Phẩm thứ năm: Hạnh vô dục (hạnh không tham muốn, không đắm chấp).
Lúc ấy Long vương (vua loài rồng) vui vẻ tiến lên, quỳ xuống bạch lại với Phật: "Chỉ mong Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) vì đại chúng này mà thuyết pháp cho thích hợp. Xin cho tất cả đều thoát khỏi sinh tử (vòng sống chết luân hồi không dứt). Xin cho họ dứt sạch sự chấp vào hình tướng và mọi khổ của ngũ ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc – thân xác, thọ – cảm giác, tưởng – nhận biết, hành – tạo tác, thức – ý thức), cùng những hành vi nhơ bẩn, mờ tối, nhọc nhằn trong bụi trần. Xin khiến họ vĩnh viễn không còn bị tam độc (ba thứ độc của tâm: tham lam, sân giận, si mê) kết buộc, che lấp tâm ý. Xin cho chúng rồng được bỏ tà kiến tối tăm, điều phục tâm ý, vươn tới điều thiện tột bậc mà được vui vẻ, đi sâu vào hạnh Bồ Tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh). Về sau, dù Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, tức từ lẽ thật) còn tại thế hay đã nhập diệt, xin cho chúng con ở đất nước, thành ấp của mình hộ trì chính pháp."
Bấy giờ Thế Tôn khen Long vương: "Hay thay, hay thay, vua A-nậu-đạt (chúa rồng ở ao Vô Nhiệt dưới núi Tuyết)! Hãy lắng nghe kỹ nghĩa lý, siêng năng suy ngẫm để tuyên bày cho người khác. Ta sẽ giảng rộng để đại chúng này phần nhiều thoát khỏi đau khổ do tội lỗi, nhổ tận gốc những ý tưởng tạp loạn và những ngờ vực trong ý thức, tâm chí. Ta sẽ khiến họ hiểu được phổ trí (trí biết khắp mọi sự, tức trí toàn giác của Phật) mà vượt lên, tự tại khắp tam giới (ba cõi: cõi dục – chúng sinh còn ham muốn; cõi sắc – còn thân hình vi tế; cõi vô sắc – chỉ còn tâm thức)." Long vương thưa: "Hay thay, Thế Tôn! Con mong được nghe giảng rộng, sẽ cung kính nhận lấy và làm theo."
Lúc ấy Đấng Thánh Tôn bảo Long vương: "Có một pháp mà Bồ Tát thực hành cho đúng thì được trời và người ở đời hết sức kính trọng. Một pháp ấy là gì? Là quyết chí tu pháp sâu xa để thực hành vô dục. Thế nào là pháp sâu xa, là thực hành vô dục?
Thế này, Long vương: Bồ Tát thuận theo nhân duyên (các điều kiện nương vào nhau mà sinh ra sự vật), nên không rơi vào hai bờ kiến chấp (hai cực đoan: cho rằng mọi thứ có thật mãi, hoặc cho rằng hoàn toàn không có gì). Người biết rõ lẽ có và không thì thấy được các pháp (mọi sự vật, hiện tượng). Nương vào nhân duyên, người ấy không thấy có pháp nào chẳng do duyên mà sinh.
Người ấy nghĩ thế này: ai nương vào nhân duyên thì không còn chỗ vin bám vào duyên, người ấy không nương theo ma (kẻ phá hoại việc tu đạo) (?). Ai nương vào duyên thì không nói "ta", cũng không nói "tôi". Trong cái nương vào duyên thì không có ta và cái của ta. Nương vào duyên thì không có chủ, cũng không có kẻ nắm giữ. Ai thuận theo duyên mà hiểu rõ sự khởi sinh thì mau chóng, dễ dàng đạt được tứ y (bốn điều làm chỗ nương tựa trong việc học đạo).
Bốn điều ấy là gì? Một là nương vào nghĩa lý rốt ráo, không nương vào lời văn trau chuốt. Hai là nương vào hạnh trí tuệ, không nương theo ý thức phân biệt. Ba là nương vào kinh nói rõ nghĩa rốt ráo, không nương theo chỗ vin bám. Bốn là nương vào pháp, không nương vào người.
Thế nào là nghĩa? Thế nào là trí tuệ? Thế nào là thuận nghĩa? Thế nào là nương pháp?
Nghĩa là nghĩa không (mọi pháp đều không có tự tính cố định), tức là không nhận lấy vọng kiến. Nghĩa vô tướng (không có hình tướng để bám chấp) là không chấp vào ý niệm, ý thức. Nghĩa vô nguyện (không mong cầu gì) là không chấp vào ba cõi. Nghĩa vô số (vượt ngoài tính đếm phân biệt) là không chấp vào con số.
