Quyển giữa
Bộ Ngọc thạch (các vị thuốc lấy từ ngọc, đá và khoáng vật) – Thượng phẩm (hạng trên: các vị thuốc lành, có tác dụng bồi bổ, dùng lâu không hại)
Ngọc tuyền (nước ngọc, một chế phẩm làm từ ngọc): vị ngọt, tính bình (trong dược học cổ, "vị" là mùi vị của thuốc, "tính" là thuộc tính nóng – lạnh của thuốc: hàn là lạnh, ôn là ấm, bình là không nóng không lạnh). Chủ trị trăm bệnh của ngũ tạng (năm tạng chính trong cơ thể theo y học cổ: tâm – tim, can – gan, tỳ – lá lách và bộ máy tiêu hoá, phế – phổi, thận). Làm mềm gân, mạnh xương, yên hồn phách (phần tinh thần, linh hồn của con người theo quan niệm xưa), nuôi lớn cơ thịt, ích khí (bồi bổ khí – sinh lực vận hành trong cơ thể). Uống lâu thì chịu được rét và nóng, không đói khát, không già, thành tiên. Người sắp chết uống năm cân (cân: đơn vị khối lượng thời xưa), chết rồi ba năm sắc mặt vẫn không đổi. Còn có tên là Ngọc trát.
Đan sa (chu sa, khoáng vật màu đỏ có chứa thủy ngân): vị ngọt, tính hơi hàn. Trị trăm bệnh của thân thể và ngũ tạng. Nuôi tinh thần, yên hồn phách, ích khí, sáng mắt, giết yêu tinh và ma quỷ tà ác. Uống lâu thì thông thần minh (tinh thần sáng suốt, thông đạt được với thần linh), không già. Có thể biến thành thủy ngân. Có ở vùng núi khe.
Thủy ngân: vị cay, tính hàn. Chủ trị ghẻ ngứa, vảy loét, các chứng trọc đầu (rụng tóc từng mảng do lở loét da đầu), giết sâu và chấy rận trong da, làm sẩy thai, trừ nóng. Giải độc của vàng, bạc, đồng, thiếc; đem nung chảy thì trở lại thành đan (chu sa). Uống lâu thành tiên, không chết. Có ở vùng đất bằng.
Không thanh (một loại khoáng đồng màu xanh, ruột rỗng): vị ngọt, tính hàn. Chủ trị thanh manh (mắt mờ dần đến mù mà nhìn bề ngoài con mắt vẫn như bình thường), tai điếc. Sáng mắt, thông lợi cửu khiếu (chín lỗ trên cơ thể: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, lỗ tiểu và hậu môn), thông huyết mạch, nuôi tinh thần. Uống lâu thì thân nhẹ (thân thể nhẹ nhàng, nhanh nhẹn – một tiêu chuẩn dưỡng sinh của người xưa), sống lâu, không già. Có thể biến đồng, sắt, chì, thiếc thành vàng. Có ở vùng núi khe.
Tằng thanh (một loại khoáng đồng màu xanh, kết thành từng lớp): vị chua, tính hơi hàn. Chủ trị đau mắt, cầm nước mắt chảy, phong tý (chứng đau nhức, tê mỏi ở khớp và gân cơ do phong – tức "gió độc" – xâm nhập), làm lợi các khớp, thông cửu khiếu, phá trưng hà tích tụ (các khối u, cục rắn trong bụng: "trưng" là khối cố định một chỗ, "hà" là khối lúc tụ lúc tan; "tích tụ" là các khối đọng kết lại). Uống lâu thân nhẹ, không già. Có thể biến thành vàng, đồng. Có ở vùng núi khe.
Bạch thanh (khoáng đồng màu xanh nhạt): vị ngọt, tính bình. Chủ về sáng mắt, thông lợi cửu khiếu, chữa tai điếc, tà khí (yếu tố gây bệnh xâm nhập vào cơ thể) ở vùng dưới tim. Làm cho người ta nôn ra, giải các thứ độc và giết tam trùng (ba loại giun sán ký sinh trong ruột). Uống lâu thông thần minh, thân nhẹ, sống lâu, không già. Có ở vùng núi khe.
Vân mẫu (khoáng vật mica, tách được thành lá mỏng): vị ngọt, tính bình. Chủ trị da thịt chết (da thịt tê dại, mất cảm giác), trúng phong (bị phong tà – "gió độc" – xâm nhập) gây chứng nóng lạnh (lúc rét run, lúc sốt nóng), đầu choáng như đang ngồi trên xe, trên thuyền; trừ tà khí, yên ngũ tạng, tăng tinh dịch để sinh con, sáng mắt, thân nhẹ, sống lâu. Còn có tên Vân châu, Vân hoa, Vân anh, Vân dịch, Vân sa, Lân thạch. Có ở vùng núi khe.
Phác tiêu (muối khoáng natri sulfat thô, chưa tinh chế): vị đắng, tính hàn, không độc. Chủ trị trăm bệnh, trừ chứng nóng lạnh và tà khí, đuổi các khối tích tụ, đọng kết cứng chắc lâu ngày trong lục phủ (sáu phủ: dạ dày, ruột non, ruột già, túi mật, bàng quang và tam tiêu – hệ thống đường dẫn nước và khí trong thân). Có thể làm tan bảy mươi hai thứ đá. Luyện thành thuốc mà uống thì thân nhẹ, thành tiên. Có ở vùng núi khe.
Tiêu thạch (diêm tiêu): vị đắng, tính hàn. Chủ trị nhiệt (sức nóng gây bệnh) tích tụ trong ngũ tạng, dạ dày trướng đầy bế tắc. Rửa sạch thức ăn đồ uống ứ đọng kết lại, đẩy cái cũ ra, đưa cái mới vào, trừ tà khí. Luyện thành dạng như cao, uống lâu thì thân nhẹ. Còn có tên Mang tiêu. Có ở vùng núi khe.
Phàn thạch (phèn chua): vị chua, tính hàn. Chủ trị nóng lạnh, tiêu chảy, bạch ốc (khí hư trắng ra nhiều ở phụ nữ), âm thực (lở loét ở bộ phận sinh dục), nhọt độc, đau mắt; làm chắc xương và răng. Luyện thành thuốc mà uống thì thân nhẹ, không già, thêm tuổi. Còn có tên Vũ niết. Có ở vùng núi khe.
Hoạt thạch (đá tan): vị ngọt, tính hàn. Chủ trị mình nóng, tiết tích (tiêu chảy, đi kiết), phụ nữ khó đẻ, long bế (bí tiểu, tiểu không thông). Lợi tiểu, quét sạch tích tụ và chứng nóng lạnh trong dạ dày, bổ tinh khí (tinh chất và sinh lực của cơ thể). Uống lâu thân nhẹ, chịu được đói, sống lâu. Có ở vùng núi khe đất Giả Dương.
Tử thạch (tử thạch anh – thạch anh màu tím): vị ngọt, tính bình. Chủ trị tà khí ở tim bụng gây ho nghịch (ho, khí xông ngược lên), bổ chỗ thiếu hụt; phụ nữ bị phong hàn (gió lạnh gây bệnh) ở tử cung, tuyệt đường thai nghén, mười năm không có con. Uống lâu thì ôn trung (làm ấm phần giữa cơ thể, tức tỳ vị – bộ máy tiêu hoá), thân nhẹ, sống lâu. Có ở vùng núi khe núi Thái Sơn.
Bạch thạch anh (thạch anh trắng): vị ngọt, tính hơi ôn. Chủ trị tiêu khát (bệnh khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, người gầy mòn), liệt dương hư yếu, ho nghịch, lạnh lâu ngày ở vùng ngực và hoành cách mô. Ích khí, trừ phong thấp tý (chứng đau nhức, tê bại các khớp do gió và ẩm thấp gây ra). Uống lâu thân nhẹ, sống lâu. Có ở vùng núi khe.
Các thứ thạch chi màu xanh, đỏ, vàng, trắng, đen (thạch chi: loại đất sét mịn, trơn như mỡ): vị ngọt, tính bình. Chủ trị hoàng đản (bệnh vàng da), tiêu chảy, trường tích (kiết lỵ) đi ngoài ra mủ máu, âm thực, ra máu kèm dịch đỏ trắng, tà khí, ung thũng (nhọt sưng), thư (nhọt sâu), trĩ, nhọt độc, lở đầu, ghẻ ngứa. Uống lâu thì bổ tủy, ích khí, béo khỏe, không đói, thân nhẹ, sống lâu. Năm thứ thạch chi, mỗi thứ theo màu sắc của mình mà bổ cho tạng tương ứng trong ngũ tạng. Có ở vùng núi khe.
Thái nhất Vũ dư lương (một loại quặng sắt dạng cục, bên trong có bột): vị ngọt, tính bình. Chủ trị ho nghịch thượng khí (ho, khí xông ngược lên gây thở gấp), trưng hà, huyết bế (tắc kinh), lậu hạ (phụ nữ ra huyết rỉ rả không dứt), trừ tà khí. Uống lâu chịu được rét và nóng, không đói, thân nhẹ, bay đi nghìn dặm, thành tiên. Còn có tên Thạch não. Có ở vùng núi khe.
Vũ dư lương: vị ngọt, tính hàn. Chủ trị ho nghịch, nóng lạnh, bứt rứt đầy tức, kiết lỵ ra máu và mủ, tắc kinh, và người có trưng hà kèm sốt cao. Luyện thành thuốc mà uống thì không đói, thân nhẹ, sống lâu. Có ở ao đầm.
Hùng hoàng (khoáng vật asen sulfua màu vàng cam): vị đắng, tính bình. Chủ trị nóng lạnh, thử lũ (lao hạch ở cổ vỡ ra thành lỗ rò), nhọt độc, thư, trĩ, da thịt chết; giết yêu tinh, ác quỷ, tà khí và độc của trăm loài sâu bọ; chống được năm loại binh khí. Luyện mà ăn thì thân nhẹ, thành tiên. Còn có tên Hoàng thực thạch. Có ở vùng núi khe.
Bộ Ngọc thạch – Trung phẩm (hạng giữa: các vị thuốc vừa chữa bệnh vừa bồi bổ, có thứ không độc, có thứ có độc)
Thạch đảm (đảm phàn – tinh thể đồng sulfat màu xanh lam): vị chua, tính hơi hàn. Chủ về sáng mắt, chữa đau mắt, kim sang (vết thương do đao kiếm, binh khí bằng kim loại), các chứng giản kính (động kinh, co giật), phụ nữ đau do âm thực, thạch lâm (sỏi đường tiểu, tiểu ra sỏi), nóng lạnh, băng trung (băng huyết) ra máu, các thứ khí tà độc; làm cho người có con. Luyện thành thuốc mà uống thì không già, uống lâu thêm thọ, thành tiên. Có thể biến sắt thành đồng, thành vàng bạc. Còn có tên Tất thạch. Có ở vùng núi khe.
Thạch chung nhũ (nhũ đá trong hang động): vị ngọt, tính ôn. Chủ trị ho nghịch thượng khí, sáng mắt, bổ tinh, yên ngũ tạng, thông trăm khớp, thông lợi cửu khiếu, làm xuống sữa. Có ở vùng núi khe.
Thư hoàng (khoáng vật asen sulfua màu vàng chanh): vị cay, tính bình. Chủ trị nhọt độc, trọc đầu, vảy ghẻ, giết sâu độc (?), ngứa mình, tà khí, các thứ độc. Luyện rồi uống lâu thì thân nhẹ, thêm tuổi, không già. Có ở vùng núi khe.
Ân nghiệt (phần gốc của nhũ đá, bám vào vách đá): vị cay, tính ôn. Chủ trị vết thương lở nát, huyết ứ (máu bầm đọng lại), tiêu chảy, nóng lạnh, thử lũ, trưng hà, khí kết. Còn có tên Khương thạch. Có ở vùng núi khe.
Khổng công nghiệt (phần giữa của nhũ đá, có lỗ rỗng): vị cay, tính ôn. Chủ trị ăn uống bị tổn thương không tiêu, tà khí kết lại, nhọt độc, thư, lỗ rò, trĩ; thông lợi cửu khiếu, làm xuống sữa. Có ở vùng núi khe.
