Thiên 9 — Phẩm 9: Pháp nhẫn bất khởi

 Phẩm thứ chín: Bất khởi pháp nhẫn (sự an nhẫn, chấp nhận trọn vẹn chân lý rằng mọi sự vật, hiện tượng vốn không thật sự sinh khởi).

 Lúc ấy, A-nậu-đạt (vua rồng ở hồ A-nậu-đạt, còn gọi là hồ Vô Nhiệt, nhân vật thưa hỏi trong kinh này) hỏi Nhuyễn Thủ (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ): “Bất khởi pháp nhẫn thì phải làm thế nào mới đạt được?” Nhuyễn Thủ đáp: “An nhẫn chấp nhận rằng sắc, thống, tưởng, hành, thức (năm uẩn, năm nhóm tạo nên con người: sắc là thân thể và vật chất, thống là cảm giác khổ vui, tưởng là sự nhận biết hình ảnh, hành là các hoạt động tạo tác của tâm, thức là sự hay biết) đều không sinh ra. Đó gọi là Bồ-tát (người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) đạt được bất khởi nhẫn.

 Lại nữa, Long vương (vua rồng), bất khởi pháp nhẫn mà Bồ-tát đạt được là nhờ nhìn mọi chúng sinh một cách bình đẳng mà đạt tới sự nhẫn ấy. Thấy chúng sinh bình đẳng đúng như cách họ sinh ra; thấy chúng sinh bình đẳng tức là cũng không có sự sinh; thấy chúng sinh bình đẳng như lẽ tự nhiên vốn vậy; thấy tất cả bình đẳng đúng như tướng trạng của chúng; mà cũng không dựa vào cái “bình đẳng” để thấy sự bình đẳng. Đó gọi là Bồ-tát thấy bình đẳng mà an nhẫn với tính không (lẽ thật rằng mọi thứ đều không có tự thể cố định, riêng biệt).

 Thế nào là không? Mắt nhờ hình sắc mà có sự hay biết, tai nhờ âm thanh mà có sự hay biết, mũi nhờ mùi hương mà có sự hay biết, miệng nhờ vị mà có sự hay biết, thân nhờ những gì chạm xúc mà có sự hay biết, tâm tiếp nhận các pháp (mọi đối tượng của ý nghĩ) mà có sự hay biết. Các giác quan ấy là không thì sự nhẫn cũng là không; nhẫn trong quá khứ cũng là không; nhẫn ở hiện tại cũng là không; sự nhẫn đã là không thì chúng sinh cũng là không. Cái gì là không? Ham muốn là không; giận dữ và si mê cũng là không. Như chúng sinh là không, thì những cái thấy điên đảo (nhận thức sai lệch, đảo ngược sự thật) cũng là không; cái nhơ bẩn của ham muốn khởi lên rồi mất đi cũng đều là không.

 Thực hành trí tuệ như thế, đó gọi là hạnh của Bồ-tát. Người tương ứng với bất khởi pháp nhẫn thì thấy chúng sinh bình đẳng, và đã hướng tới giải thoát rồi. Vì sao như vậy? Bởi vị Bồ-tát ấy nghĩ thế này: “Đã là không, thì từ cái nhơ bẩn của ta cho đến mọi chúng sinh đều trống rỗng, chẳng có gì. Chế ngự ham muốn như thế thì ham muốn ấy đã được thoát.” Xét từ gốc thì vốn tự không có chúng sinh nào. Sự nhẫn như vậy thì tự tại trước ham muốn. Vì đã thoát khỏi ham muốn ấy nên gốc rễ của nó lặng yên, không có chỗ trú; nó vĩnh viễn không diệt, không có thoát hay không thoát, cũng không có ai là người đạt tới giải thoát. Nếu giải thoát vĩnh viễn như thế, thì vì vậy chỗ ở của người ấy là tự nhiên (?).

 Lại nữa, Long vương, nếu có Bồ-tát thực hành tương ứng với sự nhẫn này thì cứu độ tất cả mà không thấy nhọc nhằn. Vì sao? Vì thấy các chúng sinh vốn không hề bị trói buộc, vốn tự giải thoát, nên vị ấy nghĩ thế này: “Các chúng sinh này đều đắm vào một thứ ham muốn; người tu hành không đắm nên thoát được, đó là pháp gốc. Tất cả chúng sinh đắm vào những ý nghĩ vọng tưởng không chân thật; Bồ-tát hiểu rõ điều này, từ đầu đến cuối không đắm, đã thoát, đó là gốc của pháp.”