Lại nữa, nghĩa là: đối với pháp và phi pháp không thấy là hai; âm thanh thì không có gì nắm được; ý tưởng thì không có niệm; chỗ của pháp thì không có trụ. Vì không có "người", nên mạng sống, thọ mạng, lời nói tiếng nói đều là giả, chẳng có gì thật.
Lại nữa, nghĩa của pháp là nghĩa vô dục. Thế nào là pháp nghĩa của Bồ Tát? Đó là nghĩa không có mắt với hình sắc, tai với tiếng, mũi với hương, lưỡi với vị, thân với xúc chạm, ý với pháp. Là nghĩa không sinh sắc (hình sắc, vật chất), nghĩa không diệt sắc. Là nghĩa không làm nên thống (tức thọ, cảm giác), tưởng, hành, thức; cũng là nghĩa không sinh diệt thức và hành. Cũng không phải nghĩa cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc; cũng không phải nghĩa sinh diệt cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc.
Cũng không phải nghĩa "ta", cũng không có nghĩa chấp ta, chấp người. Không có nghĩa "có người". Cũng không có nghĩa chấp vào kiến chấp về người mà đi vào (?). Cũng không có nghĩa chấp vào sự đi vào mà cho là có thân Phật (?). Cũng không có nghĩa chấp vào chữ "pháp" mà đi vào (?). Không có nghĩa tính đếm, gom góp mà chấp vào (?). Cũng không có nghĩa chấp vào bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ. Mà là nghĩa thấu hiểu, đi sâu vào tất cả các pháp. Đó gọi là pháp nghĩa của Bồ Tát. Theo nghĩa ấy mà không thối lui, đó gọi là nghĩa.
Thế nào là trí tuệ? Đó là trí tuệ thấy khổ vốn không sinh, trí tuệ thấy tập (nguyên nhân của khổ) vốn không có niệm, trí tuệ thấy diệt (sự dứt khổ) là dứt sạch hoàn toàn, trí tuệ thấy đạo (con đường dứt khổ) không còn chấp chí — bốn điều này là tứ đế, bốn chân lý mà Phật dạy.
Trí tuệ ấy đối với ấm (các nhóm hợp thành thân tâm) như pháp huyễn hóa, đối với các tính và pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp) mà không hủy hoại. Thấy các căn (các giác quan) là rỗng không, không có gì để nắm lấy, đó là trí tuệ. Hiểu sâu vào các pháp, thấu rõ chúng sinh. Căn đầy đủ, trí tuệ trọn vẹn, tâm niệm không quên.
Đối với các ý chỉ (bốn chỗ an trụ tâm: quán thân, cảm giác, tâm, pháp) thì không khởi ý, không có niệm. Đối với các ý đoạn (bốn sự siêng năng: dứt ác đã sinh, ngừa ác chưa sinh, làm thiện chưa sinh, tăng thiện đã sinh) thì xem thiện và bất thiện bình đẳng. Đối với thần túc (bốn nền tảng sinh ra thần thông) thì lập trí tuệ nơi thân tâm. Đối với các căn (năm căn lành: tin, tinh tấn, niệm, định, tuệ) thì rõ biết nhẹ nặng. Đối với các giác ý (bảy chi phần giác ngộ) thì giác biết các pháp. Đối với các lực (năm sức mạnh phát từ năm căn) thì đã hàng phục, điều phục được. Đạo (tám nẻo chính) là vô số, có trí tuệ về sự diệt vắng lặng.
Có trí tuệ quán xét phân biệt các pháp: trí tuệ thấy quá khứ không sinh, trí tuệ thấy tương lai chưa đến, trí tuệ thấy hiện tại không dừng trụ; trí tuệ thấy thân như hình bóng, lời nói như tiếng vang, tâm như huyễn hóa. Đó gọi là trí tuệ thông suốt sáng tỏ của Bồ Tát.
Thế nào là kinh thuận dẫn đến nghĩa? Là thấy mọi sự đều do nhân duyên mà khởi. Hiểu như vậy thì diệt được ngu si, diệt được già chết, không có ta. Thấu rõ không có ta, người, mạng sống, thọ mạng, hiểu sâu mọi vật. Dù là Như Lai hay cái ta đều chẳng phải pháp thật (?). Thấu suốt ba cửa giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện). Bình đẳng đối với ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), cầu ba điều không chấp. Tức là thấy các pháp đều không sinh. Người nhìn thấu, biết rõ thì được dứt sạch một cách bình đẳng, lìa thói tình thế tục.