Thạch lưu hoàng (lưu huỳnh): vị chua, tính ôn, có độc. Chủ trị âm thực ở phụ nữ, thư, trĩ, máu xấu; làm chắc gân xương, trừ trọc đầu; có thể biến hoá vàng, bạc, đồng, sắt thành vật lạ. Có trong vùng núi khe.
Dương khởi thạch (một loại khoáng vật dạng sợi màu trắng): vị chua, không độc. Chủ trị băng huyết, lậu hạ, phá máu ứ trong tử cung, trưng hà, khí kết, nóng lạnh, đau bụng, không có con, liệt dương không cương, bổ chỗ thiếu hụt. Còn có tên Bạch thạch. Có ở vùng núi khe núi Kỳ Sơn.
Ngưng thủy thạch (còn gọi hàn thủy thạch, một loại khoáng màu trắng): vị cay, tính hàn. Chủ trị mình nóng, tích tụ và tà khí trong bụng, trong da nóng như lửa đốt, bứt rứt đầy tức. Hoà với nước mà uống. Uống lâu không đói. Còn có tên Bạch thủy thạch. Có ở vùng núi khe.
Từ thạch (đá nam châm): vị cay, tính hàn. Chủ trị chu tý (đau nhức khắp mình) do phong thấp, đau trong các khớp chân tay, không cầm nắm được đồ vật, rùng mình ớn lạnh, mỏi đau; trừ sốt cao, bứt rứt đầy tức và tai điếc. Còn có tên Huyền thạch. Có ở vùng núi khe.
Lý thạch (một loại thạch cao có thớ): vị cay, tính hàn. Chủ trị mình nóng, làm lợi dạ dày, giải bứt rứt, bổ tinh, sáng mắt, phá tích tụ, trừ tam trùng. Còn có tên Lập chế thạch. Có ở vùng núi khe.
Trường thạch (một loại thạch cao dạng tấm): vị cay, tính hàn. Chủ trị mình nóng, tứ chi hàn quyết (tay chân lạnh ngắt), lợi tiểu, thông huyết mạch, sáng mắt, trừ màng mộng (màng che trên con mắt), mắt kém, trừ tam trùng, giết cổ độc (chất độc do các loài trùng độc gây ra; người xưa còn tin có kẻ nuôi trùng độc để hại người). Uống lâu không đói. Còn có tên Phương thạch. Có ở vùng núi khe.
Phu thanh (một loại khoáng màu xanh): vị cay. Chủ trị cổ độc, rắn độc cắn, các thứ độc trong rau và thịt, vết thương lở độc. Còn có tên Thôi thanh. Có ở vùng núi khe.
Thiết lạc (vảy sắt rơi ra khi rèn): vị cay, tính bình. Chủ trị phong nhiệt (bệnh do gió độc kèm sức nóng gây ra), vết thương lở độc, lở loét, thư, vảy ghẻ, khí xấu ở trong da. Sắt: chủ về làm chắc da thịt, chịu được đau. Thiết tinh (bụi sắt tinh trong lò rèn): chủ về sáng mắt, biến hoá đồng. Có ở đầm vùng đất bằng.
Bộ Ngọc thạch – Hạ phẩm (hạng dưới: các vị thuốc chủ yếu để trị bệnh, nhiều thứ có độc, không dùng lâu)
Thạch cao: vị cay, tính hơi hàn. Chủ trị trúng phong nóng lạnh, khí nghịch dưới tim, kinh hãi thở gấp, miệng khô lưỡi cháy không thở được, trong bụng cứng đau; trừ tà quỷ; dùng khi sinh nở, chữa vết thương binh khí. Có ở vùng núi khe.
Thanh lang can (một loại đá quý màu xanh, dạng như san hô): vị cay, tính bình. Chủ trị ngứa mình, bỏng lửa, vết thương nhọt, ghẻ ngứa, da thịt chết. Còn có tên Thạch châu. Có ở đầm vùng đất bằng.
Phàn thạch (theo các tên gọi bên dưới thì có lẽ là Dự thạch – một loại quặng chứa asen) (?): vị cay, có độc. Chủ trị nóng lạnh, thử lũ, nhọt lở ăn sâu, da thịt chết, phong tý, trong bụng cứng, tà khí; trừ nóng. Còn có tên Thanh phân thạch, Lập chế thạch, Cố dương thạch. Có ở vùng núi khe.
Đại giả (đá son, quặng sắt màu đỏ nâu): vị đắng, tính hàn. Chủ trị quỷ chú (bệnh lây lan, kéo dài, người xưa cho là do ma quỷ nhập vào), tặc phong (gió độc xâm nhập lúc cơ thể sơ hở), cổ độc; giết yêu tinh, ác quỷ, tà khí độc trong bụng; phụ nữ ra khí hư đỏ, rong huyết. Còn có tên Tu hoàn. Có ở vùng núi khe.
Lỗ hàm (muối đắng, cặn của muối mỏ): vị đắng mặn, tính hàn. Chủ trị sốt cao, tiêu khát, cuồng loạn bứt rứt, trừ tà, làm nôn ra và tháo ra cổ độc, làm mềm da thịt. Đại diêm (muối hạt to) làm cho người ta nôn. Nhung diêm (muối mỏ vùng tây bắc, đất của người Nhung): sáng mắt, chữa đau mắt, ích khí, làm chắc da thịt và xương, trừ cổ độc. Có ở ao đầm.
Bạch ác (đất sét trắng, đá phấn): vị đắng, tính ôn. Chủ trị phụ nữ nóng lạnh, trưng hà, tắc kinh, tích tụ, bộ phận sinh dục sưng đau, rong huyết, không có con. Có ở vùng núi khe.
Duyên đan (chì đỏ, một loại chì oxit): vị cay, tính hơi hàn. Chủ trị ho nghịch, vị phản (ăn vào rồi lại nôn ngược ra), kinh giản (động kinh, co giật do kinh sợ), điên cuồng; trừ nóng, hạ khí (đưa khí nghịch đi xuống). Luyện biến hoá thì lại thành "cửu quang" (?). Uống lâu thông thần minh. Có ở đầm vùng đất bằng.
Phấn tích (phấn chì, chì trắng): vị cay, tính hàn. Chủ trị phục thi (bệnh ẩn nấp lâu ngày trong người, lúc phát lúc thôi), bị côn trùng độc đốt, giết tam trùng. Núm ở lưng gương đồng pha thiếc: chủ trị phụ nữ tắc kinh, trưng hà ẩn trong ruột, tuyệt đường thai nghén. Còn có tên Giải tích. Có ở vùng núi khe Quý Dương.
Thạch hôi (vôi): vị cay, tính ôn. Chủ trị nhọt lở, ghẻ ngứa, khí nóng, nhọt độc, bệnh hủi, da thịt chết, rụng lông mày; giết trùng gây trĩ, tẩy nốt ruồi đen và thịt thừa. Còn có tên Ác hôi. Có ở vùng núi khe.
Đông hôi (tro củi đốt mùa đông): vị cay, tính hơi ôn. Chủ trị nốt ruồi đen, tẩy mụn cóc, thịt thừa, nhọt ăn lở, ghẻ ngứa. Còn có tên Lê hôi (tro cây rau muối). Có ở vùng sông đầm.
Bộ Thảo (các vị thuốc từ cây cỏ) – Thượng phẩm
Thanh chi (nấm linh chi màu xanh): vị chua, tính bình. Chủ về sáng mắt, bổ can khí (khí của gan), yên tinh thần và hồn, khiến người nhân hậu, khoan dung. Ăn lâu thân nhẹ không già, sống lâu, thành tiên. Còn có tên Long chi. Mọc ở vùng núi khe.
Xích chi (linh chi đỏ): vị đắng, tính bình. Chủ trị khí kết trong ngực, bổ tâm khí (khí của tim), bổ trung (bồi bổ tỳ vị, phần giữa cơ thể), tăng trí tuệ, không hay quên. Ăn lâu thân nhẹ không già, sống lâu, thành tiên. Còn có tên Đan chi. Mọc ở vùng núi khe.
Hoàng chi (linh chi vàng): vị ngọt, tính bình. Chủ trị ngũ tà (năm loại tà khí gây bệnh) ở tim bụng, bổ tỳ khí (khí của tỳ), an thần, khiến người trung thực, hoà nhã vui vẻ. Ăn lâu thân nhẹ không già, sống lâu, thành tiên. Còn có tên Kim chi. Mọc ở vùng núi khe.
Bạch chi (linh chi trắng): vị cay, tính bình. Chủ trị ho nghịch thượng khí, bổ phế khí (khí của phổi), thông lợi miệng mũi, mạnh ý chí, dũng mãnh, yên phách. Ăn lâu thân nhẹ không già, sống lâu, thành tiên. Còn có tên Ngọc chi. Mọc ở vùng núi khe.
Hắc chi (linh chi đen): vị mặn, tính bình. Chủ trị bí tiểu, thông lợi đường nước, bổ thận khí (khí của thận), thông cửu khiếu, tai thính mắt tinh. Ăn lâu thân nhẹ không già, sống lâu, thành tiên. Còn có tên Huyền chi. Mọc ở vùng núi khe.
Tử chi (linh chi tím): vị ngọt, tính ôn. Chủ trị tai điếc, làm lợi các khớp, giữ gìn tinh thần, bổ tinh khí, làm chắc gân xương, đẹp nhan sắc. Ăn lâu thân nhẹ không già, sống lâu, thành tiên. Còn có tên Mộc chi. Mọc ở vùng núi khe.
Thiên môn đông: vị đắng, tính bình. Chủ trị các chứng phong thấp phát đột ngột, thiên tý (tê bại một bên người); làm mạnh xương tủy, giết tam trùng, trừ phục thi. Uống lâu thân nhẹ, ích khí, sống lâu. Còn có tên Điên lặc. Mọc ở vùng núi khe.
Truật: vị đắng, tính ôn. Chủ trị thấp tý (tê đau do ẩm thấp), da thịt chết, kính (co cứng), đản (vàng da); cầm mồ hôi, trừ nóng, tiêu thức ăn; có thể nấu thành cao hay làm viên mà uống. Uống lâu thân nhẹ, sống lâu, không đói. Còn có tên Sơn kế. Mọc ở vùng núi khe núi Trịnh Sơn.
Uy nuy (ngọc trúc): vị ngọt, tính bình. Chủ trị trúng phong, sốt đột ngột không cử động được, gân trật thịt kết, các chứng hư thiếu. Uống lâu trừ vết nám đen trên mặt (?), sắc mặt đẹp, hồng hào tươi nhuận, thân nhẹ không già. Mọc ở vùng khe sông.
Can địa hoàng (củ địa hoàng phơi khô): vị ngọt, tính hàn. Chủ trị gãy xương, té ngã, đứt gân, tổn thương nội tạng; đuổi huyết tý (tê bại do máu ứ trệ), bồi đắp tủy xương, nuôi lớn cơ thịt. Nấu thành thang (nước thuốc sắc) thì trừ nóng lạnh, tích tụ, trừ tý. Dùng tươi càng tốt. Còn có tên Địa tủy. Mọc ở vùng sông đầm.
Xương bồ: vị cay, tính ôn. Chủ trị phong hàn thấp tý (tê đau do gió, lạnh và ẩm thấp), ho nghịch thượng khí; khai tâm khiếu (làm thông "lỗ" của tim, nơi trí tuệ trú ngụ, khiến tinh thần sáng suốt), bổ ngũ tạng, thông cửu khiếu, làm sáng tai mắt, làm phát ra tiếng nói. Uống lâu thân nhẹ, không hay quên, không mê muội, sống lâu. Còn có tên Xương dương. Mọc ở ao đầm.