 Lại nữa, Long vương, vị Bồ-tát đạt được bất khởi pháp nhẫn, tuy chưa đạt tới chỗ hành trọng yếu của Phật, nhưng không dừng ở địa vị của phàm phu, của bậc hữu học (bậc thánh còn phải tu học) hay bậc vô học (bậc thánh đã tu học xong, tức A-la-hán, người đã dứt phiền não, thoát sinh tử); vị ấy đi vào khắp mọi nơi, tập cứu độ không biết mỏi mệt. Ở chốn ham muốn mà không có hành vi dâm dục; ở chốn giận dữ mà không giận; ở chốn si mê mà không ngu; không bám vào nơi chốn nào; lấy sự không ham muốn làm chỗ ở, lìa khỏi bờ cõi của mọi ham muốn. Vị ấy chế ngự, gìn giữ các dòng họ (?), dẫn dắt, giáo hóa chúng sinh, còn tự mình thì không có nhơ bẩn của ham muốn, không tham đắm, không có hạnh xấu xa.

 Đối với cõi ma và cõi Phật, vị ấy đều thấy là tướng tự nhiên mà không nghi hoặc; cũng không nghĩ đến chỗ của pháp tính (bản tính chân thật, chung của mọi sự vật), mà hiện thân khắp các cõi chúng sinh. Vị ấy hiểu rõ chỗ của thức, chỗ của pháp và phi pháp; thông hiểu và đi vào chỗ của các hành (hoạt động tạo tác), lấy trí tuệ mà quán xét. Ở chỗ của hành và chỗ sinh tử, vị ấy không bị sinh tử chi phối mà vẫn đi vào, thuận theo sinh tử; ở mọi nơi đều gây dựng gốc rễ công đức; giữ sự tĩnh lặng mà không mỏi mệt; hiểu biết sinh tử như là không có sinh tử; không theo cách tu chứng của các bậc hiền thánh (chỉ hàng Thanh văn) mà giải thoát.”

 Lúc ấy A-nậu-đạt hỏi Nhuyễn Thủ: “Như ngài Nhuyễn Thủ nói, Bồ-tát không theo cách tu chứng mà hướng tới giải thoát; người hiểu được sự học này thì chính là Bồ-tát tu chứng mà hướng tới giải thoát. Thế nào là Bồ-tát tu chứng mà hướng tới giải thoát?” Nhuyễn Thủ đáp: “Đạt được bất thoái chuyển (địa vị không bao giờ còn thối lui trên con đường thành Phật), đó gọi là Bồ-tát tu chứng mà hướng tới giải thoát.

 Lại nữa, Long vương, Bồ-tát biết rõ rằng còn có ý niệm bám chấp là chưa thoát; vì những chúng sinh chạy theo ý niệm, nên vị ấy dốc sức tinh tấn, giáo hóa chuyển họ đến chỗ không còn ý niệm. Nói rằng có “ta”, có “mình” thì cũng là chưa thoát. Lại nữa, Long vương, vị Bồ-tát ấy đã không còn “ta”, “mình”, nhưng vì các loài chúng sinh bị trói buộc, đắm chấp, nên khởi lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho tất cả) mà cứu độ họ. Vị ấy thấy sinh tử mà đều không có sinh tử; sinh vào các chỗ sinh mà vốn là không sinh; chúng sinh không có sinh, và vị ấy thấy tất cả đều bình đẳng; vì các chúng sinh còn nương tựa, bám víu, nên vị ấy hiện ra sinh và nhận lấy thân; vĩnh viễn không có sinh, cũng không có chết. Đó là Bồ-tát có trí tuệ tu chứng mà hướng tới giải thoát.

 Vị ấy nắm lấy phương tiện khéo léo mà quay trở lại, ở lại trong sinh tử, hiện ra ở những nơi sinh ra và nhận thân, cứu giúp, giáo hóa những kẻ ngu tối, dẫn dắt họ bằng trí tuệ để được thoát khỏi tội khổ. Bồ-tát vì thấu hiểu tính không nên tương ứng với sự vắng lặng mà hướng tới giải thoát, rồi dùng phương tiện khéo léo quay trở lại sinh tử, vì các chúng sinh mà khởi lòng đại bi. Bồ-tát tu vô tướng (không bám vào bất cứ hình tướng nào) mà hướng tới giải thoát, rồi mở rộng phương tiện khéo léo quay lại, dạo đi trong sinh tử, vì những chúng sinh chạy theo ý niệm mà khởi lòng đại bi. Bồ-tát tu vô nguyện (không mong cầu, không tạo tác bất cứ điều gì) mà hướng tới giải thoát, rồi nắm phương tiện khéo léo quay lại, ở trong sinh tử, vì những loài chúng sinh chạy theo mong cầu mà khởi lòng đại bi, giáo hóa họ thực hành sự giải thoát vô nguyện.

 Long vương, Bồ-tát hiểu và đi vào pháp “không có gì cả” mà không bỏ rơi chúng sinh; đi vào chỗ không có ta, không có người, không có mạng, không có thọ mà không quên đạo tràng (nơi thành đạo, giác ngộ); thông hiểu và đi vào vô lượng quả báo, đạt được ba mươi hai tướng của bậc đại nhân (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân của một vị Phật). Rốt cuộc vị ấy vắng lặng tĩnh mịch, mà không có vắng lặng hay không vắng lặng; cũng không có sự rối loạn; bình đẳng vượt qua mọi hành; không có tâm, ý, thức mà vẫn không trái với bản nguyện (lời nguyện ban đầu); vươn lên tâm phổ trí (trí tuệ biết khắp tất cả, tức trí tuệ của Phật), bình đẳng lìa mọi ý niệm.