Bồ Tát đi đến trí tuệ độ vô cực (sự hoàn thiện trí tuệ, đưa sang bờ giải thoát), đối với mọi ý niệm không còn nghi ngờ; nên đi vào hạnh này. Đó gọi là thuận nghĩa. Không có chỗ đi đến, cũng không có chỗ từ đó đến. Nê-hoàn (Niết-bàn: cảnh giới dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử) là vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt), không có đi đến. Đó gọi là thuận nghĩa.
Thế nào là như pháp (đúng như lẽ thật của pháp)? Dù các Như Lai ra đời hay không ra đời, pháp thân (thân chân lý của Phật) vẫn thường còn. Đó gọi là Như Lai. Như như bản vô (cái vốn như thế, thực tướng rỗng không của mọi pháp) không thêm không bớt. Không hai, không có hai, chân tế (giới hạn chân thật, thực tại rốt ráo) và pháp tính — gọi đó là như pháp. Không hủy bỏ quả báo của hành vi, mà cũng không có pháp hành vi và quả báo (?) — đó gọi là như pháp.
Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường cứu độ tất cả chúng sinh, hướng tới thành Phật) là do lục độ vô cực (sáu pháp hoàn thiện đưa sang bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Duyên nhất giác thừa (cỗ xe của bậc duyên giác: người tự giác ngộ một mình nhờ quán nhân duyên) thoát nhờ nhân duyên. Thanh văn thừa (cỗ xe của bậc thanh văn: người nghe tiếng Phật dạy mà giác ngộ) thoát nhờ âm thanh. Đó gọi là như pháp.
Bố thí được phúc lớn, giữ giới được sinh lên cõi trời, nghe nhiều được nhiều trí, định niệm thì được giải thoát. Đó gọi là như pháp. Theo hành vi mà không tu thì sinh ra sinh tử; hành đến chỗ thuần thục tột cùng thì lập được vô vi. Đó gọi là như pháp. Kẻ ngu dùng sức của dục, người trí dùng sức của tuệ. Đó gọi là như pháp. Tất cả các pháp đều nương vào pháp tính.
Như vậy, Long vương, ai nương nhân duyên mà khởi sinh thì nên được tứ y. Ai nương nhân duyên thì không nương vào kiến chấp đoạn diệt và chấp có, chấp không. Đó gọi là người thấy sự khởi lên của nhân duyên; người ấy thấy các pháp. Ai thấy pháp thì thấy Như Lai.
Vì sao lại nói nhân duyên? Long vương, vì đối với pháp và phi pháp, khởi và không khởi đều bình đẳng; bình đẳng mà không chấp. Như Lai cũng là sự khởi lên của nhân duyên không chấp; cũng không có pháp khởi, không thể nắm được. Ai giác ngộ pháp ấy, đó chính là Như Lai. Đối với sự khởi lên của nhân duyên, dùng tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy được thực tướng các pháp) mà thấy. Điều tuệ nhãn thấy, đó là các pháp. Ai thấy các pháp, đó là Như Lai. Đó gọi là người thấy sự khởi lên của nhân duyên thì thấy pháp; ai thấy pháp thì thấy Như Lai. Như Lai dùng pháp mà thấy pháp. Như vậy, Long vương, ai nhờ thực hành pháp này mà đáng được giải thoát, đó gọi là hạnh vô dục của Bồ Tát.
Lại nữa, Long vương, Bồ Tát vô dục không tập thói ham muốn; vui với bậc hiền thánh, bỏ điều chẳng phải hiền thánh; siêng năng mến mộ, gìn giữ dòng giống hiền thánh; gom rộng các trí tuệ để bảo hộ pháp; tu nghe nhiều, lập chí không quên. Không bỏ giới thân (phần giới đức trong pháp thân); trí thân không nghiêng lệch; định thân không lay động; tuệ thân đứng vững chắc; thân giải thoát và thân tri kiến giải thoát (cái thấy biết của người đã giải thoát) bền chắc khó lay chuyển, vì có tri kiến của tuệ giải thoát.
Lại nữa, Long vương, Bồ Tát vô dục được nghĩa độ thoát của chính pháp nơi vô số Phật; cũng đủ trí tuệ cốt yếu của vô số Phật; lại đạt được biện tài không cùng tận của các Phật; thông suốt thần túc của vô lượng Phật; nhờ đó có được sự hiểu biết phương tiện khéo léo của vô số Phật; vào khắp hạnh của vô lượng chúng sinh; dạo qua vô số cõi Phật; nhờ đó thấy vô số trăm ngàn Như Lai; nhân đó được nghe vô số pháp; được vô số nghĩa, thấu vô số tuệ, hiểu vô số hạnh, độ vô số chúng sinh.