Viễn chí: vị đắng, tính ôn. Chủ trị ho nghịch, tổn thương nội tạng; bổ chỗ thiếu, trừ tà khí, thông lợi cửu khiếu, tăng trí tuệ, tai thính mắt sáng, không hay quên, mạnh trí, tăng sức gấp bội. Uống lâu thân nhẹ, không già. Lá gọi là Tiểu thảo. Còn có tên Yêu nhiễu, Tế thảo. Mọc ở vùng khe sông.
Trạch tả: vị ngọt, tính hàn. Chủ trị phong hàn thấp tý, khó đẻ; tiêu nước, nuôi ngũ tạng, thêm khí lực, béo khỏe. Uống lâu tai thính mắt sáng, không đói, sống lâu thân nhẹ, mặt sáng tươi, đi được trên mặt nước. Còn có tên Thủy tả, Mang dụ, Hộc tả. Mọc ở ao đầm.
Thự dự (củ mài, hoài sơn): vị ngọt, tính hơi ôn. Chủ trị tổn thương nội tạng, bổ chứng hư yếu gầy mòn, trừ nóng lạnh và tà khí, bổ trung, thêm khí lực, nuôi lớn cơ thịt. Uống lâu tai thính mắt sáng, thân nhẹ, không đói, sống lâu. Còn có tên Sơn dụ. Mọc ở vùng núi khe.
Cúc hoa (hoa cúc): vị đắng, tính bình. Chủ trị phong đầu (đau đầu, choáng váng do phong), đầu choáng sưng đau, mắt như muốn lồi ra, chảy nước mắt, da thịt chết (?), sợ gió, thấp tý. Uống lâu làm lợi khí huyết, thân nhẹ, chịu được già, sống lâu. Còn có tên Tiết hoa. Mọc ở vùng sông đầm.
Cam thảo: vị ngọt, tính bình. Chủ trị nóng lạnh và tà khí trong ngũ tạng lục phủ; làm chắc gân xương, nuôi lớn cơ thịt, tăng sức gấp bội; chữa vết thương binh khí, chân sưng phù, giải độc. Uống lâu thân nhẹ, sống lâu. Mọc ở vùng khe sông.
Nhân sâm: vị ngọt, tính hơi hàn. Chủ về bổ ngũ tạng, yên tinh thần, định hồn phách, cầm chứng hồi hộp kinh sợ, trừ tà khí, sáng mắt, khai tâm, tăng trí tuệ. Còn có tên Nhân hàm, Quỷ cái. Mọc ở vùng núi khe.
Thạch hộc: vị ngọt, tính bình. Chủ trị tổn thương nội tạng, trừ tý, hạ khí, bổ ngũ tạng bị hư lao (suy kiệt do lao lực lâu ngày) gầy mòn, làm mạnh phần âm (tăng sức sinh dục). Uống lâu làm dày chắc ruột và dạ dày, thân nhẹ, sống lâu. Còn có tên Lâm lan. Mọc ở vùng núi khe.
Thạch long nhuế: vị đắng, tính bình. Chủ trị phong hàn thấp tý, tà khí ở tim bụng; làm lợi các khớp, cầm chứng bứt rứt đầy tức. Uống lâu thân nhẹ, sáng mắt, không già. Còn có tên Lỗ quả năng, Địa thầm. Mọc ở vùng sông đầm.
Ngưu tất: vị đắng (có bản chép là chua), tính bình. Chủ trị hàn thấp nuy tý (chân tay yếu liệt, tê đau do lạnh và ẩm), tứ chi co quắp, đầu gối đau không co duỗi được; đuổi huyết khí ứ trệ, chữa bỏng nóng, bỏng lửa; làm sẩy thai. Uống lâu thân nhẹ, chịu được già. Còn có tên Thạch bội. Mọc ở vùng khe sông.
Độc hoạt: vị đắng, tính bình, không độc. Chủ trị các bệnh do phong hàn gây ra, vết thương binh khí, giảm đau, bôn đồn (cảm giác khí từ bụng dưới xông lên ngực như con lợn chạy), giản kính, phụ nữ sán hà (khối ở bụng dưới kèm đau). Uống lâu thân nhẹ, chịu được già. Còn có tên Khương hoạt, Khương thanh, Hộ Khương sứ giả. Mọc ở vùng khe sông.
Thăng ma: vị ngọt, tính bình. Chủ về giải trăm thứ độc, giết các loài yêu tinh, vật già thành tinh, ma quỷ gieo vạ; tránh ôn dịch (dịch bệnh lây lan), chướng khí (khí độc ở rừng núi), tà khí và cổ độc. Uống lâu không chết yểu, thân nhẹ, sống lâu. Còn có tên Chu thăng ma. Mọc ở vùng núi khe.
Từ hồ (tức Sài hồ): vị đắng, tính bình. Chủ trị khí kết trong tim bụng, ruột và dạ dày, ăn uống tích tụ, nóng lạnh và tà khí; đẩy cái cũ ra, đưa cái mới vào. Uống lâu thân nhẹ, sáng mắt, bổ tinh. Còn có tên Địa huân. Mọc ở vùng khe sông.
Phòng quỳ: vị cay, tính hàn. Chủ trị sán hà, tiêu chảy, nhiệt kết ở bàng quang làm nước tiểu không ra, ho nghịch, ôn ngược (sốt rét, cơn nóng nhiều), điên giản, kinh sợ do tà, chạy cuồng. Uống lâu làm chắc xương tủy, ích khí, thân nhẹ. Còn có tên Lê cái. Mọc ở vùng khe sông.
Thi thực (hạt cỏ thi): vị đắng, tính bình. Chủ trị liệt dương; ích khí, làm đầy đặn da thịt, sáng mắt, thông minh, biết trước sự việc. Uống lâu không đói, không già, thân nhẹ. Mọc ở vùng khe sông.
Yểm lư tử: vị đắng, tính hơi ôn, không độc. Chủ trị huyết ứ ở ngũ tạng, thủy khí (nước đọng) trong bụng, bụng trướng, nóng đọng lại, phong hàn thấp tý, các chứng đau trong thân thể. Uống lâu thân nhẹ, sống lâu, không già. Mọc ở vùng khe sông.
Ý dĩ nhân (hạt ý dĩ, hạt bo bo): vị ngọt, tính hơi hàn. Chủ trị gân co rút không co duỗi được, phong thấp tý; hạ khí. Uống lâu thân nhẹ, ích khí. Rễ của nó trừ tam trùng. Còn có tên Giải lễ. Mọc ở đầm vùng đất bằng.
Xa tiền tử (hạt cây mã đề): vị ngọt, tính hàn, không độc. Chủ trị khí long (bí tiểu do khí trệ), giảm đau, thông lợi đường nước và tiểu tiện, trừ thấp tý. Uống lâu thân nhẹ, chịu được già. Còn có tên Đương thông. Mọc ở đầm vùng đất bằng.
Tích mịch tử: vị cay chua, tính ôn, không độc. Chủ về sáng mắt, chữa đau mắt chảy nước mắt, trừ tý, bổ ngũ tạng, làm tăng tinh quang (ánh sáng tinh anh của mắt). Uống lâu thân nhẹ, không già. Còn có tên Miệt tích, Đại tập, Mã tân. Mọc ở vùng núi đầm.
Sung úy tử (hạt ích mẫu): vị cay, tính hơi ôn. Chủ về sáng mắt, ích tinh (?), trừ thủy khí. Uống lâu thân nhẹ. Thân cây: chủ trị ẩn chẩn (mề đay) ngứa, có thể nấu nước tắm. Còn có tên Ích mẫu, Ích minh, Đại trát. Mọc ở ao đầm.
Mộc hương: vị cay, tính ôn. Chủ trị tà khí, tránh dịch độc và ôn quỷ (ma quỷ gây dịch bệnh), mạnh ý chí, chủ trị lâm lộ (tiểu rắt, nhỏ giọt) (?). Uống lâu không bị mộng mị, bóng đè. Mọc ở vùng núi khe.
Long đởm: vị đắng chát. Chủ trị nóng lạnh trong xương, kinh giản, tà khí; nối chỗ tổn thương đứt gãy, định ngũ tạng, giết cổ độc. Uống lâu tăng trí, không hay quên, thân nhẹ, chịu được già. Còn có tên Lăng du. Mọc ở vùng núi khe.
Thố ty tử (hạt tơ hồng): vị cay, tính bình. Chủ về nối chỗ tổn thương đứt gãy, bổ chỗ thiếu, thêm khí lực, béo khỏe. Nước ép của nó trừ vết nám trên mặt (?). Uống lâu sáng mắt, thân nhẹ, sống lâu. Còn có tên Thố lô. Mọc ở vùng núi khe.
Ba kích thiên: vị cay, tính hơi ôn. Chủ trị đại phong (phong tà nặng) và tà khí, liệt dương không cương. Làm mạnh gân xương, yên ngũ tạng, bổ trung, mạnh ý chí, ích khí. Mọc ở vùng núi khe.
Bạch mạc: vị ngọt, tính hàn. Chủ trị nóng lạnh, bát đản (tám loại vàng da), tiêu khát. Bổ trung, ích khí. Uống lâu thân nhẹ, sống lâu. Còn có tên Cốc thái.
Bạch hao: vị ngọt, tính bình. Chủ trị tà khí ở ngũ tạng, phong hàn thấp tý; bổ trung, ích khí, làm râu tóc mọc dài và đen; chữa chứng tâm huyền (trong lòng nôn nao như bị treo lơ lửng), ăn ít mà hay đói. Uống lâu thân nhẹ, tai thính mắt sáng, không già. Mọc ở vùng sông đầm.
Địa phu tử: vị đắng, tính hàn. Chủ trị bàng quang bị nhiệt; lợi tiểu, bổ trung, bổ tinh khí. Uống lâu tai thính mắt sáng, thân nhẹ, chịu được già. Còn có tên Địa quỳ. Mọc ở đầm vùng đất bằng.
Thạch long sô: vị đắng, tính hơi hàn. Chủ trị tà khí ở tim bụng, tiểu tiện không thông, lâm bế (tiểu rắt rồi bí tắc), phong thấp, quỷ chú, độc ác. Uống lâu bổ chứng hư yếu gầy mòn, thân nhẹ, tai thính mắt sáng, sống lâu. Còn có tên Long tu, Thảo tục đoạn. Mọc ở vùng núi khe.
Lạc thạch (dây lạc thạch): vị đắng, tính ôn. Chủ trị phong nhiệt, da thịt chết, vết nhọt, miệng khô lưỡi cháy, ung thũng không tiêu, họng lưỡi sưng, nước và cháo không nuốt xuống được. Uống lâu thân nhẹ, sáng mắt, da dẻ tươi nhuận, sắc mặt đẹp, không già, sống lâu. Còn có tên Thạch lăng. Mọc ở vùng khe sông.
Hoàng liên: vị đắng, không độc. Chủ trị nhiệt khí, đau mắt, khoé mắt tổn thương chảy nước mắt; sáng mắt; chữa kiết lỵ, đau bụng, đi ngoài, phụ nữ sưng đau trong âm hộ. Uống lâu khiến người không hay quên. Còn có tên Vương liên. Mọc ở vùng khe sông. (Cũng mọc bám trên cây cối hoặc trên tường.)
Vương bất lưu hành: vị đắng, tính bình. Chủ trị vết thương binh khí, cầm máu, đuổi cơn đau, làm gai đâm trồi ra, trừ phong tý và lạnh bên trong. Uống lâu thân nhẹ, chịu được già, thêm thọ. Mọc ở vùng núi khe.
Lam thực (hạt cây chàm): vị đắng, tính hàn. Chủ về giải các thứ độc, giết độc của sâu bọ, các loài bò lổm ngổm (?), bệnh chú do ma quỷ và độc côn trùng đốt. Uống lâu đầu không bạc, thân nhẹ. Mọc ở đầm vùng đất bằng. (Điện hoa, tức Thanh đại – bột chàm.)
Cảnh thiên: vị đắng chua, tính bình. Chủ về sốt cao, nhọt do bỏng lửa, mình nóng bứt rứt, khí tà ác. Hoa: chủ trị phụ nữ rong huyết, ra dịch đỏ trắng; làm thân nhẹ, sáng mắt. Còn có tên Giới hỏa, Thận hỏa. Mọc ở vùng khe sông.
