốt lấy tro trắng, sáng nào cũng xoa, màu vàng tự khắc lui.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương tạp trị
Xuyên tiêu (hạt hoa tiêu đất Tứ Xuyên, vị cay nóng) bốn lạng (lạng: đơn vị cân thời xưa, khoảng 37 gam), ngâm rượu. Ngày ngày xoa vào, tóc tự nhiên mọc ra.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương tạp trị
Da dẻ sần như da rắn, như vảy cá. Đó là do khí huyết bĩ sáp (khí và máu bị ứ tắc, lưu thông không trơn tru), cũng gọi là thai cấu (cáu bẩn mang từ trong bụng mẹ ra).
Lấy bạch cương tàm (con tằm chết cứng, phủ mốc trắng, dùng làm thuốc), bỏ phần miệng, tán bột, nấu nước tắm. Da sẽ bong ra như rắn lột xác, thế là khỏi.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương tạp trị
Bị chó cắn, nếu không chữa thì thường mất mạng. Phải gấp rút ra chỗ kín gió, rửa sạch vết cắn bằng nước lạnh. Rồi uống ngay một bát nước hẹ giã vắt; cách bảy ngày lại uống một bát, trong bốn mươi chín ngày uống cả thảy bảy bát. Trong một trăm ngày kiêng ăn chua, mặn; trong một năm kiêng cá và đồ tanh; suốt đời kiêng thịt chó, như thế mới giữ được mạng, không thì mười người chết chín.
Canh Sinh (người hiệu đính sách) xét: Chó cắn cực kỳ nguy hiểm. Bài thuốc này khá êm và an toàn, có thể dùng. Lại có một bài của họ Mã ở Mạnh Hà: dùng rễ cây vạn niên thanh một, hai cân (cân: đơn vị cân thời xưa, bằng mười sáu lạng, khoảng 600 gam), giã vắt lấy nước, uống ấm (không đun nóng, chỉ hơi ấm là tốt nhất) một, hai bát. Bã thì đắp vào chỗ bị cắn, buộc chặt đừng để rơi. Hôm sau lại đắp và uống y như vậy một lần nữa. Dù bị chó dại cắn đã lâu ngày, mắt đỏ, giọng khản, mê man không biết gì, uống ba đến năm lần cũng tự khỏi. Nếu bị chó thường cắn thì chỉ cần hai, ba lạng, vắt nước uống ấm một, hai lần là khỏi. Tôi đã thử nghiệm, cực kỳ hiệu nghiệm; bài này còn chữa được cả rắn cắn.
Rắn cắn hay chó cắn đều có chất bẩn và khí độc ở răng đọng lại trong thịt. Tốt nhất là ngay sau khi bị cắn, lập tức lấy nước tiểu còn nóng mà rửa; tuyệt đối không được vì sợ đau mà không rửa.
Rắn cắn lại càng phải rửa kỹ, đề phòng răng rắn gãy còn sót bên trong. Nếu có răng gãy thì phải dùng dụng cụ lấy ra, lại nặn bỏ máu độc, dùng nước tiểu rửa sạch, rồi mới đắp thuốc. Lại nữa, sách thuốc xưa chữa chó cắn thường cho ban miêu (một loài sâu cánh cứng có độc) vào thuốc, làm viên hay tán bột; uống vào chỉ có hại chứ không có ích, tuyệt đối không được dùng. Nhớ kỹ, nhớ kỹ!
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương tạp trị
Xem chỗ bị cắn: có lỗ là rắn đực cắn, không có lỗ là rắn cái cắn; nếu không có lỗ thì lấy kim khêu rách chỗ bị cắn cho thành lỗ. Sau đó lấy ngọn non cây gai dại giã vắt lấy nước, hòa rượu uống hai, ba chén; bã đắp vào vết thương, có thể kéo chất độc theo lỗ mà ra. Khi vết thương lành thì vứt bã thuốc xuống nước, vĩnh viễn không tái phát.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương tạp trị
Nhai hương phụ (củ cỏ gấu) bôi vào, công hiệu ngay.
Canh Sinh xét: Người phương Tây chữa rết cắn bằng cách nhai hạt tiêu trắng bôi vào, rất hay.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương tạp trị
Gấp rút uống một, hai bát giấm tốt, để khí độc không lan đi. Hoặc uống một, hai chén dầu vừng, rồi mới dùng thuốc. Phải lấy dây buộc chặt hai đầu chỗ bị thương. Sau đó lấy bạch chỉ (rễ một loài cây họ hoa tán, vị thuốc) tán bột, khuấy với nước lã chừng nửa lạng mà uống; chỉ trong chốc lát nước vàng ở chỗ bị cắn chảy ra hết, sưng xẹp, da liền lại mà khỏi.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương tạp trị
Khi nấu cháo, lúc nồi sôi, hớt lấy lớp bọt gạo nổi trên mặt, thêm chút muối đã rang, uống lúc bụng đói; tinh dịch tự đặc lại, thế là có con.