Như vậy, Long vương, Bồ Tát vô dục thường hợp với sự trong sạch, tiêu sạch mọi nhơ bẩn, đức không thể đo lường, tự tại trong ba cõi, không dính mắc vào đâu. Vì sao như thế? Vì vô dục tự từ tâm mà sinh.
Có ba điều từ tâm sinh ra. Ba điều ấy là gì? Từ dục (sự mong muốn) mà sinh, từ ái (sự yêu thích) mà sinh, từ khởi (sự phát khởi) mà sinh. Lại có ba điều sinh: quán sự khởi sinh; lại quán sự khởi sinh (?); quán việc làm, quán tâm không có chỗ trụ. Lại có ba điều sinh: diệt mà vắng lặng, chuyên nhất; hiểu thấu nơi sự quán xét; theo đúng pháp mà làm. Lại có ba điều sinh: đức đầy đủ, nhân hậu, hòa nhã; lấy đó làm sự vắng lặng; từ siêng năng hành động mà sinh. Lại có ba điều: hành vi ngay thẳng; không có xu nịnh; nhân từ, hòa nhã, nhẫn nhịn. Lại có ba điều: không chần chừ ngờ vực; thuận theo điều thiện, không thô bạo; chí biết đủ, dễ nuôi. Lại có ba điều: từ không mà sinh; lại từ vô tướng; cũng từ vô nguyện. Lại có ba điều do tâm sinh: các pháp vô thường, từ tâm sinh; các pháp đều khổ, cũng do tâm sinh; các pháp vô ngã (không có cái ta thật), cũng từ tâm sinh. Lại có ba điều từ tâm sinh: các pháp vô thường, các pháp vô ngã, diệt tận vô vi — đều từ tâm sinh.
Như vậy, Long vương, sự diệt bình đẳng của Bồ Tát cũng do tâm sinh. Tức là không bỏ tâm phổ trí; hành bình đẳng với tất cả, vì có đại từ (lòng thương lớn, muốn đem vui cho mọi người); không bỏ chúng sinh, vì có tâm đại bi (lòng xót thương lớn, muốn cứu khổ cho mọi người); không chán sinh tử, vì có đại hỷ (niềm vui lớn khi thấy người được lợi lạc); bình đẳng lìa vui và giận, vì có đại hộ (tâm che chở buông xả bình đẳng với tất cả). Mọi sự bố thí trí tuệ đều không mong đền đáp. Giới luật, học hạnh, đức nghĩa đều đầy đủ. Bên trong tránh lỗi của mình, không bàn điều kém của người. Nhẫn chịu được mọi hành vi bất thiện của chúng sinh. Muốn cho tâm người khác vững chắc như kim cương. Gom góp mọi điều thiện, là cội gốc các đức. Không tiếc thân mạng để đạt được tất cả. Trong các định và chính thọ (trạng thái tâm định, tiếp nhận đúng cảnh giới) tâm không mỏi mệt, nhưng không vì chính thọ mà sinh vào cõi nào. Hiểu trí, dùng phương tiện khéo léo thuận theo chúng sinh. Dùng trí tuệ chân thật độ những người chí cầu giải thoát, những người muốn đạt thừa thanh văn, duyên giác. Tỏ bày, nhớ nghĩ pháp Phật, cầu các pháp Phật. Tâm nhẫn chịu khổ được, vì rộng tuyên pháp. Mọi lợi lộc, kính trọng, cúng dường đều coi nhẹ mà vứt bỏ. Chí đủ các tướng tốt, tu đức hạnh không chán. Đầy đủ trí tuệ, rộng siêng nghe nhiều. Vì gần gũi bạn lành nên gặp thiện tri thức (người thầy, bạn dẫn dắt điều lành). Vì khiêm kính nên được hạnh khiêm nhường. Vì hạ thói tự cao nên dẹp được tự cao. Vì chí và hạnh đầy đủ nên đủ hạnh như ý. Vì không xu nịnh nên lìa kẻ xu nịnh. Vì lời và việc hợp nhau nên không dối người. Vì tu thành tín nên trụ nơi lời đáng tin. Vì lìa mọi lừa dối nên dứt trừ lời nói dối. Vì sinh thành tín nên hạ tâm nơi lòng tin. Như vậy, Long vương, Bồ Tát nào sinh tâm như thế, đó gọi là vô dục.