Thiên danh tinh: vị ngọt, tính hàn. Chủ trị huyết ứ, huyết hà (khối u do máu kết lại) đến mức muốn chết, đi ra máu; cầm máu, lợi tiểu, trừ giun nhỏ, trừ tý, trừ nhiệt kết trong ngực, cầm bứt rứt và khát. Uống lâu thân nhẹ, chịu được già. Còn có tên Mạch cú khương, Hà mô lam, Thỉ thủ. Mọc ở vùng sông đầm. (Lại có tên Địa tùng; hạt gọi là Hạc sắt, rễ gọi là Thổ ngưu tất.)
Bồ hoàng (phấn hoa cỏ nến): vị ngọt, tính bình. Chủ trị nóng lạnh ở tim bụng và bàng quang; lợi tiểu, cầm máu, tiêu huyết ứ. Uống lâu thân nhẹ, thêm khí lực, sống lâu, thành tiên. Mọc ở ao đầm.
Hương bồ (cỏ nến): vị ngọt, tính bình. Chủ trị tà khí ở ngũ tạng và vùng dưới tim, trong miệng lở loét hôi thối; làm chắc răng, sáng mắt, thính tai. Uống lâu thân nhẹ, chịu được mệt nhọc. Còn có tên … (?) (chữ bị mất). Mọc ở ao đầm.
Lan thảo: vị cay, tính bình. Chủ về thông lợi đường nước, giết cổ độc, tránh điều chẳng lành. Uống lâu ích khí, thân nhẹ, không già, thông thần minh. Còn có tên Thủy hương. Mọc ở ao đầm.
Quyết minh tử (hạt muồng): vị mặn, tính bình. Chủ trị thanh manh, mắt mọc màng thịt đỏ trắng, mắt đỏ đau chảy nước mắt. Uống lâu tăng tinh quang của mắt, thân nhẹ. Mọc ở vùng sông đầm.
Vân thực: vị cay, tính hơi ôn. Chủ trị tiêu chảy, kiết lỵ; giết sâu và cổ độc, trừ khí tà ác kết lại, giảm đau, trừ nóng lạnh. Hoa: chủ trị chứng thấy ma quỷ yêu tinh. Ăn nhiều khiến người chạy cuồng. Uống lâu thân nhẹ, thông thần minh. Mọc ở vùng khe sông. (Lại có tên Viên thực, Thiên đậu, Vân anh.)
Hoàng kỳ: vị ngọt, tính hơi ôn. Chủ trị ung thư (nhọt sưng, nhọt sâu) lâu ngày thành lở loét, đẩy mủ, giảm đau; đại phong lại tật (bệnh hủi), ngũ trĩ (năm loại trĩ), thử lũ; bổ hư, chữa trăm bệnh của trẻ nhỏ. Còn có tên Đái tảm. Mọc ở vùng núi khe.
Xà sàng tử: vị đắng, tính bình. Chủ trị phụ nữ sưng đau trong âm hộ, đàn ông bộ phận sinh dục rỉ dịch, ẩm ngứa; trừ tý khí, lợi các khớp; chữa điên giản, nhọt độc. Uống lâu thân nhẹ. Còn có tên Xà túc, Xà mễ. Mọc ở vùng khe sông.
Lậu lô: vị đắng mặn, tính hàn. Chủ trị da nóng, nhọt độc, thư, trĩ, thấp tý; làm xuống sữa. Uống lâu thân nhẹ, ích khí, tai thính mắt sáng, không già, sống lâu. Còn có tên Dã lan. Mọc ở vùng núi khe.
Thiến căn (rễ cây thiến thảo): vị đắng, tính hàn. Chủ trị hàn thấp phong tý, vàng da. Bổ trung. Mọc ở vùng núi khe.
Toàn hoa (hoa bìm bìm dại): vị ngọt, tính ôn. Chủ về ích khí, trừ vết nám đen trên mặt (?), làm cho xinh đẹp. Rễ: chủ trị nóng lạnh và tà khí trong bụng, lợi tiểu. Uống lâu không đói, thân nhẹ. Còn có tên Cân căn hoa, Kim phí. Mọc ở đầm vùng đất bằng.
Bạch thố hoắc: vị đắng, tính bình. Chủ trị độc của rắn, rắn hổ, ong, bọ cạp, chó dại, độc trong rau và thịt, cổ độc, quỷ chú. Còn có tên Bạch cát. Mọc ở vùng núi khe.
Thanh nhương: vị ngọt, tính hàn. Chủ trị tà khí ở ngũ tạng, phong hàn thấp tý; ích khí, bổ não tủy, làm chắc gân xương. Uống lâu tai thính mắt sáng, không đói, không già, thêm thọ. Đây là mầm của cây cự thắng. (Tức mầm cây vừng.) Mọc ở vùng khe sông.
Đương quy: vị ngọt, tính ôn, không độc. Chủ trị ho nghịch thượng khí, ôn ngược với cơn nóng rùng mình trong da, phụ nữ rong huyết, tuyệt đường sinh con, các thứ nhọt lở độc, vết thương binh khí; đều nấu nước mà uống. Còn có tên Can quy. Mọc ở vùng khe sông.
Bộ Thảo – Trung phẩm
Xích tiễn (thiên ma): vị cay, tính ôn. Chủ về giết ma quỷ yêu tinh, cổ độc, khí ác. Uống lâu thêm khí lực, tăng sức sinh dục, béo khỏe, thân nhẹ, thêm tuổi. Còn có tên Ly mẫu, Quỷ đốc bưu. Mọc ở vùng khe sông.
Mạch môn đông: vị ngọt, tính bình. Chủ trị khí kết ở tim bụng, tổn thương nội tạng, tổn thương do ăn quá no, lạc mạch (các mạch nhỏ) của dạ dày bị đứt, gầy mòn hụt hơi. Uống lâu thân nhẹ, không già, không đói. Mọc ở vùng khe sông.
Quyển bá: vị cay, tính bình. Chủ trị tà khí ở ngũ tạng, phụ nữ nóng lạnh, đau trong âm hộ, trưng hà, tắc kinh, tuyệt đường sinh con. Uống lâu thân nhẹ, sắc mặt hồng hào. Còn có tên Vạn tuế. Mọc ở vùng núi khe.
Nhục thung dung: vị mặn. Chủ trị ngũ lao thất thương (năm chứng suy kiệt do lao lực và bảy loại tổn thương trong cơ thể); bổ trung, trừ chứng nóng lạnh đau trong dương vật, nuôi ngũ tạng, mạnh phần âm, bổ tinh khí, nhiều con; chữa phụ nữ trưng hà. Uống lâu thân nhẹ. Mọc ở vùng núi khe.
Tật lê tử (quả cây tật lê, gai ma vương): vị đắng, tính ôn. Chủ trị máu xấu, phá khối trưng kết tích tụ, hầu tý (họng sưng đau, tắc nghẽn), khó đẻ. Uống lâu nuôi lớn cơ thịt, sáng mắt, thân nhẹ. Còn có tên Bàng thông, Khuất nhân, Chỉ hành, Sài vũ, Thăng thôi. Mọc ở đầm vùng đất bằng.
Phòng phong: vị ngọt, tính ôn, không độc. Chủ trị đại phong, chóng mặt đau đầu, sợ gió, phong tà, mắt mù không thấy gì, phong chạy khắp mình, khớp xương đau nhức, bứt rứt đầy tức. Uống lâu thân nhẹ. Còn có tên Đồng vân. Mọc ở vùng sông đầm.
Sa sâm: vị đắng, tính hơi hàn, không độc. Chủ trị máu tích tụ, kinh khí (khí rối loạn do kinh sợ); trừ nóng lạnh, bổ trung, bổ phế khí. Uống lâu có lợi cho người. Còn có tên Tri mẫu. Mọc ở vùng khe sông.
Khung cùng (xuyên khung): vị cay, tính ôn, không độc. Chủ trị trúng phong vào não gây đau đầu, hàn tý (tê đau do lạnh), gân co rút hoặc chùng nhão, vết thương binh khí, phụ nữ tắc kinh không có con. Mọc ở vùng khe sông.
Mi vu (mầm cây xuyên khung): vị cay, tính ôn. Chủ trị ho nghịch; định kinh khí, tránh tà ác, trừ cổ độc và quỷ chú, trừ tam trùng. Uống lâu thông thần. Còn có tên Vi vu.
Tục đoạn: vị đắng, tính hơi ôn. Chủ trị thương hàn (bệnh do cảm phải khí lạnh từ bên ngoài, gây sốt, sợ lạnh); bổ chỗ thiếu; chữa vết thương binh khí, nhọt, té ngã gãy xương; nối gân xương; phụ nữ khó đẻ. Uống lâu thêm khí lực. Còn có tên Long đậu, Thuộc chiết. Mọc ở vùng núi khe.
Nhân trần hao: vị đắng, không độc. Chủ trị phong thấp, nóng lạnh, tà khí, nhiệt kết gây vàng da. Uống lâu thân nhẹ, ích khí, chịu được già. Mọc ở Thái Sơn và trên đồi gò, sườn dốc, bờ đất.
Ngũ vị (ngũ vị tử): vị chua, tính ôn. Chủ về ích khí, chữa ho nghịch thượng khí, lao thương (tổn thương do lao lực) gầy mòn; bổ chỗ thiếu, mạnh phần âm, bổ tinh của đàn ông. Mọc ở vùng núi khe.
Tần giao: vị đắng, tính bình. Chủ trị nóng lạnh, tà khí, hàn thấp phong tý gây đau các khớp chân tay; hạ thủy (tháo nước đọng), lợi tiểu. Mọc ở vùng núi khe.
Hoàng cầm: vị đắng, tính bình. Chủ trị các chứng nhiệt, vàng da, kiết lỵ, tiêu chảy; đuổi nước đọng, làm thông kinh bế, chữa nhọt độc, thư ăn lở, bỏng lửa. Còn có tên Hủ trường. Mọc ở vùng khe sông.
Thược dược: vị đắng. Chủ trị tà khí gây đau bụng; trừ huyết tý, phá khối cứng tích tụ, nóng lạnh, sán hà; giảm đau, lợi tiểu, ích khí. Mọc ở vùng khe sông.
Can khương (gừng khô): vị cay, tính ôn. Chủ trị ngực đầy, ho nghịch thượng khí; ôn trung, cầm máu, làm ra mồ hôi, đuổi phong thấp tý, chữa kiết lỵ, tiêu chảy; gừng tươi càng tốt. Uống lâu trừ mùi hôi, thông thần minh. Mọc ở vùng khe sông.
Cảo bản: vị cay, tính hơi ôn. Chủ trị phụ nữ sán hà, lạnh sưng đau trong âm hộ, trong bụng co thắt; trừ đau đầu do phong, nuôi da thịt, làm tươi nhan sắc. Còn có tên Quỷ khanh, Địa tân. Mọc ở vùng núi khe.
Ma hoàng: vị đắng, tính ôn, không độc. Chủ trị trúng phong, thương hàn, đau đầu, ôn ngược; phát biểu (làm ra mồ hôi để đẩy tà khí đang ở ngoài da ra), trừ tà nhiệt khí, cầm ho nghịch thượng khí, trừ nóng lạnh, phá khối trưng cứng tích tụ. Còn có tên Long sa. Mọc ở vùng núi khe.
Cát căn (rễ sắn dây): vị ngọt, tính bình. Chủ trị tiêu khát, mình sốt cao, nôn mửa, các chứng tý; khởi âm khí (làm dấy lên phần khí âm – phần dịch, mát trong cơ thể), giải các thứ độc. Cát cốc (hạt sắn dây): chủ trị kiết lỵ kéo dài trên mười năm. Còn có tên Kê tề căn. Mọc ở vùng khe sông.
Tri mẫu: vị đắng, tính hàn, không độc. Chủ trị tiêu khát, nhiệt trung (nóng ở bên trong), trừ tà khí, chân tay mình mẩy phù, hạ thủy, bổ chỗ thiếu, ích khí. Còn có tên Mẫu kỳ, Liên mẫu, Dã liệu, Địa sâm, Thủy sâm, Thủy tuấn, Hóa mẫu. Mọc ở vùng khe sông.