Canh Sinh xét: Đây là bài đơn phương bí truyền của Tử Trúc Lâm. Nhưng phải dùng "cháo dầu" (lớp nước cốt sánh của cháo), chứ không phải lớp bọt đóng lại lúc mới sôi, mà là phần nước sánh đặc cuộn thành một khối khi cháo sắp chín. Tiên sinh Viên Liễu Phàm gọi đó là "mễ dịch" (nước tinh của gạo), chuyên bổ tinh; sách Cương mục thập di (sách thuốc bổ sung cho bộ Bản thảo cương mục) nói nó làm chắc lỗ chân lông, sức tư âm (bồi bổ phần âm, tức tinh huyết, tân dịch trong cơ thể) còn hơn cả thục địa (củ địa hoàng đã chế chín, vị thuốc bổ huyết). Quả đúng vậy, quả đúng vậy.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương tạp trị
Sĩ tử đi dự đình thí (kỳ thi cao nhất do vua đích thân chủ trì tại triều đình) dùng bài này. Đến ngày thi, lấy năm mươi hạt bạch quả, sáng sớm sắc nước uống, thì có thể cả ngày không phải đi tiểu.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương tạp trị
Bán hạ (củ một loài cây họ ráy, vị thuốc) sấy khô nghiền bột, khuấy với giấm gạo mà bôi, không được để gió lùa. Không kể bao nhiêu lượt, cứ từ sáng đến tối như thế liền ba ngày. Rồi lấy nước bồ kết rửa, mặt sẽ bóng mịn như ngọc.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương kỳ bệnh (bài thuốc đơn giản chữa các bệnh lạ)
Chữa đàn bà sau khi sinh, vú bỗng nhiên dài thõng và nhỏ lại, nhỏ như khúc ruột, buông xuống quá bụng dưới, đau không chịu nổi, gọi là nhũ huyền (vú thõng).
Xuyên khung (?) (củ một loài cây họ hoa tán, vị thuốc hành khí hoạt huyết), đương quy (rễ một loài cây họ hoa tán, vị thuốc bổ huyết) mỗi thứ một cân. Lấy nửa cân thái nhỏ cho vào nồi đất, đổ nước sắc đặc, uống nhiều lần, không kể nhiều ít. Còn một cân rưỡi thì thái miếng, đốt lấy khói trong phòng, cho người bệnh hít khói bằng mũi. Nếu chưa khỏi, lại dùng hoàng kỳ (?) (rễ một loài cây họ đậu, vị thuốc bổ khí) tám lạng sắc uống. Nếu vẫn chưa co lên, lại lấy một hạt thầu dầu mài với nước lạnh, dán vào đỉnh đầu, một lúc sau rửa đi, thì tự yên.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương kỳ bệnh
Sau khi sinh do rặn sức, ở cửa mình thòng ra một sợi thịt dài ba, bốn thước (thước: đơn vị đo chiều dài thời xưa, khoảng 30 cm), chạm vào thì đau thấu tim bụng, như muốn ngất lịm. Dùng ba cân gừng già để cả vỏ, giã nát, cho vào hai cân dầu vừng, trộn đều, sao khô. Trước hết lấy năm thước lụa đã luyện, gấp thành cái túi vuông, nhờ người nhẹ nhàng hứng đỡ sợi thịt, cho nó cuộn lại thành một búi, đưa vào trong cửa mình.
Rồi lấy túi lụa đựng gừng, để sát vào mà xông; gừng nguội thì thay. Xông một ngày một đêm thì co vào quá nửa, hai ngày thì vào hết. Bên trong cho uống thuốc bổ khí huyết. Đây là bài thuốc chữa bệnh quái lạ bí truyền của Ngụy phu nhân. Nhưng không được làm đứt sợi thịt, đứt thì không chữa được nữa.
Canh Sinh xét: Chứng này tôi từng gặp. Sợi thịt dài hơn một thước, trông như con giun đũa, màu trắng, to bằng sợi bấc đèn, chạm vào thì đau giật. Lúc đầu chưa biết bài thuốc này, nên chữa theo cách chữa chứng nhũ huyền, cũng khỏi.