Lại nữa, Long vương, đối với Bồ Tát vô dục, ma không tìm được kẽ hở giới hạn để hãm hại. Vì sao? Vì Bồ Tát ấy hợp với vô hạn, nên cũng không làm theo pháp có giới hạn. Thế nào là pháp có giới hạn? Dâm dục, giận dữ, si mê đều là có giới hạn. Bồ Tát không dính mắc vào những điều này, vì thế gọi là vô hạn. Thừa thanh văn, duyên giác là có giới hạn; Bồ Tát trụ nơi tâm phổ trí thì ma rốt cuộc không tìm được kẽ hở. Có niệm, không niệm, ý niệm, tư tưởng đều là có giới hạn; Bồ Tát đã lìa mọi niệm. Như thế, ma không tìm được kẽ hở của Bồ Tát.
Như vậy, Long vương, có hai việc ma mà Bồ Tát phải nhận biết sâu sắc và tránh xa. Hai việc ấy là gì? Đối với thầy bạn không có lòng cung kính; tự cho mình lớn, kiêu căng, khinh người. Đó là hai. Lại có hai việc ma: bỏ kho tàng sáu độ vô cực của Bồ Tát; tâm quay ra ưa thích, gần gũi thực hành pháp thanh văn và duyên giác. Lại có hai việc. Hai việc gì? Không có trí tuệ mà muốn dùng phương tiện; ưa đùa giỡn thân mật với những chúng sinh sa đọa, đắm chấp. Lại có hai việc: nghe ít, trí kém mà tự cho là thông tuệ; tuy có hiểu rộng nhưng tự cao trong đó. Lại có hai việc: đức rất ít mà tự cho mình tôn quý; tuy tu đức hạnh mà ưa Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Lại có hai việc: không giữ gìn chính pháp; không độ chúng sinh. Lại có hai việc: chí không thích học hỏi với các Bồ Tát và với những người thông đạt, sáng suốt; chuyên phỉ báng các Bồ Tát thanh cao. Đối với pháp sư (người giảng pháp) thường gây che lấp, ngăn trở. Lại cản trở lời thầy dạy mà nhiều xu nịnh. Lại có hai việc ma: bỏ cội gốc các đức; tâm giữ điều thất đức. Lại có hai việc: tuy ở chỗ yên vắng mà ôm lòng tam độc, chí thường rối loạn; nếu đi vào thành ấp thì có lòng tham lợi. Lại có hai việc: nói pháp sâu xa cốt yếu cho người không xứng đáng; người đáng được nói thì lại không nói. Lại có hai việc: không nhận biết việc ma; xa lìa ý phổ trí, thường rối loạn. Như vậy, Long vương, các việc ma có hình dạng như thế; Bồ Tát vô dục thì vĩnh viễn không có những điều này.
Lại nữa, Long vương, Bồ Tát nào tu hạnh trong sạch hợp với vô dục thì sẽ được mười sáu sức lớn của Bồ Tát. Nhờ các sức ấy mà điều phục chí mình để giáo hóa chúng sinh. Thế nào là mười sáu sức của Bồ Tát? Đó là được: sức của chí, sức của ý, sức của hạnh, sức của hổ thẹn, sức mạnh, sức ghi nhớ, sức của tuệ, sức của đức, sức biện tài, sức của dung sắc, sức của thân, sức của của cải, sức của tâm, sức thần thông, sức hoằng pháp (mở rộng pháp), sức hàng phục các ma. Bồ Tát vô dục được mười sáu sức lớn ấy.
Thế nào là sức của chí của Bồ Tát? Như vầy, Long vương: sức của chí của Bồ Tát có thể xem khắp mọi điều chư Phật đã nói mà ghi giữ trọn vẹn; đó là sức của chí. Ý của Bồ Tát hợp với hạnh của chư Phật, đối với chúng sinh không có ngăn ngại; đó là sức của ý. Có thể thông đạt mọi âm thanh lời nói, hiểu rõ các nghĩa; đó là sức của hạnh. Lìa các hành vi tội lỗi, gần với các pháp đức; đó là sức của hổ thẹn. Gặp mọi khó khăn mà không làm điều sai; đó là sức mạnh. Ức ngàn binh ma không dám đương đầu; đó là sức của trí. Thông đạt, ghi giữ pháp, tuyên bày cho người cùng học mà không quên sót; đó là sức ghi nhớ. Không chấp, không quên; trong trăm ngàn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), điều có thể nói thì nói không ngăn ngại, không gián đoạn, tùy theo mà giảng giải các pháp; đó là sức biện tài. Nếu các vị Thích (Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi), Phạm (Phạm Thiên, vua cõi trời Phạm) và Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương) đến chỗ Bồ Tát thì đều lu mờ mất vẻ sáng; đó là sức đoan chính. Nhờ có báu nơi đầu (?) mà điều mong nguyện liền đến theo ý; đó là sức của của cải. Vượt hơn các ngoại đạo (các giáo phái ngoài Phật pháp), một mình tôn quý trong đó; đó là sức của thân. Có thể làm cho tâm chúng sinh hợp nhất; biết tâm chúng sinh mà thuận theo để giáo hóa; đó là sức của tâm. Chúng sinh nào đáng được độ bằng thần túc thì hiện thần biến cho họ thấy; đó là sức thần túc. Pháp nói ra khiến mọi người nghe không gián đoạn, họ nhận lấy, làm theo, cùng dứt sạch khổ; đó là sức hoằng pháp. Khi ở trong thiền định chính thọ, được vâng theo ý Phật và pháp hành của hiền thánh; đó là sức hàng phục ma. Đó gọi là mười sáu sức lớn của Bồ Tát. Người tu hành nào chí mến, mong được mười sáu sức này thì nên tu vô dục.