Bối mẫu: vị cay, tính bình. Chủ trị thương hàn bứt rứt sốt nóng, tiểu rắt, tà khí, sán hà, hầu tý, khó đẻ, vết thương binh khí bị phong xâm nhập gây co cứng. Còn có tên Không thảo.
Quát lâu (qua lâu): vị đắng, tính hàn. Chủ trị tiêu khát, mình nóng bứt rứt đầy tức, sốt cao. Bổ hư, yên trung tiêu, nối chỗ tổn thương đứt gãy. Còn có tên Địa lâu. Mọc ở vùng khe sông và phía bắc núi.
Đan sâm: vị đắng, tính hơi hàn, không độc. Chủ trị tà khí ở tim bụng, ruột sôi ùng ục như nước chảy, nóng lạnh, tích tụ; phá trưng, trừ hà, cầm bứt rứt đầy tức, ích khí. Còn có tên Khước thiền thảo. Mọc ở vùng núi khe.
Huyền sâm: vị đắng, tính hơi hàn, không độc. Chủ trị nóng lạnh, tích tụ trong bụng, phụ nữ còn bệnh sau khi sinh nở. Bổ thận khí, khiến người sáng mắt. Còn có tên Trọng đài. Mọc ở vùng khe sông.
Khổ sâm: vị đắng, tính hàn. Chủ trị khí kết ở tim bụng, sán hà, tích tụ, vàng da, tiểu xong còn rỉ giọt; đuổi nước đọng, trừ ung thũng. Bổ trung, sáng mắt, cầm nước mắt. Còn có tên Thủy hòe, Khổ thức (?). Mọc ở vùng núi khe và đồng ruộng.
Cẩu tích: vị đắng, tính bình. Chủ về lưng cứng, khớp xương co duỗi lúc chùng lúc co, chu tý, đầu gối đau do hàn thấp. Khá có lợi cho người già. Còn có tên Bách chi. Mọc ở vùng khe sông.
Tỳ giải: vị đắng, tính bình. Chủ trị lưng đau cứng, phong hàn thấp chu tý ở các khớp xương, nhọt độc không lành, nhiệt khí. Mọc ở vùng núi khe.
Thông thảo: vị cay, tính bình. Chủ về trừ trùng độc, trừ nóng lạnh ở tỳ vị, thông lợi cửu khiếu, huyết mạch và các khớp, khiến người không hay quên. Còn có tên Phụ chi. Mọc ở vùng núi khe.
Cù mạch: vị đắng, tính hàn. Chủ trị quan cách (chứng trên thì nôn mửa, dưới thì bí tiểu, trên dưới đều tắc) và các chứng bí tiểu, tiểu tiện không thông; làm gai đâm trồi ra, làm vỡ ung thũng, sáng mắt, trừ màng mộng, phá thai làm sẩy, làm thông máu bế. Còn có tên Cự cú mạch. Mọc ở vùng khe sông.
Bại tương: vị đắng, tính bình. Chủ trị nhọt do sốt nóng đột ngột và do bỏng lửa, da đỏ nóng, ghẻ ngứa, thư, trĩ, lở do yên ngựa cọ xát (?), nhiệt khí. Còn có tên Lộc trường. Mọc ở vùng khe sông.
Bạch chỉ: vị cay, tính ôn. Chủ trị phụ nữ rong huyết ra dịch đỏ trắng, tắc kinh, âm hộ sưng, nóng lạnh, phong đầu, phong xâm vào mắt làm chảy nước mắt; nuôi da thịt, làm tươi nhuận, có thể làm kem bôi mặt. Còn có tên Phương hương. Mọc ở vùng khe sông.
Đỗ nhược: vị cay, tính hơi ôn. Chủ trị khí nghịch dưới ngực sườn; ôn trung; chữa phong vào vùng não hộ (vùng sau gáy, nơi có huyệt Não hộ), đầu sưng đau, nhiều nước mũi nước mắt. Uống lâu bổ tinh, sáng mắt, thân nhẹ. Còn có tên Đỗ hành. Mọc ở vùng sông đầm.
Tử thảo: vị đắng, tính hàn. Chủ về tà khí ở tim bụng, ngũ đản (năm loại vàng da); bổ trung, ích khí, thông lợi cửu khiếu, thông đường nước. Còn có tên Tử đan, Tử phù, Địa huyết. Mọc ở vùng núi khe.
Tử uyển: vị đắng, tính ôn. Chủ trị ho nghịch thượng khí, khí kết nóng lạnh trong ngực; trừ cổ độc, chứng liệt yếu và trùng ăn loét (?), yên ngũ tạng. Mọc ở vùng núi khe.
Bạch tiên: vị đắng, tính hàn. Chủ trị đầu phong (đau đầu do phong), vàng da, ho nghịch, tiểu rắt, phụ nữ âm hộ sưng đau, thấp tý, da thịt chết, không co duỗi được, đứng ngồi đi lại khó khăn. Mọc ở vùng khe sông.
Vi hàm: vị đắng, tính bình. Chủ trị phong thấp tý, lịch tiết thống (đau lần lượt khắp các khớp), kinh giản thè lưỡi, hồi hộp, tặc phong, thử lũ, ung thũng. Còn có tên Mi hàm. Mọc ở vùng sông đầm.
Bạch vi: vị đắng, tính bình. Chủ trị đột ngột trúng phong, mình nóng, chân tay căng nặng, mê man không biết người, cuồng loạn do tà khí, nóng lạnh mỏi đau, ôn ngược rùng mình, phát cơn có giờ giấc. Mọc ở vùng sông đầm.
Tỷ nhĩ thực (quả ké đầu ngựa): vị ngọt, tính ôn. Chủ trị phong đầu đau do lạnh, phong thấp chu tý, tứ chi co quắp đau, thịt xấu, da thịt chết. Uống lâu ích khí, tai thính mắt sáng, mạnh chí, thân nhẹ. Còn có tên Hồ tỷ, Địa quỳ. Mọc ở vùng khe sông.
Mao căn (rễ cỏ tranh): vị ngọt, tính hàn. Chủ trị lao thương hư yếu gầy mòn; bổ trung, ích khí, trừ huyết ứ, tắc kinh, nóng lạnh; lợi tiểu. Mầm của nó chủ về hạ thủy. Còn có tên Lan căn, Như căn. Mọc ở vùng núi khe.
Toan tương (cây thù lù, tầm bóp): vị chua, tính bình. Chủ trị nóng bứt rứt đầy tức; định chí, ích khí, thông lợi đường nước; chữa khó đẻ – nuốt quả của nó thì đẻ ngay. Còn có tên Tạc tương. Mọc ở vùng sông đầm.
Dâm dương hoắc: vị cay, tính hàn. Chủ trị liệt dương, tổn thương đứt (?), đau trong dương vật; lợi tiểu, thêm khí lực, mạnh ý chí. Còn có tên Cương tiền. Mọc ở vùng núi khe.
Lễ thực (hạt cỏ mã lan): vị ngọt, tính bình. Chủ trị da lúc nóng lúc lạnh, nhiệt khí trong dạ dày, phong hàn thấp tý. Làm chắc gân xương, khiến người thèm ăn. Uống lâu thân nhẹ. Hoa và lá: trừ sán trắng (sán dây). Còn có tên Kịch thảo, Tam kiên, Thỉ thủ. Mọc ở vùng khe sông.
Khoản đông (hoa khoản đông): vị cay, tính ôn. Chủ trị ho nghịch thượng khí, hay suyễn, hầu tý, các chứng kinh giản, nóng lạnh, tà khí. Còn có tên Thác ngô, Khỏa đông, Hổ hư, Thố hề. Mọc ở vùng núi khe.
Phòng kỷ: vị cay, tính bình. Chủ trị phong hàn, ôn ngược, nhiệt khí, các chứng giản; trừ tà, lợi đại tiện và tiểu tiện. Còn có tên Giải ly. Mọc ở vùng khe sông.
Nữ uyển: vị cay, tính ôn. Chủ trị phong hàn rùng mình, hoắc loạn (thổ tả: vừa nôn vừa tiêu chảy dữ dội), tiêu chảy, kiết lỵ, ruột sôi chạy lên xuống không ở chỗ nhất định, kinh giản, nóng lạnh, trăm bệnh. Mọc ở vùng khe sông.
Trạch lan: vị chua, không độc. Chủ trị phụ nữ sau sinh chảy máu cam, bệnh còn sót lại sau khi trúng phong, bụng to phù nước, mình mặt tứ chi phù, nước đọng trong khớp xương, vết thương binh khí, ung thũng, nhọt mưng mủ. Còn có tên Hổ lan, Long táo. Mọc ở bên đầm.
Địa du: vị đắng, tính hơi hàn. Chủ trị phụ nữ đau khi sinh nở (?), thất thương (bảy loại tổn thương), bệnh đới hạ (khí hư ra nhiều); giảm đau, trừ thịt xấu, cầm mồ hôi, chữa vết thương binh khí. Mọc ở vùng núi khe.
Vương tôn: vị đắng, tính bình, không độc. Chủ trị tà khí ở ngũ tạng, hàn thấp tý, tứ chi đau mỏi, đầu gối lạnh đau. Mọc ở vùng khe sông.
Tước sàng: vị mặn, tính hàn. Chủ trị đau lưng và cột sống không nằm áp xuống giường được, cúi ngửa khó khăn; trừ nóng; có thể nấu nước tắm. Mọc ở vùng núi khe.
Mã tiên hao: vị đắng, tính bình. Chủ trị nóng lạnh, quỷ chú, trúng phong, thấp tý, phụ nữ bệnh đới hạ, không có con. Còn có tên Mã thỉ hao. Mọc ở vùng sông đầm.
Thục dương tuyền: vị đắng, tính hơi hàn. Chủ trị trọc đầu, nhọt độc, nhiệt khí, ghẻ ngứa, vảy, lác, trùng; chữa sâu răng. Mọc ở vùng khe sông.
Tích tuyết thảo (rau má): vị đắng, tính hàn. Chủ trị sốt cao, nhọt độc, ung thư, lở loét lan rộng, xích phiêu (da nổi mảng đỏ nóng như lửa), da đỏ, mình nóng. Mọc ở vùng khe sông.
Viên y (rêu mọc trên tường): vị chua, không độc. Chủ trị vàng da, bứt rứt trong lòng, ho nghịch, bệnh về huyết khí, nóng đột ngột trong ruột và dạ dày, vết thương binh khí kèm lạnh bên trong. Uống lâu bổ trung, ích khí, nuôi lớn cơ thịt, sắc mặt đẹp. Còn có tên Tích tà, Ô cửu, Viên doanh, Thiên cửu, Thử cửu. Mọc ở chỗ râm của tường cũ hoặc trên mái nhà.
Thủy bình (bèo): vị cay, tính hàn. Chủ trị sốt nóng đột ngột, ngứa mình; hạ thủy khí, giải rượu, làm râu tóc dài, cầm tiêu khát. Uống lâu thân nhẹ. Còn có tên Thủy hoa. Mọc ở ao đầm.
Hải tảo (rong biển): vị đắng, tính hàn. Chủ trị anh lựu (bướu cổ), hạch dưới cổ; phá tan khí kết, chữa ung thũng, trưng hà khí cứng, trong bụng sôi lên xuống; hạ mười hai chứng phù thũng. Còn có tên Lạc thủ. Mọc ở ao đầm.
Cát cánh: vị đắng, không độc. Chủ trị đau ngực sườn như dao đâm, bụng đầy ruột sôi ùng ục, kinh sợ hồi hộp. Mọc ở vùng núi khe.
Toàn phúc hoa: vị mặn, tính ôn. Chủ trị khí kết, dưới sườn đầy tức, kinh sợ hồi hộp; trừ nước đọng, trừ nóng lạnh giữa ngũ tạng. Bổ trung, hạ khí. Còn có tên Kim phí thảo, Thịnh trạm. Mọc ở vùng khe sông.