Cách làm: dùng xuyên khung, đương quy mỗi thứ một cân, nửa cân sắc uống, nửa cân thái nhỏ đốt lấy khói mà xông, cho người bệnh hít hơi thuốc và khói thuốc bằng cả miệng lẫn mũi là tốt nhất.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương kỳ bệnh
Đầu ruột già lòi ra hơn một tấc (tấc: một phần mười thước, khoảng 3 cm), đau đớn vô cùng. Khô thì tự rụng, rồi lại lòi ra, gọi là bệnh tiệt trường (bệnh ruột bị cắt từng khúc). Nếu ruột rụng hết thì không chữa được. Chỉ cần lúc mới thấy ruột đứt, lấy chậu đựng dầu vừng ngồi ngâm vào, uống vài thăng nước hạt gai dầu thì khỏi.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương kỳ bệnh
Chữa chứng lông mọc ra từ trong mũi, một ngày đêm có thể dài một, hai tấc, dần dần to tròn như sợi dây, đau không chịu nổi, nhổ ra lại mọc. Bệnh này do ăn quá nhiều tiết lợn, tiết dê mà ra. Dùng nhũ hương (nhựa thơm của một loài cây, vị thuốc; sao chung với bấc đèn) và nao sa (?) (một loại khoáng chất muối amoni, tính rất mạnh) mỗi thứ một lạng, tán bột, trộn cơm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi ngày lúc bụng đói và lúc đi ngủ, mỗi lần uống mười viên với nước sôi, lông tự rụng.
Canh Sinh xét: Chữ "… sa" ở đây ngờ là viết nhầm từ "bằng sa" (hàn the). Bởi vì nao sa rất mạnh và dữ, có thể làm tan máu thịt thành nước; ngay cả thứ "muối nao" giả mà hiệu thuốc bán thay cũng rất dữ. Nó mặn đắng, tuyệt đối không thể dùng nhiều đến thế, cần phải hết sức thận trọng.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương kỳ bệnh
Khắp người bỗng mọc thịt nhọn như mũi dùi, vừa ngứa vừa đau, không ăn uống được, gọi là huyết ủng (máu ứ tắc). Không chữa gấp thì sẽ lở loét. Lấy hành tươi nấu nước dội rửa, rồi uống vài chén nước đậu xị (đậu đen lên men), tự yên.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương kỳ bệnh
Mắt không nhắm lại được, gọi không thưa, nhưng vẫn ăn uống được. Lấy ba lạng tỏi, giã lấy nước, hòa rượu uống thì khỏi.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương kỳ bệnh
Có con trùng như con cua bò dưới da, phát ra tiếng như trẻ con khóc; đó là do gân thịt biến hóa mà thành. Lấy hùng hoàng (khoáng chất màu vàng, có độc, dùng diệt trùng) và lôi hoàn (một loài nấm ký sinh, vị thuốc trừ giun) mỗi thứ một lạng, tán bột, rắc lên thịt lợn, nướng chín ăn hết, tự yên.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương kỳ bệnh
Lấy muối ăn nung (?) cho đỏ, nghiền ra, cho vào nước sông đun sôi, húp. Gây nôn ra vài thăng đờm nóng thì khỏi.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương kỳ bệnh
Phàm người nào tự thấy thân mình hóa thành hai người, cùng đi cùng nằm, không phân biệt được đâu thật đâu giả, đó là bệnh ly hồn (hồn lìa khỏi xác). Lấy thần sa (chu sa, khoáng chất màu đỏ, vị thuốc an thần), nhân sâm, phục linh (một loại nấm mọc ở rễ cây thông, vị thuốc an thần, lợi thủy), mỗi thứ lượng bằng nhau, sắc đặc, uống hằng ngày; thân thật sẽ thấy khoan khoái, thân giả thì tan biến. Lại có bài Thiến Nữ Ly Hồn thang (thang: thuốc sắc): dùng nhân sâm, long xỉ (răng hóa thạch của động vật cổ, vị thuốc an thần), xích phục linh (phục linh màu đỏ), mỗi thứ một tiền (tiền: một phần mười lạng, khoảng 3,7 gam), sắc nước uống.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương kỳ bệnh
Khắp người, trong da thịt cuồn cuộn như có tiếng sóng, ngứa không chịu nổi, gãi thì chảy máu, gọi là khí bôn (khí chạy cuồn cuộn). Lấy khổ trượng (củ cốt khí, vị thuốc hoạt huyết), nhân sâm, thanh diêm (muối xanh, một loại muối khoáng) mỗi thứ hai tiền, tế tân (rễ một loài cây nhỏ, vị cay, vị thuốc) bảy phân (phân: một phần mười tiền), sắc với nước, uống từ từ cho hết thì khỏi.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương kỳ bệnh
Phàm người nào trên thân trước thấy ngứa, lấy dùi chích vào; lại ngứa, lấy dao rạch thì rất sướng; một lát sau ngứa dữ hơn, lấy dao rạch thì thấy đau, chắc chắn sẽ chảy máu không ngừng.