Ví như, Long vương, mọi dòng sông đều chảy về biển lớn; các hạnh của đạo pháp, ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp giúp đạt giác ngộ) đều quy về vô dục. Lại như, Long vương, mọi cây cỏ thuốc đều nương vào đất; mọi pháp hạnh lành đều do vô dục. Ví như, Long vương, Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) được chúng sinh yêu mến; cũng vậy, Bồ Tát vô dục được trời, rồng, quỷ thần và người ở đời yêu mến." Bấy giờ Thế Tôn vì vua A-nậu-đạt và các thái tử mà nói kệ rằng:
"Muốn làm Bồ Tát có trí tuệ, người chí nguyện cầu đạo Phật,
thì nên lìa pháp nhơ bẩn, thường siêng thực hành vô dục.
Dùng tuệ hiểu pháp nhân duyên, không nương vào hai bờ kiến chấp.
Thấy các pháp do nhân duyên, không có duyên thì chẳng có pháp.
Do duyên mà sinh thì thật ra không sinh, cũng chẳng phải tự nhiên mà có (?).
Duyên lành cũng là không; biết không, ấy là vô dục.
Dính với duyên mà vô tướng (?), thoát khỏi mong cầu, vắng lặng lại vắng lặng.
Điềm đạm tựa như người rất ngu; chỗ ấy ma không dò biết được.
Thấy pháp không chấp vào duyên, trong đó không có ta, không có tôi.
Không có ta, không có người; biết như thế tức là vô dục.
Không chủ, không giữ gìn, không được cũng chẳng bỏ.
Vốn đã thoát, không lấy không bỏ; lìa dục, thường rõ pháp.
Xét nghĩa chứ không theo lời văn trau chuốt; hành bằng tuệ, thường thoát khỏi thức phân biệt.
Hiểu rõ kinh thuận nghĩa; nương vào pháp, không nương vào người.
Nghĩa không là pháp Phật, cùng với giải thoát vô tướng, vô nguyện.
Không nương vào kiến chấp và ý niệm tạo tác; nghĩa ấy là vô dục.
Đối với pháp không thấy là hai; âm thanh không nắm được gì.
Trụ nơi pháp khó lay động; nghĩa không có người là vô dục.
Nghĩa của pháp là không dục, không ta; mắt không thấy sắc, tai không nghe tiếng (?).
Mũi miệng lìa hương vị, thân tâm không có xúc chạm và pháp.
Không sinh sắc và oai nghi (?), cũng chẳng lìa cảm giác và tưởng (?).
Cũng không có thức trụ nơi cái ta; thấu điều này là hợp với nghĩa của pháp.
Không trụ nơi nghĩa ba cõi, cũng không có nghĩa ta, tôi.
Thế Tôn không có thân sắc; pháp không chữ mà nói ra nghĩa.
Tính đếm không phải nghĩa của pháp; điều cốt yếu không ở bố thí,
chẳng phải giới, nhẫn, tinh tấn, định; tuệ không có ta, ấy là Thế Tôn (?).
Hiểu các pháp là không có nghĩa để chấp; người trí gọi đó là cốt yếu của pháp.
Với nghĩa mà vĩnh viễn chẳng phải nghĩa; vô dục chính là pháp Phật.
Hiểu khổ vốn không sinh là tuệ; không khởi thì không có diệt.
Không sinh cũng không chấm dứt; như thế nên tôn trọng tu tập.
Hiểu năm ấm như huyễn, biết chúng như pháp tính.
Hiểu bên trong (các giác quan) như xóm làng trống không người; rõ điều này là vô dục.
Biết chỗ pháp hướng tới, thấu rõ tình ý chúng sinh.
Dứt niệm nhờ ý chỉ (an trụ tâm); người vô dục được tuệ này.