Xà toàn: vị đắng, tính hơi hàn. Chủ trị kinh giản, nóng lạnh, tà khí; trừ nóng; chữa vết thương binh khí, thư, trĩ, thử lũ, nhọt độc, lở đầu. Còn có tên Xà hàm. Mọc ở vùng núi khe.
Giả tô (kinh giới): vị cay, tính ôn. Chủ trị nóng lạnh, thử lũ, loa lịch (tràng nhạc: hạch nổi thành chuỗi ở cổ) sinh nhọt; phá khí kết tụ, hạ huyết ứ, trừ thấp tý. Còn có tên Thử mịch. Mọc ở vùng sông đầm.
Bộ Thảo – Hạ phẩm
Doanh thực (quả tường vi): vị chua, tính ôn. Chủ trị ung thư, nhọt độc, thịt kết gân trật, nhọt lở có nhiệt khí, âm thực lâu không lành; làm lợi các khớp. Còn có tên Tường vi, Tường ma, Ngưu cức. Mọc ở vùng núi khe.
Mẫu đơn: vị cay, tính hàn. Chủ trị nóng lạnh, trúng phong, khiết túng (co giật chân tay), kính, kinh giản, tà khí; trừ khối trưng cứng, huyết ứ đọng lại ở ruột và dạ dày; yên ngũ tạng, chữa ung nhọt. Còn có tên Lộc cửu, Thử cô. Mọc ở vùng núi khe.
Thạch vi: vị đắng, tính bình. Chủ trị lao nhiệt (sốt do lao lực), tà khí, năm chứng bí tiểu không thông; thông lợi tiểu tiện và đường nước. Còn có tên Thạch … (?). Mọc trên đá ở vùng núi khe.
Bách hợp: vị ngọt, tính bình. Chủ trị tà khí gây bụng trướng, đau tim; lợi đại tiện và tiểu tiện. Bổ trung, ích khí. Mọc ở vùng khe sông.
Tử sâm: vị đắng, tính hàn. Chủ trị tích tụ ở tim bụng, nóng lạnh, tà khí; thông cửu khiếu, lợi đại tiện và tiểu tiện. Còn có tên Mẫu mông. Mọc ở vùng núi khe.
Vương qua: vị đắng, tính hàn. Chủ trị tiêu khát, tý ở bên trong, huyết ứ, tắc kinh, nóng lạnh mỏi đau; ích khí, chữa khỏi điếc. Còn có tên Thổ qua. Mọc ở đầm vùng đất bằng.
Đại hoàng: vị đắng, tính hàn, có độc. Chủ về hạ huyết ứ, chữa tắc kinh, nóng lạnh; phá trưng hà tích tụ, lưu ẩm (dịch nước đọng lại trong cơ thể) và túc thực (thức ăn cũ không tiêu); quét rửa ruột và dạ dày, đẩy cái cũ ra, đưa cái mới vào, thông lợi nước và thức ăn, điều hoà trung tiêu, tiêu hoá thức ăn, yên hoà ngũ tạng. Mọc ở vùng núi khe.
Cam toại: vị đắng, tính hàn, có độc. Chủ trị bụng to, sán hà, bụng đầy, mặt mắt phù, nước đọng và thức ăn cũ không tiêu; phá trưng cứng tích tụ, thông lợi đường nước và đường thức ăn. Còn có tên Chủ điền. Mọc ở vùng khe sông.
Đình lịch: vị cay, tính hàn. Chủ trị trưng hà tích tụ, khí kết, nóng lạnh do ăn uống; phá khối cứng, đuổi tà, thông lợi đường nước. Còn có tên Đại thất, Đại thích. Mọc ở đầm vùng đất bằng và đồng ruộng.
Nguyên hoa: vị đắng, tính ôn, có độc. Chủ trị ho nghịch thượng khí, họng kêu khò khè, suyễn, họng sưng, hụt hơi, cổ độc, quỷ ngược (sốt rét mà người xưa cho là do ma quỷ gây ra), sán hà, ung thũng; giết sâu và cá. Còn có tên Khứ thủy. Mọc ở vùng khe sông.
Trạch tất: vị đắng, tính hơi hàn. Chủ trị da nóng, bụng to có thủy khí, tứ chi và mặt mắt phù, đàn ông âm khí không đủ. Mọc ở vùng sông đầm.
Đại kích: vị đắng, tính hàn. Chủ trị cổ độc, mười hai chứng thủy (các loại phù thũng do nước), bụng đầy co thắt đau, tích tụ, trúng phong, da đau nhức, nôn ngược. Còn có tên Mão cự (?).
Nghiêu hoa: vị đắng, tính hàn. Chủ trị thương hàn, ôn ngược; hạ mười hai chứng thủy, phá tích tụ, khối cứng lớn, trưng hà; quét rửa khối đọng và thức ăn đồ uống trong ruột và dạ dày; chữa nóng lạnh, tà khí; thông lợi đường nước. Mọc ở vùng khe sông.
Câu vẫn (cây lá ngón): vị cay, tính ôn. Chủ trị vết thương binh khí, sinh nở (?), trúng ác phong (gió độc dữ), ho nghịch thượng khí, phù thũng; giết quỷ chú, cổ độc. Còn có tên Dã cát. Mọc ở vùng núi khe.
Lê lô: vị cay, tính hàn, có độc. Chủ trị cổ độc, ho nghịch, tiêu chảy, kiết lỵ, lở đầu, ghẻ ngứa, nhọt độc; giết độc của các loài sâu, trừ da thịt chết. Còn có tên Hoàng nhiễm. Mọc ở vùng núi khe.
Ô đầu: vị cay, tính ôn, có độc. Chủ trị trúng phong, sợ gió, rùng mình, ra mồ hôi; trừ hàn thấp tý, ho nghịch thượng khí, phá tích tụ, nóng lạnh. Nước ép của nó đem sắc lại gọi là Xạ võng, giết được chim thú. Còn có tên Hề độc, Tức tử, Ô uế. Mọc ở vùng núi khe.
Thiên hùng: vị cay, tính ôn. Chủ trị đại phong, hàn thấp tý, lịch tiết thống, co quắp hoặc chùng nhão; phá tích tụ, tà khí; chữa vết thương binh khí; làm mạnh gân xương, thân nhẹ, đi khỏe. Còn có tên Bạch mạc. Mọc ở vùng núi khe.
Phụ tử: vị cay, tính ôn, có độc. Chủ trị phong hàn, ho nghịch, tà khí; ôn trung; chữa vết thương binh khí; phá trưng cứng tích tụ, huyết hà, hàn thấp; chữa chân sái què quặt, co quắp, đau gối không đi được. Mọc ở vùng núi khe.
Dương trịch trục: vị cay, tính ôn, có độc. Chủ trị tặc phong ở trong da gây đau râm ran lan dần, ôn ngược, độc ác, các chứng tý. Mọc ở vùng khe sông.
Nhân dụ: vị đắng, tính ôn. Chủ trị tà khí ở ngũ tạng, nóng lạnh ở tim bụng, gầy mòn, phát cơn có giờ giấc như sốt rét, đau phong thấp tý ở các khớp. Mọc ở vùng khe sông.
Xạ can: vị đắng, tính bình. Chủ trị ho nghịch thượng khí, hầu tý, họng đau không nuốt thở được; làm tan khí kết, chữa tà khí nghịch trong bụng, ăn uống vào thì sốt cao. Còn có tên Ô phiến, Ô bồ. Mọc ở vùng khe sông.
Diên vĩ: vị đắng, tính bình. Chủ trị cổ độc, tà khí, quỷ chú và các thứ độc; phá trưng hà tích tụ, trừ nước đọng, hạ tam trùng. Mọc ở vùng núi khe.
Quán chúng: vị đắng, tính hơi hàn, có độc. Chủ trị tà nhiệt khí trong bụng, các thứ độc; giết tam trùng. Còn có tên Quán tiết, Quán cừ, Bách đầu, Hổ quyển, Biển phù. Mọc ở vùng núi khe.
Phi liêm: vị đắng, tính bình. Chủ trị nóng trong khớp xương, ống chân nặng nề mỏi đau. Uống lâu khiến người thân nhẹ. Còn có tên Phi khinh. Mọc ở vùng sông đầm.
Bán hạ: vị cay, tính bình. Chủ trị thương hàn nóng lạnh, vùng dưới tim cứng; hạ khí; chữa họng sưng đau, đầu choáng, ngực trướng, ho nghịch, ruột sôi; cầm mồ hôi. Còn có tên Địa văn, Thủy ngọc. Mọc ở vùng khe sông.
Hổ chưởng (thiên nam tinh): vị đắng, tính ôn, không độc. Chủ trị đau tim, nóng lạnh, khí kết, tích tụ, phục lương (khối tích nổi lên ở vùng dưới tim như cây xà ngang), gân bị tổn thương teo yếu, co rút hoặc chùng nhão; thông lợi đường nước. Mọc ở vùng núi khe.
Lang đãng tử: vị đắng, tính hàn. Chủ trị đau răng, làm sâu răng ra, cơ thịt tê dại co rút; khiến người đi khỏe, thấy ma quỷ; ăn nhiều thì chạy cuồng. Uống lâu thân nhẹ, chạy kịp ngựa phi, mạnh chí, thêm sức, thông thần. Còn có tên Hoành đường. Mọc ở vùng khe sông.
Thục tất (lá cây thường sơn): vị cay, tính bình, có độc. Chủ trị sốt rét và ho nghịch nóng lạnh, trong bụng có khối trưng cứng, bĩ kết (đầy tắc), kết tụ tà khí, cổ độc, quỷ chú. Mọc ở vùng khe sông.
Hằng sơn (thường sơn): vị đắng, tính hàn. Chủ trị thương hàn nóng lạnh, sốt phát thành ôn ngược, quỷ độc, đờm kết trong ngực, nôn ngược. Còn có tên Hỗ thảo. Mọc ở vùng khe sông.
Thanh tương: vị đắng, tính hơi hàn. Chủ trị tà khí, nóng trong da, phong tao (ngứa ngáy do phong), ngứa mình; giết tam trùng. Hạt gọi là Thảo quyết minh, chữa môi miệng xanh tím. Còn có tên Thảo hao, Lâu hao. Mọc ở thung lũng vùng đất bằng.
Lang nha: vị đắng, tính hàn, có độc. Chủ trị tà khí, nhiệt khí, ghẻ ngứa, nhọt loét độc, trĩ; trừ sán trắng. Còn có tên Nha tử. Mọc ở vùng khe sông.
Bạch liễm: vị đắng, tính bình. Chủ trị ung thũng, thư nhọt; làm tan khí kết, giảm đau, trừ nóng; chữa mắt đỏ, trẻ nhỏ kinh giản, ôn ngược, phụ nữ âm hộ sưng đau. Còn có tên Thố hạch, Bạch thảo. Mọc ở vùng núi khe.
Bạch cập: vị đắng, tính bình. Chủ trị ung thũng, nhọt độc, thư lở loét, tổn thương bộ phận sinh dục, da thịt chết, tà khí trong dạ dày, tặc phong, quỷ kích (bệnh phát đột ngột, đau như bị ma đánh), phí hoãn bất thu (liệt mềm, chân tay không cử động được). Còn có tên Cam căn, Liên cập thảo. Mọc ở vùng khe sông.
Thảo hao: vị đắng, tính hàn. Chủ trị ghẻ ngứa, vảy, ngứa ngáy, nhọt độc; giết chấy rận; chữa nóng đọng lại trong khớp xương; sáng mắt. Còn có tên Thanh hao, Phương hội. Mọc ở vùng sông đầm.
Quán khuẩn: vị mặn, tính bình. Chủ trị đau tim; ôn trung; trừ giun đũa, sán trắng (?), giun kim, độc rắn cắn, trưng hà và các loại trùng. Còn có tên Quán lô. Mọc ở ao đầm.