Dùng nhân sâm một lạng, đương quy hai lạng, kinh giới (một loài rau thơm, vị thuốc) ba tiền, sắc nước uống. Uống ba thang thì cả đau lẫn ngứa đều dứt. Người nghèo không có tiền mua sâm thì dùng hai lạng hoàng kỳ thay vào.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương kỳ bệnh
Kim ngân hoa (hoa kim ngân, vị thuốc giải độc), bồ công anh (cây bồ công anh, vị thuốc thanh nhiệt) mỗi thứ một lạng; thiên hoa phấn (rễ cây qua lâu, vị thuốc), bạch giới tử (hạt cải trắng) mỗi thứ năm tiền; bạch thược (rễ cây thược dược trắng, vị thuốc bổ huyết), thông thảo (lõi thân một loài cây, vị thuốc lợi tiểu) mỗi thứ ba tiền; mộc thông (thân một loài dây leo, vị thuốc lợi tiểu), phụ tử (củ con của cây ô đầu đã chế, vị thuốc rất nóng, có độc) mỗi thứ một tiền… (?) (nguyên văn bị đứt ở đây)
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương kỳ bệnh
Xà sàng tử (hạt cây giần sàng, vị thuốc trị ngứa), rễ cây xoan mỗi thứ ba tiền, cam thảo sống (rễ cây cam thảo, vị ngọt, điều hòa các vị thuốc) một tiền. Các vị trên tán bột, nấu với mật ong, vê thành một thỏi dài, nhét vào hậu môn, để nó tự tan, thì hết ngứa mà khỏi.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương kỳ bệnh
Băng phiến (long não, tinh thể thơm mát), hoàng liên (rễ một loài cây, vị rất đắng, vị thuốc thanh nhiệt), bằng sa, cam thảo mỗi thứ một phân. Mỗi thứ tán thật mịn. Khuấy với sữa người mà chấm vào, trong chốc lát thì co rút vào mà khỏi. Lại dùng bạch thược năm tiền, sài hồ (rễ một loài cây, vị thuốc sơ can giải uất), cam thảo mỗi thứ một tiền, phục linh, bạch truật (củ một loài cây họ cúc, vị thuốc kiện tỳ), chi tử sao (quả dành dành sao) mỗi thứ ba tiền, trần bì (vỏ quýt để lâu năm) một tiền, bạch giới tử ba tiền, sắc nước uống.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương kỳ bệnh
Khắp người mọc mụn lở, đau mà không ngứa, chân tay càng nặng. Mụn dính vào áo và chăn, sớm tối không ngủ được. Lấy ba cân thạch xương bồ (thân rễ cây xương bồ, vị thuốc) phơi khô tán bột, rải lên chiếu mà nằm. Vẫn đắp áo và chăn lên, thì không còn dính áo nữa, lại ngủ được; chẳng quá năm đến bảy ngày, mụn lở biến mất như chưa từng có, hiệu nghiệm như thần.
Xuyến Nhã Nội Biên, quyển bốn
Mục Đơn phương kỳ bệnh
Lòng bàn chân đỏ như lửa, không đặt chân xuống đất được, quanh năm không khỏi. Dùng thục địa ba lạng; sơn thù du (quả cây sơn thù, vị thuốc bổ can thận), phục linh, cam cúc hoa (hoa cúc ngọt) mỗi thứ năm tiền; ngưu tất (rễ cây cỏ xước, vị thuốc dẫn xuống chân), đan bì (vỏ rễ cây mẫu đơn), trạch tả (củ cây trạch tả, vị thuốc lợi tiểu), xa tiền tử (hạt mã đề) mỗi thứ ba tiền; tỳ giải (?) (thân rễ một loài dây leo, vị thuốc trừ thấp) hai tiền; nguyên sâm (rễ cây huyền sâm, vị thuốc mát huyết), sa sâm (rễ một loài cây, vị thuốc dưỡng âm), mạch đông (củ cây mạch môn), thoa thạch hộc (một loài lan thạch hộc thân dẹt như cây trâm, vị thuốc dưỡng âm) mỗi thứ một lạng; sắc nước uống, mười thang thì tiêu, hai mươi thang thì khỏi hẳn. Phải kiêng chuyện vợ chồng ba tháng, không thì bệnh tái phát, khó chữa.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video