Ý đoạn không có hai; thần túc khiến tâm nhẹ nhàng bay lên.
Có lực mà không kiêu mạn; các căn biết dừng, biết đủ.
Giác ý, định, hiểu bằng trí; thấu rõ tám đường ngay thẳng (bát chính đạo: tám nẻo chính dẫn đến giải thoát).
Tuệ quán hạnh diệt, hiểu chỗ quy về của pháp.
Pháp quá khứ không có sinh, tương lai thì chưa đến,
hiện tại không có pháp dừng trụ; người không dục biết như thế.
Thân như hình bóng, không bền chắc; lời nói rỗng không như tiếng vang.
Tâm huyễn hóa như gió; người vô dục hiểu như thế.
Biết nói kinh thuận nghĩa, thấu suốt nhân duyên:
gốc si mê và sinh tử đều diệt; vô dục là nghĩa của tuệ.
Không ta, người, mạng, thọ; hiểu rõ pháp và phi pháp.
Nhờ thoát qua ba cửa giải thoát, điều nói ra đều là không, không chấp.
Không sinh, thấy diệt và đạo; tu tuệ hiểu rõ hạnh thế tục (?).
Không từ tâm ý mà sinh; người vô dục giác ngộ hạnh này.
Pháp tính thường như vậy mà trụ, dù Phật ra đời hay diệt độ (qua đời, vào Niết-bàn);
giác hay không giác đều không hai; người vô dục biết pháp ấy.
Sự tích tụ như bản tế (gốc ban đầu), sự tích tụ ấy là tất cả các pháp (?);
tích tụ của không và biên tế của người (?); người vô dục thấu trí này.
Pháp tính thường trụ; giác ngộ khởi lên rồi diệt độ.
Không nhận biết có hai; pháp vô dục là như vậy.
Thiện hay bất thiện chẳng thành tai ương (?); biết pháp không có báo ứng tội lỗi.
Pháp Phật chẳng từ ai khác, mà từ hạnh độ vô cực.
Duyên giác thành nhờ nhân duyên; thoát nhờ âm thanh là hạnh thanh văn.
Bố thí được giàu lớn; giữ giới được sinh lên cõi trời.
Nghe nhiều được trí tuệ; giữ ý mà giáo hóa chúng sinh.
Bậc thánh tột bậc đều giữ ý; pháp vô dục là như vậy.
Sức của kẻ ngu thường xoay theo các dục; người trí tuệ thì chí giữ nơi pháp.
Nghĩ bình đẳng về các pháp; pháp tính thường không có gì nắm được.
Biết trí do nhân duyên khởi, mà đạt bốn hạnh đức (tứ y).
Biết nghĩa và pháp, thuận theo nghĩa, biết vô dục.
Quán duyên thì thấy pháp; nhờ pháp mà thấy Thế Tôn.
Bình đẳng với pháp khởi và diệt; người vô dục rõ pháp tôn quý.
Dấu vết của nhân duyên không nắm được; pháp nơi âm thanh không có chữ.
Pháp ấy đạt đến bản vô; bậc thánh ấy gọi là Như Lai.
Dùng tuệ thấy nhân duyên; không thấy thì chẳng thấy pháp.
Tuệ sáng rõ nhân duyên, đó gọi là thấy Thế Tôn.
Người cầu hạnh vô dục thì vui với tính của các bậc hiền thánh.
Dù pháp tính bị hủy báng cũng không bỏ (?), mà giữ gìn dòng giống thánh hiền.
Thường giữ chính pháp của Phật; người vô dục nghe rồi không quên.
Gốc giới không lìa bỏ; nơi định thông suốt, khó lay động.
Biết thân tuệ không động, thường trụ nơi thân giải thoát,
và nơi cái thấy của tuệ giải thoát; người vô dục thường an trụ.
Hiểu sâu vào các pháp Phật, vô lượng đạo của các bậc thánh.
Được đầy đủ thần túc của Phật, biện tài thông suốt mọi hạnh.
Biết hạnh tình ý của chúng sinh, thoắt chốc dạo khắp các cõi.
Được thấy các Như Lai, nhận lấy pháp các Ngài nói.
Nghe, giữ, hiểu, thấu nghĩa, tuyên bày cho vô lượng người.
Biết hàng ức hạnh của họ, chí hướng đến vô số.
Trong vô số sẽ được tự tại, hàng phục tâm mà vào công đức.
Điều phục ý cho không còn dục, rốt cuộc chẳng bị đời này lôi cuốn (?).
Tâm đã thoát khỏi các ấm, rõ biết chỗ khởi và diệt.
Quán diệt không có gì; chỗ tập (nguyên nhân của khổ) cũng là không.