Liên kiều: vị đắng, tính bình. Chủ trị nóng lạnh, thử lũ, tràng nhạc, ung thũng, nhọt độc, bướu cổ, nhiệt kết, cổ độc. Còn có tên Dị kiều, Gian hoa, Chiết căn, Tam liêm. Mọc ở vùng núi khe.
Bạch đầu công (bạch đầu ông): vị đắng, tính ôn, không độc. Chủ trị ôn ngược, điên cuồng, nóng lạnh, trưng hà tích tụ, bướu cổ; đuổi máu ứ, giảm đau, chữa vết thương binh khí. Còn có tên Dã trượng nhân, Hồ vương sứ giả. Mọc ở vùng khe sông.
Lư như: vị chua mặn, có độc. Chủ về ăn mòn thịt xấu, nhọt lở loét, da thịt chết; giết cái ghẻ, đẩy mủ và máu xấu ra; trừ đại phong, nhiệt khí, chứng hay quên, không vui. Mọc ở vùng khe sông.
Dương đào: vị đắng, tính hàn. Chủ trị phiêu nhiệt (nóng bốc như lửa) làm mình đột nhiên đỏ rực, phong thủy (phù thũng do phong tà gây ra), tích tụ, nhọt loét độc; trừ sốt ở trẻ nhỏ. Còn có tên Quỷ đào, Dương trường. Mọc ở vùng khe sông.
Dương đề: vị đắng, tính hàn. Chủ trị trọc đầu, ghẻ ngứa; trừ nóng; chữa phụ nữ âm thực. Còn có tên Đông phương túc, Liên trùng lục, Quỷ mục. Mọc ở vùng sông đầm.
Lộc hoắc: vị đắng, tính bình. Chủ trị cổ độc, phụ nữ đau lưng bụng, không vui, trường ung (nhọt trong ruột), tràng nhạc, lở loét. Mọc ở vùng núi khe.
Ngưu biển: vị đắng, tính hơi hàn. Chủ trị lở loét và nhiệt khí ở da mình, có thể nấu nước tắm; giết rận trâu bò và sâu nhỏ, lại chữa bệnh cho trâu bò. Mọc ở vùng khe sông.
Lục anh: vị đắng, tính hàn. Chủ trị các chứng tý trong xương, tứ chi co quắp đau mỏi, đầu gối lạnh đau, liệt dương, hụt hơi yếu sức, chân sưng. Mọc ở vùng khe sông.
Tẫn thảo: vị đắng, tính bình. Chủ trị ho lâu ngày thượng khí, suyễn nghịch, lạnh lâu ngày, kinh sợ hồi hộp, vảy ghẻ, trọc đầu có vảy trắng (nấm da đầu), lở loét; giết sâu nhỏ trong da. Mọc ở vùng khe sông.
Hạ khô thảo: vị đắng cay, tính hàn. Chủ trị nóng lạnh, tràng nhạc, thử lũ, nhọt trên đầu; phá trưng, làm tan bướu cổ và khí kết; chữa chân sưng, thấp tý. Làm thân nhẹ. Còn có tên Tịch cú, Nãi đông. Mọc ở vùng khe sông.
Ô cửu: vị ngọt, tính hàn. Chủ trị da lúc nóng lúc lạnh; làm lợi khí của ruột non và bàng quang. Mọc ở vùng núi khe.
Tảo hưu: vị đắng, tính hơi hàn. Chủ trị kinh giản lắc đầu lè lưỡi, nhiệt khí trong bụng, bệnh điên, ung nhọt, âm thực; hạ tam trùng, trừ nọc rắn. Còn có tên Thích hưu. Mọc ở vùng khe sông.
Thạch trường sinh: vị mặn, tính hơi hàn. Chủ trị nóng lạnh, nhọt độc, sốt cao; tránh quỷ khí và điều chẳng lành. Còn có tên Đan thảo. Mọc ở vùng núi khe.
Lang độc: vị cay, tính bình. Chủ trị ho nghịch thượng khí; phá tích tụ do ăn uống; chữa nóng lạnh, thủy khí, nhọt độc, thử lũ, thư ăn lở, yêu tinh ma quỷ, cổ độc; giết chim bay thú chạy. Còn có tên Tục độc. Mọc ở vùng núi khe.
Quỷ cữu: vị cay, tính ôn. Chủ về giết cổ độc, quỷ chú, yêu tinh; tránh khí ác và điều chẳng lành, đuổi tà, giải trăm thứ độc. Còn có tên Tước tê, Mã mục độc công, Cửu cữu. Mọc ở vùng núi khe.
Biển súc (rau đắng đất): vị đắng, tính bình. Chủ trị lở loét lan rộng, ghẻ ngứa, thư, trĩ; giết tam trùng. Mọc ở vùng núi khe.
Thương lục: vị cay, tính bình. Chủ trị phù trướng do nước, sán hà, tý; chườm nóng thì làm tiêu ung thũng. Giết ma quỷ yêu tinh. Còn có tên … căn (?), Dạ hô. Mọc ở vùng khe sông.
Nữ thanh: vị cay, tính bình. Chủ trị cổ độc; đuổi khí tà ác, giết quỷ, chữa ôn ngược, tránh điều chẳng lành. Còn có tên Tước biều. Mọc ở vùng núi khe.
Bạch phụ tử: chủ trị đau tim, huyết tý, trăm bệnh trên mặt; dẫn sức thuốc đi khắp nơi. Mọc ở quận Thục (vùng Tứ Xuyên).
Cô hoạt: vị ngọt, tính ôn. Chủ trị đại phong, tà khí, thấp tý, lạnh đau. Uống lâu (?) thân nhẹ, thêm thọ, chịu được già. Còn có tên Đông quỳ tử. Mọc ở vùng sông đầm.
Biệt ky: vị đắng, tính hơi ôn. Chủ trị phong hàn thấp tý, mình nặng nề, tứ chi đau mỏi, hàn tà, đau lần lượt các khớp. Mọc ở vùng khe sông.
Thạch hạ trường khanh: vị mặn, tính bình. Chủ trị quỷ chú, yêu tinh, khí tà ác; giết trăm loài tinh quái, cổ độc; chữa ma già thành tinh nhập vào rồi lây truyền, khiến người bỏ chạy, khóc lóc, buồn rầu, hoảng hốt mơ màng. Còn có tên Từ trường khanh. Mọc ở ao đầm.
Kiều căn: vị đắng, tính hàn. Chủ trị hạ nhiệt khí, bổ âm tinh, khiến mặt người tươi đẹp, sáng mắt. Uống lâu thân nhẹ, chịu được già. Mọc ở đầm vùng đất bằng.
Bộ Mộc (các vị thuốc từ cây thân gỗ) – Thượng phẩm
Phục linh: vị ngọt, tính bình. Chủ trị khí nghịch ở ngực sườn, lo buồn giận dữ, kinh sợ, kết đau dưới tim, nóng lạnh, bứt rứt đầy tức, ho nghịch, miệng cháy lưỡi khô; lợi tiểu. Uống lâu yên hồn, dưỡng thần, không đói, sống lâu. Còn có tên Phục thố. Mọc ở vùng núi khe.
Tùng chi (nhựa thông): vị đắng, tính ôn. Chủ trị ung thư, nhọt độc, lở đầu, trọc đầu có vảy trắng, ghẻ ngứa, phong khí; yên ngũ tạng, trừ nóng. Uống lâu thân nhẹ, sống lâu. Còn có tên Tùng cao, Tùng phương. Mọc ở vùng núi khe.
Bá thực (hạt cây trắc bá): vị ngọt, tính bình. Chủ trị kinh sợ hồi hộp; yên ngũ tạng, ích khí, trừ phong thấp tý. Uống lâu khiến người da dẻ tươi nhuận, sắc đẹp, tai thính mắt sáng, không đói, không già, thân nhẹ, sống lâu. Mọc ở vùng núi khe.
Quân quế: vị cay, tính ôn. Chủ trị trăm bệnh, nuôi tinh thần, làm hồng hào sắc mặt; làm sứ giả dẫn đường đi trước cho các vị thuốc khác. Uống lâu thân nhẹ không già, mặt sáng tươi, đẹp đẽ luôn như trẻ nhỏ. Mọc ở vùng núi khe Giao Chỉ (tên đất xưa, nay là miền Bắc Việt Nam).
Mẫu quế: vị cay, tính ôn. Chủ trị thượng khí, ho nghịch, khí kết, hầu tý, thở hít khó khăn; làm lợi các khớp, bổ trung, ích khí. Uống lâu thông thần, thân nhẹ, không già. Mọc ở vùng núi khe.
Đỗ trọng: vị cay, tính bình. Chủ trị đau lưng gối; bổ trung, bổ tinh khí, làm chắc gân xương, mạnh chí; trừ ngứa ẩm ở bộ phận sinh dục, tiểu xong còn rỉ giọt. Uống lâu thân nhẹ, chịu được già. Còn có tên Tư tiên. Mọc ở vùng núi khe.
Mạn kinh thực: vị đắng, tính hơi hàn. Chủ trị nóng lạnh giữa gân xương, thấp tý co quắp; sáng mắt, chắc răng, thông lợi cửu khiếu, trừ sán trắng. Uống lâu thân nhẹ, chịu được già. Quả cây tiểu kinh cũng có công dụng như vậy.
Nghiệt mộc (hoàng bá): vị đắng, tính hàn. Chủ trị khí nhiệt kết trong ngũ tạng, ruột và dạ dày, vàng da, trĩ ruột; cầm tiêu chảy; chữa phụ nữ rong huyết ra dịch đỏ trắng, nhọt lở ở bộ phận sinh dục. Rễ còn có tên Đàn hoàn. Mọc ở vùng núi khe.
Tân di: vị cay, tính ôn. Chủ trị nóng lạnh ở ngũ tạng và thân thể, phong đầu, đau trong não, vết nám trên mặt (?). Uống lâu hạ khí, thân nhẹ, sáng mắt, thêm tuổi, chịu được già. Còn có tên Tân dẫn, Hầu đào, Phòng mộc. Mọc ở vùng khe sông.
Du bì (vỏ cây du): vị ngọt, tính bình. Chủ trị đại tiện và tiểu tiện không thông; thông lợi đường nước, trừ tà khí. Uống lâu thân nhẹ, không đói. Quả của nó càng tốt. Còn có tên Linh du. Mọc ở vùng núi khe.
Toan táo (táo chua): vị chua, tính bình. Chủ trị nóng lạnh, tà khí kết ở tim bụng, tứ chi mỏi đau, thấp tý. Uống lâu yên ngũ tạng, thân nhẹ, sống lâu. Mọc ở vùng sông đầm.
Hòe tử (hạt cây hòe): vị đắng, tính hàn. Chủ trị tà khí và nhiệt trong ngũ tạng; cầm nước dãi, nối chỗ tổn thương đứt; chữa năm loại trĩ, bỏng lửa, phụ nữ có khối u ở vú (?), tử cung co thắt đau. Mọc ở đầm vùng đất bằng.
Câu kỷ: vị đắng, tính hàn. Chủ trị tà khí ở ngũ tạng, nhiệt trung, tiêu khát, chu tý. Uống lâu làm chắc gân xương, thân nhẹ, chịu được già. Còn có tên Kỷ căn, Địa cốt, Câu kỵ, Địa phụ. Mọc ở đầm vùng đất bằng.
Quất dữu (quýt bưởi): vị cay, tính ôn. Chủ trị hà nhiệt (khối kết kèm nóng) và khí nghịch trong ngực; thông lợi nước và thức ăn. Uống lâu trừ hôi miệng, hạ khí, thông thần. Còn có tên Quất bì (vỏ quýt). Mọc ở vùng sông suối núi phía nam.
Bộ Mộc – Trung phẩm
Can tất (sơn ta khô): vị cay, tính ôn, không độc. Chủ trị tổn thương đứt; bổ trung, nối gân xương, bồi đắp tủy não, yên ngũ tạng; chữa ngũ hoãn lục cấp (các chứng gân cơ chùng nhão hoặc co rút), phong hàn thấp tý. Sơn sống: trừ giun đũa. Uống lâu thân nhẹ, chịu được già. Mọc ở vùng khe sông.