 Vị ấy dùng phương tiện khéo léo mà hiểu rõ các tâm ý, hành vi khác nhau của chúng sinh, kẻ đã thành hiền thánh và kẻ chưa thành hiền thánh; siêng năng tinh tấn dựng lập chánh pháp của bậc thánh; không có hành vi buông thả, dâm dật; lập chí không bỏ; với kẻ vắng lặng hay không vắng lặng đều bình đẳng cứu độ, không có niệm hay không niệm; cõi Phật nào chưa chỉnh tề thì trang hoàng, dựng lập cho chỉnh tề; vượt khỏi thế tục mà hướng tới giải thoát, giải thoát mà không lìa thế tục. Như vậy, Long vương, nắm giữ trí tuệ và phương tiện khéo léo, có được định (trạng thái tâm tập trung, lắng đọng) của bậc hiền thánh, đó là Bồ-tát tu chứng mà hướng tới giải thoát.

 Ví như, Long vương, hàng Thanh văn (những người nghe lời Phật dạy mà tu để tự mình giải thoát) tu chứng mà hướng tới giải thoát thì gọi là “đi rồi về” (?); vì họ đã thành tựu đạo quả của mình nên không thể tiến lên phát tâm cầu đạo vô thượng, dựng lập lòng đại bi mà giáo hóa chúng sinh. Còn Bồ-tát thì cũng tu chứng giải thoát nhưng không còn dao động, thành tựu bất thoái chuyển, mà vẫn đi rồi lại về (?), Long vương ạ. Tu chứng mà hướng tới giải thoát thì không còn nghi ngờ gì, chắc chắn sẽ đạt tới quả của đạo. Lại như Bồ-tát tu chứng mà hướng tới giải thoát thì hoàn toàn không màng tới quả vị Thanh văn (?), mà nhận lấy đạo Bồ-tát. Vì thế sự tu chứng hướng tới giải thoát của Thanh văn là có giới hạn, còn của Bồ-tát thì vĩnh viễn không có giới hạn.

 Ví như, Long vương, có hai người thường đứng trên đỉnh núi cao chót vót, muốn tự nhảy xuống. Một người sức lực mạnh mẽ, gan dạ, mưu mẹo nhanh nhạy, từ lâu đã quen tùy cơ ứng biến, hiểu rõ mọi biến đổi, việc gì cũng thông suốt. Người ấy từ núi cao tự nhảy xuống, rồi bỗng chốc lại trở về đứng trên đỉnh núi. Đó là nhờ sức mạnh dũng mãnh, nhanh nhẹn, cứng cỏi; thân vọt lên hết sức, nhẹ nhàng, lộn mình mau lẹ; nhờ sự mạnh bạo ấy mà không bị rơi xuống, cũng không dừng lại ở đâu. Còn người kia chí khiếp nhược, ý yếu ớt, lại chẳng có mưu kế, nên đứng trên núi mà không thể tự nhảy xuống.

 Cũng như thế, Long vương, vị Bồ-tát đối với không, vô tướng, vô nguyện, quán sát mọi pháp mà không có ý niệm tạo tác gì. Quán xét như thế xong, lại có thể dùng sức của trí tuệ và phương tiện khéo léo, vì chúng sinh mà giữ tâm phổ trí. Núi cao chót vót là chỉ cõi “vô số” (?) (có lẽ chỉ cảnh giới vô vi, tức cái không do nhân duyên tạo tác). Người có trí tuệ rộng thông, tỏ ra có sức mạnh lớn là ví cho Bồ-tát nắm giữ trí tuệ và phương tiện khéo léo mà tu hành. Bồ-tát tu hạnh trí tuệ và phương tiện thì không ở trong sinh tử, cũng không dừng ở vô vi (cảnh giới niết-bàn tịch diệt, không còn tạo tác). Đó gọi là Bồ-tát khoác áo giáp phổ trí, như đi vào sinh tử để kéo chúng sinh ra, khiến họ phát khởi hạnh Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu hành nhằm cứu độ tất cả chúng sinh) của Bồ-tát. Kẻ yếu kém đứng trên núi không thể quay về được là ví cho hàng Thanh văn, không đi vào sinh tử, chẳng làm lợi ích gì cho chúng sinh.

 Như thế đó, Long vương, nếu có Bồ-tát nào nghe phẩm hạnh trọng yếu về trí tuệ giải thoát này, thì những người ấy, (như) Thế Tôn (dạy) (?), đều vững chắc trong vô thượng chánh chân đạo ý (tâm hướng về đạo giác ngộ cao nhất, chân chính), mau gần tới tòa Phật (chỗ ngồi thành Phật), cứu độ ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, tức toàn bộ thế giới của chúng sinh còn luân hồi). Khi nói pháp này, bảy nghìn Bồ-tát trong hội chúng đạt được bất thoái chuyển.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video