Tính của âm thanh, việc làm của tâm: không xu nịnh, thường ngay thẳng.
Không gian nịnh, hòa nhã, nhân hậu, hiền lành; đức của vô dục là như thế.
Nhờ giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; hiểu khổ, biết sinh tử.
Không có ta, pháp thường vắng lặng; vô dục từ tâm mà hành.
Tâm trí khắp mà từ ái bình đẳng; lấy lòng bi cứu giúp chúng sinh.
Có hỷ nên không chán sinh tử; hạnh che chở buông xả không bờ bến.
Bố thí không mong đền đáp; tự xét mình mà lập các hạnh.
Nhẫn chịu cả thiện lẫn bất thiện, nghĩ cách giải thoát cho chúng sinh.
Siêng năng tinh tấn mạnh mẽ tu đức, không tính đến thân mạng.
Theo thứ lớp biết các định, mà cũng không bị định lôi theo.
Tuệ, định, đại tinh tấn; giữa các số không rơi vào bụi rậm (?).
Dùng chân lý giáo hóa thanh văn, mà trí mình không nhắm đến diệt độ riêng.
Người vô dục gặp đời có Phật, vì có các pháp này.
Ma không biết được hạnh của họ; an trụ nơi pháp mà rõ điều ấy.
Vô dục thì không có giới hạn; hiểu đó là gốc rễ của tham (?).
Lìa dục thì không có tưởng; ma không biết chỗ ở của họ.
Ai tưởng có ta, có tôi thì tự khởi lên việc ma.
Người này vượt qua mọi hạnh, các ma không dò biết được.
Vô dục thì chí không quên, việc làm thường trong sạch.
Vô dục thì không chấp ý chí (?), hạnh hổ thẹn không bị hủy.
Người đã nghe về vô dục thì vui với tuệ, kính Như Lai.
Trụ đúng như pháp mà trụ, người ấy hợp như Thế Tôn.
Bồ Tát muốn phụng sự chư Phật có mười lực (mười trí lực đặc biệt chỉ Phật mới có),
nghe hạnh vô dục này thì hãy siêng năng thọ trì (nhận lấy và giữ gìn).
Ai nghe vô dục này, vui tin mà rộng làm theo,
người ấy thường đạt vô dục, thành Phật chẳng bao lâu.
Vô dục là con đường của bậc thánh, đưa đến trong sạch tột bậc.
Nhờ vô dục mà thành Phật, để giáo hóa không bờ bến.
Các Phật quá khứ, vị lai, hiện tại có được các tướng tốt (ba mươi hai tướng và tám mươi vẻ đẹp nơi thân Phật),
đều do vô dục này và do thực hành pháp này mà có."
Khi Thế Tôn nói phẩm pháp vô dục này, bốn vạn hai ngàn trời, rồng, quỷ thần, người và phi nhân (các loài không phải người như thần, quỷ) trong hội đều phát ý đạo vô thượng chính chân (tâm cầu đạo giác ngộ cao nhất, chân chính, tức quả vị Phật). Một vạn hai ngàn người được bất khởi nhẫn (sự an nhẫn chứng biết các pháp vốn không sinh không diệt). Lại tám ngàn người được nhu thuận nhẫn (sự nhẫn tùy thuận: tâm mềm mỏng thuận theo chân lý, tuy chưa chứng hẳn). Ba vạn hai ngàn thiên tử và thần rồng lìa bụi nhơ, đều được pháp nhãn (con mắt thấy chân lý). Lại tám ngàn người lìa hạnh dục. Tám ngàn tỳ-kheo (người nam xuất gia) dứt sạch lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm) không còn sót. Ngay lúc ấy, tam thiên đại thiên thế giới (một cõi lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) chấn động sáu cách, khắp mười phương sáng rực. Trong ao Vô Nhiệt dưới núi Tuyết, xung quanh hiện ra những hoa đẹp sáng chói chưa từng thấy nghe, chất cao đến đầu gối. Trong nước ao khắp nơi mọc lên sen lạ, tươi đẹp, lớn như bánh xe, tỏa hương thơm, màu hoa có vô số trăm ngàn loại. Tất cả đều do oai thần của Phật tạo ra, cũng là để cúng dường pháp này và làm vui lòng vua rồng Vô Nhiệt.
Kinh Phật nói Hoằng Đạo Quảng Hiển Tam-muội, quyển thứ hai (hết).
Kinh Phật nói Hoằng Đạo Quảng Hiển Tam-muội, quyển thứ ba.
Ngài Trúc Pháp Hộ, Tam tạng (bậc thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) người nước Nguyệt Chi, đời Tây Tấn dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video