Mộc lan: vị đắng, tính hàn. Chủ trị nóng lớn trong da; trừ mặt nóng nổi mụn đỏ, mũi đỏ do rượu, ác phong lại tật (bệnh hủi), ngứa ẩm bộ phận sinh dục; sáng mắt. Còn có tên Lâm lan. Mọc ở vùng núi khe.
Nữ trinh thực: vị đắng, tính bình. Chủ về bổ trung, yên ngũ tạng, nuôi tinh thần, trừ trăm bệnh. Uống lâu béo khỏe, thân nhẹ, không già. Mọc ở vùng khe sông.
Tang thượng ký sinh (tầm gửi mọc trên cây dâu): vị đắng, tính bình. Chủ trị đau lưng, trẻ nhỏ lưng cứng, ung thũng; yên thai, làm đầy đặn da thịt, chắc răng tóc, mọc râu và lông mày. Quả của nó làm sáng mắt, thân nhẹ, thông thần. Còn có tên Ký tiết, Ngụ mộc, Uyển đồng. Mọc ở vùng núi khe.
Tô hạch (có lẽ là Nhuy hạch) (?): vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị tà khí kết ở tim bụng; sáng mắt, chữa mắt đỏ đau tổn thương chảy nước mắt. Uống lâu thân nhẹ, ích khí, không đói. Mọc ở vùng khe sông.
Long nhãn: vị ngọt, tính bình. Chủ trị tà khí ở ngũ tạng; yên chí, chữa chán ăn. Uống lâu mạnh hồn, thông minh, thân nhẹ, không già, thông thần minh. Mọc ở vùng núi khe.
Hậu phác: vị đắng, tính ôn, không độc. Chủ trị trúng phong, thương hàn, đau đầu, nóng lạnh, kinh khí, huyết tý, da thịt chết; trừ tam trùng. Mọc ở vùng núi khe.
Trúc diệp (lá tre): vị đắng, tính bình. Chủ trị ho nghịch thượng khí, gân co thắt (?), nhọt loét độc; giết sâu nhỏ. Rễ: nấu thành thang thì ích khí, cầm khát, bổ hư, hạ khí. Nước cốt: chủ trị phong kính (co cứng do phong), tý. Quả: thông thần minh, thân nhẹ, ích khí.
Chỉ thực: vị đắng, tính hàn. Chủ trị đại phong ở trong da nổi lên như hạt vừng hạt đậu, ngứa khổ sở; trừ nóng lạnh, nhiệt kết, cầm tiêu chảy; nuôi lớn cơ thịt, làm lợi ngũ tạng, ích khí, thân nhẹ. Mọc ở vùng sông đầm.
Sơn thù du: vị chua, không độc. Chủ trị tà khí và nóng lạnh ở vùng dưới tim; ôn trung, đuổi hàn thấp tý, trừ tam trùng. Uống lâu thân nhẹ. Còn có tên Thục táo. Mọc ở vùng núi khe.
Ngô thù du: vị cay, tính ôn. Chủ về ôn trung, hạ khí, giảm đau; chữa ho nghịch, nóng lạnh; trừ thấp, huyết tý, đuổi phong tà, mở tấu lý (thớ da và lỗ chân lông). Rễ: giết tam trùng. Còn có tên Nghị. Mọc ở vùng khe sông.
Tần bì: vị chua, không độc. Chủ trị phong hàn thấp tý, rùng mình ớn lạnh; trừ nóng; chữa mắt có màng mộng xanh, màng trắng. Uống lâu đầu không bạc, thân nhẹ. Mọc ở vùng khe sông.
Chi tử (quả dành dành): vị đắng, tính hàn. Chủ trị tà khí ở ngũ tạng, nhiệt khí trong dạ dày, mặt đỏ, mụn do rượu, mũi đỏ, bạch lại và xích lại (các chứng lở hủi da trắng, da đỏ), nhọt loét. Còn có tên Mộc đan. Mọc ở vùng khe sông.
Hợp hoan: vị ngọt, tính bình. Chủ về yên ngũ tạng, hoà tâm chí, khiến người vui vẻ không lo. Uống lâu thân nhẹ, sáng mắt, được điều mong muốn. Mọc ở vùng núi khe Ích Châu (vùng Tứ Xuyên).
Tần tiêu: vị cay, tính ôn. Chủ trị phong tà khí; ôn trung, trừ hàn tý, chắc răng, mọc tóc, sáng mắt. Uống lâu thân nhẹ, sắc mặt đẹp, chịu được già, thêm tuổi, thông thần. Mọc ở vùng khe sông.
Tử uy (hoa lăng tiêu): vị chua, tính hơi hàn. Chủ trị phụ nữ còn bệnh sau sinh nở, băng huyết, trưng hà, tắc kinh, nóng lạnh gầy mòn; dưỡng thai. Mọc ở vùng khe sông.
Vu di: vị cay. Chủ trị tà khí ở ngũ tạng; làm tan độc chạy râm ran trong da và khớp xương. Trừ tam trùng, tiêu thức ăn. Còn có tên Vô cô, Điện đường (?) (chữ có bộ thảo). Mọc ở vùng khe sông.
Tang căn bạch bì (vỏ trắng rễ cây dâu): vị ngọt, tính hàn. Chủ trị tổn thương nội tạng, ngũ lao lục cực (năm chứng suy kiệt do lao lực và sáu chứng hao mòn cùng cực), gầy mòn, băng huyết, mạch đứt (?); bổ hư, ích khí. Lá: trừ nóng lạnh, làm ra mồ hôi. Tang nhĩ (mộc nhĩ mọc trên cây dâu), loại màu đen: chủ trị phụ nữ rong huyết, ra dịch đỏ trắng, bệnh về máu, trưng hà tích tụ, đau bụng, nóng lạnh ở phần âm phần dương, không có con. Ngũ mộc nhĩ (mộc nhĩ mọc trên năm loại cây), gọi là Nhu (?) (chữ có bộ mộc): ích khí, không đói, thân nhẹ, mạnh chí.
Bộ Mộc – Hạ phẩm
Tùng la: vị đắng, tính bình. Chủ trị tức giận, tà khí; cầm mồ hôi ra do hư yếu; chữa phong đầu, phụ nữ âm hộ lạnh sưng đau. Còn có tên Nữ la. Mọc ở vùng núi khe.
Ngũ gia (ngũ gia bì): vị cay, tính ôn. Chủ trị sán khí ở tim bụng, đau bụng; ích khí, chữa chân què. Trẻ nhỏ (dùng thì) đứng đi được ngay; chữa thư nhọt, âm thực. Còn có tên Sài tất.
Trư linh: vị ngọt, tính bình. Chủ trị giai ngược (sốt rét cách nhật); giải độc, cổ độc, cổ chú (cổ độc lây truyền), điều chẳng lành; thông lợi đường nước. Uống lâu thân nhẹ, chịu được già. Còn có tên Gia (?) trư thỉ. Mọc ở vùng núi khe.
Bạch cức: vị cay, tính hàn. Chủ trị đau tim bụng, ung thũng vỡ mủ; giảm đau. Còn có tên Cức châm. Mọc ở vùng khe sông.
Vệ mâu: vị đắng, tính hàn, không độc. Chủ trị phụ nữ băng huyết, bụng đầy ra mồ hôi; trừ tà, giết quỷ độc, cổ chú. Còn có tên Quỷ tiễn.
Hoàng hoàn: vị đắng, có độc. Chủ trị cổ độc, quỷ chú, ma quỷ, tà khí ở trong tạng; trừ ho nghịch, nóng lạnh. Còn có tên Lăng tuyền, Đại tựu. Mọc ở vùng núi khe.
Thạch nam thảo: vị cay, tính bình. Chủ về nuôi thận khí, chữa nội thương, âm suy; làm lợi gân xương, da và lông. Quả: giết cổ độc, phá tích tụ, đuổi phong tý. Còn có tên Quỷ mục. Mọc ở vùng núi khe.
Ba đậu: vị cay, tính ôn, có độc. Chủ trị thương hàn, ôn ngược, nóng lạnh; phá trưng hà, kết tụ, khối cứng tích lại, nước đọng, đàm tích (đờm đọng thành khối), bụng to phù trướng do nước; quét rửa ngũ tạng lục phủ, mở thông chỗ bế tắc, thông lợi đường nước và đường thức ăn, trừ thịt xấu, trừ quỷ độc, cổ chú, vật tà; giết sâu và cá. Còn có tên Ba tiêu. Mọc ở vùng khe sông.
Thục tiêu: vị cay, tính ôn. Chủ trị tà khí, ho nghịch; ôn trung, đuổi da thịt chết ở khớp xương và da, hàn thấp tý đau; hạ khí. Uống lâu đầu không bạc, thân nhẹ, thêm tuổi. Mọc ở vùng khe sông.
Mãng thảo: vị cay, tính ôn. Chủ trị phong đầu, ung thũng, nhũ ung (nhọt ở vú), sán hà; trừ khí kết, chữa ghẻ ngứa, thư nhọt. Giết sâu và cá. Mọc ở vùng núi khe.
Úc hạch: vị chua, tính bình. Chủ trị bụng to phù nước, mặt mắt và tứ chi phù; thông lợi tiểu tiện và đường nước. Rễ: chủ trị lợi răng sưng, sâu răng; làm chắc răng. Thử lý: chủ trị nóng lạnh, tràng nhạc, nhọt lở. Còn có tên Tước lý. Mọc ở vùng khe sông.
Loan hoa: vị đắng, tính hàn. Chủ trị đau mắt, chảy nước mắt làm tổn thương khoé mắt; làm tiêu sưng mắt. Mọc ở vùng khe sông.
Mạn tiêu: vị đắng, tính ôn. Chủ trị phong hàn thấp tý, đau lần lượt các khớp; trừ quyết khí (khí nghịch làm tay chân lạnh) ở tứ chi, đau gối. Còn có tên Thỉ tiêu. Mọc ở vùng khe sông.
Lôi hoàn: vị đắng, tính hàn. Chủ về giết tam trùng, đuổi độc khí, nhiệt trong dạ dày; có lợi cho đàn ông, không lợi cho đàn bà. Làm thành cao xoa thì trừ trăm bệnh trẻ nhỏ. Mọc ở vùng núi khe.
Sưu sơ: vị cay, tính hàn. Chủ trị nóng trong da mình; trừ tà khí, cầm đái dầm; có thể nấu nước tắm. Mọc ở vùng khe sông.
Dược thực căn: vị cay, tính ôn. Chủ trị tà khí, các chứng tý đau mỏi; nối chỗ tổn thương đứt, bổ tủy xương. Còn có tên Liên mộc. (Tức rễ cây bối mẫu.) Mọc ở vùng núi khe.
Tạo giáp (quả bồ kết): vị cay mặn, tính ôn. Chủ trị phong tý, da thịt chết, tà khí, phong đầu chảy nước mắt. Thông lợi cửu khiếu, giết yêu tinh. Mọc ở vùng khe sông.
Luyện thực: vị đắng, tính hàn. Chủ trị ôn tật (bệnh sốt nóng lây lan), thương hàn sốt cao bứt rứt cuồng loạn; giết tam trùng, chữa ghẻ lở; thông lợi tiểu tiện và đường nước. (Tức quả cây xoan.) Mọc ở vùng núi khe.
Liễu hoa (hoa liễu): vị đắng, tính hàn. Chủ trị phong thủy, vàng da, mặt nóng sạm đen. Lá: chủ trị ghẻ ngựa (?), vảy lở. Quả: chủ trị nhọt vỡ, đẩy mủ máu ra. Còn có tên Liễu nhứ (bông liễu). Mọc ở vùng sông đầm đất Lang Gia.
Đồng diệp (lá cây ngô đồng): vị đắng, tính hàn. Chủ trị nhọt ăn lở độc bám ở bộ phận sinh dục. Vỏ: chủ trị năm loại trĩ, giết tam trùng. Hoa: đắp lên nhọt của lợn; cho lợn ăn thì lợn béo to gấp ba. Mọc ở vùng núi khe.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video